Tag Archives: vrouwelijke personages

Resident Evil laat verrassend feministische erfenis na

”Jovovich heeft haar niche gevonden als de Brünnhilde van de film, de schildmaagd, de sterke en alerte Walküre die geen enkele man nodig heeft om de wereld te redden, tot de volgende apocalypse”. Met die woorden vat filmrecensente Thelma Adams het werk samen van actrice Milla Jovovich en de Resident Evil serie. Die bereikt met deel zes een einde – hoewel je dat nooit zeker kunt weten met zombies. Tijd voor een terugblik, met vrouwen centraal en een focus op gender. Hoe pulperig ook, de reeks films bevat verrassend veel feministische elementen.

Resident Evil begon als een computerspel. Een sinistere onderneming, de Umbrella Corporation, voert experimenten uit die leiden tot een zombieplaag en (bijna) het einde van de wereld. Slechts een paar mensen hebben door wat er gebeurt en proberen de Umbrella Company te bestrijden, terwijl ze zich tegelijkertijd de zombies van het lijf moeten houden. Deze beknopte samenvatting doet absoluut geen recht aan de serie games, dus lees vooral dit type dossier over het hoe en wat, met alle details.

Regisseur Paul Anderson besloot de succesvolle games in 2002 om te zetten naar een film. Met een vrouw in de hoofdrol. Dat beschouwden Amerikaanse studiobazen, ondanks de Alien reeks met Sigourney Weaver, als een te groot risico. Anderson produceerde deel 1 daarom buiten het Hollywood systeem om.

Dat een vrouw centraal staat in de Resident Evil films mag bijzonder heten, want zoals Gender and Genre constateert, begon de zombiefilm als een nogal vrouwvijandig genre. De verhalen straften getrouwde vrouwen die vreemd gingen met andere mannen. Op naar zombieland, slet! Regisseur George Romero gaf vrouwelijke personages meer ruimte, maar volgens Gender en Genre moesten ze hun vrouw-zijn grotendeels bij de voordeur achterlaten, net zoals moderne loopbaanexperts nog steeds adviseren.

Met de Resident Evil serie kreeg je op het eerste gezicht een ander stereotype. De films kregen een vrouwelijke hoofdpersoon, Alice, die er op het eerste gezicht uitziet als de sterotiepe sexy chick die zombies bevecht met allerhande wapentuig, gekleed in zoiets als een rode jurk en laarzen met hoge hakken. Tussen de bedrijven door deden de films echter wel degelijk iets wat je niet vaak ziet. Het verhaal van de eerste aflevering in de serie draaide bijvoorbeeld om twee vrouwen:

The conventional wisdom has always been that video games pull a male audience, and the movies would, too. Anderson, a teenage admirer of Sigourney Weaver’s Ripley, simply ignored that old saw, reasoning that men liked an adventurous heroine as much as women did. He described the first movie as being driven “the relationship between two women, Alice and Rain,” the commando leader played by Michelle Rodriguez.

De serie zette die lijn voort in de daaropvolgende delen. Vrouwen spelen belangrijke rollen, en de centrale heldin opereert in een zeer divers universum. Niet alleen telt haar team meestal meerdere vrouwen, maar ook meerdere mannen met een niet-blanke huidkleur. Bovendien maken de films zich niet schuldig aan het kwetsbare vrouwen syndroom. In iedere film sneuvelen personages, maar vaak gaan er meer mannen dan vrouwen dood.

De serie haalt vanwege de verfrissende diversiteit van de cast meerdere mijlpalen. De Bechtel test: de verhalen kennen meerdere bij naam genoemde vrouwelijke personages, die over iets anders praten dan een man. De Sarkeesian Corollary: als hierboven, met de toevoeging dat de vrouwen langer dan een minuut aan het woord zijn. En de toevoeging dat ditzelfde gebeurt rondom personages met een niet-blanke huidkleur. Tot slot haalt de serie ook de Ripley Test, namelijk dat de sekse van personages er in de kern niet toe doet voor hun functie in het verhaal. Ze doen hun werk, proberen te overleven, ze gedragen zich ‘gewoon’, als mensen.

Wat ook opvalt is dat de meeste vrouwelijke personages samenwerken en elkaar steunen in de strijd – meestal een strijd tegen mannelijke schurken. Actrice Ali Larter hierover in een interview:

“Milla has really spearheaded, and was one of the first women to frontline any action movies,” Larter continues. The fact that we’re now in our sixth one and still female-led, that’s the real story for me. And the fact that we haven’t been pitted against each other, that we haven’t fallen into those traps. We build each other up. We’re there to support each other. And I think that’s something that makes it different and really special.”

Kortom, bloederige pulp van soms twijfelachtige kwaliteit, maar met het hart op de juiste plek en zeer vrouwvriendelijke casts en verhaallijnen. Je kunt het slechter treffen in Hollywood. Om al die redenen tonen filmrecensenten zich enigszins weemoedig, nu het laatste deel in de bioscopen komt:

We all probably wish they were a bit better; that there was better character drama to go with the immersive visuals and bonkers action, but the films deserve some credit too. Not just for the spectacle, but for delivering some good zombie action before it was a commercial craze and for delivering one kickass action heroine after the next. Sure, Alice always has her thighs out for some reason (Alice’s Road Warrior garters in Extinction are an all-timer of stupid sexy costuming) and it would be nice to see women with that kind of training dress a bit more tactically, but you’d be hard-pressed to find another franchise that is overflowing with so many female characters who call the shots and save the day.

Advertenties

Producenten durven vrouwen niet aan

Helden? Hollywood blockbusters? Filmstudio’s en producenten die geld willen verdienen met de verkoop van op dit soort films gebaseerd speelgoed? Als je die dingen combineert weet je als meisje en als vrouw één ding zeker: producenten durven vrouwen niet aan en zien je niet staan. (Ja, dat rijmt.)

GhostGusterGirls_CityCon2016-3

De voorbeelden vliegen je op dit moment om de oren. Ghostbusters editie 2016 heeft een geheel uit vrouwen bestaand spokenjagers-team. Maar dat zou je niet zeggen als je een speelgoedwinkel binnen stapt. Alle producten die samenhangen met deze film richten zich expliciet op jongens. Jongens staan op de verpakking en van (beelden van) de nieuwe Ghostbusters ontbreekt ieder spoor. Alsof meiden geen spoken willen vangen in een stoer pak en met geweldige wapens.

De verwachte verkoop van speelgoed beïnvloedt zelfs filmscripts. Een paar dagen geleden kwam regisseur Shane Black in het nieuws omdat hij toegaf dat hij het script van Iron Man 3 moest aanpassen op last van Marvel Studios. Black wilde een vrouwelijke slechterik in het verhaal. Uiteindelijk werd het echter een man en ging acteur Guy Pearce er met de rol vandoor. De reden voor de verandering was, expliciet, de sekse van de schurk:

“There was an early draft of ‘Iron Man 3’ where we had an inkling of a problem. Which is that we had a female character who was the villain in the draft. We had finished the script and we were given a no-holds-barred memo saying that cannot stand and we’ve changed our minds because, after consulting, we’ve decided that toy won’t sell as well if it’s a female…We had to change the entire script because of toy making.”

Eén van de redenen kan zijn dat de poortwachters bij filmstudio’s en speelgoedfabrikanten kijken naar de zogenaamd neutrale waardering van films, series en producten op sites zoals Rotten Tomatoes of IMDB. Uit onderzoek blijkt echter dat zogenaamd neutrale waarderingen in de praktijk helemaal niet neutraal zijn. Veel meer mannen dan vrouwen brengen hun stem uit. Deze mannelijke meerderheid heeft de neiging om over op vrouwen gerichte producties heen te kotsen. Oftewel:

James Poniewozik  ‎@poniewozik Men are 1) less open to things women like than vice versa 2) more likely to think, “This requires my opinion!”

Op die manier lijkt het alsof je meer risico neemt als je iets voor of met vrouwen doet. Maar dat is schijn. Je mist een deel van de ”vrouwelijke stem” en de mannelijke meerderheid vertekent het beeld met hun allergische reactie op alles wat riekt naar vrouwen en vrouwelijkheid. Waarna het iedere keer als een complete verrassing komt dat films die vrouwen centraal stellen succes hebben en dat mensen juist wél zitten te wachten op heldinnen en alles wat daarmee samenhangt. Meisjes nemen zelfs de roze en paarse kleuren voor lief, als ze maar in de huid van hun heldin kunnen kruipen.

Hoe dan ook,  Marvel heeft sowieso een notoir vrouwenprobleem bij de superheldenfilms en de merchandising daar omheen. Eerder hielden ze bijvoorbeeld Black Widow uit productie. Dat veranderde pas na een aantal succesvolle films, en nadat fans campagne voerden met de kreet ‘waar is Black Widow’.

Juist omdat het gaat om fantasie, om spelen, om dat wat kinderen zien en horen, brengt deze gang van zaken schade toe aan meisjes. Als kind krijgen ze al ingeprent dat ze in hun hok moeten blijven – ‘dit is niet voor jou, hou je bij je babypop en je roze strijkbout‘. Deze seksistische marketing kan zelfs leiden tot pestgedrag op scholen. Bijvoorbeeld omdat je als meisje een StarWars t-shirt draagt. En dat hoort niet, dat is iets voor jongens, dus hup, uitjouwen die bitch.

Studio’s zoals Marvel en speelgoedfabrikanten zouden hun verantwoordelijkheid moeten nemen en een wereld tonen waarin vrouwen en meisjes volwaardig meetellen. Revolutionair:

having a new Ghostbusters movie with four female leads is a step toward gender equality. But having an “all female Ghostbusters” is like going back to the days when we talked about girl bands or lady doctors or soldierettes. It puts women in a subcategory, and makes men into the unlabeled default. Who wants to live in a world where “ghostbuster” means male unless stated otherwise? Fuck that world.

Atletisch maar sexy, 28 jaar

Leve Twitter. En leve filmproducent Ross Putman. Die besloot Twitter te gebruiken om wereldkundig te maken hoe scenarioschrijvers vrouwelijke personages introduceren. Bij ieder script vervangt hij de naam door Jane, van ‘Jane Doe’ oftewel een anonieme vrouw. Vervolgens citeert hij de introductie van het personage: ”Atletisch, maar sexy, 28.” ”Jane (rond de 30) – mooi maar boos”. Op zich is het niet nieuw wat hij doet. Vrouwen gingen hem voor – en ontmoetten stilte waar Putnam voorpagina’s haalt. Díe vorm van ongelijkheid hebben we als mensen nog niet doorbroken…

femscriptintros

Bij het op zich goede initiatief om aandacht te vragen voor de stereotypering van vrouwen past allereerst wat achtergrond. Wat Putnam doet is fantastisch, maar niet nieuw, signaleert website The Mary Sue. Vrouwen gingen hem voor. Een van hen is actrice Miss L. Die maakt al sinds 2013 wereldkundig, via tumblr Casting Call Woe, welke introductie vrouwelijke personages krijgen. Met pareltjes als: “She doesn’t like being objectified & is very pretty.” Ook weblog Lady Parts verzamelt al tijden seksistische beschrijvingen uit scenario’s, evenals Terrible Casting.

Maar, signaleert The Mary Sue, deze vrouwen haalden de voorpagina’s van kranten niet. Hun werk groeide niet uit tot een internet-sensatie. Putnam wel:

There have been several women in the entertainment industry who’ve spearheaded efforts like this in order to highlight these kinds of goings-on, but sadly it isn’t until a man decides to speak up about feminism that people decide to listen.  […] Miss L. currently has 12.1K followers on Twitter after having been doing this since 2013. Putman is up to 51.1K in the past few days alone. *sigh* Women talk about feminism = white noise. Men talk about feminism = INTERNATIONAL NEWS!

Dit wil ik graag benadrukken, want het is niet de eerste keer dat mensen en de media pas aandacht besteden aan feiten als een man er de aandacht op vestigt. Zoals een man, Kim, die genderdiscriminatie op de arbeidsmarkt ontdekte en wiens artikel daarover viraal ging:

How great that the kind of workforce discrimination women have spoken and written about has been validated and documented by a generous man. A man whose Christian name was mistaken for a female, and once he put ‘Mr’ on his CV he instantly got the job call.

Dat mensen als Kim en Putman zo snel zoveel aandacht krijgen rondom onderwerpen waar vrouwen al decennia mee bezig zijn, is een vorm van seksisme. Eentje die net zo hoognodig moet veranderen. Wanneer nemen we vrouwen net zo serieus?

Desondanks: prima initiatief van de filmproducent. Wat hier namelijk opduikt is seksisme. Vrouwen? Dan gaat het om de mate van sexy uiterlijk. Wat ze doet, wat ze wil, waar ze aan werkt, alles valt in het niet bij de vraag hoe mooi ze is en of mannen met haar de koffer in zouden willen duiken. Zodra je mannen in scenario’s op dezelfde manier zou introduceren als vrouwen, zie je meteen hoe tenenkrommend dat is. Want mannen blijven normaal gesproken gevrijwaard van gedetailleerde beschrijvingen over lippen, borsten of lichaamsvormen, signaleert Slate. Scripts introduceren hen met nadruk op hun persoonlijkheid, innerlijke drijfveren en activiteiten. Alsof het ‘echte’ mensen zijn.

Dat geeft meteen het bredere belang aan. Je druk maken om de stereotiepe beschrijving van vrouwelijke personages in filmscripts lijkt een triviale bezigheid. Maar, zoals feministe Lindy West signaleert in een opiniestuk voor dagblad The Guardian: de beelden die mensen vormen, beïnvloeden je identiteit als vrouw in de dagelijkse praktijk:

Women are conditioned to be apologetic, caregiving and available. We’re expected to build our identities around male opinions of our bodies and sexual utility – to supplant our internal sense of self with external assessments – and, more often than not, we comply. It’s difficult not to comply when the messaging is so relentless; when you have no alternative model; when compliance looks less painful than defiance; when you live in a culture where descriptions of who a woman is don’t usually go further than what she looks like, what she’s wearing, and whether she’s worth having sex with

West roept mensen op om te stoppen met die schadelijke hersenspoeling en in plaats daarvan betere verhalen te vertellen. Betere verhalen vertellen begint met bewustwording. Mede dankzij initiatieven zoals Lady Parts, Casting Call Woe en nu dus @femscriptintros kan die bewustwording in een stroomversnelling raken. Scenarioschrijver, als je aan komt zetten met typeringen zoals ‘atletisch, maar sexy’, dan wéét je nu dat je fout bezig bent. Verzin iets originelers. En besef dat vrouwen mensen zijn. Ook in fictieve verhalen.

Star Wars ziet vrouwen eindelijk staan

[Let op: Dit is geen filmrecensie, er zitten geen spoilers in dit artikel, lees dus gerust verder]

Star Wars en gender…. Oei, dan heb je wel een dingetje te pakken. De voorgaande zes films hadden een groot vrouwenprobleem. De enige vrouw van betekenis in de oorspronkelijke trilogie was prinses Leia. Hoe stoer ze ook rondliep met laserpistolen enz., ze ontkwam niet aan de vernedering van een bloot slavinnenpakje. Om van de nieuwere trilogie maar te zwijgen. Die arme Nathalie Portman  verloor in de loop van de films al haar macht en stierf uiteindelijk tijdens de bevalling van haar tweeling omdat… tja, wat? Omdat ze de wil tot leven had verloren? WTF?!?

star-wars-daisy-carrie

Bloedirritant. Gelukkig begint het tij te keren. Regisseur J.J. Abrahams kondigde expliciet aan dat hij het ‘alleen voor jongens’ stereotype met deel 7 wilde veranderen. Hij wilde een film maken waar ook moeders hun dochter met plezier mee naartoe nemen.

Dat betekende onder andere meer vrouwelijke personages. Zoals een nieuwe heldin, Rey. Daarnaast explodeerde internet bijna van vreugde toen bekend werd dat prinses Leia terugkeert. En dat ze voortaan door het leven gaat als generaal, dank u!  Deze vrouwelijke personages zijn niet geseksualiseerd, signaleren recensenten. Ze handelen zelfstandig en maken een integraal onderdeel uit van het verhaal.

Ook de ‘donkere zijde’ kreeg een belangrijk vrouwelijk personage, in de figuur van Kapitein Phasma. Deze rol zou eerst naar een man gaan, maar uiteindelijk kreeg actrice Gwendoline Christie ‘m. Je hoort voornamelijk haar stem en ziet haar acties. Voor de rest draagt ze een functioneel bepantserd uniform – opnieuw een niet-geseksualiseerd vrouwelijk personage, in een rol waarbij ze autoriteit uitstraalt.

Uiteraard doken er prompt mensen op om te zeuren dat ze het gevechtspak van Captain Phasma onvrouwelijk vonden. Gelukkig wist het team van de StarWars Facebookpagina wel raad met de situatie. Ze schreven fijntjes terug:

StarWars female armor

Hulde voor de moderators!

”Respecteerde de echte wereld vrouwelijke leiders maar net zoals in de film”, verzucht universitair docent Thomas Hoyland van de universiteit van Hull:

The implicit models of leadership I see being communicated in the classroom suggests there is a long way to go yet. My daughter and my granddaughter and even my great granddaughter will continue to face unfair barriers that prevent them from achieving their goals purely due to their gender. Perhaps I’ll start screening Star Wars at the beginning of every semester – at least until planet Earth catches up.

Lijkt me een prima idee!

Lees Vrouwen helpt seksistische cliché’s te omzeilen

Wil je realistische vrouwelijke personages in je roman aantreffen? Dan kun je beter kiezen voor een schrijfster, concludeert Margot Dijkgraaf. Als juryvoorzitter van de Europese Literatuur Prijs 2015 las ze een hele stapel boeken. Vooral bij mannelijke auteurs trof ze het ene na het andere seksistische cliché aan. Ook in Nederlandse romans.

Verhalen doen iets met mensen. Ze zetten je aan het denken, vormen een beeld van de wereld, zeggen iets over wat mensen beweegt, met welke dilemma’s we worstelen, en wat we daar van vinden. Verhalen hebben daarom invloed op wat er in de praktijk gebeurt. Als we elkaar blijven vertellen dat vrouwen zwak en afhankelijk zijn, gaan we dat geloven. Vervolgens moeten we niet vreemd opkijken als vrouwen beginnen te twijfelen aan zichzelf en we als samenleving liever een man zien in de rollen met status en macht.

Daarom besteden feministen relatief veel aandacht aan beeldvorming over vrouwen. In films, artikelen, boeken, games en alle andere creatieve uitingen waarmee we de wereld om ons heen duiden. Dijkgraaf leest kritisch en het valt haar zodoende op dat schrijvers (neeeeee, niet alle schrijvers….maar wel te veel) opvallend vaak eenzijdige beelden produceren.

Ze staaft dat inzicht met verschillende voorbeelden. In Grip van Stefan Enter draait het verhaal eigenlijk om een vrouw, maar zij krijgt geen stem. De mannelijke personages staan centraal. Dit zijn de Namen van Tommy Wieringa maakt ook korte metten met vrouwen: mannen gebruiken een vrouw om hun lusten te bevredigen, het tweede vrouwelijke personage wordt verkracht, bezwangerd en sterft tijdens de bevalling. De derde vrouw is eveneens een slachtoffer: ze wordt beroofd van haar voedselvoorraad en sterft de hongerdood.

Dijkgraaf constateert dat de Europese schrijvers van de titels, die dit jaar op de longlist staan, het niet beter doen dan hun Nederlandse mannelijke collega’s. Ze kiezen opvallend vaak een macho context, zoals de criminele onderwereld. Vrouwen komen in zulke milieu’s slechts sporadisch voor, in de stereotiepe rollen van madonna, hoer of verzorgster, aldus Dijkgraaf.

Voor mij was haar artikel zeer interessant, omdat er tijdens mijn Lees Vrouwen 2015 campagne langzaam een gevoel van opluchting en lichtheid ontstond. Alsof ik meer ruimte kreeg. Alsof de vrouwelijke personages mij meer kracht gaven. Maar ik kon er niet precies de vinger op leggen. Dijkgraaf gaf met haar artikel handen en voeten aan dat vage gevoel. Ik veer op in herkenning als ze constateert dat blijkbaar vooral vrouwen goed over vrouwen schrijven.

Ik denk dat mijn gevoel van ruimte, van mogelijkheden, van opluchting, voortvloeit uit het feit dat ik vanwege mijn veranderende leesgedrag, minder blootgesteld werd aan het verwrongen, beperkte vrouwbeeld waar teveel auteurs mij als lezer mee opzadelen. Ik heb nieuwe schrijfsters ontdekt, genoten van spannende, ontroerende, grappige en tot nadenken stemmende verhalen, en me laten inspireren door geloofwaardige vrouwelijke personages. Wat fijn dat dit jaar nog meer maanden telt om nog meer ontdekkingen te doen!

Meer in het algemeen: natuurlijk wil ik werk van mannelijke auteurs blijven lezen. Net zoals feministen mannen op hun beurt van harte uitnodigen om het werk van schrijfsters te lezen. Op één been kun je niet lopen. Wederzijdse toenadering en begrip, helemaal okee. Maar ik denk dat ik een voorbeeld neem aan Dijkgraaf en voortaan kritischer onderzoek hoe mannelijke auteurs met hun vrouwelijke personages omspringen. Als het weer man man man man man is, met af en toe een vrouw als verzorgster, lustobject of zeurende partner/slachtoffer, geef ik mezelf toestemming om af te haken. Ik heb wel wat beters te doen dan vrijwillig schadelijk seksisme tot me nemen.

Oh, en de Europese Literatuurprijs 2015? Die ging naar Jenny Erpenbeck voor haar roman Een Hand Vol Sneeuw. Aanbevolen!

Kracht Furiosa ontbreekt in game Mad Max

Mad Max Fury Road zou feministische propaganda bedrijven, beweerden sommige mensen. Nou, zij die vonden dat vrouwen te belangrijk waren in het verhaal, kunnen gerust zijn. In het op de film gebaseerde computerspel Mad Max Wasted Land ontbreekt de kracht van Furiosa en de andere vrouwelijke personages totaal. Vrouwen komen in deze game alleen voor in de marge, om het verhaal van mannen te bevorderen.

Doe mij maar de film.

Vakblad Polygon bekeek de game en toonde zich diep teleurgesteld:

The closest thing Mad Max has to a female lead, a woman not coincidentally named Hope, is a concubine for the villain and a love interest for Max. Her sole purpose in the plot is to make the bad guys more evil and provide motivation for the hero to fight. She’s a damsel in distress stereotype, and it’s more disheartening after having seen such a great example of the opposite in theaters just a few months ago.

Hoe kan het dat de film zulke krachtige vrouwelijke personages kende, en dat niets van die progressieve insteek terugkeert in het computerspel? Vakblad Ars Tecnica constateert hetzelfde euvel als Polygon en zoekt naar een verklaring in het lange productieproces. De film, Fury Road, kende een nogal woelige ontstaansgeschiedenis. De premiere schoof keer op keer op naar een latere datum en wisselde een aantal keer van studio. Bij iedere wisseling gingen ook de rechten voor het computerspel in andere handen over.

Daarnaast veranderde het verhaal van de film tijdens de lange productietijd. De game-makers moesten gokken hoe het verhaal zou gaan en met welke personages ze rekening moesten houden. Film en game begonnen steeds meer uit elkaar te raken. Het personage van Furiosa kreeg zodoende een cruciale rol in de film, maar kwam uiteindelijk niet terug in het scenario voor het computerspel. Vrij vertaald zei een vertegenwoordiger van Warner Bros dat ze niet eens over haar begonnen met George, de regisseur (” (“You know, we just never even went there with George.”)

De wereld verandert echter. Vakblad Polygon kan zo een reeks games opnoemen die geen vrouwenprobleem hebben, zelfs als een vrouwelijk personage een late toevoeging was. Ook spelers worden zich bewust van seksisme. Ze roeren zich en publiceren recensies met titels als Furiosa zal het er niet mee eens zijn.

Weblog The Mary Sue constateerde dat Mad Max en andere actiefilms meestal een mannelijke doelgroep kennen. Fury Road ontpopte zich tot een zeldzame witte raaf, een uniek geval, een film waarbij het een wonder mag heten dat een filmstudio zo’n revolutionair verhaal accepteerde. Het bijbehorende computerspel onderstreept deze unieke status. We zijn weer terug bij de ouwe status quo van mannen, mannen, auto’s, geweren en vooruit, nog meer mannen. Balen!

 

Lees vrouwen: N.K. Jemisin

Lees vrouwen 2015 blijft fijn. Als je gericht je horizon verbreedt, kom je pareltjes tegen. Zoals de boeken van N.K. Jemisin. ‘The Killing Moon’ is bijvoorbeeld alleen al de aanschafprijs waard vanwege een grappig zelfinterview in het nawoord. Dan moet je echter wel het Engels machtig zijn. Nederlandse uitgevers, zorg aub voor goede vertalingen en zorg dat Jemisin ook bereikbaar wordt voor een Nederlandstalig publiek!

Jemisin schrijft epische fantasy, maar laat in interviews weten dat ze weinig op heeft met de traditionele vorm die dit genre meestal meekrijgt. Blanke mannen die met een zwaard in hun hand magie bedrijven of in de weer gaan met draken en schone dames, komen er bij haar niet in. Ze wil graag deel uitmaken van vernieuwing en de verwondering terugbrengen in verhalen die over mannen gaan, maar ook over vrouwen, kinderen, mensen met allerlei achtergronden en oriëntaties.

Aan verwondering geen gebrek. Jemisin’s debuteerde in 2010 met The Hundred Thousand Kingdoms, het eerste deel van een trilogie. Even lijkt alles ‘zoals het hoort’ in fantasy: de hoofdpersoon leeft in de marge van de samenleving, maar als haar moeder onder verdachte omstandigheden sterft, blijkt ze de troon van het koninkrijk te erven. Moet ze alleen wel tot een akkoord komen met een nicht en een neef. Tot zover een klassieke fantasy-verhaal opzet.

Maar dan. Duiken er opeens goden op. Goden die onderdrukt worden door machtige personen aan het hof. Goden die hun eigen cultuur hebben. Die zich met allerlei ontwikkelingen in de samenleving bemoeien, en verwikkelt zijn in een eigen strijd op leven en dood. Huh?!? Waarna je als lezer van de ene in de andere verbazing valt.

Jemisin benut bovendien romantiek in deze trilogie. Ze neemt daarmee een risico, want het element van liefde in een verhaal is typisch iets waar de gevestigde orde veel moeite mee heeft. Jemisin heeft lak aan die minachting voor romantiek en ziet liefde voor wat het is. Iets essentieels, waar hopelijk zoveel mogelijk mensen goede, fijne ervaringen mee hebben, en wat ook een serieuze plek verdient in mooie verhalen.

Haar volgende twee boeken, The Killing Moon en The Shadowed Sun, slaan een andere weg in.  Jemisin baseerde deze romans losjes op de klassieke Egyptische samenleving en hun ideeën over het leven na de dood. Daarnaast spelen dromen een grote rol in het verhaal. Mensen met aanleg daarvoor kunnen energie uit dromen halen en daarmee ziekten genezen.

Anderen hebben het talent om mensen in slaap te brengen en dan een zachte dood te bezorgen – euthanasie, een omstreden thema in de conservatieve Amerikaanse samenleving. Soms gaat het niet om euthanasie maar om een executie. Wie de wet overtreedt en ‘corrupt’ raakt, kan in slaap vallen en nóóit meer wakker worden.

Dit alles biedt een buitengewoon originele achtergrond voor een verhaal waarbij een religieuze orde van mensen die dromen beheersen en gebruiken, in een oorlog tussen diverse bevolkingsgroepen en woestijnstammen terecht komt. Jemisin heeft daarbij een goed gevoel voor krachtige, complexe vrouwelijke personages, die geloofwaardige ontwikkelingen doormaken en zowel goede als slechte kanten hebben.

Enfin, of mensen wél willen, of niet, het SF en fantasy genre verandert, vernieuwt en biedt steeds meer diversiteit. Met haar verhalen maakt Jemisin deel uit van de progressieve stroming, zonder dat het prekerig wordt. Als je eenmaal aan een roman begint, loop je een groot risico om te laat naar je bed te gaan. Aaaah, nog één hoofdstukje, eentje maar! Kortom warm aanbevolen, haar werk.

Wil je meer? Dat kan! Auteur Jim C. Hines stelt aan het einde van een artikel over gender bij de Hugo Awards een hele rits schrijfsters aan je voor. Lezers doen in de commentaren nog meer aanbevelingen, zoals Martha Wells, Jude Fisher (Jane Johnson), Andrea K. Höst, Ann Leckie, Patricia Briggs.

UPDATE: Zelfs de New York Times nam de moeite om de meest recente roman van Jemisin te recenseren. The Fifth Season komt op mijn leeslijstje hoor…

Tropes vs Women: het wormvormig aanhangsel

Hoera, een nieuwe aflevering van Feminist Frequency, over stereotypen in videospelletjes! Deze keer gaat het over iets wat Anita Sarkeesian ‘ms male character’ noemt. Ik zou kiezen voor de vertaling ‘wormvormig aanhangsel’. Deze term slaat op de gewoonte om een vrouwelijke variant te produceren van een gevestigd mannelijk personage. Haar identiteit is dat ze een vrouw is, in een fictieve wereld die gedomineerd wordt door mannen. Hij is zichzelf, zij gaat gebukt onder roze pakjes, haarlinten, zware make-up. Hij is de norm, zij de afwijking. Hij draagt het verhaal, zij mag aan zijn zijde meedoen. Enfin, bekijk de video of lees de tekst…..

The truth of the matter is that there’s really no need to define women as derivative copies of men or to automatically resort to lazy, stereotypical or limiting gender signifiers when designing video game characters.

Inderdaad. Gelukkig beginnen steeds meer mensen dit in te zien. Ze leveren kritiek op het seksistische klimaat. Studio’s doen tegenwoordig vaker bewuste pogingen om vrouwelijke personages te beschouwen en te behandelen als menselijke personages. En als producenten hun houding niet verbeteren, zorgen fans er zelf wel voor dat vrouwen volwaardig meetellen.

Superheldin laat nog jaren op zich wachten

We moeten minstens tot 2017 wachten voordat er mogelijk, misschien, mits en maar wellicht eindelijk een superheldinnenfilm komt. Dat laat Marvel weten. Ondertussen bekwaamt Disney zich in het ondermijnen van heldinnen in vier eenvoudige stappen, en komen vrouwelijke personages er bekaaid vanaf in Thor 2. Terwijl die film nog gunstig afsteekt bij andere superhelden-series.

Vrouwen in Hollywoodfilms, het blijft treurig. Zeker als het gaat om de superhelden. Superman en Batman grossieren in rolprenten. Zelfs een relatieve bijfiguur als Iron Man kreeg al drie films. Vrouwen? Meh.

Marvel stottert en zucht als de kwestie vrouwelijke superheldin aan de orde komt. De studio probeert het goed te maken door te verwijzen naar een paar vrouwelijke personages in de diverse scenario’s, maar juist dat wijst op een fundamenteel probleem. Met Pepper Potts en Black Widow praat je over bijfiguren, die het minimum van het minimum te doen krijgen. Dat een studio daar zo tevreden over doet, toont aan dat ze geen flauw idee hebben wat ze moeten doen met een vrouwelijke hoofdrolspeelster. Dus die komt er niet:

At the moment, you’re more likely to see a female superhero movie in the next few years if you win the lottery and fund it yourself.

Zelfs Thor 2, een gunstige uitzondering met zowaar vier vrouwenrollen, maakt die achterstelling niet goed. Integendeel. Juist omdat deze film potentie heeft, is het extra teleurstellend als de vrouwen die je hebt, sterven om de mannen diepgang te geven (Frigga), nauwelijks voorkomen in de film (Sig), of grotendeels gereduceerd worden tot een hulpeloos wicht (Jane). De enige die enigszins lol heeft is Darcy, als de nerd die een leuke jongen aan de haak slaat én haar hersenen kan blijven gebruiken.

Vooral de vrouw in de vrieskast-behandeling van koningin Frigga wekt woede op:

I am done. I am so done. Why are men in movies always able to come back to life, but women are not? Is it because women are just meant to bear life rather than actually live it? And then, once they are killed, they can help the men “get their revenge” through their man-angst? […] Frigga should not be reduced to just a plot device. She was important. We are important. And I’m just so tired of not being seen that way.

Heb je een heldin, dan moet je hopen dat een filmstudio haar niet vanaf het begin ondermijnt. Disney heeft daar een handje van en laat met Frozen zien hoe het werkt.  Stap 1: haal de referentie aan de vrouw weg door de film een andere titel te geven. ‘Tangled’ in het geval van Rapunzel, en nu ‘Frozen’ in plaats van Sneeuwkoningin. Stap 2 om de vrouwelijke heldin uit haar kracht te halen: verander de verhaallijn. Het meisje redt niet meer haar broer, maar haar zusje. Want het cliché van het hulpeloze wicht moet intact blijven. Stap 3: koppel de heldin aan een held die opeens minstens even belangrijk wordt. En stap 4: hou de vrouwelijke personages uit trailers en filmposters.

Op die manier hou je vrouwen weg van de plekken met macht en status. Het grote geld gaat niet naar hen. De marketingbudgetten gaan niet naar hen. Ze verdwijnen uit titels, trailers en posters. Ze worden een minderheid in hun eigen rolprent. En studio’s komen er mee weg, want Marvel haalt bakken geld binnen met Superman 83 en Thor 16. Ook Disney harkt het geld binnen. Dus wat maakt het uit.

Nou, dit:

Thousands of years ago, conquering armies smashed the idols of their victims and stole their stories, an extremely effective tactic to destroy a community and steal its power. Christians did this to pagans, but of course, this act is all over history. Just like the goddess morphed into the Virgin, girls are going missing under the guise of celebration. Right now, in 2013, Disney is stealing and sanitizing stories. It’s an annihilation. How long before we all forget the original story?

Om nog maar te zwijgen wat we kinderen leren, die naar deze troep moeten kijken en noodgedwongen bepaalde conclusies trekken (jongens) en deze conclusies (meisjes).

Jong geleerd, oud gedaan, en dus zouden we nog wel eens veeeeeeel langer dan 2017 moeten wachten op een film die een superheldin recht kan doen.

Stereotypen in computergames: het hulpeloze wicht moet dood, doooooooood!!

Snel, mannelijke held, redt het meisje! In haar serie over stereotypen in computerspelletjes behandelde Anita Sarkeesian als eerste dit cliché, de vrouw als hulpeloos wicht. De vrouw verliest in dit stereotiepe verhaal alle macht en invloed en moet haar redding passief afwachten. Tegenwoordig is dat echter niet meer genoeg. Om overeind te blijven temidden van felle concurrentie, zoeken producenten steeds vaker de grenzen op. Hulpeloos gered moeten worden ontaardt dan vaak in de gruwelijke dood van de vrouw, om de man meer diepgang te geven.

Op die manier valt het stereotype van het ‘hulpeloos wicht’ naadloos samen met andere manieren om vrouwen machteloos te maken. Zoals het cliché van de vrouw in de ijskast, legt Sarkeesian uit in haar analyse:

It’s no coincidence that the fridged plot device and the damsel plot device work in much the same way, both involve female characters who have been reduced to states of complete powerlessness by the narrative. One via kidnapping and the other via murder. The two plot devices used together then allow developers to exploit both the revenge motivation and the good old fashioned “save the girl” motivation. Believe it or not there is another more insidious version of this particular trope-hybrid, which I call the Damsel in the Refrigerator. […] The Damsel in the Refrigerator occurs when the hero’s sweetheart is brutally murdered and her soul is then trapped or abducted by the villain. This ‘oh so dark and edgy twist’ provides players with a double dose of female disempowerment and allows developers to again exploit both the revenge motivation and the saving the damsel motivation but this time with the same woman at the same time.

O ja, mocht je het eerste deel van dit drieluik over hulpeloze vrouwen in computerspelletjes gemist hebben, dan hier alsnog:

Verhalen met vrouwen vallen op

Tijd voor goed nieuws. Als je videospelletjes doet, kom je uiteraard een hoop gender ellende tegen, maar steeds vaker gebeuren er leuke dingen op je scherm. Zoals verhaallijnen waarin drie intelligente, goed uitgewerkte vrouwelijke personages in actie komen, zonder dat het spel er verder bij stil staat. Dat gebeurt pas als je merkt dat het jezelf opvalt. Daarnaast stappen bedrijven en gamesontwerpers steeds vaker bewust af van het ‘male pale and stale’ stramien.

Mass Effect schrikt er niet voor terug vrouwelijke personages een prominente rol te geven.

Het zou niet op moeten vallen, geeft website The Mary Sue toe. Gender zou er niet toe moeten doen. Wij zijn allemaal gelijkwaardig, we letten alleen op kwaliteit, iedereen doet wat-ie lekker zelf wil. Waarom moeten we het dan over man of vrouw hebben. Klopt helemaal, aldus deze site, en dat is precies de vinger op de zere plek leggen:

regardless of what I believe about gender (namely that we all deserve equal respect and opportunities, and that the notion of “boys versus girls” needs to die already), popular culture is telling me something different. It’s a bothersome dissonance, and the only way I know how to grok it is by putting narratives under the microscope. That’s not to say that the problem is with individual stories. On paper, there’s nothing wrong with an all-male cast, or a story that lacks prominent female characters. As isolated storytelling possibilities, those are perfectly valid. But in the context of a dominant trend that spans across media (that is, more than one medium) and genres, they warrant dissection. Nothing will change if we just ignore it and hope that the imbalance will correct itself. When has that ever worked?

Negeren is bovendien moeilijk omdat mensen en bedrijven constant besluiten nemen waarbij de sekse van een personage er wel degelijk toe doet. Zo houden bedrijven vrouwelijke personages meestal van het beeldmateriaal op de verpakking af, omdat ze denken dat mannelijke gamers het spel dan niet meer willen kopen. Het vergt een bewust proces van nadenken en een strategie uitstippelen om dat te veranderen, zoals spelontwerper Naughty Dog deed:

“I believe there’s a misconception that if you put a girl or a woman on the cover, the game will sell less. I know I’ve been in discussions where we’ve been asked to push Ellie to the back and everyone at Naughty Dog just flat-out refused.” It’s refreshing to hear that Naughty Dog stood their ground on the issue of the game’s cover, and that it is making conscious efforts to raise the bar for game writing everywhere.

Ook een ander bedrijf, de ontwikkelaars van de game Dragon Age, beseffen dat het anders kan en moet. Niet alleen werken er relatief veel vrouwen in het team van Dragon Age, maar de makers staan ook stil bij het belang van het vrouwelijke perspectief in de verhaallijnen. Dat belang bleek onder andere uit een discussie over een wending in het verhaal, waarbij de mannen in het team het incident prima vonden, terwijl de vrouwen terugschrokken en aangaven dat het veel te veel de kant op ging van verkrachting:

It wasn’t intended that way. In fact, the writer of the plot was mortified. The intention was that it come across as creepy and subverting… […] In this case, it was not a long trip for the person playing through the plot to see what was happening at a slightly different angle, and it was no longer good-creepy. It was bad-creepy. It was discomforting and not cool at all. And this female writer was not alone. All the other women at the table nodded their heads, and had noted the same thing in their critiques. […] As soon as it was pointed out, it was obvious… but why hadn’t we seen it?

Omdat, als je alleen mannen hebt, je een groot risico hebt dat je eenzijdig kijkt. Diversiteit werkt. Het zorgt voor meerdere perspectieven, en daardoor kom je soms tot andere conclusies. In dit geval de conclusie dat deze verhaallijn niet werkte en veranderd moest worden, aldus een van de ontwikkelaars van deze game.

Zolang dit soort gewoontes nog actief zijn in de samenleving, blijft het relevant om te letten op gender. Wie doet wat, wie wordt op welke manier afgebeeld, wat zegt ons dat. En gelukkig hebben steeds meer mensen hier oog voor. Goede ontwikkelingen!

Sterke personages doen effect negatieve behandeling teniet

Televisieshows gaan soms ruig om met hun vrouwelijke personages. Pogingen tot verkrachting, seksuele intimidatie, de vrouw als seksobject, het komt allemaal langs. Recent onderzoek wijst echter uit dat het uitmaakt welk soort vrouw dit geweld overkomt. Voert de serie haar op als een sterk, zelfstandig personage, dan doet dit positieve beeld de effecten van de denigrerende behandeling voor een groot deel teniet.

Onderzoekers noemen dit al het Buffy effect, naar de sterke vrouwelijke hoofdpersoon van de serie Buffy the Vampire Slayer. Buffy neemt geen blad voor haar mond, is zeer weerbaar, deelt klappen uit en incasseert ze. Vanwege die sterke indruk houden kijkers een positief beeld van haar, ook als ze in meer of mindere mate het slachtoffer wordt van nare acties van andere personages. Personage, karakter, is wat dat betreft veel belangrijker dan het verhaal van de aflevering.

Daarbij valt op dat mannelijke en vrouwelijke kijkers voor een deel verschillend reageren. Als (seksueel) geweld personages raakte die eerst afgeschilderd waren als onderdanig en afhankelijk, werden vrouwelijke kijkers angstig terwijl mannen zich prima bleven voelen. Draaide het om een als sterk en onafhankelijk gekarakteriseerd personage, dan reageerden vrouwelijke kijkers juist positief. Dat positieve effect was bij mannen iets minder sterk, maar ook zij behielden hun respect voor de vrouw:

Males who watched sexually violent shows with submissive female characters reported more negative attitudes about women than the control group. This effect did not occur for men who watched shows with powerful women. […] The researchers suggest this may be because “depictions of women reawaken negative stereotypes that some men hold about women, whereas positive depictions challenge these stereotypes.”

Kijk eens aan…. We kunnen meer sterke voorbeelden goed gebruiken. Kom maar op met meer Buffy’s! En laat die in de schemering rondzwalkende onderdanige en zwakke Bella’s maar zitten, want die geven vrouwen een slechte naam en dwarsbomen decennia lange harde arbeid van feministen.

Call of Duty ontdekt vrouwen

De Call of Duty computerspelletjes-serie biedt vanalles: de Tweede Wereldoorlog naspelen, wapens, tanks, vliegtuigen, soldaten, commando’s, veldslagen, vuurgevechten, nachtelijke aanvallen, noem het maar op. Maar vrouwen? Die waren tot nu toe nagenoeg afwezig. Tot nu. Want in de nieuwste aflevering in de reeks, Black Ops II, komen zowaar vrouwelijke personages voor. Jawel! Een trailer toonde een pilote, en een vrouw als president.

Website Kotaku is blij met deze vooruitgang. Vrouwen moeten bij Call of Duty namelijk van ver komen:

The first Black Ops bravely blazed a new path for women in games by casting Emmanuelle Chriqui as “The Numbers Lady.” Specifically, they cast her lips and cigarette-holding hand, as she played a mostly faceless woman who read numbers into a microphone for about twenty seconds during the opening cinematic. This role earned her a Spike Video Game Award nomination in 2010. It sure looks like Black Ops II is going to up the ante by including multiple female characters, giving them faces and names, and having them speak non-numerical dialogue.

De race is daarmee echter niet gelopen. Zitten er eenmaal vrouwelijke personages in het spel, dan moet je nog afwachten of ze ook echt iets te doen krijgen. Videospelletjes kennen een lange traditie van marginalisering. De vrouw als sexy stoeipoes, bediende van de mannelijke hoofdpersoon, slachtoffer, verhaallijnen waarbij een vrouwelijk personage structureel aangesproken wordt met heej bitch

Zo’n behandeling schiet natuurlijk niet op. Bovendien komen bedrijven nog steeds met allerlei excuses om niet aan de vrouwelijke personages te hoeven. Zoals Ubisoft, die in Assassins Creed III louter mannen toont, omdat de geschiedenis nou eenmaal een mannenaangelegenheid was, sorry, kunnen we niks aan doen.

Ondanks dat soort vastgeroeste situaties beginnen veranderingen wel degelijk merkbaar te worden:

The subject of how females are portrayed in games has hardened recently, with a new breed of mainstream feminist games writer – the two that most easily spring to mind are Keza MacDonald and Brenna Hillier – having thrown their weight behind the insistence that sexism in both games and gamer culture shouldn’t be ignored.

Behalve kritiek kan ook geld een motiverende rol spelen. Bedrijven kunnen niet meer om vrouwen heen. Zes pelen steeds meer en vaker spelletjes, en ze doen ook ongeveer de helft van alle aankopen. Ontwikkelaars van spelletjes maken daarom de laatste jaren meer werk van vrouwen. Bioware liet spelers van de Mass Effect serie altijd al kiezen uit een man of een vrouw als hoofdpersoon. Voor deel 3  zetten ze eindelijk de vrouwelijke hoofdpersoon op de verpakking, een doorbraak. Andere bedrijven smokkelen vrouwen het verhaal binnen door de sekse van een personage in het begin vaag te houden. Nog beter: vrouwen in Canada richtten zelf een bedrijf op om games te ontwikkelen. Silicon Sisters brengt spelletjes voor vrouwen, door vrouwen. Ze brachten net hun eerste product uit: School 26.

‘FemShep’ werd zo populair dat Bioware de vrouwelijke hoofdpersoon eindelijk op de verpakking zette. In vorige reclamecampagnes toonde de firma alleen de mannelijke variant.

Spelers zelf beginnen zich ook te roeren. Sinds kort bestaat de website Gaming as a Woman, met expliciete aandacht voor seksisme in games, of Go Make a Sandwich, ook een plek waar liefhebbers kritisch bijhouden wat er speelt op het gebied van vrouwen en computerspelletjes. In Nederland kunnen meiden en vrouwen terecht op de site Female Gamers, of advies vragen bij Marinka Copier, de eerste vrouwelijke game-expert in ons land.

Seksisme in games was jarenlang een soort taboe onderwerp, maar de mensen die dit gezeur vinden beginnen langzamerhand het onderspit te delven. De verandering is niet tegen te houden. Dat vindt De Zesde Clan goed nieuws…

Oscarnominaties 2012 zakken voor Bechdeltest

Dat zegt de Zesde Clan niet, dat tonen de genomineerde films zelf aan. Kijk en huiver:

Moeite met het gesproken woord? De Engelse tekst staat hier volledig uitgeschreven. Zoals gewoonlijk komt Anita Sarkeesian, het genie achter dit feministische videokanaal, met goeie aanvullingen. De Bechdeltest kan uitgebreid worden: de twee met name genoemde vrouwen praten over iets anders dan een man, gedurende tenminste 60 seconden (verdeeld over de hele film). Dan heb je geen problemen meer met films die alleen op technische gronden slagen omdat twee vrouwen ieder 1 zinnetje uitspreken. Je kunt de test ook uitbreiden naar huidskleur: twee met name genoemde personages die over iets anders dan een blank persoon praten. Dan zie je pas goed hoe zeldzaam dat is. Werk aan de winkel, Hollywood!

The Help scoort bij publiek en recensenten ondanks kritiek op verhaal

The Help, de verfilming van het gelijknamige boek (in het Nederlands vertaald als Een Keukenmeidenroman), doet het goed bij het publiek en bij recensenten. Vooral actrice Viola Davis oogst lof. Dat is goed nieuws, want zoals Women&Hollywood opmerkt is dit pas de tweede commerciële Hollywoodproductie van 2011 waarin vrouwen centraal staan. (De vorige was Bridesmaids.) Het succes staat kritiek op de film echter niet in de weg. En dat is prima, want het gaat om belangrijke onderwerpen waarover we niet genoeg kunnen discussiëren.

Viola Davis (links) in The Help

In ‘Een keukenmeidenroman’ geeft auteur Kathryn Stockett een bijzonder beeld van de situatie in de staat Mississippi. Generaties blanke kinderen groeiden daar op onder het toeziend oog van zwarte bedienden. Vrouwen die hun eigen gezin op de tweede plaats moesten zetten en zichzelf wegcijferden voor een laag salaris en een constante onderstroom van racisme. Stockett groeide op in de jaren zestig, toen de rassenscheiding nog volop aanwezig was in de samenleving. Ook zij werd opgevoed door zo’n hulp. Ze ervoer dat destijds als volkomen vanzelfsprekend.

Pas als volwassen vrouw begon ze zichzelf af te vragen hoe dit kon, wie die hulpen waren, wat zij er eigenlijk van vonden dat ze diensten verleenden in blanke gezinnen. Die vragen leidden tot het schrijven van het boek The Help/Een Keukenmeidenroman. Hierin komt een blanke vrouw er net als de auteur langzaam achter dat de zwarte hulpen ook mensen zijn. Mensen die een betere behandeling verdienen, meer rechten zouden moeten krijgen.

Zoiets hardop zeggen in een racistische cultuur kan levensgevaarlijk zijn, maar ze doet het toch. Dat schept een bijzondere band tussen haarzelf en vrouwen uit de zwarte gemeenschap. Ze ontmoeten elkaar, komen met elkaar in gesprek, en wisselen informatie uit waardoor ze elkaar anders gaan bekijken.

De film naar het boek ging vorige week in première. Inmiddels hebben onder andere vrouwelijke zwarte historici een persbericht uitgegeven waarin ze het verhaal bekritiseren. De wetenschapsters kennen de situatie van de zwarte hulpen, en vinden dat boek en film de realiteit niet goed weergeven. Ook betreuren ze dat het verhaal verteld wordt vanuit het oogpunt van de blanke vrouw. Het gaat om haar ontwikkeling, haar gedachtengoed. De zwarte actrices spelen de sterren van de hemel, maar zij reageren vooral op gebeurtenissen die de blanke vrouw in gang zet.

Dit is een volstrekt legitiem én belangrijk punt. Ook vrouwen onderling kennen rangen en standen. De één heeft meer privileges dan de ander. Wat je dan vaak ziet is dat de problematiek van de minder machtige groep alleen aan bod kan komen als de machtigere groep het verhaal verteld. Je ziet dat ook bij westerns – de Indianen komen aan bod via de blanken. En natuurlijk al die films waarin vrouwen alleen aan bod komen via het verhaal van de mannen. Het is, kortom, een bekend patroon. Eentje die ook tussen vrouwen onderling optreedt.

Aan de andere kant kun je ook zeggen dat het juist het privilege van een auteur is om in de huid van een ander te kruipen. Onder andere Salon.com benadrukt dat dit iets anders is. Het heeft te maken met creatief schrijven, je inlevingsvermogen gebruiken om een onderwerp te verkennen. Als dit niet meer zou mogen kunnen uitgeverijen beter hun deuren sluiten en kunnen schrijvers over de hele wereld maar beter meteen hun computer uitzetten.

Hoe dan ook, The Help heeft inmiddels de investering van 25 miljoen dollar al terugverdiend. Entertainment Weekly geeft The Help een A-, naar Nederlandse begrippen een dikke 8. Met name omdat de vrouwen volwaardige karakters zijn, die een eigen ontwikkeling doormaken. Het zegt wat over het gemiddelde niveau van vrouwelijke personages dat dit opvalt. Ook de Los Angeles Times is zeer lovend. Dat is belangrijk, want deze krant ligt iedere ochtend op de mat bij de Hollywoodproducenten.

Bridesmaids was een groot succes. Sinds juni dit jaar leverde deze film meer dan 100 miljoen dollar op. Dat is een mijlpaal en als een film dit niveau haalt, gaat Hollywood opletten – ‘heej, een hit!’. Met zulke lovende recensies ziet het er ook gunstig uit voor The Help. Als twee films waarin vrouwen centraal staan geld opleveren en het goed doen in de bioscopen, worden de studio’s hopelijk wat happiger op nieuwe projecten en andere scenario’s waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Blanke én zwarte vrouwen.

P.S.: Bridesmaids draait op dit moment in de Nederlandse bioscopen. Voor The Help moeten we nog even geduld hebben.

Vrouw versus stereotype 4: de demonische verleidster

Je kent haar wel. Ze is supersexy. Ze windt mannen om haar vinger. Ze zet haar charmes in om in en inslechte daden te verrichten. Wat is er aan de hand? Nou, ze is geen mens. Ze is de demonische verleidster!!! In deel vier van de serie Tropes vs Women haalt Feminist Frequency dit verhaalpatroon naar voren. Als je dit eenmaal weet vind je dit cliché overal terug….

Vrouw versus stereotype: dood in de koelkast

Weten jullie nog, de populaire televisieserie Lost? Twee belangrijke vrouwen sneuvelde in die serie, puur om twee mannelijke personages iets te doen te geven en diepte aan te brengen in hun personage. Dat cliché heet in de Verenigde Staten ‘Women In Refrigerators’, oftewel vrouwen in de koelkast. Het vindt z’n oorsprong in de wereld van de superhelden strips. Superheld The Green Lantern treft zijn vriendin dood in de koelkast aan. Gelukkig, nu konden er weer albums vol getekend worden met zijn dramatische belevenissen. Het verdriet! De pijn! Neemt hij wraak of niet? Over de vrouw in de koelkast geen woord meer, zij heeft haar functie vervult. 

Over naar Feminist Frequency, in samenwerking met Bitch Magazine:

Feminist Frequency heeft de uitgesproken tekst van de video hier uitgeschreven, kun je het op je gemak nalezen. Een paar interessante links bij deze video: de hele lijst van Gail Simone, met toevoegingen van andere alerte cultuurconsumenten, staat hier.  De site Topless Robot haalde uit deze lijst de tien ergste voorbeelden van geweld tegen vrouwen in de comics, met achtergrondinformatie over de verhaallijn. Ter aanvulling hier ook de lijst van Dead Men Defrosting, zoals genoemd in de video die je net zag: ze maken ook genoeg ellende mee, maar komen sterker dan ooit terug, of sterven een indrukwekkende heldendood om de wereld te redden. Er is een verschil….

Bedrijven houden achterstand vrouw in game zelf in stand

Stel, je hebt een game waarbij de speler kan kiezen om te spelen  als man of als vrouw. De vrouwenfiguur blijkt favoriet. En krijgt de koosnaam FemShep (female Shepard). Maar de firma toont in alle p.r. campagnes alleen de mannenfiguur. Reden? Het mannelijke personage is een icoon, de verpersoonlijking van het spel, en niet de vrouwelijke figuur. Dat stelt de gamefirma BioWare. Eerder liet een producent van het spel Bad Company 2 al weten dat het de kosten niet waard is om vrouwelijke personages ontwikkelen. Geen wonder dat vrouwen zich zo onwelkom voelen in de wereld van games.

Weblog Border House, waar gamers ontwikkelingen in de industrie op de voet volgen, heeft geen goed woord over voor de houding van de fabrikanten van computerspelletjes. Hoezo het mannelijke personage als boegbeeld van een game? Borderhouse:

He is only iconic because he’s the only character shown on every piece of promo material for the game.  Talk about a self-fulfilling prophecy[…]  The male characters are definitely more visible, but it’s only because BioWare has made them that way.  It’s a shame.

Maar het kan nog erger. Met name oorlogsgames laten vrouwen helemaal zitten en scheppen een ‘slegs vir mannen’ omgeving. De reden die firma’s daarvoor geven: het zou teveel geld kosten om vrouwelijke soldaten op het scherm te laten verschijnen. Producent Gordon van Dyke van Electronic Arts, een van de leidende bedrijven in de gamesindustrie, was zo vriendelijk uit te leggen hoe dat zit:

When you actually put in female characters, typically you have to put in an entire new skeleton model and that entire new skeleton model adds an entire new level of animation and an entire new level of rigging. You basically double the amount of data and memory for soldiers that would need to go into your game. […]  The reward has to match what you have to give up somewhere else. Our games are pushing the edge of the system they’re on at such a high degree that it becomes more of a balancing act for implementing new things — how many vehicles you can have in a game or how many buildings with destruction.

Dus, vrouwelijke personages kosten data, en omdat je die data aan de weergave van vrouwelijke karakters spendeert kun je minder gebouwen programmeren die je in puin kunt schieten. De site Kotaku sluit af met een oproep aan de lezers: wat vinden die hier van? Wat is belangrijker, een vrouwelijk personage of de mogelijkheid een muur neer te halen? Dat is het niveau waarop de participatie van vrouwenfiguren in games op dit moment besproken wordt.

Waarom is dit relevant? Omdat het voor de beleving van een game verschil maakt of je als man of als vrouw kunt spelen. Fans nemen het heft inmiddels in eigen handen. Als tegenwicht voor de op de man gerichte p.r. campagnes zetten ze eigenhandig gemaakte promotiefilmpjes op internet die de vrouwelijke hoofdpersoon centraal stellen. Zoals deze:

Dat toont aan hoe spelers zich hechten aan de vrouwelijke hoofdpersoon, als ze de keuze krijgen het spel te spelen aan de hand van een vrouw. Hoe dat komt? Destructoid.com geeft dit als volgt weer voor de game Mass Effect:

One story is about an unlikely female ship commander who proves that she’s a badass not through the fact that she’s a female, but through the fantastic portrayal of a realistic character. The other story is about the same uninteresting male character that you have played a million times. It’s a very powerful disparity here.[…] It means the difference between loving and hating those games.

En wat te denken van een onbedoeld feministisch effect? Zoals een freelance verslaggever op de site Gamasutra schrijft:

The moment that FemShep prepares to take on the threat to the universe, she inevitably will give an impassioned speech as to why they must do what they are preparing to do. This is true for both games in Mass Effect and many other franchises. The oddity is that it’s an empowered female doing the speaking. If we wanted to see yet another righteous man bolstering his troops, we’d watch Braveheart, play Halo or just roll up a ManShep. Watching FemShep, and hearing Jennifer Hale, doing this bolstering is almost unsettling. It shifts our expectations and moves us to the edge of our seats. And we love her for it.

Comiclezeressen willen zelfstandige heldin met duistere kant

Wat zoeken vrouwen in een goed stripverhaal? De Amerikaanse uitgeefster Erica Friedman besloot dit uit te zoeken en ondernam een niet-wetenschappelijk onderzoek onder 424 lezeressen. Wat blijkt? De ideale held, man of vrouw, is sterk, onafhankelijk, en komt op voor de goede zaak. De ideale heldin heeft een duistere kant en hoeft niet gered te worden maar zorgt er zelf voor dat ze uit de penarie komt. O, en de grote borsten waar vrouwelijke personages in superheldencomics zo vaak mee opgezadeld worden? Meer dan 98% van de lezeressen zit daar niet op te wachten.

Natuurlijk is het maar een steekproef, maar toch. DC Comics en co zouden er goed aan te doen om op te letten. Uit de antwoorden die Friedman kreeg, bleek dat maar liefst tweederde van de ondervraagde vrouwen zelf hun stripboeken uizocht danwel zelf kocht. Met andere woorden: de meisjes leenden geen stripboeken van hun oudere broertje of zo. Ze kozen zelf uit wat ze leuk vonden. In 59% van de gevallen werd het een superhelden strip. Een op de vijf koos voor Japanse manga. De rest ging voor andere genres, zoals horror of romance.

Verder valt op dat superhelden stripboeken bevolkt worden door mannelijke figuren, maar meer dan de helft van de respondenten koos als kind een heldin als favoriet personage. Bonuspunten als deze favoriet iets spannends deed, zoals mysteries oplossen of de slechterikken bevechten. Nog meer bonuspunten als dit personage blijk gaf van persoonlijke kwaliteiten, zoals een goede krijger zijn, of een charismatische leider. Als ze nu als volwassene opnieuw hun favoriete held of heldin moesten opgeven, zou tweederde voor eenzelfde soort type gaan.

Conclusies van Friedman: meisjes en jonge vrouwen kiezen en lezen zelfstandig stripboeken. Ze vormen een markt op zich en het wordt tijd dat uitgevers van stripboeken hier meer oog voor krijgen. Friedman roept hen op om te zorgen voor meer diversiteit in de stripverhalen. Niet alleen meer vrouwelijke personages, maar ook meer allochtonen en meer verschillende types. Bovenal zouden DC Comics & co eens moeten beseffen dat het niet zo moeilijk is om uit te vogelen wat vrouwen zoeken in een stripverhaal. Vraag het ze gewoon. Dan komen de antwoorden vanzelf.

Zonder titel

Bron: Gawker

Hahahahahaha! Zie ook de ervaringen van gamers met het maken van een vrouwelijke avatar bij DC Comics online. Die zijn wat minder grappig.