Tag Archives: vrouw en werk

Ja ja ja, het ligt weer eens aan onszelf

Weet je wat de Zesde Clan nou nooit leest? Koppen zoals ‘de jongen loopt vooral zichzelf in de weg’. Met als strekking dat áls jongens al een achterstand op school oplopen, ze subiet naar zichzelf moeten kijken. Hou eens op met die houding van ‘leren is voor mietjes’, recht je rug, span je toch eens in. Maar helaas. Als dit onderwerp al ter sprake komt leggen mensen vooral de nadruk op de omgeving, het onderwijs, enzovoorts enzovoorts.

Zo niet als het om meisjes en vrouwen gaat. Dan hoor je dat succes van meisjes problematisch is (want arme jongens, die raken totaal gedemotiveerd) en lezen we koppen van het type ‘de vrouw loopt vooral zichzelf in de weg’.  Mooi! Dat haalt meteen de angel uit alle problemen die ongelijkheid inhouden, zoals vooroordelen jegens meisjes, een loonkloof van circa 8 procent, het anderhalf verdieners model, en de navelstaarderige wereld van Libelle en Margriet. Hoeven we niet meer na te denken: vrouwen doen het zichzelf aan.

Wie niet alleen koppen snelt maar iets verder leest in het artikel over zichzelf in de weg lopende vrouwen, ziet dat de auteur (sociologe Fleur Wirtz) wel degelijk, zij het enigszins halfslachtig, oog probeert te houden voor de omgeving. Zo stipt zij kort aan dat er aan de top een old boys network bestaat. Ook noemt ze de geschiedenis, waarin vrouwen nauwelijks ruimte en mogelijkheden kregen om zichzelf te ontplooien.

Na die aarzelende verbreding brengt ze het hele probleem echter toch weer terug naar de vrouw en wat zij doet:

Het is alsof de passiviteit intreedt zodra er initiatief verwacht wordt. Ik denk dat een van de redenen daarvoor die twijfel is, het niet gewend zijn om naar een eigen waarheid te luisteren, althans niet voldoende, en daar vervolgens zonder schroom naar te handelen. Zolang er externe eisen worden gesteld, gedijen we, zodra die er niet meer zijn moeten we onze eigen wetgever zijn en dat is moeilijk. Al te vaak zoeken we dan een ijkpunt buiten onszelf, mogelijk een man, soms een vrouw of formele voorschriften.

Foei! Geen wonder dat de meeste vrouwen geen indruk maken en geruisloos opgaan in een grijze massa van deeltijdmoeders. Ze raken de kluts kwijt zodra ze geen instructies meer krijgen.

Het lijkt wel alsof Wirtz er moeite mee heeft om man en paard te noemen. Zo schrijft ze in uiterst voorzichtige bewoordingen over het door haar gewenste gedrag van vrouwen:

Het zou goed zijn als ze meer vertrouwen hadden in de eigen capaciteiten en keuzes, zonder die langs de meetlat van ‘mannelijk’ gedrag te leggen. Zelfvertrouwen is niet hetzelfde als monomanie.

Toe maar, hoeveel bijsluiters hebben we nog nodig? Is Wirtz soms bang dat iemand haar gaat uitschelden voor feministe? Speelt er een schroom mee dat een deel van de bevolking sterke, assertieve vrouwen meteen wegzet als manwijf?

Die draaikonterij is jammer, want haar stuk als geheel snijdt een fundamentele, en zeer nuttige, kwestie aan. Namelijk dat het op zich niet zoveel zegt dat vrouwen tegenwoordig ‘alles mogen en kunnen’. Het gaat daarnaast ook om wat er tussen de oortjes zit. Als individuen leven we niet in een vacuüm. Zoals zij als sociologe vast wel weet, worden vrouwen van kinds af aan opgevoed om vooral bescheiden, vriendelijk en hulpvaardig te zijn. Dat begint al met roze kleding met het commando ‘lief’ erop gedrukt.

Zo’n houding valt slecht te rijmen met luisteren naar je innerlijke stem en je eigen weg volgen. Het vergt een omslag in gewoonten, houding en mentaliteit. Dat kan wel, maar is lastig. Zeker als je te maken hebt met een conservatieve omgeving die dubbele boodschappen afgeeft – huisvrouwen zijn dom, maar als je fulltime voor je loopbaan gaat ben je een egoïstische bitch, en hoe moet het dan met de kinderen. Tsja, probeer daar maar eens tussendoor te laveren – dan krijg je het anderhalf verdienersmodel.

Buitenlandse media komen met een veel openlijker verhaal. Zo roert webmagazine Jezebel hetzelfde punt aan. Net als Wirtz roept dit blad vrouwen en meisjes op hun schroom te overwinnen. Formeel houdt weinig ze tegen. Dus komop. Maar dit blad praat eerlijk over de pijnlijke spanning tussen droom (gelijkwaardigheid) en realiteit (structurele achterstanden en ingebedde vooroordelen). Je kunt meisjes niet aanmoedigen zonder hen erbij te vertellen dat ze allerlei onrecht tegen zullen komen, puur en alleen omdat ze het ‘verkeerde’ geslacht hebben. Daar moet je meiden op voorbereiden:

You don’t tell a would-be doctor that she’ll sail right through medical school. You realistically prepare her for mind-bleeding amounts of study and all manner of obstacles. So it is with some of the still-prevalent injustices women face. […] Women need not speak out about the injustices in the world without fear of misuse. The more women who speak out, the more difficult it is to ignore, and the safer the space is for women to feel ok about coming forward.

Deze voorbereiding is broodnodig. Soms kun je als individu namelijk doen wat je wilt, maar bots je aan tegen een muur van ingebakken onrecht. Hoeveel kwaliteiten je ook in huis hebt, hoe goed je alle gebruikelijke loopbaanadviezen ook volgt, het lukt niet, en dat ligt niet aan een vrouw die zichzelf in de weg zou lopen, maar aan een maatschappij die ondanks formele regels in de praktijk nog steeds geen ruimte biedt aan vrouwen.

Wat meer aandacht voor de collectieve aspecten zou goed zijn. Misschien pakt Wirtz dit op in een volgend opiniestuk?

Verkeerde sekse kost Nederlander 8 procent

Nederland kent een onverklaarbaar loonverschil tussen mannen en vrouwen van gemiddeld 8 procent, in het nadeel van vrouwen. Dit percentage is sinds 2008 niet significant veranderd. Dat blijkt uit de nieuwste Emancipatiemonitor, een veelomvattende studie naar de situatie in ons land, bekeken vanuit het oogpunt van gender. De lichtpuntjes in het rapport kunnen nauwelijks verhullen dat vrouwen op allerlei manieren nog steeds aan het kortste eind trekken. Te beginnen met gelijk loon voor gelijk werk.

Acht procent straf vanwege je vrouw zijn. Je zou er vakbondslid van worden…

Vrouw zijn in plaats van man kost domweg geld. Dat begint al vroeg. Bijvoorbeeld bij studenten die, met hun MBO diploma op zak, enthousiast beginnen aan hun eerste fulltime baan. Meteen ontvangen jongens / mannen al een hoger salaris. Daarna wordt het er niet beter op. Je kunt corrigeren wat je wil, voor ervaring, fulltime of parttime werken, zwangerschapsverlof, wat dan ook, het verschil blijft uiteindelijk die onverklaarbare 8%.

Af en toe meldt de Emancipatiemonitor iets verrassends. De rechtelijke macht is de uitzondering die de regel bevestigd. Corrigeer je voor alle andere factoren, dan verdienen vrouwen gemiddeld iets meer dan mannen. Wow! Het onderwijs levert ook een apart plaatje op. In die sector lijkt het ok. Vrouwen ontvangen zo op het oog gelijk loon voor gelijk werk. Prima toch? Nou nee:

Wanneer echter gecorrigeerd wordt voor achtergrondkenmerken, verdienen vrouwen minder. Dit betekent dat vrouwen bijvoorbeeld hoger opgeleid zijn of meer werkervaring hebben dan mannen, maar wel hetzelfde bruto-uurloon ontvangen.

Deze onderzoeksresultaten laten zien dat vrouwen in de onderwijssector meer te bieden moeten hebben, om op gelijk niveau te komen met minder gekwalificeerde mannen. Laat dit maar even op u inwerken, lieve lezer. En reken even uit hoeveel 8% minder loon scheelt op een leven lang werken. Ja, da’s veel geld…

N.B. Noot van de Zesde Clan over dat ‘onverklaarbare’ verschil:  de Emancipatiemonitor is te beleefd om met het vingertje te wijzen. De Zesde Clan heeft echter een onafhankelijke positie. Wij benoemen graag wat er achter die kloof van 8% zit. Seksisme. Een structurele onderwaardering van vrouwen en het vrouwelijke. Graag gedaan!

Vrouwen kiezen eieren voor hun geld

Hard werken, offers brengen en dan nog niet bereiken wat je wilt, omdat je vrouwzijn een probleem is? Nee dank u. Dat is de afweging, met bijbehorende beslissing, die Engelse studentes maken als het gaat om de vraag ‘wil ik later bij een universiteit werken ja of nee’. Slechts 12% ziet wel wat in een wetenschappelijke carrière, blijkt uit onderzoek van onder andere het UK Resource Center for Women.

Verder lezen?

Vrouwen verlaten hun universitaire ambities NIET om te trouwen en kinderen te krijgen. Ze maken een rationele afweging, gebaseerd op verwachtingen en inhoudelijke aspecten van het werken bij universiteiten:

The participants in the study identify many characteristics of academic careers that they find unappealing: the constant hunt for funding for research projects is a significant impediment for both men and women. But women in greater numbers than men see academic careers as all-consuming, solitary and as unnecessarily competitive. […] As if all this were not enough, women PhD candidates had one experience that men never have. They were told that they would encounter problems along the way simply because they are women. They are told, in other words, that their gender will work against them.

Tsja, en je geslacht, daar kun je weinig aan doen. Veel vrouwen kiezen eieren voor hun geld en zoeken hun heil in banen waar vrouwen vriendelijker bejegend worden. Hopen ze.

Het Britse onderzoek past bij resultaten van ander onderzoek naar academische loopbanen van vrouwen. In Nederland lopen de carrières van mannelijke en vrouwelijke studenten ongeveer gelijk, tot aan het afstuderen. Daarna loopt de curve voor mannen steil omhoog en die van vrouwen steil omlaag, totdat we eindigen met een van de laagste percentages vrouwelijke hoogleraren in Europa.

Ook hier speelt een rol dat studentes het werk en de omgeving negatiever beoordelen dan mannen, te maken krijgen met vooroordelen vanwege hun sekse en stelselmatig buiten de boot vallen bij benoemingen, omdat mannen mannen aanstellen en vrouwen letterlijk niet zien staan en niet tegenkomen in hun besloten netwerken. In buurland België is hetzelfde zichtbaar.

Onderzoek uit de Verenigde Staten toont aan dat de organisatie van het werk aan universiteiten slecht past bij de levens en verwachtingen van vrouwen, met als gevolg dat universiteiten ook hier talentvolle vrouwen mis lopen. De vrouwen die wél kiezen voor een academische loopbaan, voelen zich bovendien over het algemeen minder gelukkig dan hun mannelijke collega’s. Da’s ook veelzeggend.

Kan het anders? Sommige universiteiten begrijpen dat de vrouwelijke braindrain problematisch is en nemen structurele maatregelen om talent te behouden. De Queens University Belfast won onlangs bijvoorbeeld een prijs voor de manier waarop zij diversiteitsbeleid invoerden. De Queens University doet onderzoek naar gender en loopbaan binnen de eigen organisatie, biedt een persoonlijk mentorprogramma, stelt verplicht dat vrouwen zitting hebben in alle commissies en werkgroepen die de universiteit telt, en zorgt ervoor dat vrouwen die terugkomen van zwangerschapsverlof het eerste semester geen les hoeven te geven.

Op die manier hoopt de universiteit de ongelijkheid te verminderen. Want die ongelijkheid loopt volgens de Amerikaanse sociologe Kristen Schilt als een rode draad door de loopbanen en levens van mannen en vrouwen:

Despite changes in law and policy, “we still have very persistent cultural beliefs that men and women are naturally different, that they’re good at different things. It’s been very hard to change people’s hearts and minds about gender.” Such views shape the experiences of women and men in graduate school and determine who stays in the pipeline in academia, politics, and other spheres.