Tag Archives: stripboeken

Fenomeen ‘vrouwen in de koelkast’ tiert welig

Eeeeeeeen ja hoor, daar treft weer een vrouwelijk personage een gruwelijk lot, zodat de mannelijke held Emoties met hoofdletter E kan uiten. Het fenomeen heet Women in Refrigerators, oftewel Vrouwen in Koelkasten. Gail Simone bedacht de term na het lezen van een comic waarin superheld The Green Lantern letterlijk zijn vriendin, eh, hoe heet ze ook weer, dingetje, dood in de ijskast aantreft. Dit vrouwvijandige cliché staat opnieuw in de belangstelling vanwege een niets ontziende supercut van verhalen die dode en verminkte vrouwen gebruiken om de man meer diepgang te geven

De mannelijke schurk martelt een vrouw dood en laat haar lijk achter voor de mannelijke hoofdpersoon, zodat die weer genoeg stof heeft voor zeshonderd nieuwe verhaallijnen.

Het is net als dat spelletje waarbij je alle blauwe auto’s op de snelweg telt. Ze reden al die tijd rond, maar pas als je specifiek kijkt zie je ze opeens overal. Zo ook met het fenomeen ‘de vrouwen in de koelkast‘. Ze waren er allang, maar de supercut maakt volgens journalist Katie Rife pijnlijk duidelijk hoe vaak auteurs, regisseurs en tekenaars vrouwen gebruiken als voorwerpen die de mannelijke personages dienen.

Net als met andere stereotiepe verhaaltechnieken staan strips niet op zichzelf. Ze passen bij een wereld die vrouwen reduceert tot voetnoten in het verhaal van mannen, veelal blanke mannen. Die praktijk uit de realiteit dringt door tot kunstzinnige en creatieve uitingen, zoals strips. Maar ook films, en tegenwoordig benoemen zelfs boekenrecensenten het fenomeen.

Zo valt op dat Lev Grossman in zijn Magiërs-trilogie volop gebruik maakt van dit cliché. Dat doet afbreuk aan zijn verhalen, want voor een hippe, zelfbewuste versie van het fantasygenre valt Grossman opeens wel heel erg terug op ouderwetse stereotypen. Daarnaast geeft het ook een dubieuze boodschap af, stelt recensent Sady Doyle:

It’s not just that it’s an epic Hero’s Quest narrative centered entirely around a white, straight guy. It’s the absence of a female lead who can make it through even one entire installment of the trilogy without being killed, raped or otherwise horrifically traumatized to fuel that guy’s arc. […] Taken as a trend, it indicates that women are disposable, and that men’s emotions are more important than women’s bodies and lives.

De supercut laat duidelijk zien hoe de mannelijke held verder kan, terwijl de vrouwelijke personages in het stof bijten. En hoe. De opsomming van vrouwen in koelkasten doet een brede greep uit allerlei films, maar slaat er noodgedwongen vele over. Neem de meest recente Thor film. Rene Russo speelt Frigga, Thor’s moeder en Odin’s echtgenote. Voor haar geen bijzondere krachten of een schijndood of wat dan ook. Nee, iemand steekt haar met gemak neer en punt. Op naar de emotionele uitvaart waar alle mannelijke helden, Odin voorop, hun emoties kunnen tonen en met hernieuwde grimmigheid verder vechten. Tenenkrommend.

Anderen noemen de eerste drie Star Wars films als afschrikwekkend voorbeeld. Anakin’s moeder en Anakin’s partner sterven beiden een eenzame dood, zodat de Held genoeg redenen heeft om over te lopen naar de Duistere zijde en Darth Vader te worden. Kots. Uiteraard bekritiseren feministen dit fenomeen niet zonder ook met suggesties voor oplossingen te komen (want woede is eng, woedende feministen zijn nog enger, dus woede, hou je aan de regels!). Zoals:

Don’t erase/obliterate female characters to give their male counterparts depth — just give men depth in the first place. And so, I propose a radical suggestion: let’s give female characters more to do than cause the male protagonist boners and/ or tears. My guess is that fewer of them will be raped/tortured/murdered as a result.

Lijkt De Zesde Clan een hele goeie…. Waarbij we graag aanvullen: in het leven van alledag zou het ook fijn zijn als vrouwen gezien worden als mensen die er toe doen.

Nieuwsronde: culturele editie

Wapenuitrusting van vrouwelijke personages in het computerspel Guild Wars, vrouwelijke superheldinnen, de Oscars, feministische kunst, boeken, en andere culturele zaken in deze editie van de nieuwsronde. Veel plezier!

  • Kenau zal nooit meer een scheldwoord zijn nu het levensverhaal van deze bijzondere vrouw eindelijk een verfilming krijgt. Website kenaudefilm.nl houdt alle ontwikkelingen bij. Op internet staan al foto’s van een indringend kijkende Monic Hendrickx, de actrice en drievoudig Gouden Kalf-winnares die de hoofdrol speelt. Dat belooft wat!
  • In je vrije tijd een computergame spelen, heerlijk. Alleen jammer dat vrouwelijke personages in sommige gevallen geen andere keuze krijgen dan onthullende kleding dragen: ,,As long as my female character has to wear this sort of armor, I know that she isn’t meant for me. She isn’t designed as a character for me, as a female gamer, to enjoy playing. She’s designed for male players to ogle at. And that pretty much sucks.”
  • Rosemarie Buikema, professor Kunst, Cultuur en Diversiteit en voorzitster van het Graduate Gender Programme aan de Universiteit Utrecht, besloot een kunstgalerie in hartje Amsterdam over te nemen. Ze creëert hier een plek waar feminisme en kunst samenkomen. Maar opent tegelijkertijd met werk van twee mannen: ,,Het feit dat we openen met twee mannelijke kunstenaars is puur vanwege een ‘Pauw en Witteman-argument:’ wij kennen hen en hun werk persoonlijk, waardoor we relatief makkelijk en op korte termijn een expositie met deze kunstenaars konden inrichten. Ondertussen zijn we achter de schermen uiteraard aan het onderhandelen met een aantal vrouwelijke kunstenaars, en zijn we erop uit om vooral ook te laten zien hoe vrouwelijke kunstenaars de materie onderzoeken en tot welke vormvernieuwingen zij komen.”
  • Documentatiecentrum Rosa publiceerde een mooie reportage over Betty Friedan en haar boek The Feminine Mystique.  Hoe kwam dit invloedrijke boek vijftig jaar geleden tot stand? Wat waren de effecten van publicatie? Hoe staat het anno 2013 met het feminisme en de situatie van vrouwen? Met talloze links en actuele discussiepunten.
  • Tsja, degenen die bepalen welke film een Oscar krijgt, bestaan voor 77% uit mannen en voor 94% uit blanken, en de kanshebbers zijn ook dit jaar weer voornamelijk blank en mannelijk. Slechts een paar genomineerde films doorstaan de Bechdel test. Niet geheel toevallig domineren mannen ook, omdat zij het geld krijgen. Het lukt vrouwen nauwelijks om investeerders voor hun filmproducties te vinden. Zo hou je de negatieve spiraal in stand….
  • Striptekenaar Will Brooker kreeg zo’n pesthekel aan superheldinnen die eigenlijk fungeerden als veredelde seksbom, dat hij besloot een feministische superheldencomic te maken. Na Batman werkt Brooker zodoende aan Cat, my socalled secret identity. De tekenaar wil minstens vijftien afleveringen produceren. Aflevering 1 kreeg lovende recensies.
  • Modeshows, dat draait toch allemaal om onmogelijk magere modellen? Als je ‘dikker’ bent dan maatje 34 heb je toch niks te zoeken op modegebied? Tijdens de London Fashion Week kun je nu met eigen ogen zien dat mode voor iedereen is, en dat mooie kleding past bij vrouwen in alle vormen en maten.
  • Lynn Hershman Leeson werkte jaren aan haar film Women Art Revolution om recht te doen aan een onderbelichte stroming binnen de kunstgeschiedenis: feministische kunst. Dertig jaar geleden gold performance art in de V.S. als een subversieve bezigheid, en hingen vrouwen alleen in musea als naakt op een schilderij. Tegenwoordig ziet het landschap er iets beter uit. De Guerilla Girls eisten verandering, de financiële situatie van kunstenaressen lijkt iets gunstiger, en musea besteden meer aandacht aan hun werk. Maar er vallen nog werelden te winnen, tekent Ms Magazine op.

De Gereedschapskist: plaatjes bekijken

Stel dat je al jaren het blad Rolling Stone leest. Je hebt een stapeltje oude nummers liggen en denkt hmmmm, zal ik ze weggooien of bewaren. Bij het doornemen van de tijdschriften valt je opeens wat op. Mannen staan in serieuze poses volledig gekleed op de voorpagina. Is het echter een vrouw, dan staat ze half bloot op de cover. Wat gebeurt hier? Hoe zit dat? Sociologen uit de V.S. gingen covers tellen en analyseren en kwamen tot een paar inzichtgevende resultaten over de seksualisering van vrouwen.

Mary Nell Trautner en Erin Hatton, beiden werkzaam als assistent professor sociologie aan SUNY Buffalo, namen alle voorpagina’s van Rolling Stone in de periode november 1967 tot en met 2009 onder de loep. Zodra er een mens op stond, analyseerden Trautner en Hatton de foto aan de hand van criteria. Hoeveel kleding draagt de persoon, welke pose neemt hij/zij aan, hoe ‘sexy’ is het beeld – mond open in een porno pruilmondje is een punt, lippen ontspannen op elkaar in een glimlach is neutraal, etc.

Deze manier van turven levert een beschrijving op van de seksualisering in de beeldvorming. En wat blijkt? Rolling Stone hanteert een beeldvorming waarbij mannen geheel gekleed en krachtig op de foto staan, terwijl vrouwen als sexy stoeipoezen voorgesteld worden. In 43 jaar tijd komen mannen in slechts 2% van de gevallen supergeseksualiseerd op de foto. In 83% van de gevallen was er niets sexy’s te bekennen. De mannen zijn serieus, of worden afgebeeld in een normale context.

Bij vrouwen daarentegen is er in ruim driekwart van de gevallen juist sprake van een behoorlijke mate van seksualisering. Vooral vanaf de jaren tachtig stijgt het aantal extreem geseksualiseerde afbeeldingen. Vrouwen likken halfbloot suggestief aan een ijsje, of liggen op  een lap rode stof, slechts bedekt door een gitaar. Een foto van een vrouw zonder sexy element is praktisch niet te vinden.

En heej, verrassing: niet alleen Rolling Stone doet dat. Dit patroon treedt ook op in stripboeken. Batman geheel gekleed, rechtop staand, met een ernstige uitdrukking op zijn gezicht, terwijl Catwoman in pornoposes over de pagina’s kronkelt, gekleed in een zodanig strak zwart leren fetishpakje dat er op zijn minst een borst uit floept. Videospelletjes dan? Daar hebben we ze weer. Geheel geklede mannen in krachtige poses, vrouwen als afhankelijke seksobjecten:

Female video game characters tend to suffer from a particularly extreme manifestation of the male gaze[14] — even when not serving the male characters (be it as a plot devicereward, or something else), “the woman” will virtually always find herself serving the male players through the systematic enforcement of sex appeal,[15][16] with rarely much regard to how gratuitous, out-of-place or out-of-character such appeal might be (e.g. high heels in armed combat).

Zulke beeldvorming is geen toeval. Het is een patroon wat je kunt zien als je het wilt zien. Je kunt het tellen, en je kunt er conclusies uit trekken. Bijvoorbeeld dat dit een gevolg is van een cultuur waarin mannen de dominante groep zijn, degene die privileges hebben:

Male privilege – again – is about what men can expect as the default setting for society. A man isn’t going to have everything about him filtered through the prism of his gender first. […]  if he fails at a job, it’s not going to be extrapolated that all men are unfit for that job. A man who’s strong-willed or aggressive won’t be denigrated for it, nor are men socialized to “go along to get along”. A man can expect to have his opinion considered, not dismissed out of hand because of his sex. When paired with a woman who’s of equal status, the man can expect that most of the world will assume that he’s the one in charge. And, critically, a man doesn’t have to continually view the world through the lens of potential violence and sexual assault.

Enzovoorts. In die cultuur hebben vrouwen pech. Neem computerspelletjes:

the vast majority of female characters are sexual objects. If a girl wants to see herself represented in video games, she better get used to the idea of being the prize at the bottom of the cereal box. If she wants to see herself as a main character, then it’s time to get ready for a parade of candyfloss costumes where nipple slips are only prevented by violating the laws of physics. The number of games with competent female protagonists who wear more than the Victoria’s Secret Angels are few and far between.

Zo kun je een heleboel interessante inzichten opdoen aan de hand van leuke onderwerpen zoals stripverhalen, populaire tijdschriften en computerspelletjes. En het mooie is: ook jij kunt dat. Je hoeft alleen maar te kijken naar wat je om je heen ziet, en de beelden te analyseren. Trek vervolgens je eigen conclusies.

PS: er zijn inmiddels onderzoeksresultaten dat de geseksualiseerde beeldvorming rondom vrouwen ertoe leidt dat mannen die daar gevoelig voor zijn – seksisten bijvoorbeeld – vrouwen daarna nog sneller beschouwen als voorwerpen, in plaats van als denkende en voelende mensen. Dat geeft te denken…..

Indiaanse superheld redt de wereld

De Zesde Clan is een fan van het blad Bitch. Iedere keer opnieuw weet de redactie ons op het spoor te zetten van vrouwen die iets interessants doen. Wat dacht je bijvoorbeeld van de Amerikaanse striptekenares Arigon Starr. Zij creëerde een nieuwe Indiaanse superheld, in het gewone leven Hubert Logan. Dankzij door de overheid verstrekte voedselhulp van dubieuze kwaliteit krijgt hij speciale krachten en verandert in… Super Indian!

Starr maakt deel uit van de Kickapoo stam uit Oklahoma, maar woont tegenwoordig in Los Angeles. Naast strips tekenen maakt ze ook muziek. Haar eerste cd, Meet the Diva, won meteen prijzen. Bitch Magazine interviewde haar  en merkte dat ze naast veel plezier maken ook de beeldvorming over Indianen bij wil stellen:

Generally, Native folks are stuck in amber, always on horseback wearing leather and feathers. Often, we’re depicted as magical shamans or hyper-alert scouts. Even comics like “Scalped” have us looking like rejects from The Sopranos.We’re more than that. Super Indian is still pretty much in its infancy. I want to bring a more realistic view of contemporary Native people to the mainstream. We laugh a lot—that’s something you rarely see when Native people are depicted in a film, TV, stage, or comic book project.

Niet bij Super Indian. Die redt de wereld en deinst niet terug voor wat hardcore nerdcultuur. Citaatjes uit Star Trek vormen geen probleem voor de hoofdpersoon. Iets wat hij gemeen heeft met zijn schepper, want bij Starr thuis kwamen alle science fiction series voorbij:

My mother raised me with Star Trek and The Hobbit. My Dad was a huge fan of horror movies. My sister and I must have watched the Brian DePalma film Phantom of the Paradise hundreds of time. […] I know I’m not the only Native American who’s attended a comic convention, watched every Battlestar Galactica episode, or debates the worthiness of the Chakotay character on Star Trek: Voyager. Geek culture is alive and well in Indian Country!

 

Vrouw versus stereotype: dood in de koelkast

Weten jullie nog, de populaire televisieserie Lost? Twee belangrijke vrouwen sneuvelde in die serie, puur om twee mannelijke personages iets te doen te geven en diepte aan te brengen in hun personage. Dat cliché heet in de Verenigde Staten ‘Women In Refrigerators’, oftewel vrouwen in de koelkast. Het vindt z’n oorsprong in de wereld van de superhelden strips. Superheld The Green Lantern treft zijn vriendin dood in de koelkast aan. Gelukkig, nu konden er weer albums vol getekend worden met zijn dramatische belevenissen. Het verdriet! De pijn! Neemt hij wraak of niet? Over de vrouw in de koelkast geen woord meer, zij heeft haar functie vervult. 

Over naar Feminist Frequency, in samenwerking met Bitch Magazine:

Feminist Frequency heeft de uitgesproken tekst van de video hier uitgeschreven, kun je het op je gemak nalezen. Een paar interessante links bij deze video: de hele lijst van Gail Simone, met toevoegingen van andere alerte cultuurconsumenten, staat hier.  De site Topless Robot haalde uit deze lijst de tien ergste voorbeelden van geweld tegen vrouwen in de comics, met achtergrondinformatie over de verhaallijn. Ter aanvulling hier ook de lijst van Dead Men Defrosting, zoals genoemd in de video die je net zag: ze maken ook genoeg ellende mee, maar komen sterker dan ooit terug, of sterven een indrukwekkende heldendood om de wereld te redden. Er is een verschil….

Comiclezeressen willen zelfstandige heldin met duistere kant

Wat zoeken vrouwen in een goed stripverhaal? De Amerikaanse uitgeefster Erica Friedman besloot dit uit te zoeken en ondernam een niet-wetenschappelijk onderzoek onder 424 lezeressen. Wat blijkt? De ideale held, man of vrouw, is sterk, onafhankelijk, en komt op voor de goede zaak. De ideale heldin heeft een duistere kant en hoeft niet gered te worden maar zorgt er zelf voor dat ze uit de penarie komt. O, en de grote borsten waar vrouwelijke personages in superheldencomics zo vaak mee opgezadeld worden? Meer dan 98% van de lezeressen zit daar niet op te wachten.

Natuurlijk is het maar een steekproef, maar toch. DC Comics en co zouden er goed aan te doen om op te letten. Uit de antwoorden die Friedman kreeg, bleek dat maar liefst tweederde van de ondervraagde vrouwen zelf hun stripboeken uizocht danwel zelf kocht. Met andere woorden: de meisjes leenden geen stripboeken van hun oudere broertje of zo. Ze kozen zelf uit wat ze leuk vonden. In 59% van de gevallen werd het een superhelden strip. Een op de vijf koos voor Japanse manga. De rest ging voor andere genres, zoals horror of romance.

Verder valt op dat superhelden stripboeken bevolkt worden door mannelijke figuren, maar meer dan de helft van de respondenten koos als kind een heldin als favoriet personage. Bonuspunten als deze favoriet iets spannends deed, zoals mysteries oplossen of de slechterikken bevechten. Nog meer bonuspunten als dit personage blijk gaf van persoonlijke kwaliteiten, zoals een goede krijger zijn, of een charismatische leider. Als ze nu als volwassene opnieuw hun favoriete held of heldin moesten opgeven, zou tweederde voor eenzelfde soort type gaan.

Conclusies van Friedman: meisjes en jonge vrouwen kiezen en lezen zelfstandig stripboeken. Ze vormen een markt op zich en het wordt tijd dat uitgevers van stripboeken hier meer oog voor krijgen. Friedman roept hen op om te zorgen voor meer diversiteit in de stripverhalen. Niet alleen meer vrouwelijke personages, maar ook meer allochtonen en meer verschillende types. Bovenal zouden DC Comics & co eens moeten beseffen dat het niet zo moeilijk is om uit te vogelen wat vrouwen zoeken in een stripverhaal. Vraag het ze gewoon. Dan komen de antwoorden vanzelf.

Dicebox geeft sfeervol beeld van de toekomst

Voor strips en comics hoef je niet meer naar de winkel te stappen. Steeds meer kunstenaars zetten hun werk online en bieden iedereen de gelegenheid mee te leven met de avonturen van de hoofdpersonen. Dicebox is zo’n internet stripboek, en het biedt een geweldig fantasievolle kijk in de toekomst.

De twee hoofdpersonen van de internetstrip of webcomic Dicebox

Deel 1 is net af. Vergeet alle sf cliché’s of beelden van futuristische computerspelletjes. Dicebox bevat geen helden met spieren van staal die gewapend met plasmageweren groene marsmannetjes neerknallen. Denk liever aan het werk van Octavia Butler, aldus een recensie van Comixtalk. Dicebox, van tekenares Jenn Manley Lee, biedt een originele mix van science fiction, reizen tussen planeten, en wat het is om je als gewone arbeider staande te houden op de intergalactische arbeidsmarkt. Bovendien is soms helemaal niet zeker of de personages mannen zijn, of vrouwen, of iets anders. Kom daar maar eens om in Hollywood.

Omdat Dicebox niet kiest voor de gemakkelijkste weg, is het typisch zo’n werk waar je rustig mee kennis moet maken, even doorlezen, de sfeer op je laten inwerken. En dan opeens merk je dat de strip je bij je lurven heeft gevat en wil je doorlezen. Kortom, heel erg mooi. Nieuwsgierig geworden? Het eerste album begint hier.

Bij de weg: een andere favoriete internetstrip van de Zesde Clan is Book Hunter, waarin een politiedetective in zuivere noir-stijl, met veel geschiet en door ramen heen vallen, de diefstal van boeken uit de bibliotheek oplost. Mooiste plaatje is als het openingstijd is, de deuren van de bibliotheek gaan open, en het ene personage zegt tegen de andere: showtime. Geniaal.