Tag Archives: televisieseries

Gereedschapskist: The Male Glance

Filmcritica Laura Mulvey introduceerde in 1975 het begrip de male gaze. Een geseksualiseerde manier van kijken die mannen macht geeft en vrouwen reduceert tot seksobjecten. Nu heeft die term een broertje gekregen: de Male Glance. Geen geobsedeerde blik, maar een zijdelings vluchtig kijken, wegwuiven op basis van vooroordelen, en dan snel verder naar iets belangrijkers, aldus auteur en recensente Lili Loofbourow. Mijn toevoeging: kijken heeft te maken met macht, en nu vrouwen steeds meer macht opeisen, begint de mannelijke dominante blik af te kalven. Dus er is hoop….

Loofbourow werkt onder andere voor VQR, een literatuurmagazine. Zij benutte het lentenummer 2018 voor een uitgebreid essay over de manier waarop culturen mensen leren kijken en oordelen. We denken vaak dat dit een neutrale bezigheid is, maar met vele feministen zeg ook ik dat oordelen over talent en kwaliteit niet neutraal zijn. Het is subjectief.

Zo analyseerde Mulvey diverse films en signaleerde dat de camera niet neutraal is. De beelden slepen de kijker mee in een bepaalde subjectieve blik, namelijk die van een heteroseksuele man die vrouwen visueel bepoteld. Zie voor een recent voorbeeld de film Justice Legue, waar de camera pijnlijk vaak en langdurig blijft hangen bij de borsten en billen van actrice Gal Gadot. Die geseksualiseerde manier van kijken leidt de aandacht af van de persoonlijkheid en prestaties van een vrouwelijk personage. Ze bestaat alleen bij de gratie van haar uiterlijk en hoe plezierig dat uiterlijk is voor een heteroseksuele man.

Loofbourow bouwt voort op het idee van de Male Gaze en breidt het idee uit met de male glance. In plaats van een geobsedeerd staren naar borsten en billen gaat het hier om een vluchtige, minachtende mannelijke blik:

The male glance is the opposite of the male gaze. Rather than linger lovingly on the parts it wants most to penetrate, it looks, assumes, and moves on. It is, above all else, quick. […] The male glance is how comedies about women become chick flicks. It’s how discussions of serious movies with female protagonists consign them to the unappealing stable of “strong female characters.” [..] It tricks us into pronouncing mothers intrinsically boring […] Generations of forgetting to zoom into female experience aren’t easily shrugged off, however noble our intentions, and the upshot is that we still don’t expect female texts to have universal things to say. We imagine them as small and careful, or petty and domestic, or vain, or sassy, or confessional.

Deze blik reduceert romans van schrijfsters tot chicklit en maakt dat we enorm veel vrouwelijk talent over het hoofd zien, signaleert Loofbourow. Getroffen door de male glance blijven werken van vrouwen onbegrepen, obscuur, marginaal, terwijl werken van mannen op een voetstuk gehesen worden. De veelal negatieve waarde-oordelen rond onbegrepen werk van vrouwen komen voort uit het feit dat wij als cultuur kijken vanuit een mannelijk standpunt en alles over mannen het voordeel van de twijfel gunnen, terwijl we vrouwen en het vrouwelijke minachten en terzijde schuiven, stelt ze.

Voorbeelden te over. Neem de routinematige manier waarop mensen alles wat jonge meiden leuk vinden afdoen als triviaal, van slechte kwaliteit, iets waar je je voor moet schamen. Zo van als meisjes het leuk vinden, kan het niks zijn. Loofborouw neemt als voorbeeld auteur Elizabeth Gilbert. In haar eerste boeken stonden mannen centraal. Ze kreeg lovende kritieken. Toen ze echter over over vrouwen en vrouwelijke ervaringen begon te schrijven, sloegen de kritieken om. Opeens vonden critici er niks meer aan. Mensen stopten met lezen en begonnen met snelle oordelen. Na alle negatieve kritiek wilde je nog niet dood gevonden worden met Eat, Pray, Love in je handen:

I still haven’t read it. Here’s why: It’s too much mental work, because it would mean reading the book as me and also reading the book as we. The awful thing about internalizing the we—if you have—is that you have to fight it like a boss if you disagree with its verdict. What if I like Eat, Pray, Love? Do I want to take on the we—whose powers of discernment I’m too insecure to fully dismiss—in order to justify my liking? Will I feel embarrassed by my pleasure, ashamed for falling for what the we so cleverly saw through?  This is not a defense of Eat, Pray, Love. I’ll repeat: I still have not read it. But that’s precisely why it’s useful as an example: This is how ambient culture works. These streams of derision and praise are what determine what gets read (or watched) and what doesn’t. These are the currents that eventually confer greatness.

Enfin, lees vooral haar hele essay.

Is de situatie hopeloos? Nee. In haar analyse laat Loofborouw machtsverhoudingen buiten beschouwing. Maar die zijn cruciaal. Mannen domineerden het openbare leven eeuwenlang, maar sinds vrouwen stemrecht kregen, vanaf 1956 juridisch handelingsbekwaam geacht werden, reproductieve rechten veroverden en anno nu steeds vaker hun eigen geld verdienen, kunnen ze vaker hun eigen weg bewandelen en ruimte opeisen voor hun verhalen. Zo vindt op dit moment een vrouwelijke revolutie plaats in de Amerikaanse televisiewereld, met series waarin de vrouwelijke ervaring centraal staat.

Ook Loofbourows essay is een teken van vooruitgang. Situaties die vrouwen eeuwenlang moesten slikken, worden problematisch. Vrouwen analyseren in het openbaar wat er gebeurt, publiceren hun mening, doen onderzoek, zetten theorieën op en zorgen voor discussie en debat. Te beginnen met namen geven aan wat er gebeurt. Niet ‘wat een man thuis doet met zijn vrouw is privé’ maar huiselijk geweld, verkrachting binnen het huwelijk. Niet ‘o tienermeiden vinden het leuk, dan is het niet serieus’ maar The Male Glance. Stapje voor stapje komen we zo dichterbij een gelijkwaardig speelveld, waarin we het werk en de ervaringen van vrouwen serieuzer nemen. Vooruitgang….

UPDATE De Huffington Post refereert aan het essay van Loofbourow in een recensie over een onsamenhangende, seksistische debuutroman van acteur Sean Penn:

As I read Bob Honey, I couldn’t stop thinking of Lili Loofbourow’s recent, brilliant Virginia Quarterly Review essay, “The Male Glance,” which argues that we refuse to read genius, or even artistic intentionality, into works by women. The flip side is that we do readily presume those things in the works of men. […] Penn’s already been offered more benefit of the doubt than he’s earned, and more than any equivalent actress would receive. He joins a select crew of successful white male actors who think they have very literary things to say, and who have therefore been offered hardcover book deals with blurbs by Salman Rushdie.

Advertenties

De Gereedschapskist: symbolische vernietiging

Symbolische vernietiging…. Oei, dat klinkt eng. En dat is het tot op zekere hoogte ook. In het echte leven verdwijnen vrouwen bij de vleet, bijvoorbeeld door geweld of omdat hun bijdrage niet meetelt in officiële cijfers. Symbolisch gebeurt dit echter ook, bijvoorbeeld in culturele uitingen. Zo sneuvelden de vrouwelijke personages van Amerikaanse televisieseries bij bosjes in de afgelopen weken. De meeste sterfgevallen vormden het eindpunt van een toenemende marginalisatie van hun rollen in deze series.

ead2e-girlgamer1

De term symbolische vernietiging komt uit de sociologie en kreeg in 1976 de volgende definitie:

“Representation in the fictional world signifies social existence; absence means symbolic annihilation.” (Gerbner & Gross, 1976, p. 182)

Het gaat om een opvallende ondervertegenwoordiging van een bepaalde groep. Vrouwen treft dit lot opvallend vaak. Ze verdwijnen op verschillende manieren. Je ziet ze niet of nauwelijks, of ze zijn er maar ze vertegenwoordigen een beschadigend stereotiep cliché, anderen reduceren hen tot een seksobject en/of ze doen alleen mee om mannelijke figuren te versterken. Wat de methode ook is, het resultaat is dat vrouwen verdwijnen als zelfstandige mensen met complexe karakters.

Meest recente voorbeelden: Rey ontbreekt in een set StarWars speelgoedfiguren. Sneeuwwitje valt buiten de boot in haar eigen film. Filmscenario’s geven mannen 75% van de tijd het woord. Jongens en mannelijke dierenfiguren domineren in kinderboeken. In jeugdfilms komen vrouwelijke personages slechts in de marge voor, terwijl toffe vaders en zonen domineren.

Andere keren worden vrouwen wel zichtbaar, maar op een stereotiepe manier. Voorbeelden: Moeders zijn opvallend vaak dood in Nederlandse jeugdfilms. Als er vrouwen in een positie van autoriteit voorkomen in een verhaal, krijgen een negatieve lading. Zoals de rotjuf die Mees Kees probeert te beknotten in zijn vrijheden.

Journalisten veroorzaken op een andere manier een symbolische vernietiging. Bijvoorbeeld als ze schrijven over de benoeming van een vrouw in een toppositie, en daarbij vooral aandacht besteden aan haar uiterlijk en haar gezinsleven. Ze schrappen in die beeldvorming alles wat niet hoort bij moeder de vrouw die haar eerste verantwoordelijkheid heeft in keuken, kinderen en een aantrekkelijk uiterlijk.

Tegenwoordig kun je hoopvolle tekenen van verandering zien. Mensen beginnen te protesteren. Ze signaleren het als teveel televisieseries te vaak vrouwelijke personages naar de zijlijn verwijzen en dan zinloos dood laten gaan. Ze zorgen voor bewustwording door het begrip ‘vrouwen in de koelkast’ te introduceren – een term die verwijst naar de dood van vrouwelijke personages met als enige doel om het verhaal van de mannelijke personages diepgang te geven.

Mensen komen ook in actie. Ze grijpen onder andere naar twitter om de poortwachters van de populaire cultuur ter verantwoording te roepen. Zoals #WheresRey#WeWantLeia en #wheresGamora. Ook komen er meer onderzoeken die feitelijk zichtbaar maken op welke manieren wij, als cultuur, vrouwen laten verdwijnen in de marge. Die feiten roepen terechte vragen op en brengen discussies op gang.

Dat alles maakt symbolische vernietiging zichtbaar – en dan kun je dit fenomeen bekritiseren en tegengaan. Hoog nodig!

Sterke vrouwen komen op het kleine scherm

Nederlandse bushaltes hangen op dit moment vol reclame voor de racistische en  super-superseksistische zombieserie ‘Walking Dead’. Maar er gloort hoop. De Amerikaanse zenders die met hun programma’s de Nederlandse zenders domineren, produceren steeds meer series met sterke vrouwen in de hoofdrol. Deze trend werd krap drie jaar geleden zichtbaar, en lijkt door te zetten. Met als bijzonderheid: het gaat niet meer om vriendelijke, nobele heldinnen, maar om complexe vrouwen die in grijsgebieden opereren en soms echt over de scheef gaan. Leve de televisierevolutie!

Acteurs en actrices in sterke rollen, in 2014. Mannen domineren op de kabel, vrouwen bij de vier grootste omroepen.

Mediawatchers volgen al een tijdje de ontwikkeling dat filmactrices, zoals Oscarwinnares Voila Davis, in Hollywood niet aan de bak komen. Met uitzondering van het genre horror, waar vrouwen opvallend vaak centraal staan, negeren bioscoopfilms de helft van de wereldbevolking massaal en systematisch. Actrices moeten het doen met kleinere rollen, in stereotiepe functies, waarbij ze meer bloot moeten tonen dan hun mannelijke collega’s. Actrices merken dat en wijken steeds vaker uit naar de televisie, waar ze wél serieus worden genomen.

De Amerikaanse televisie kent vaste zenders en kabel. Magazine The Atlantic constateert aan de hand van bovenstaand diagram dat de kabel een mannenclub is geworden. Slechts één serie, Orphan Black, geeft vrouwen een rol van betekenis. Sterker nog, Vanity Fair omschrijft de serie als een ”brilliant female-empowerment tale’, oftewel een briljant verhaal waarbij vrouwen in hun kracht komen. Fijn dus, maar Orphan Black kan niets veranderen aan het feit dat de kabel het terrein is van (macho) blanke mannen. Voor de camera, maar zeker ook achter de camera.

De vier grootste netwerken van de V.S. daarentegen bieden actrices volop sappige rollen waarin ze hun talent kunnen etaleren. Hoe komt dat? The Atlantic ziet dat bij de omroepen de vrouwelijke kijkers domineren. Reclamemakers vinden dat aantrekkelijk en kopen bij voorkeur reclameblokken in tijdens series die veel vrouwen trekken, zoals Scandal en Nashville. Die reclame-inkomsten vergroten de overlevingskans van series: het loont letterlijk om ze te verlengen voor meerdere seizoenen. Vervolgens komen talentvolle filmactrices langs, die zulke series nog meer kwaliteit geven.

Dit alles betekent dat Nederlandse omroepen de kans krijgen om goede series in te kopen met vrouwen in prachtige rollen. Oscarwinnares Viola Davies in How To Het Away with Murder. Eindelijk een absolute hoofdrol voor haar, in een rol waarbij ze allerlei lichte en donkere kanten van haar personage kan uitwerken. Maar er is meer. Madam Secretary, over een vrouw met een verleden bij de CIA die opeens de Amerikaanse politiek ingegooid wordt. The Mysteries of Laura, een serie rondom een vrouwelijke politiedetective. Bad Judge, met Kate Walsh als rechter die dubieuze dingen doet. Cristela. Een komedie over een jonge vrouw die ondanks allerlei gedoe haar rechtenstudie oppakt.

Zelfs kabeltelevisie levert af en toe nog een sterke vrouwenrol op, tussen alle blanke mannelijke machohelden door. Het kan niet tippen aan de kracht van Orphan Black, maar Outlander biedt in ieder geval een sappige rol voor een actrice. Eén van de hoofdrollen in dit tijdreisdrama gaat namelijk naar een 20ste eeuwse Engelse verpleegster, die opeens opduikt in het Schotland van circa 1700.

Deze serie richt zich expliciet op de heteroseksuele vrouwelijke kijker. Haar blik (de female gaze, in plaats van de male gaze) staat centraal. De mannelijke hoofdpersoon toont zich zorgzaam en begripvol en geeft zijn geliefde alle ruimte. Bovendien doet de serie aan rolverwisselingen:

In yet another role reversal, when Claire performs fellatio on Jamie, the audience sees the sexual awakening and inexperienced wonder of the male partner, in contrast to the depiction of a vulnerable woman’s introduction to her own sexuality that women have been conditioned to consume.

Kom daar maar eens om bij Game of Thrones. Meer series met sterke vrouwelijke personages? Hier is een hele lijst met suggesties. Enjoy!

Mannelijke blik domineert televisiewereld

Die leuke Amerikaanse series die je volgt via de Nederlandse televisie? Grote kans dat een man de aflevering regisseerde. Nieuwe statistieken uit de V.S. tonen aan dat vrouwen slechts in 15% van de gevallen de leiding hadden bij het opnemen van een episode. De Directors Guild of Amerika baseert deze bevinding op een analyse van 3100 afleveringen van series van kabeltelevisie en netwerken.

Ten opzichte van vorig jaar zijn slechts kleine wijzigingen zichtbaar. Zo stijgt het percentage vrouwen vooral omdat televisiebazen 1 procent meer vrouwen met een gekleurde huid inhuurden om een aflevering te regisseren. Bij de mannen leverden allochtonen juist een procent in. Van alle series komt 73% uit de koker van een blanke mannelijke regisseur.

Sommige series halen zelfs die schamele vijftien procent vrouwen niet. De nieuwe reïncarnatie van de soap Dallas telt tot nu toe nul procent vrouwelijke regisseurs, evenals Leverage, Supernatural, Veep en Workaholics. De populaire show Dexter doet het juist erg goed, met 42% vrouwen aan het roer.

Als producent van een televisieserie doen vrouwen het ietsje beter. In dat geval komen 26% van de series uit de koker van een vrouw. Hoewel je dat niet zou zeggen als je kijkt naar de meest recente uitreiking van de Emmy Awards, waar vrouwen alleen als actrice aan bod kwamen en de hele sfeer droop van het macho mannen onder elkaar gezever:

I can’t remember the last time I saw a more male centric and narcissistic show.  And it started from the top with host Jimmy Kimmel doing his Who’s Afraid of Baby Jane botox disaster bit featuring several high profile actresses in bathrobes (and a naked Lena Dunham eating cake.)  That’s when I knew we were in trouble.

Dit soort cijfers en het bijbehorende klimaat zijn belangrijk omdat het gaat om banen, om gezien worden als competent, kansen krijgen, een inkomen verdienen, aan je loopbaan werken. Het valt daarom des te rauwer op je dak als de DGA aangeeft hoe het komt dat series nog steeds zo vaak een mannenreservaat vormen:

Over the past two years, DGA executives and members of the Diversity Task Force held more than a dozen meetings with production companies specifically to address diversity in hiring. The meetings highlighted the fact that many companies feel more comfortable continuing to hire directors with whom they are already familiar, perhaps explaining why diversity statistics have remained relatively stagnant.

Dat klinkt als een old boys network, waarbij studio’s oude vertrouwde figuren inhuren en anderen buitensluiten, onder het motto ‘wat de boer niet kent dat vreet-ie niet’.

Oh, en voordat iemand gaat roepen dat dit vast komt omdat vrouwen zo schaars en moeilijk te vinden zijn:

We just don’t know anybody,’ doesn’t cut it anymore – the pool of talented and experienced women and minority directors grows every year, and too many of these qualified, capable directors are still overlooked.” The DGA maintains a contact list of experienced women and minority directors to make it easier for producers making hiring decisions. The list can be obtained by any production company by contacting the DGA.

Sterke personages doen effect negatieve behandeling teniet

Televisieshows gaan soms ruig om met hun vrouwelijke personages. Pogingen tot verkrachting, seksuele intimidatie, de vrouw als seksobject, het komt allemaal langs. Recent onderzoek wijst echter uit dat het uitmaakt welk soort vrouw dit geweld overkomt. Voert de serie haar op als een sterk, zelfstandig personage, dan doet dit positieve beeld de effecten van de denigrerende behandeling voor een groot deel teniet.

Onderzoekers noemen dit al het Buffy effect, naar de sterke vrouwelijke hoofdpersoon van de serie Buffy the Vampire Slayer. Buffy neemt geen blad voor haar mond, is zeer weerbaar, deelt klappen uit en incasseert ze. Vanwege die sterke indruk houden kijkers een positief beeld van haar, ook als ze in meer of mindere mate het slachtoffer wordt van nare acties van andere personages. Personage, karakter, is wat dat betreft veel belangrijker dan het verhaal van de aflevering.

Daarbij valt op dat mannelijke en vrouwelijke kijkers voor een deel verschillend reageren. Als (seksueel) geweld personages raakte die eerst afgeschilderd waren als onderdanig en afhankelijk, werden vrouwelijke kijkers angstig terwijl mannen zich prima bleven voelen. Draaide het om een als sterk en onafhankelijk gekarakteriseerd personage, dan reageerden vrouwelijke kijkers juist positief. Dat positieve effect was bij mannen iets minder sterk, maar ook zij behielden hun respect voor de vrouw:

Males who watched sexually violent shows with submissive female characters reported more negative attitudes about women than the control group. This effect did not occur for men who watched shows with powerful women. […] The researchers suggest this may be because “depictions of women reawaken negative stereotypes that some men hold about women, whereas positive depictions challenge these stereotypes.”

Kijk eens aan…. We kunnen meer sterke voorbeelden goed gebruiken. Kom maar op met meer Buffy’s! En laat die in de schemering rondzwalkende onderdanige en zwakke Bella’s maar zitten, want die geven vrouwen een slechte naam en dwarsbomen decennia lange harde arbeid van feministen.

Desinteresse en crisis veroorzaken halvering televisieschrijfsters

De Zesde Clan besteedde ruim een week geleden aandacht aan het feit dat het aantal vrouwen dat scenario’s schrijft voor Amerikaanse televisieseries in een jaar tijd meer dan halveerde. Het percentage zakte van 35 naar 15%. Dat viel op, en dus gingen journalisten navragen waardoor dat komt. De antwoorden maakten onder andere webmagazine Jezebel behoorlijk depressief.

Televisieshow Pan Am houdt het op de traditionele rolpatronen.

Het komt erop neer dat televisiemaatschappijen niet meer malen om het koesteren van vrouwelijk talent. Dat komt onder andere door de economische crisis. Het klimaat is zo guur geworden dat vrouwen nauwelijks meer aan de bak komen. Jezebel:

All it takes is to think that all the gains have been made and things start slipping back. Other writers talk about how in tough economic times and with their business model up in the air, networks go for the familiar, which means more dudes. And some showrunners think having one woman writer is enough, though that’s not easy on the sole woman in the room. One writer said she had worked on a show that fired the only woman on staff every few months, and compared her own experience to “walking around with a target on your back.”

Kortom, onzekerheid en economische tegenslag maken de blanke mannelijke schrijver de veiligste keuze. Minderheden, waaronder ironisch genoeg vrouwen, hebben het nakijken.

Dat sfeertje komt ook terug in de shows die netwerken aankondigden voor het herfst seizoen. Kritische webblogsters vatten het najaar al samen onder de noemer ‘between a racial rock and a gender hardplace’, vrij vertaald de situatie dat je hoe dan ook de klos bent. Omdat racisme en seksisme meetbaar zijn, kon AOL TV de aangekondigde shows tegen een meetlat houden. Nul staat voor series met een open en divers karakter. Een tien staat voor de meest seksistische troep die je maar kunt bedenken. Verschillende shows krijgen die tien, waaronder een programma rondom Playboy bunnies.

Wel Playboy bunnies, geen feministen. Wat een heerlijk veilige jaren zestig, volgens Amerikaanse netwerken.....

AOLO TV speculeert naar de houding van de netwerken:

It’s as if the networks are sending out a loud and clear message to their audiences on both sides of the gender pool. Men: You should only be watching shows with the word “man” or some variation of that word in the title! And women: Don’t mind the number of shows that had the word b*tch in the title (two: ‘G.C.B.’ and ‘Apartment 23’) — we’ve changed them to be more female-friendly so you’ll feel comfortable tuning in!

AOL TV maakt ook korte metten met de argumentatie dat series zoals de Playboy Bunnies zich nou eenmaal afspelen in de jaren zestig, en dat die tijd nou eenmaal andere mores kende:

In the pilot, the blonde bunny accidentally kills some bigwig when he tries to molest her. What if instead of that lame-o plot, someone had thought to buy the rights to Gloria Steinem’s story — you know, when she went undercover as a bunny and wrote about the experience for fledging Ms. magazine? […] It might have allowed the writers to examine both the staid sexism and rising women’s movement at work. But in the new TV-ified version of the ’60s, Playboy Clubs exist but Ms. magazine doesn’t.

En dat is precies het punt. De Nederlandse televisie toont niet al deze Amerikaanse televisieseries, maar de meest succesvolle (of meest omstreden) komen meestal wel op onze buizen terecht. Dus we zijn gewaarschuwd.