Tag Archives: Vrije Universiteit Brussel

Elias neemt ontslag als decaan na uitlatingen in verkrachtingszaak

Willem Elias, de in opspraak geraakte decaan van de Vrije Universiteit Brussel, nam ontslag. Hij stapte op nadat hij in een bericht op Facebook een slachtoffer van verkrachting verantwoordelijk stelde voor de zelfmoord van de verdachte, politicus Steve Stevaert. In een verklaring meldt de VUB dat Elias oordeelde dat hij niet langer de onbesprokenheid heeft om de functie van decaan te vervullen.

Elias bood zijn excuses aan tegenover alle slachtoffers van seksueel geweld,  de universitaire gemeenschap en de studenten in het bijzonder. Volgens het VUB bericht wil Elias benadrukken

dat verkrachting banaliseren het laatste is wat hij wou doen. Hij blijft geweldpleging, in welke vorm dan ook, de grootste misdaad vinden.

Da’s mooi gezegd, maar in een openbare brief aan studenten zegt Elias ook nog dit:

Sinds 2 april ben ik virtueel berucht. Ik heb in een emotioneel moment na de dood van Steve Stevaert een domme Facebookpost geplaatst. Dat erken ik ten volle. […] De wijze waarop ik op social media verguisd ben, is een mooi studieobject. Voor psychologen om te bestuderen hoe iemand zich voelt na met alle zonden van de wereld beladen te zijn, maar vooral voor communicatiewetenschappers. Het wordt zeker een schoolvoorbeeld hoe het gebruik van sociale media verkeerd kan uitdraaien.

Met als afsluiting ”Succes met de studies. Willem Elias, Ex Decaan P&E”.

‘Verkeerd kan uitdraaien’ – ja, voor hemzelf. Elias, de Ex Decaan, de arme zondebok, die na een dom bericht ‘verguisd’ en ‘virtueel berucht’ werd. Geen woord over het feit dat het twee weken duurde voordat hij de verantwoordelijkheid nam voor zijn uitlatingen. En dan nog alleen onder druk. Geen woord over het feit dat al snel andere minachtende uitlatingen van hem opdoken – zijn uitlatingen betroffen geen incident, maar een trend.

Tsja. Als ik als psycholoog dit schoolvoorbeeld zou onderzoeken, zou ik denken: deze man onderschatte zijn maatschappelijke en wetenschappelijke status, en hield, verblindt door zijn machtspositie als decaan en blank mannelijk lid van de gevestigde orde, geen rekening met het sociale klimaat. Vervolgens biedt hij nederig excuses aan, maar ondertussen heeft hij vooral medelijden met zichzelf. Waarna de arrogantie volgt: hij ziet in de hele affaire een mooi studieobject. Met hemzelf als middelpunt, zo van ‘ik maakte een fout, maar kijk eens wat een fijn onderzoek het oplevert, wat een leerzaam schoolvoorbeeld’.

Deze passage riekt naar Diederik Stapel, die betrapt werd op systematische fraude en daar na een schikking 120 uur taakstraf voor kreeg. Ook Stapel bood excuses aan, maar bleef met smoezen komen – de druk werd hem teveel, en echt, hij had het niet kwaad bedoeld:

“Ik heb de fout gemaakt dat ik de waarheid naar mijn hand heb willen zetten en de wereld net iets mooier wilde maken dan hij is.”

Aaaaaah, de lieverd…. Je zou bijna vergeten dat hij de loopbanen van allerlei studenten de nek omdraaide en de sociale psychologie een zeer slechte naam gaf. Nee hoor, 120 uur werkstraf, waarna Stapel weer zijn eigen goddelijke gang kon gaan, inclusief publicatie van een boek en plannen voor een theatertour.

Als die wetenschappelijke studie naar De Epische Verguizing van Elias, Het Schoolvoorbeeld er niet komt, kan de Ex Decaan misschien net als Stapel een boek schrijven. Want ondertussen heeft De Redactie de sociale media analyse al gedaan, met als conclusie:

krampachtige analyses als zouden sociale media ‘de moderne schandpaal’ of ‘de open riool’ zijn, bewijzen vooral hoe moeilijk de gevestigde orde omgaat met verlies van het monopolie op massacommunicatie.

Actievoerders leggen decaan vuur aan de schenen

Willem Elias, decaan bij de Vrije Universiteit Brussel (VUB), dacht in de verkrachtingszaak rond politicus Steve Stevaert ongestoord het slachtoffer de schuld te kunnen geven. Alleen liep het deze keer radicaal anders. Mensen lopen massaal te hoop en de roep om zijn ontslag zwelt aan. Het is de nieuwste ophef in buurland België, waar vrouwen en mannen steeds duidelijker laten merken dat ze de onverschilligheid rondom seksueel geweld tegen vrouwen meer dan zat zijn.

Willem Elias schatte de tijdgeest verkeerd in.

Wat gebeurde er? Politicus Steve Stevaert pleegde zelfmoord nadat uitlekte dat justitie hem wilde vervolgen in verband met een beschuldiging van verkrachting. Aan de ene kant erg triest. Zelfmoord kent alleen verliezers. Opgemerkt zij echter dat de zaak een klassiek patroon volgde: eerst ontkende Stevaert, daarna gaf hij toe dat er seksueel contact plaats had gevonden. Tot slot beweerde hij in één moeite door dat de vrouw zelf wilde.

Justitie geloofde dat laatste niet. De kwestie dreigde uit te monden in een strafzaak. Stevaert wachtte dat niet af. Daarop deed Willem Elias de volgende uitspraak:

We zullen je missen, Steve. Je was een fijne man en bijzonder intelligent. De vrouwen… een zwakheid die we begrijpen. Aan de dame die deze beslissing op haar geweten heeft, toch graag dit: voor een verkrachting ga je onmiddellijk naar de politie, of desnoods de dag nadien. Niet drie jaar later.

Tsja, zou je zeggen. Een mening. Maar van wie? Van professor Willem Elias. Decaan van de faculteit Psychologie en Educatiewetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Tevens voorzitter van het Hoger Instituut voor Schone Kunsten. En voorzitter van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschap en Kunsten. Een man uit de intellectuele en culturele elite. Iemand met een grote maatschappelijke invloed.

Die gezaghebbende status maakt het problematisch dat Elias van ‘we’ spreekt. Met dat ‘we’ vereenzelvigt Elias zich met zij die vinden dat mannen hun vrijheid mogen hebben en  dat anderen daar niet zo moeilijk over moeten doen. Vrouwen bepotelen? Niets meer dan een zwakheid, iets wat mannen zoals Elias best begrijpen. Want vrouwen? Ach:

De decaan noemde “de vrouwen” een zwakheid, als een pint of een blik kaviaar, een voorwerp dat je in een onbewaakt moment overdadig gebruikt zonder op haar acht te slaan. Die uitspraak vervaagt ook de lijn tussen don Juanschap en seksuele agressie; de zedenklacht ging over het laatste.

Daarnaast versterkt Elias verkrachtingsmythes, waarbij wantrouwen jegens het slachtoffer centraal staat. Zo geldt ‘niet meteen aangifte doen’ in dat vrouwvijandige stelsel van overtuigingen als verdacht. Terwijl iedereen met een beetje kennis van psychologie weet dat vrouwen heel verschillend kunnen reageren op seksueel geweld, en soms pas na een tijd in staat zijn om in actie te komen. Sterker nog, hét probleem is dat zoveel meisjes en vrouwen zwijgen en nooit aangifte doen: negen op de tien blijft stil.

Daarbij schatten vrouwen correct in dat ruchtbaarheid geven aan seksueel geweld als een boemerang bij henzelf terug kan komen, in de vorm van verwijten, hoon, beschuldigingen en andere narigheid. Precies dat wat professor Elias met zijn verwijten en beschuldigingen aan het adres van de betrokken vrouw opnieuw bewijst. Erger nog: hij stelt haar direct verantwoordelijk voor de beslissing die Stevaert nam. Zij heeft volgens Elias zijn zelfmoord op haar geweten. Grof geschut.

Elias had wellicht niet door dat het klimaat begint te veranderen. Hij kwam met zijn vergoelijkende opmerkingen in een tijd waarin vrouwen steeds vaker aangeven dat ze de onverschilligheid en respectloosheid zat zijn. België zat nog midden in de #wijoverdrijvenniet campagne, bijvoorbeeld.

In dat strijdbare klimaat viel Elias’ reactie verkeerd. Zijn reactie op de kritiek op zijn bericht viel ook verkeerd. Na de ophef liet Elias via sociale media namelijk weten:

Steve was gewoon een zeer goede vriend, die in het water zien springen vind ik niet leuk. Meer moet men achter deze bekentenis onder vrienden niet zien. Wie daar niet kan mee leven moet zich maar ontvrienden.

Dit toondove standpunt gooide olie op het vuur. Zoals gezegd roepen mensen inmiddels door middel van open brieven en petities op tot het ontslag van Elias. Een video van Ashley Vandekerckhove, zelf overlever van verkrachting, ging prompt viraal. Ook zij eist maatregelen tegen Elias. Feministische weblogs roepen mensen op om de VUB te mailen, Facebook te gebruiken voor protestacties, en brieven te sturen.

Inmiddels heeft de Paul de Knop, rector van de VUB, laten weten de reactie van Elias volstrekt ongepast te vinden. Het Faceboekbericht van de decaan ”engageert de  universiteit niet en is geen uiting van ons gedachtegoed”, zei hij. Daarmee distantieert de universiteit zich van de uitlatingen van Elias. Of dat genoeg is om de protestacties wind uit de zeilen te nemen valt nog te bezien.

UPDATE: Elias blijkt in het verleden herhaaldelijk kwetsende uitspraken over vrouwen en slachtoffers van seksueel geweld te hebben gemaakt. Ook werd bekend dat de Vrije Universiteit de decaan officieel gaat berispen en een onderzoek naar hem instelt.