Tag Archives: sterke vrouwelijke personages

Televisie, film en theater: stapje vooruit, stapje achteruit…

Emancipatie is een zaak van de lange adem. Stapje vooruit, stapje achteruit. Dat geldt ook voor visuele kunsten zoals film, televisie en theater. Neem een serie zoals Doctor Who: de hoofdpersoon is een onsterfelijke alien die iedere menselijke vorm aan kan nemen. De fantasie van de makers bleef echter 53 jaar en twaalf Doctors lang stagneren op de vorm van een blanke man. Pas de dertiende Doctor wordt een vrouw: Jodi Whittaker. Eindelijk. Feest! Maar in reactie op dat nieuws publiceerde de Engelse roddelpers meteen naaktfoto’s van de actrice en kregen fans op internet een publiekelijke zenuwinzinking.

De nieuwe Doctor Who is een vrouw….

De structurele discriminatie van alles wat niet blank en mannelijk is, komt behalve in dit soort anekdotes ook steeds terug in onderzoeken. Zo analyseerde de Amerikaanse vakbond Equity alle theaterproducties van 2013 tot 2015. Bij Broadway-stukken, de producties met de hoogste status, krijgen vrouwen en mensen met een gekleurde huid veel minder werk in het theater dan blanke mannen. Vaak kwamen vrouwen niet verder dan 35% van alle rollen op het toneel. Achter de schermen kwam het percentage uit op 37% stagemanagers. Heb je een gekleurde huid, dan hield het nagenoeg op. Slechts vijf (5) van de 226 stage managers had een gekleurde huid. Deze groep kreeg ook slechts 11% van de grote rollen op het toneel.

De dominante positie van blanke mannen komt ook terug in televisieseries. Amerikaanse zenders presenteerden het aanbod voor het seizoen 2017-2018. Vakblad Variety zag meteen dat het wemelde van de shows met blanke mannen in de hoofdrol. Vrouwen kregen bij de 39 nieuwe series 35% van de hoofdrollen, terwijl het wemelt van de actrices en vrouwen de helft van de bevolking uit maken.

Aan de aanbod kant ligt het niet. Eén oorzaak van de achterstand van vrouwen ligt bij de mensen die personeel aannemen. Vaak zijn dat mannen, en vaak kiezen zij voor mannen die ze kennen. Zo koos Chris Carter, de grote man achter de X-files en andere series, voor de X-files doorstart alleen mannelijke schrijvers. Drie daarvan hebben nooit eerder scripts geschreven, maar Carter kent en vertrouwt hen. Zo werkte een van de mannen jarenlang voor hem als zijn persoonlijke assistent. Hij opereert bovendien in een traditie van vrouwen uitsluiten. Weblog Nerdist becijferde dat bij de tot nu toe 202 episodes van de serie, twee X-files films en de reboot van zes afleveringen alles bij elkaar slechts negen keer een schrijfster betrokken was.

Mannen maken de dienst uit bij de serie, en de eenzame schrijfsters merkten dat aan alles:

When you’re in an environment that isn’t like a team-environment, more of a ‘survival-of-the-fittest’ environment, it’s a real challenge … On the day-to-day, you are always feeling like your job is at risk.” All of the women enlisted to write for The X-Files were relatively new in comparison to the male writers who were hired, according to Newton. Each female writer left after only one year working there — “[some] probably happily, and some probably hoping to come back, but [were] not invited back,” said Newton.

Toch komt er gelukkig ook steeds meer goed nieuws. De organisatie die voor de Oscars stemt, nam 774 nieuwe leden op. Van die instromers is 39% vrouw. Dat zorgt er voor dat het totale aandeel vrouwen in totaal op 28% uit komt. Bovendien heeft 30% een gekleurde huid. Die instroom van niet-blanke leden zorgt ervoor dat hun aandeel stijgt van 11 naar 13%. Vooruitgang! 

Bovendien beloont het publiek diversiteit en grote rollen voor vrouwen. Films met een vrouw in de hoofdrol halen bijvoorbeeld meer omzet. Zo liep Wonder Woman blockbuster The Mummy onder de voet – Tom Cruise was nergens in de strijd om de gunst van de bioscoopganger. Mensen omarmden Hidden Figures, een biografische film over de zwarte vrouwelijke wiskundigen van NASA. De musical Wicked staat inmiddels tweede op de lijst van meest succesvolle Broadway producties ooit. Daarnaast nam Netflix de categorie ‘sterke vrouwelijke personages’ op in het rubriceringssysteem, zodat kijkers makkelijker een serie vinden waarin vrouwen duidelijk hoor-en zichtbaar zijn. Kortom, succes, vooruitgang, meer kansen voor vrouwen. Super!

De lezing van…. Joss Whedon

Welja, we doen een keer een toespraak van een man. En wat voor een man. Joss Whedon, hij van Buffy the Vampire Slayer, Firefly en talloze andere series waarin vrouwen sterk, kwetsbaar, intelligent en grappig mogen zijn, zonder dat mannen krampachtig checken of hun ballen er nog aan zitten. Kortom, speech!

Na een korte inleiding door actrice Meryl Streep gaat Whedon in op de vraag ‘waarom schrijf je over zulke sterke vrouwen?’. Rond de zesde minuut somt hij prachtig op hoe het zit met mannen en vrouwen en gelijkheid. De toespraak is in het engels, dus voor mensen die het makkelijker vinden om te lezen: hier staat de volledige tekst.

De toespraak is al een paar jaar oud maar maakt op dit moment opnieuw furore op internet. Waarschijnlijk omdat er niks, maar dan ook niks fundamenteels veranderd is. Met andere woorden: zijn speech is nog steeds akelig actueel.

Iain Bank’s Culture romans: ode aan sterke vrouwen

Heel, heel erg triest dat schrijver Iain Banks is overleden. De auteur wisselde ‘gewone’ romans af met science fiction, en liet in die romans zien dat hij geen enkele moeite had met vrouwen in leiderschapsposities. Kom daar maar eens om bij veel fantasy en sf. Zijn dood betekent dat we nooit meer kunnen genieten van nieuwe verhalen over de Culture. Een hoog ontwikkelde, zeer beschaafde maatschappij, waarin materiële ongelijkheden verdwenen zijn, democratie voorop staat, mensen alle tijd hebben om te doen waar ze zelf zin in hebben, en de seksen niet beperkt worden door hun biologie.

Als je erop gaat letten, merk je pas hoe vaak het in romans voorkomt. Een vrouw treedt zelfstandig handelend op, heeft autoriteit, en prompt volgen er bijvoeglijk naamwoorden die duidelijk maken dat ze kil is, hard, afstandelijk, eng, onbetrouwbaar. Veel mensen hebben moeite met een vrouwelijke leider. Zo niet Banks. Hij gaf vrouwen in zijn sf verhalen alle ruimte.

LET OP: in onderstaand stuk bespreken we belangrijke wendingen in een aantal verhalen. Mocht je de romans niet gelezen hebben, dan wil je die onthullingen misschien niet weten. Je bent gewaarschuwd…

Lees je door? Ok.

Dat begon meteen met zijn eerste sf roman, Consider Phlebas. Eén van de hoofdrolspelers in dat boek is Balveda, een geheim agente van de Culture, die jacht maakt op een man die van gedaante kan verwisselen. Met inzet van al haar intelligentie, kracht en moed slaagt ze uiteindelijk in die missie. Of neem Use of Weapons, waarin Diziet Sma optreedt als contactpersoon voor een man die als spion, huurmoordenaar en oorlogsleider werkt voor The Culture. Ze recruteert hem, neemt beslissingen over zijn missies, bemoeit zich met oorlogen en de manieren waarop andere beschavingen zich kunnen ontwikkelen, en heeft fijne seks met mannen zonder dat de auteur daarna de behoefte voelt het vrouwelijke personage te straffen voor die ‘losbandigheid’.

Banks leek er af en toe zelfs een genoegen in te scheppen om lezers indirect met hun eigen vooroordelen te confronteren. Zo associëren veel mensen vrouwen met het moederschap. Vrouwen geven om hun kinderen, offeren zichzelf op. Zo niet in Against a Dark Background. Deze roman draait volledig om Sharrow, een vrouw uit een adellijk geslacht. Ze wekt de woede op van religieuze fanatici en moet alles uit de kast halen om te overleven. Aan het einde van het boek blijkt ze een kind te hebben. Haar dilemma is: vernietig ik een wereld, waar mijn kind zich bevindt, om zelf te overleven, ja of nee. Ze kiest voor haar eigen overleven, wetende dat vanwege die beslissing haar kind zal sterven. Niks geen zelfopofferende moeder hier.

Meer recente romans haalden niet meer de kwaliteit van zijn werk uit de jaren negentig. Ook de vrouwelijke personages leden daaronder. The Hydrogen Sonata heeft als vrouwelijke hoofdpersoon bijvoorbeeld Vyr Cossont, reservist en muzikante, maar zij blijft gedurende het verhaal behoorlijk passief. Haar overkomt vanalles en ze heeft constant hulp nodig van ruimteschepen en hun technologie. Echt zelfstandig handelen zit er niet in.

Toch bleef Banks een vriend van vrouwen. In interviews zei hij daarover onder andere:

‘I can recall when “Women’s Lib” was in the news – before it became “Feminism”… It made a big impact at the time I was being brought up. Then, the media portrayal of women was very clear cut and gender roles were set out for you. ‘When I was a child, I remember noticing that women in films couldn’t run unless the male hero placed his hand in the small of their backs and kinda pushed them along, as if this was what made them go. And if the plot demanded that the villains caught them, then it was the woman who fell over or sprained an ankle and the man had to stay in order to protect her. So you thought you had it all worked out and the difference between men and women was very clear cut… Then you realised that perhaps it wasn’t true – in fact it was all nonsense. So it is something that fascinates me, to this day, and I am aware of it. It is a theme that runs through my writing, intentionally…

Het is heel, heel jammer dat we nu nooit meer een nieuwe roman van Banks onder ogen zullen krijgen. Rust zacht, Iain, en moed en kracht voor zijn nabestaanden om hun verlies te verwerken.

Batwoman laat zien hoe het wel kan

Prachtige stijlvolle tekeningen? Check. Complexe personages? Check. Een sterke vrouw in de hoofdrol? Check. Na alle terechte ophef over de Bimboficatie van superheldinnen bij DC Comics laat Batwoman: Elegy zien hoe het moet.

In afwachting van de Batwoman reeks van DC Comics geeft Elegy lezers alles wat ze nodig hebben om bekend te raken met het personage, haar achtergrond en situatie. Batwoman/Kate Kane bevecht misdadigers en haar eerste vijand is een waanzinnige vrouw die denkt dat ze Alice is, van Alice in Wonderland. Ze geeft leiding aan een misdaadorganisatie. Batwoman is uiteraard de enige die haar kan stoppen.

Tussen dit verhaal door leren lezers het ‘gewone’ leven van Kate kennen. De tekenstijl laat dit ook zien. Kate in haar dagelijks leven krijgt heldere lijnen en conventionele panelen. Als ze echter als Batwoman optreedt, krijgen de tekeningen een gelaagdheid en detaillering, en zie je geen normale vakjes meer maar panelen die door elkaar lopen of de vorm hebben van een vleermuis.

Onder andere The F-word is zeer lovend over deze nieuwe uitgave:

It sounds like hyperbole to call this the best art in a superhero comic I’ve ever seen, but it really is a contender. […] If you’ve never read a comic before, then Williams’ complex and unconventional layouts may make it difficult to follow, but don’t let that deter you from this example of what superhero stories are at their best: stories of outstanding, brave people who put on a mask and cape because that’s the way they find to serve humanity.