Tag Archives: vrouwelijke leiders

Culturele prestigeproducties laten vrouwen vallen

Als Avenger’s Endgame en Game of Thrones één ding duidelijk maken, dan is het wel dat vrouwen er in deze verhalen zeer, zeer bekaaid vanaf komen. Ze gaan dood, om de ontwikkeling van mannen meer diepgang te geven of om mannendromen in vervulling te laten gaan. Of ze flippen zodra ze macht krijgen. De boodschap is steeds dezelfde: mannen gaan voor, vrouwen zijn eng en/of overtollig. Endgame draait al een tijdje dus dat zou ok moeten gaan, maar LET OP: SPOILER WARNING voor Game of Thrones.

Laten we beginnen met Endgame. Deze film-kolos domineert Nederlandse bioscopen en vormt het sluitstuk van een hele reeks Marvel films. Die hele serie – de verschillende Thor films, films rond Iron Man, Ant Man, de voorgaande Avengers ensemble titels, enz., allemaal zijn deze producties zwaar gedomineerd door mannen, zowel voor als achter de schermen:

Though the phrase “cinematic universe” implies showing viewers a vast, well, universe, it’s clear simply by examining the basic facts that we’ve been presented largely with a world featuring white men.

Als je gaat turven blijkt al snel dat vrouwen bijna geheel ontbreken bij het schrijven en regisseren van de verhalen. De enige (één, 1) vrouw die tot nu toe op dat vlak iets mocht doen, was Nicole Perlman. Ze was co-auteur van het scenario van Guardians of the Galaxy. Pas met het recent uitgekomen Captain Marvel komen er wat vrouwen bij: Anna Boden is mede scenarioschrijver en mede-regisseur van die film. Alle andere ruim 20 producties zijn maaksels van veelal witte mannen. En dat is zeer problematisch:

It’s not just about who is at the table, but what those people bring to the table and the work that comes from it—what we see onscreen and then how we process the world because of that.

Als je gaat turven wordt meteen pijnlijk duidelijk dat die witte mannen in bijna alle standalone films, op Black Panther en Captain Marvel na, kozen voor een witte man als hoofdpersoon. En verhalen vervolgens op zodanige wijze vertellen, dat vrouwen eindigen als het zichzelf opofferende hulpje van zo’n wit mannelijk personage, of de love-interest van een witte mannelijke hoofdpersoon, of degene die sterft. Bedenk bijvoorbeeld dat zowel Gamora als Black Widow de enige vrouw in verder geheel uit mannen en als mannelijk voorgestelde dieren bestaande ensembles zijn. En voilà, beide vrouwen sterven uiteindelijk.

De enige vrouw in de groep, en hup, dood. Wat een toeval (not). Bovendien krijgt hun dood veel minder aandacht – en dus ook minder gewicht, minder status – dan de dood van een enkele man. Black Widow komt in Avengers Endgame bijvoorbeeld nauwelijks meer ter sprake na haar dood, terwijl Iron Man geëerd wordt met tragische muziek en trage beelden van rouwende mensen en zijn uitvaart.

De dominantie van witte mannen leidt duidelijk tot blinde vlekken, vertekeningen in de beeldvorming, en een belabberde behandeling van vrouwelijke personages. Het leidt tot koppen zoals DC versus Marvel, welk filmuniversum is seksistischer?

Dan Game of Thrones. Ook dit betreft een cultureel prestigeproduct. De serie kluisterde acht seizoenen lang miljoenen mensen aan de buis en wordt wel gezien als het laatste televisie evenement waarbij iedereen verenigd naar hetzelfde kijkt. Ook in dit geval ontstaan de verhalen in de context van een enorme dominantie van witte mannen.

Ook hier kun je gewoon turven: het bronmateriaal zijn boeken van een witte man. Witte mannen David Benioff en D.B. Weiss waren de drijvende krachten achter de serie. Zet alle seizoenen en alle afleveringen op een rij, en al snel blijkt dat er slechts één (1) vrouwelijke regisseuse was, Michelle MacLaren, en drie vrouwelijke scriptschrijvers, te weten Jane Espenson, Vanessa Taylor en Gursimran Sandhu. Espenson and Taylor schreven bovendien voor het laatst iets voor episodes uit 2013 en kwamen daarna niet meer aan bod. Dat is het. Dat is alles. Voor de hele serie. Bij seizoen 8 ontbraken de vrouwen geheel.

De dominantie van mannen, mannen en nog meer mannen is helaas slecht nieuws voor de vrouwelijke personages. Net zoals in het Marvel filmuniversum zie je dat de mannen achter Game of Thrones zeer bedenkelijke keuzes maken rond hun vrouwelijke personages. Ze lijken deze personages wat autonomie en macht te geven, om ze daarna aan het einde compleet te verraden en/of voor gek te verklaren. The Daily Beast noemt dat de meest nare erfenis van de serie, deze manier waarop de makers vrouwelijke personages afbreken. Effe op een rijtje:

  • Sansa die in de aflevering The Last of the Starks beweert dat al het seksuele geweld haar tot een sterkere vrouw maakte. Bedankt, vrouwenmishandelaars en verkrachters, jullie deden goed werk!
  • Cersei als waanzinnige koningin, wreed en niet voor rede vatbaar, verblindt door het verlies van haar kinderen (iets wat de vader, Jaime, totaal niet lijkt te deren, hij blijft wel ”gewoon” functioneren – dubbele moraal)
  • De stoere Brienne eindigt in een soort huisgewaad terwijl ze haar man smeekt om haar niet te verlaten want ze is zo verliefd op hem en hij is zo geweldig en… en…. VERLAAT MIJ NIET, boehoehoe! Van haar functie aan het nieuwe hof ziet de kijker alleen dat ze de herinnering aan haar geliefde Jaime zo gunstig mogelijk voorstelt in de kronieken
  • Jaime wenste aan de zijde van zijn zus en geliefde te mogen sterven, en voilà, de mannelijke scenarioschrijvers en regisseurs geven hem dat. Niemand vraagt wat Cersei vindt, haar laatste scenes bestonden vooral uit wijn drinken terwijl ze passief uit het raam staart, en haar dood komt als een anticlimax.
  • Missandei, zo’n beetje de enige vrouw met een gekleurde huid die een rol van betekenis had, wordt onthoofd. Haar dood dient vervolgens vooral om het verhaal van een witte vrouw, Daenerys, te stutten
  • Daenerys – alle haar omringende mannen twijfelen of ze wel kan leiden en oorlog voeren, vanwege haar afkomst. Diezelfde mannen weten dat Jon Snow dezelfde afkomst heeft, maar zien dat bij hem vooral als bewijs dat hij een goede leider zal zijn. Dubbele moraal. Daarna tonen de mannelijke regisseur en scenarioschrijvers een aflevering later dat die wijven inderdaad, zoals verwacht, gek worden zodra ze daadwerkelijk een troon in zicht krijgen

Wat die laatste ontwikkeling betreft signaleert Business Insider dat de mannelijke makers in de personage van Cersei en Daenerys alle seksistische clichés rond vrouwelijke leiders tot walgelijke bloei brengen. Hun personages zijn te emotioneel instabiel om te leiden, en beiden eindigen in een Mad Queen versus Mad Queen catfight:

Though “Thrones” would never explicitly endorse the idea that women are unfit to rule by design, these moments implicitly add fuel to that bias. They strengthen the convictions of people who already hold that worldview.

Daarnaast signaleert onder andere feministe en auteur Sad Doyle dat deze verhalen uit de koker van mannen blijk geven van een diepe angst voor vrouwen die macht krijgen:

Men fear powerful women, because they know that women have always had cause to fear powerful men. Men fear that women’s power will be violent, because they use their power to rape, assault, and beat us. Men fear that women’s power will be temperamental and despotic — that they will be forced to fear our every mood swing and obey our every irrational whim — because men have been raised to believe that their women should tend to them, cater to their whims, hang on the thread of their good graces. Men don’t fear “female power,” in the abstract. They fear being treated like women; they’re afraid that, when we win, they die.

In dit wereldbeeld, signaleert Doyle, zien mannelijke makers liever dat een vrouw overgeleverd is aan de mannen om haar heen en allerlei (seksueel) geweld over zich heen krijgt. Ze mag dan een slachtoffer zijn, maar als mens is ze in ieder geval nog ”goed”, moreel deugt ze:

….when Daenerys goes nuts, and becomes a wicked genocidal dictator who must be deposed, I am remembering her rape scene. Basic story logic: That was the beginning of her arc, this is the end, and we are being asked to see what has changed. It was a journey from powerlessness to power, but now we know this makes it a journey from good to evil, too. What you are telling me, when you make Daenerys a power-mad despot, is that it was better for her to be powerless. It was better for her to be on her knees, with a stranger’s dick forced inside her, than it was for her to be a queen. Power turns Dany bad, and her badness hurts everyone, so it was better for the whole world for that little girl to get raped, over and over and over, than it was for her to find her power.

In dat verwrongen wereldbeeld ben je als vrouw altijd de klos. Je staat bloot aan eindeloze agressie. Maar zodra je als vrouw wat zeggenschap krijgt over wat er met je gebeurt, zijn de rapen helemaal gaar. In die situatie lijkt het voor de mannelijke makers de enige normale keuze om een man in de buurt te hebben, die zo’n waanzinnige vrouw vermoordt zodra ze te gevaarlijk wordt. Dat overkomt Daenarys uiteindelijk. Het is zo’n dom, seksistisch einde voor een van de meest fascinerende figuren uit de serie, dat zelfs actrice Emilia Clarke in het openbaar kritiek uitte op deze gang van zaken:

…after just one pep talk from Tyrion about how someone really ought to stop that crazy lady, Jon is able to walk up to an inexplicably unguarded Daenerys and stab her? The Mother of Dragons left not with a bang, but with a whimper. […] Emilia Clarke admitted to struggling with it, saying in a recent interview that she still “stands by” Daenerys. “If I were to put myself in [Jon Snow’s] shoes,” she said. “I’m not sure what else he could have done aside from … oh, I dunno, maybe having a discussion with me about it?Ask my opinion? Warn me?

Maar in een wereld vol bange mannen is dit niet aan de orde. De heks moet dood. DOOD!!! Zie ook Kate Manne’s nu al klassieke werk Down Girl – the logic of misogyny. De serie, die vanaf het begin al kon rekenen op ladingen kritiek vanwege de vele seksistische elementen in het verhaal, komt aan het slot uit op een plat ‘bitches are crazy’ en redding moet van witte mannen komen. Meer zit er niet in bij de heren schrijvers en regisseurs.

Star Wars ziet vrouwen eindelijk staan

[Let op: Dit is geen filmrecensie, er zitten geen spoilers in dit artikel, lees dus gerust verder]

Star Wars en gender…. Oei, dan heb je wel een dingetje te pakken. De voorgaande zes films hadden een groot vrouwenprobleem. De enige vrouw van betekenis in de oorspronkelijke trilogie was prinses Leia. Hoe stoer ze ook rondliep met laserpistolen enz., ze ontkwam niet aan de vernedering van een bloot slavinnenpakje. Om van de nieuwere trilogie maar te zwijgen. Die arme Nathalie Portman  verloor in de loop van de films al haar macht en stierf uiteindelijk tijdens de bevalling van haar tweeling omdat… tja, wat? Omdat ze de wil tot leven had verloren? WTF?!?

star-wars-daisy-carrie

Bloedirritant. Gelukkig begint het tij te keren. Regisseur J.J. Abrahams kondigde expliciet aan dat hij het ‘alleen voor jongens’ stereotype met deel 7 wilde veranderen. Hij wilde een film maken waar ook moeders hun dochter met plezier mee naartoe nemen.

Dat betekende onder andere meer vrouwelijke personages. Zoals een nieuwe heldin, Rey. Daarnaast explodeerde internet bijna van vreugde toen bekend werd dat prinses Leia terugkeert. En dat ze voortaan door het leven gaat als generaal, dank u!  Deze vrouwelijke personages zijn niet geseksualiseerd, signaleren recensenten. Ze handelen zelfstandig en maken een integraal onderdeel uit van het verhaal.

Ook de ‘donkere zijde’ kreeg een belangrijk vrouwelijk personage, in de figuur van Kapitein Phasma. Deze rol zou eerst naar een man gaan, maar uiteindelijk kreeg actrice Gwendoline Christie ‘m. Je hoort voornamelijk haar stem en ziet haar acties. Voor de rest draagt ze een functioneel bepantserd uniform – opnieuw een niet-geseksualiseerd vrouwelijk personage, in een rol waarbij ze autoriteit uitstraalt.

Uiteraard doken er prompt mensen op om te zeuren dat ze het gevechtspak van Captain Phasma onvrouwelijk vonden. Gelukkig wist het team van de StarWars Facebookpagina wel raad met de situatie. Ze schreven fijntjes terug:

StarWars female armor

Hulde voor de moderators!

”Respecteerde de echte wereld vrouwelijke leiders maar net zoals in de film”, verzucht universitair docent Thomas Hoyland van de universiteit van Hull:

The implicit models of leadership I see being communicated in the classroom suggests there is a long way to go yet. My daughter and my granddaughter and even my great granddaughter will continue to face unfair barriers that prevent them from achieving their goals purely due to their gender. Perhaps I’ll start screening Star Wars at the beginning of every semester – at least until planet Earth catches up.

Lijkt me een prima idee!

Eerste vrouwelijke hoofdredacteur New York Times krijgt er meteen van langs

De New York Times is dé gezaghebbende krant van de V.S. En deze krant heeft voor het eerst in haar ruim honderdjarige geschiedenis een vrouwelijke ‘executive editor’, een soort uitvoerend hoofdredacteur. Ze heet Jill Abramson. En ja hoor, volgens een verhaal van Dylan Byers in de rubriek ‘Politico’, ingegeven door voornamelijk anonieme bronnen, zou ze gemeen zijn. Een onmogelijk mens waar niet mee te werken valt. Alle angstige cliché’s over vrouwelijke leiders komen voor in het paniekerige verhaal.

Jill Abramson. Waarschijnlijk verdenken sommige mensen haar er ook van dat ze stiekem een heks is.

Alleen het verwijt dat ze beren zou aantrekken met haar menstruatiebloed ontbreekt nog, merken commentatoren op. Voor de rest deugt er niks aan haar. Abrahams’ stem is nasaal, en ze klinkt schril. Grutjes! Ze zou zich neerbuigend gedragen, afstandelijk en kil zijn, niet betrokken overkomen, geëmotioneerd reageren (om niks natuurlijk), niet zorgzaam zijn, en bevelen uitdelen op een nare manier. Een leidinggevende die bevelen uitdeelt, in een hectische krantenomgeving vol deadlines, grutjes deel twee!

The Guardian gebruikt de techniek van sekse omdraaien om duidelijk te maken hoe belachelijk en seksistisch het stuk is. Lees:

If one redacts ‘Jill’ from Politico’s piece and replaces it with ‘Jack’, the absurdity and sexism becomes all the more obvious: “It’s frustrating because he is such a smart person. When Jack is on his game, he is one of the smartest people I’ve ever met,” one staffer said. “But he’s not a naturally charismatic person – he’s not approachable.” You see? When was the last time the approachability of a male editor made for copy?

Zoals Salon op een rijtje zet, en zoals wetenschappelijke onderzoeken haarfijn analyseren, is er een dubbele moraal werkzaam. Het stuk in de rubriek Politico past in een traditie van vrouwen tegenhouden op weg naar de top, en vormt een prima illustratie van het aloude spitsroeden lopen. Als een vrouw te professioneel overkomt, vinden mensen haar niet aardig. Dan zetten ze hun hakken in het zand en kan dat onaardige wijf haar werk niet meer doen, want ze verliest de steun van haar omgeving. Maar als mensen haar aardig vinden, vinden ze haar weer niet professioneel. Dan doet ze haar werk ook niet goed. Zoals kenniscentrum Catalyst samenvat: damned if you do, doomed if you don’t.

Mannen daarentegen kunnen allerlei nare, moeilijke persoonlijkheden hebben, maar mensen kijken er doorheen. Zolang hij zijn werk als leidinggevende maar goed doet is er niks aan de hand. Een man kan zelfs zijn vuist door een muur heen slaan uit frustratie, en een jaar later kijken mensen nostalgisch terug op die uitbarsting. O ja, dat was toen die keer, ja, wat een toffe vent was dat. Moet je als vrouw eens proberen. Dan willen mensen je meteen in een dwangbuis af laten voeren.

Die spagaat levert enorme obstakels voor vrouwen op. Het schaadt hun mogelijkheden om topfuncties te vervullen. Eén keer te streng klinken, of te assertief over haar salaris onderhandelen, en ze wordt genadeloos afgerekend door haar omgeving:

As many readers have observed, Dylan Byers’ takedown piece manages to condemn the Times’ first ever female editor for everything except her job performance.

En laat ze nou prima resultaten boeken. De New York Times won vier Pullitzer prijzen, kent sinds kort eindelijk weer eens een stijgende oplage, en kreeg alom lof voor de uitstekende manier waarop de krant de tragedie in Boston volgde.

Enfin, voor meer bijtende commentaren op het baggerwerk van Byers, zie de verzameling van het  . Tot nu toe de leukste reacties die De Zesde Clan zag:

“Jill Abramson is IMPOSSIBLE, guys. Sometimes she opens her mouth and says things and makes decisions. WHO DOES SHE THINK SHE IS???”

But she has ladyparts! RT @dandrezner: BREAKING: boss acts like a boss.

Of course the Abramson regime has descended into Raines-like levels of calamity. The four Pulitzers must have been the last straw.

Inderdaad. Soms is een artikel zo verschrikkelijk dat je er maar beter grapjes over kunt maken.

Franse schrijfster gaf vrouwelijke leiders legitimiteit

Het werk van de middeleeuwse schrijfster Christine de Pizan overleefde de overgang van handgeschreven manuscript naar gedrukt boek nauwelijks. Toch leefde haar werk nog minstens tweehonderd jaar na haar dood voort. Vrouwen in leidinggevende posities, zoals koninginnen en landvoogden, vonden in haar denkbeelden een legitimatie voor hun macht. Dat en meer ontdekte wetenschapster Susan Groag Bell. Ze legde haar vondsten vast in het boek The Lost Tapestries of the City of Ladies.

Christine de Pizan publiceerde in 1405 haar bekendste werk, het boek van de stad der vrouwen. De Pizan voert zichzelf op als hoofdpersoon. Ze zit in haar studeervertrek en vraagt zich af waarom zoveel mensen met zoveel haat over vrouwen spreken. Zijn vrouwen echt zo slecht als mensen beweren? Is er dan geen hoop meer?

De Pizan wil de moed opgeven, als opeens drie vrouwen voor haar verschijnen. Vrouwe Rede, Vrouwe Recht en Vrouwe Rechtvaardigheid spreken Christine moed in en nemen haar mee langs talloze vrouwen die in woord en daad lieten zien dat ze beschikten over alle nobele kwaliteiten die een mens zich kan wensen. Voor die vrouwen dragen de drie dames Christine op een stad te bouwen. Daar zullen ze veilig zijn voor al die kwaadsprekers.

Middeleeuwse miniatuur met Christine de Pizan aan haar schrijftafel.

De Pizan geldt als één van de eerste schrijfsters die openlijk blijk gaf van feministische idealen. Het zou te radicaal zijn geweest als ze zou tornen aan de door God gegeven rollenpatronen. Wat ze wél schreef was al revolutionair genoeg, namelijk dat vrouwen mensen zijn met verstand, kwaliteiten, en durf. Ze pleitte voor een goede opleiding voor vrouwen en liet aan de hand van vele voorbeelden zien dat vrouwen dan even goed als mannen een leger kunnen aanvoeren, een land regeren of wetenschappelijke ontdekkingen doen. Dat was in de middeleeuwen een bevrijdende boodschap voor vrouwen. Iets wat leiders in die tijd niet ontging.

Eén boek kan een dominante mentaliteit helaas niet veranderen. Vrouwen behoorden thuis te blijven en de wereld over te laten aan mannen. Bij de overgang naar de boekdrukkunst bleven Christine’s handgeschreven werken in een la liggen, onderzocht Groag Bell. Alleen Engeland gaf een editie uit van haar werk, maar de uitgever verwijderde de naam van de auteur. Stel je voor dat iemand erachter zou komen dat een vrouw een boek had geschreven. Dat kon echt niet in die tijd, het was volstrekt ongepast.

Toch leefde haar werk voort. Wat ontdekte Groag Bell namelijk: vrouwelijke leiders bestelden wandtapijten met motieven uit het boek van de stad der vrouwen. Onder andere de koninginnen Elizabeth I, Louise van Savoye, Marie de Guise en Margaretha van Oostenrijk. Het ging om enorme doeken, die een hoge wand in een zaal konden bedekken. Dit waren plaatsen waar veel mensen kwamen: bezoekers, hoge delegaties, gewone mensen die een gunst wilden vragen. Door wandkleden op te hangen met afbeeldingen van sterke vrouwen, vertelden deze politici hun bezoekers: vrouwen kunnen macht hebben, dat is niet eng, het kán. Het was een soort propaganda waarmee vrouwelijke leiders hun positie versterkten.

Louise van Savoye

Door de geschiedenis van deze tapijten te reconstrueren, legde Groag Bell tegelijkertijd een wereld bloot van vrouwelijke leiders die onderling contact onderhielden, elkaar geschenken gaven en ieder op hun manier probeerden te overleven in een mannenwereld, een wereld die hun autoriteit soms nauwelijks kon erkennen, laat staan respecteren. Voor deze vrouwen was het werk van Christine de Pizan een bron van kracht en een bevestiging van hun positie, voor henzelf en de buitenwereld.

Groag Bell bracht jaren door met spitten in oude archieven en het ontcijferen van oude inventarissen, om deze verborgen en verloren gegane wereld te reconstrueren. Haar boek is van groot belang voor iedereen die meer wil weten over vrouwen in de geschiedenis.