Tag Archives: tweede golf

Knack eert Anja Meulenbelt

Het Belgische magazine Knack eert Anja Meulenbelt. Veertig jaar geleden verscheen haar klassieker De Schaamte Voorbij. Om dat jubileum te vieren, herlazen Knack-redacteuren haar boek. Ja, sommige situaties doen inmiddels enigszins gedateerd aan – wat wil je, we leven inmiddels in 2016. Maar de kern van het boek is nog bijzonder actueel, ontdekten de journalisten. En biedt volop stof tot nadenken.

anja-meulenbelt-de-schaamte-voorbij

De Schaamte Voorbij geldt als een klassieker uit de tweede feministische golf. Anja Meulenbelt licht op haar eigen site toe dat ze het boek schreef, omdat ze nergens anders iets kon lezen over vrouwen zoals zijzelf. Een gewone vrouw, levend tussen traditie en moeizame emancipatie, in een woelige tijd, ‘op de top van een golf’. Ook merkt ze dat mensen haar boek nog steeds niet goed kunnen plaatsen. Is het een eg0-document? Een autobiografie? Bekentenisliteratuur? Een analyse van ‘het persoonlijke is politiek’?

Bij de verspreiding van het boek helpen sommige keuzes van uitgevers niet erg mee. Zo kwam er een vertaling in het Servisch. Leuk, maar, merkt Meulenbelt:

In Servië, waar het boek onlangs is uitgekomen, vond de feministische uitgeefster het een leuk idee om de foto van een kut, overgenomen uit het boek ‘Voor Onszelf’ als omslagillustratie te gebruiken. Dus nu ligt het boek nergens in de boekhandel en durft niemand het aan haar schoonmoeder cadeau te geven.

Kortom, De Schaamte Voorbij zorgt nog steeds voor reuring. Een dankbaar onderwerp voor de journalisten die het boek dit jaar lazen, soms voor het eerst. In de reeks artikelen die tot nu toe op Knack verschenen:

De vergelijking tussen de situatie in 1976 en die van nu levert vooral het inzicht op dat het feminisme een veelzijdige beweging is, en dat veel onderwerpen anno nu nog steeds akelig actueel zijn. Zo refereren verschillende Knack-redacteuren aan de twittercampagne #wijoverdrijven niet, naar aanleiding van het seksuele geweld waar Meulenbelt veertig jaar geleden over schreef.

Leuk dat Meulenbelt en haar werk op deze manier volop in de aandacht komen. Goed initiatief van Knack. En als je het boek niet hebt gelezen: gewoon doen. Ook als je jezelf geen feminisme vindt. Want feminisme is volgens Meulenbelt helemaal niet ingewikkeld. Eerlijk delen en niet slaan. Daar zou iedereen het mee eens kunnen zijn….

Zesde Clan opent blog-serie over tweede golf

Van Dolle mina naar Twitterfeminist. Onder die noemer verkent kenniscentrum Atria wat  de thema’s van de tweede feministische golf vandaag de dag voor ons betekenen. Atria digitaliseert werken uit die tijd en nodigde bloggers uit om in een serie artikelen nader in te gaan op diverse onderwerpen. Ik kreeg de eer deze serie blogs te openen met een helaas nog steeds akelig actueel onderwerp: seksueel geweld.

things that cause rape

 

Atria presenteert het digitaliseringsproject van werken uit de tweede feministische golf op 8 maart 2016 in de Tolhuistuin in Amsterdam. Op die manier blijven deze pamfletten, analyses, studies en polemieken bereikbaar voor een breed publiek. Dat is belangrijk, want veel onderwerpen die feministen aan de orde stelden in de jaren zeventig en tachtig zijn nu nog steeds relevant. Als vrouw krijgen we nog steeds minder salaris dan mannen. Ook seksueel geweld komt helaas nog steeds veel te vaak voor.

In mijn openingsartikel voor de serie, gepubliceerd op de website van Atria, maar ook door tijdschrift Lover, reflecteer ik op een boek van Jeanne Doomen. Deze journaliste en feministe publiceerde in 1976 het boek ”Verkrachting: ervaringen, vooroordelen, achtergronden”. Wat mij vooral trof was de dynamiek. Als vrouwen te maken krijgen met aanranding en verkrachting, kijken we als samenleving nog steeds naar de vrouw. Wat deed ze, wat droeg ze, dronk ze alcohol, zei ze wel duidelijk genoeg ‘nee’, gaf ze aanleiding voor de agressie. Vertelt ze eigenlijk wel de waarheid? Hmmm, nee, ze liegt vast en zeker. Waar zijn de bewijzen?

Over de dader zwijgen we opvallend oorverdovend. Dat is meestal een man. Alleen dat feit benoemen, is echter al een omstreden daad. Kloppen de onderzoeken wel? Mannen bedoelen het echt niet kwaad. De meeste mannen doen niets verkeerds. Denk aan de reputatie van de man, zeker bij valse beschuldigingen. Mannen zijn nou eenmaal mannen. Als hij al de fout in ging, was het vast omdat zij iets verkeerds deed. Wat deed ze, wat droeg ze, dronk ze alcohol, zei ze wel duidelijk genoeg ‘nee’, gaf ze aanleiding voor de agressie. Vertelt ze eigenlijk wel de waarheid? Hmmm, nee, ze liegt vast en zeker. Waar zijn de bewijzen? De cirkel is rond: de man verdwijnt uit beeld en de argwanende schijnwerpers zijn weer gericht op de vrouw.

Die dynamiek doorbreken ligt moeilijk. Feministen kampen met vooroordelen als zouden zij mannen haten/demoniseren/over één kam scheren. Of vooroordelen als zouden feministen naïef iedere vrouw geloven die iets roept, en haar steunen in slap jankerig slachtofferschap. Eer je die vooroordelen ontmanteld hebt is de interviewtijd voorbij,  het televisieprogramma afgelopen, de soundbite afgekeurd (want: te lang, te complex). En heb je nog steeds de stilte over de sekse van de daders niet doorbroken.

Nog steeds een akelig relevant thema dus, seksueel geweld. Enfin. Meepraten? Kom dan 8 maart naar Amsterdam. ‘k Zie je daar!

Mensen en de slechte reputatie van het feminisme

‘Ik ben geen feministe, maar’…. en vervolgens komen er allemaal opmerkingen die je zonder enige moeite kunt zien als feministisch. Het gebeurt nog steeds, en vaak, en als je dan vraagt naar het waarom, komen er meteen allemaal negatieve verhalen over feministen. De beweging heeft een slechte reputatie. Mensen willen er niet mee geassocieerd worden, uit angst dat zij op dezelfde hoop geveegd worden. Dus wat moet je doen als je er achter komt dat je toch echt wel een feministe bent?

Het is een dilemma dat in Nederland en de Verenigde Staten leidde tot een aantal boeken. In Nederland was het Roos Wouters en haar boek Fuck, ik ben een feministe. Bij haar was er een psychologische crisis inclusief burnt-out episode voor nodig om erachter te komen dat het Nederlandse model voor haar niet werkte. Dat ze zich moest scharen onder de noemer feminist was voor haar een flinke schok. Want, zoals ze in tijdschrift Lover schreef, die beweging was voor haar echt een afschrikwekkend voorbeeld:

Ook ik was van mening dat het feminisme vooral stond voor manhatende vrouwen in broekpakken die op den duur veranderen in Cisca Dresselhuyzen die publiekelijk verkondigen dat een minister niet tweemaal zwanger mag zijn en dat er geen mannelijke feministen bestaan. Tot dat feminisme voelde en voel ik mij totaal niet aangetrokken.

Wouters herhaalt hier stereotypen die al vele jaren aangehaald worden in de media. Liesbet van Zoonen analyseerde de ontvangst van de tweede feministische golf in het boek Moeten strijdende vrouwen zo grof zijn. Ze laat daarin duidelijk zien dat de blanke mannelijke journalisten het feminisme vooral als een bedreiging ervoeren, en vanaf het begin negatief schreven over de doelen en ideeën van de beweging. Van recentere datum is het onderzoek van Saraswati Matthieu. Nog steeds heeft het feminisme een fors imagoprobleem, stelt de vergelijkend cultuurwetenschapster. En het vijandbeeld van humorloze mannenhaters is zó wijdverspreid dat het inmiddels vastgeroest cultureel erfgoed is geworden.

Toch weten mensen nog steeds de weg te vinden naar het feminisme. In Nederland is de polemiek springlevend, met discussies en boeken van mensen als Roos Wouters, Ascha ten Broeke, Heleen Mees, en Elma Drayer. Tijdschrift Opzij bestaat nog steeds en heeft licht stijgende oplagecijfers, behoorlijk goed in een tijd van economische neergang en dalende verkoopcijfers van tijdschriften.

Ook in de Verenigde Staten worden mensen nog steeds aangetrokken door het feminisme. In dat land verscheen Click, een bundel persoonlijke verhalen van mannen en vrouwen die op een dag iets meemaakten waardoor ze wisten: ik ben het niet eens met die rollenpatronen, ik ben een feminist. Op de kaft staat dat het vooral om vrouwen gaat, maar the F-word constateert dat ook mannen en jongens verder kijken dan hun neus lang is:

Stories that break down gender stereotypes, the click moments that say men and women can and do do the same thing. The young man, Jordan Berg Powers, who loves cross stitch and football. He was inspired by his mother who said to him, “I just had stuff I wanted to do, and I didn’t believe anyone could stand in my way.” He describes the bullying from his peers, who stole his MC Lyte record because they thought it was “pussy music”. His tale shows how hard it can be for men to step out and say they believe in equality, they believe that women should be treated with respect. It puts men at risk, to question the current rules of gender relations, just as it harms women. But his story also tells us how it is possible to overcome these prejudices, and why it is important that we do so.

De auteur van deze recensie raakte zo geïnspireerd door de verhalen uit de Verenigde Staten, dat ze voor Engeland eenzelfde soort bundel van persoonlijke verhalen wil samenstellen. Bezoekers van de site kunnen het verhaal van hun ‘klikmoment’ opsturen, en zelf wil ze ook mensen interviewen en hun ervaringen opschrijven.

Kortom, de feministische beweging is al tig keer dood verklaard, en heeft nog steeds te maken met een verschrikkelijk imago. Maar er zijn nog steeds mensen die door die verhaaltjes heen prikken. Die ontdekken dat kritisch nadenken leidt tot inzichten over wat ze het liefste willen doen, hoe ze hun leven willen leiden, en dat die wensen soms haaks staan op wat de samenleving gebruikelijk vindt.

Het is niet makkelijk om je eigen weg te kiezen – zie de cijfers van het sociaal cultureel planbureau, die aantonen dat 22% van de mannen minder uren betaald werk willen verrichten en dat slechts 9% dat ook inderdaad durft te doen. Daarom is het goed dat mensen openlijk uitkomen voor hun worsteling, met hun eigen ambities en de horrorverhalen over zeurende tuinbroekendraagsters. En anderen inspireren met het inzicht dat ze wel degelijk feminist zijn en die identiteit ook durven aannemen. Op naar de Nederlandse versie van Click!