Tag Archives: vrouwelijke auteurs

Vrouwelijke traditie krijgt nieuwe opvolgsters

Boekenwurmen opgelet: historische fictie krijgt vanaf dit jaar extra aandacht. In het buitenland zijn romans in dit genre al mateloos populair. Ook Nederlandse uitgevers wagen nu een kans. Zo wil uitgeverij Ambo | Anthos vanaf  dit jaar zes historische romans per jaar uitbrengen, met een sterke focus op vrouwen. Dat past in een Nederlandse traditie die minstens tot de negentiende eeuw teruggaat.

Bijna alle historische boeken die Ambo | Anthos dit jaar publiceert, hebben een zelfstandige vrouw in de hoofdrol. De verhalen spelen zich vooral af tijdens de Gouden Eeuw, en komen vaak uit de koker van een schrijfster, zoals Simone van der Vlugt, Tanya Commandeur, Suzanne Wouda, Femke Roobol, Brenda Meuleman, Suzanne Hazenberg en Daniëlle Hermans.

Vrouwen die historische fictie schrijven, hebben in Nederland een lange traditie. Daarvoor hoeven we alleen maar te kijken naar de uitstekende biografie Strijd tegen de Stilte, over Johanna Naber. Maria Grever brengt leven en werk van deze Nederlandse historica in kaart en schetst meteen een beeld van het begin van geschiedenis als academisch werkveld.

Als universitair vak was geschiedenis lange voorbehouden aan mannen, maakt Grever inzichtelijk. De paar welgestelde vrouwen die toegang kregen tot de faculteit, bleven in de marge hangen. Na hun studie werden ze hooguit bibliothecaresse of hoofd van een archief. Als ze trouwden, verdwenen ze naar huis.

Vrouwen die belangstelling hadden voor geschiedenis, moesten meestal andere wegen zoeken om iets te doen met hun ambities als historica. Een aantal van hen vond die alternatieve weg: ze schreven historische fictie. Zo konden ze zich tóch bekwamen in de geschiedenis, ook al had hun werk een tweederangs status (want: ‘onwetenschappelijk’).

Grever signaleert dat hun werk een belangrijke schakel vormde in de lange weg die vrouwen moesten afleggen, om uiteindelijk écht door te dringen tot faculteiten Geschiedenis van universiteiten. Onder hen mensen als Trui Toussaint, Catharina van Rees, Adele Opzoomer (onder het pseudoniem A.S.C. Wallis, zodat haar sekse niet zo opviel), Margaretha Maclaine Pont en Betsy Hasebroek. Vaak concentreerden ze zich op vrouwelijke figuren uit de geschiedenis, zoals landvoogdes Margaretha van Parma.

Later volgden mensen zoals Jo van Ammers-Küller (1884-1966), met in die tijd beroemde titels als De Opstandigen, of M.A.M. Renes-Boldingh, die in 1963 Vrouwe Rixt van Ameland schreef. Hint voor uitgeverij Ambo:

Een boek dat ik al jaren geleden met veel plezier gelezen heb is: Vrouwe Rixt van Ameland. Het is geschreven door M.A. Renes -Boldingh en uitgegeven door uitgeverij Callenbach. […] Vrouwe Rixt is nog steeds goed leesbaar en misschien wel een herdruk waard.

Jaaaaaa, herdruk, herdruk!

Kortom, Simone van der Vlugt en collega’s komen niet uit de lucht vallen. Ze werken niet in een vacuüm. Integendeel. Zij behoren tot een traditie van Nederlandse schrijfsters die zich goed documenteren en periodes uit het verleden opnieuw tot leven wekken, in verhalen die hopelijk in de smaak vallen bij veel lezers en waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Fijn dat deze traditie nieuwe steun krijgt van uitgevers!

Advertenties

NRC marginaliseert schrijfsters

NRC, dank jullie wel! Jullie lijst met vijftig mooiste klassiekers uit de wereldliteratuur telt bijna geen schrijfsters. De eerste vrouwelijke auteur staat pas op de zeventiende plek. Daarmee tonen jullie als zoveelste medium de noodzaak aan van de campagne Lees Vrouwen 2015. Een lezeres van De Zesde Clan roept op tot actie. NRC vraagt om reacties op de lijst, ”omdat u [er] ongetwijfeld hiaten in ziet”. No shit, Sherlock! Dus mail hen, dan leren ze misschien nog iets.

Dat gevestigde media en ‘de literaire wereld’ schrijfsters links laten liggen, is uitentreuren bekend. Dit patroon is zowel in kwalitatieve als in kwantitatieve zin geanalyseerd, in kaart gebracht en bewezen. In binnen- en buitenland.

Leren mensen er iets van? Slechts mondjesmaat. Want inderdaad, smoesjes te over. Te beginnen met ‘Het is onze persoonlijke lijst/we noemden dat wat we zelf leuk vonden’. Zo vaak gebruikt als schaamlap, dat onder andere de lezeres van De Zesde Clan die smoes als eerste noemde, met het verzoek NRC daar niet mee weg te laten komen.

Tsja, meten met twee maten en kwaliteit niet herkennen blijven hardnekkige mechanismen. Het NRC is de zoveelste die schrijfsters marginaliseert. En weet je wat? Laat ze stikken in hun monocultuur van (blanke) mannen. Stem met je voeten en doe mee met Lees Vrouwen 2015. Een Nederlandse actie van journaliste Kirsten van Santen, inmiddels enthousiast omarmt door liefhebbers van goede verhalen.

Net zoals het succesvolle Read Women 2014 is die actie gebaseerd op liefde voor lezen. Lezers tippen andere lezers over boeken van schrijfsters, zodat mensen de kans krijgen nieuwe auteurs te ontdekken en zichzelf los te weken uit de traditionele mannelijke canon. Lees Vrouwen 2015 betekent dat je die eenzijdige mannenlijst van NRC kunt negeren. Hou Hella S. Haasse met Het Woud der Verwachting en Emily Brontë met Woeste Hoogten. En vul aan met:

  • Amanda N. Adichie, onder andere Paarse Hibiscus en Een Halve Gele Zon
  • Elena Poniatowska, vorig jaar nog onderscheiden met de Cervantes Prijs, met romans zoals Leonora, Lieve Diego en Dit Leven is een Leugen.
  • Helen Oyeyemi met onder andere Het Andere Huis, Wit is voor Toveren, en Het Icarus-meisje
  • Ida Simons met Een Dwaze Maagd – herontdekt, opnieuw uitgegeven, en schande dat die roman niet in jullie lijst van vijftig klassiekers staat, NRC
  • Eleanor Catton met Al Wat Schittert (Man Booker Prize 2013)
  • Alles uit de reeks Artemis Classics. Eind 2013 verschenen de eerste twee titels van schrijfsters in Nederlandse vertaling: Daphne du Mauriers Rebecca en Alice Walkers De kleur paars.

Enz. enz. En NRC, wat bezielde jullie? Wel de Goddelijke Komedie van Dante Alighieri (14e eeuw), maar niet klassiekers zoals Het Hoofdkussenboek van Sei Shonagon (rond het jaar 1000) of Het Boek van de Stad der Vrouwen van Christine de Pizan (1403)? Sorry hoor, dan heb je toch echt iets gemist.

Mocht het argument voor die leemtes luiden ‘we deden alleen goed verkrijgbare vertalingen in het Nederlands, dus De Stad der Vrouwen viel af’, dan luidt het antwoord: uitgevers, breng slecht verkrijgbaar werk van schrijfsters opnieuw in omloop. Wij willen verhalen van vrouwen lezen. Wij willen diversiteit, andere stemmen, andere perspectieven, nieuwe horizonten. Omdat we van boeken houden, en van kwaliteit. Maak van 2015 het jaar van de Schrijfster, en ontdek onvergetelijke romans die je nog lang bij blijven. Veel leesplezier!

Joanna Russ heeft nog steeds gelijk (helaas)

Joanna Russ schreef een paar decennia geleden het geniale boek How To Suppress Women’s Writing, in het Nederlands nét iets minder sarcastisch vertaald als ‘Andere Levens, Andere Letteren’. Zij gaf in die kwalitatieve analyse een overzicht van gangbare patronen, die ervoor zorgen dat schrijfsters in de marge belanden en zelfs totaal vergeten worden. Naar nu blijkt zijn die mechanismen nog steeds effectief. Gelukkig bieden sociale media/internet tegenwoordig enige tegenwicht.

The Million zette op een rijtje welke auteurs prijzen voor non-fictie wonnen bij de National Book Awards Longlist for Nonfiction:

Are fewer women writing nonfiction, you might ask. I suppose it depends on what you call “nonfiction.” According to the last few years’ NBA juries, it is mostly history (preferably about war or early America); biography (preferably about men, especially presidents); or reportage (preferably about war, the economy, or non-Western countries).

The Million geeft hier een prachtige omschrijving van patronen die Russ identificeerde. Het is wel geschreven, maar het gaat over de ‘verkeerde’ onderwerpen – de enige belangrijke onderwerpen zijn namelijk oorlog, biografieën over mannen, de economie en (krijgs)geschiedenis. De dominantie van blanke mannen is zo voorspelbaar, dat The Mayborn alvast de volgende winnaar van de Pulitzerprijs voor non-fictie aankondigde. Het is een man, we weten alleen zijn naam nog niet!

Een geniale kop om een tenenkrommende stand van zaken te omschrijven. Ook in Nederland. Want de Ako Literatuurprijs 2014 ging natuurlijk weer naar een blanke man, die een roman schreef over, jawel, mannen en oorlog. Ook in voorgaande jaren bleek dat Ako vrouwen niet ziet staan.

Zelfs als schrijfsters prijzen winnen en succes boeken, wil dat nog niet zeggen dat ze écht meetellen. Neem science fiction. Vrouwelijke auteurs behaalden dit jaar bijna de helft van de prijzen die dit genre te bieden heeft. Op zich leuk nieuws. Maar toch blijven mannen de norm:

Hurley says that female science-fiction writers are often forgotten. “It’s always Asimov and Heinlein,” she says. “You don’t hear about Russ or LeGuin. And there are very particular ways that people talk about it. One of those is by saying ‘well she did it, but it wasn’t really science fiction,’ or ‘her husband has a big impact.’”

Oftewel, ze schreef het wel, maar ze had hulp. En: ze schreef het wel, maar kijk toch eens waar het over gaat – het is geen SF. Precies twee van de patronen waar Joanna Russ op wees.

Daarnaast krijgt het werk van schrijfsters wel nominaties, maar dan bij de minder prestigieuze prijzen. Zo bestond de shortlist voor de NS Publieksprijs voor de helft uit romans van vrouwelijke auteurs. Echter, daar staan dan bijvoorbeeld ‘vrouwenthrillers’ bij – een gevalletje ‘ze schreef het wel, maar ze is geen echte schrijfster’. Vrouwenthrillers, meh, da’s natuurlijk geen literatuur! Bovendien ging de eer dit jaar naar een boek van een man, over een man. Een voetballer, en voetbal geldt als een mannelijk gedefinieerd onderwerp bij uitstek.

Wat wél veranderd is, is de context. Zodra mensen bijvoorbeeld bij een discussie over science fiction auteurs Asimov en Heinlein aanhalen en zich afvragen waar de vrouwen zijn, schieten twitter, websites en andere digitale media schrijfsters te hulp, signaleert Kameron Hurley. Degenen die vrouwen niet zien staan, krijgen een hele lijst sf-schrijfsters te zien, zodat ze de volgende keer minder hard kunnen roepen dat alleen mannen serieuze sf schreven en schrijven.

Sociale media versterken de stem van vrouwen en maken het moeilijker ze over het hoofd te zien (vandaar dat internettrollen daar zo allergisch op reageren). Seksistische denkers krijgen op die manier meer tegengas, maar dat maakt helaas nog geen einde aan de (denk)patronen en redeneringen die mannen tot norm verheffen en vrouwen aan de zijlijn parkeren. Kortom, lees Joanna Russ! En ken de patronen!

Franse literaire canon slegts vir mannen

Op zich positief nieuws deze week in NRC Handelsblad: een prestigieuze Franse uitgeverij, die alle klassiekers uit de canon in prachtige ingebonden uitgaven uitbrengt, neemt Virginia Woolf op in de reeks. De serie, Bibliothèque de la Pléiade, loopt al sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. De serie is vooral bedoeld voor literaire werken van eigen bodem, maar af en toe mogen ook buitenlandse auteurs meedoen, zoals Cervantes, Jane Austen en William Shakespeare.

Meteen na die heugelijke mededeling – als iemand het verdient om in een galerij der groten opgenomen te worden, is het Woolf wel – laat de krant echter achteloos vallen dat de reeks inmiddels meer dan vijfhonderd werken bevat, waarvan nu, met Woolf erbij, negen van vrouwelijke auteurs. Negen. Laat die verhouding even tot je doordringen. Negen op de vijfhonderd, dat is nog niet eens 2 procent!

De Zesde Clan snapt dat er historische vertekeningen optreden. De reeks begint met kritisch geannoteerde edities van middeleeuwse werken. We weten allemaal dat kerk en staat vrouwen tot ver in de negentiende eeuw actief weerden uit de publieke ruimte. Vrouwen die wilden schrijven, waren onfatsoenlijk en kregen te maken met zeer sterke sociale uitsluiting, dus tot aan de twintigste eeuw waren er veel meer mannen die de wereld benoemden.

Maar kom op zeg, op een gegeven moment gingen vrouwen massaal schrijven. Waar zijn Daphne Du Maurier, Flora Tristan, Claire de Duras en Delphine de Girardin? Waarom Sartre wel, maar Simone de Beauvoir niet? Opnieuw zie je dat vrouwen uit beeld verdwijnen zodra we komen bij de meest gezaghebbende en meest prestigieuze laag in de literatuur. Opnieuw zie je dat schrijfsters uit de canon vallen. Ze zijn niet universeel en indrukwekkend genoeg. Bah, bah en nog eens bah.

Nederlandse thrillervrouwen doen het goed

Literaire thrillers van een nieuwe generatie schrijfsters verkopen als een tierelier, meldt het ANP. Niet alleen in Nederland maar ook daarbuiten. Eén van hen, Simone van der Vlugt, won eerder deze week de NS Publieksprijs. De thrillergids van Vrij Nederland nam een analyse op van het succes van de vrouwelijke auteurs, en mannelijke schrijvers zoals Charles den Tex hun boeken lijken aan te passen aan die van hun vrouwelijke collega’s. Dat uit zich met name in het feit dat ze meer psychologie verwerken in hun romans.

Simone van der Vlugt

Het is niet voor het eerst dat het de media opvalt dat schrijfsters het erg goed doen. Al in 2009 wees De Telegraaf erop dat de boeken als zoete broodjes over de toonbank gaan. En dat de Nederlandse top vijf van best verkopende auteurs gedomineerd wordt door vrouwen. Da’s niet zo vreemd, want de gemiddelde lezer van die literaire thrillers is een vrouw van tussen de 30 en 60 jaar. Naar aanleiding van de winst van Simone van der Vlugt citeert het ANP Esther Scholten van de Stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek. Zij vermoedt dat vrouwen de boeken ‘vreten’ omdat de schrijfsters het dagelijks leven, het gezin en relaties opnemen in hun verhalen. De lezeressen kunnen zich zodoende met de personages identificeren.

Vreemd genoeg – of misschien juist niet – leiden de verkoopsuccessen nog niet echt tot erkenning. Zo wonnen tot nu toe slechts twee schrijfsters de Gouden Strop. De jury eerde in 2009 Marion Pauw, voor het boek Daglicht, en in 2005 Johanna Spay met Dood van een soldaat. Tomas Ross en Charles den Tex wonnen ieder al drie keer. Ondertussen laten de lezers zich niet afleiden en blijven ze vrolijk thrillers van vrouwelijke auteurs kopen. Er zijn zelfs hele sites ontstaan die niets anders doen dan geïnteresseerden wijzen op de nieuwste Vrouwenthriller. Kortom, het genre bloeit en het gaat thrillerschrijfsters voor de wind.