Tag Archives: vriendschap

Zomaar een inzicht over vrouwen en verhalen

Welke verhalen vertellen we? Wat willen we zien en wat niet? Wie komt aan het woord, wie kijkt toe of ontbreekt? En hoe praten we daar over? Dat zijn thema’s die mij al langer bezig houden en waar ik, ook zonder gericht te zoeken, regelmatig mooie artikelen over aantref op het wereldwijde web. Zoals dit interview met een Finse schrijfster, Maria Turtschaninoff. Een uitgever liet het eerste deel van haar fantasy-reeks vertalen in het Engels. Finse critici reageerden over het algemeen positief, maar konden één element in haar verhaal moeilijk accepteren. De meeste personages in het boek zijn vrouw. Ze leven in redelijke harmonie met elkaar en vormen vriendschappen. Kan niet:

A journalist once accused me of creating an unrealistic environment, since the women have a harmonious co-existence on the island. There’s no backstabbing, can you imagine?! But I believe she is dead wrong. Women stab each other in the back when they are powerless. When the only way to climb, to gain control over your life or gain access to power you are otherwise denied, is to step on others. When everyone is equal, there is no need to do so.

Hear hear.

Literatuur is voor blanke mannen

Wat een verrassing. Vlak na de bijna geheel uit mannen bestaande jury, die alleen mannelijke auteurs nomineerde voor de Libris Literatuurprijs, komen nu de opiniebladen die de boekenweek vieren. Dat doen ze met de focus op mannen en hun werk. Het gaat om de broeders en hun brouilles, en De Groene Amsterdammer verbeeldt het boekenweekthema van de vriendschap met een tekening van twee jongens. Geen wonder dat het achter dit soort covers wemelt van mannen en hun boeken.

Dit is niks nieuws. Vorig jaar signaleerde de Zesde Clan bijvoorbeeld al dat de jaarlijkse VN Detective en Thrillergids een feestje was van mannen die het werk van andere mannen de hemel in prezen. Dat door vrouwen geschreven boeken prima verkopen in Nederland, maakt niet goed dat vrouwelijke auteurs afwezig zijn bij het toekennen van lauwerkransen en prijzen, want:

Schrijvers die niet worden bestudeerd, die op scholen en universiteiten niet worden onderwezen, belanden uiteindelijk in de prullenbak van de geschiedenis. Vrouwelijke schrijvers lopen dat risico nog altijd vaker dan mannen.

Ook internationaal is het beeld dat mannelijke auteurs veel meer aandacht en prestige toegekend krijgen dan vrouwelijke auteurs. Mannen schrijven kritieken over mannen, mannen schrijven de Grote Amerikaanse Roman, en de uitzondering (zoals tijdschrift Granta) bevestigt vooral de regel.

Dat heeft gevolgen voor de boeken die boven komen drijven als ‘de beste’en ‘het meest vernieuwend’. Waar de mannelijke visie de norm is, wijkt de rest af. Allochtonen, vrouwen, ze hebben niet dezelfde impact als de dominante stem van de blanke man. Schrijfsters zoals Jeanette Winterson voelen dat haarscherp aan, bijvoorbeeld bij romans die een autobiografisch element bevatten:

Let’s not call this “sexism.” Let’s call it an “asymmetrical judgment” between men and women. If Henry Miller writes “Tropic of Cancer” and calls the hero “Henry Miller,” he’s still allowed to say these are novels, and none of the guys question it. Because a man is allowed to be bigger. A woman isn’t. She can only possibly talk about herself. [..] Paul Auster, Henry Miller, Milan Kundera, any of those writers who quote themselves directly, Philip Roth, for God’s sake! We all say, “That’s so great! That’s so interesting!” But if you do that as a woman, it becomes confessional and autobiographical.

Bekentenisliteratuur, beperkt tot de eigen persoonlijke levenssfeer, dat is de nette vertaling van oordelen zoals bijvoorbeeld de jury van de Gouden Strop die vorig jaar nog velde. De jury wees schrijfsters af omdat het in hun boeken vooral zou gaan om relationeel gedoe, zieleroerselen van onevenwichtige dames. En de Ako Literatuurprijs wees schrijfsters af omdat het in hun romans vooral zou gaan om kleine persoonlijke wissewasjes. Ook hier gingen de nominaties naar louter mannelijke auteurs, en ook hier is het geen toeval dat vrouwen buiten de boot vallen omdat hun boeken niet groots en meeslepend genoeg zouden zijn.

De Zesde Clan gelooft niet in toeval. We doen een klemmend beroep op redacties om eens goed na te gaan vanuit welke normen en waarden zij komen tot onderwerpen als ‘broeders en hun brouilles’. Waarom ze het begrip ‘vriendschap’ als vanzelfsprekend verbeelden  als twee jongens. En niet twee meisjes, of iets anders. Ze zouden er zomaar achter kunnen komen dat het bij dit symbolische en universele eigenlijk gaat om het mannelijke. Met die focus, die zogenaamd alleen draait om kwaliteit, sluiten ze de helft van de bevolking buiten. Dat kan nooit de bedoeling zijn.

Thelma & Louise vieren twintigjarig jubileum

De film Thelma & Louise kwam in 1991 uit in de bioscopen en maakte destijds een enorme indruk. De actrices die de hoofdpersonen speelden, maken op dit moment een tournee langs Amerikaanse en Canadese theaters om te praten over Thelma & Louise twintig jaar later.  Geena Davis en Susan Sarandon gaan ook deze keer de discussie niet uit de weg. Want ondanks het enorme succes van de film, bleef het daarna doodstil. De vrouwelijke variant van de buddymovie kreeg geen vervolg.

Twee vrouwen die expliciet de ondankbaarheid van het huisvrouwenbestaan aan de kaak stellen, vrienden worden en voor elkaar opkomen als een man één van hen wil verkrachten, allemaal in een breed gedistribueerde blockbuster? Dat was nog niet vaak voorgekomen. Het filmen van Thelma&Louise had daardoor een grote impact, niet alleen op het publiek maar ook op de actrices. Geena Davis:

“All of a sudden people were grabbing me by the lapels to tell me what the movie meant to them or telling me their story and: ‘My friend and I acted out your trip!'” Davis told a crowd of about 1,800 at Tuesday night’s “Thelma & Louise: The 20th Anniversary Homecoming” event at Roy Thomson Hall. “So it really made me realize how few opportunities we give women to feel that way about a movie, about the female characters in the movies.”

De film werd invloedrijk in de populaire cultuur, signaleert onder andere Humo. De Simpsons parodieerden scènes uit de film, en youtube staat vol filmpjes van mensen die  scènes naspelen of naar beelden uit de film verwijzen. Waarom deed Hollywood niets met dat succes? Wat is het effect van een gebrek aan films waarin vrouwenvriendschappen centraal staan?

Het is een vraag die Davis en Sarandon nog steeds bezig houdt. Geena Davis richtte in 2007 zelfs een eigen onderzoekscentrum op om gender in films en kinderprogramma’s te bestuderen. Zij stelt dat Hollywood nog steeds gedomineerd wordt door mannen, die zich richten op het mannelijk perspectief. Vrouwen zijn bijzaak, en scenarioschrijvers leggen een ontstellend gebrek aan creativiteit aan de dag bij de vrouwelijke personages.

Een site als Femagination besteedt eveneens aandacht de kwestie en het effect van het gebrek aan films waar vrouwen als maatjes met elkaar omgaan:

…it teaches women that their world is focused on men. Either that, or they go it alone. How many women sit at home while their husbands and boyfriends go out with the guys? How many of them say the hell with it and go out with the girls? […] The visual media are probably the biggest influence that any of us have on how we relate to each other. But they obviously don’t feel a responsibility to show strong female relationships. Movie and television executives have this crazy idea that so-called “chick flicks” don’t sell, so they don’t produce them. And the cycle of misreading and misguiding men and women continues.

Als er dan een film uitkomt zoals A Legue of their own (1992), Calendar Girls (2003) of dit jaar Bridesmaids, zie je die enorme behoefte aan vrouwelijke buddyfilms boven komen. De films werden allemaal een succes en Bridesmaids verovert op dit moment de bioscopen. Hoog tijd voor Hollywood om wakker te worden, goede scenarioschrijvers in dienst te nemen, en in te spelen op een gat in de markt!

Sterke vriendinnen vormen hart van webcomic Gunnerkrigg Court

Antimony Carver en haar beste vriendin Katerina vormen het warme hart van de webcomic Gunnerkrigg Court. De maker,  Tom Siddell, heeft geen enkele moeite met sterke vrouwen en verweeft snelle actie met intelligente verhalen vol emotie. Oh, en de strip is ook nog eens prachtig getekend. Wat wil je nog meer?

Gunnerkrigg Court speelt zich af op een kostschool. Met robots. Alles draait om Antimony, haar vriendinnen, docenten en haar wereld. Die wereld heeft trekjes van fantasy, steampunk en science fiction – zie hierboven, de aanwezigheid van robots etc. Kijk niet raar op als dieren magische krachten hebben, een docent eigenlijk een tovenares is, en Victoriaanse elementen afgewisseld worden met hardcore SF ideeën. Mogelijkheden te over voor het beleven van spannende avonturen. Met als hamvraag: wat voert de vader van hoofdpersoon Antimony eigenlijk uit?

Siddell zorgt meerdere keren per week voor een nieuwe aflevering. Zijn webcomic heeft tot nu toe verschillende prijzen gewonnen, onder andere voor beste nieuwe webcomic, beste verhaal en beste gebruik van kleuren. En krijgt lovende kritieken. De moeite waard om te lezen!