Tag Archives: spreken in het openbaar

Vrouwenstemmen zijn vaak gericht aan dovemansoren

Vrouwen die praten? Uh oh. Zo’n vrouw zegt het verkeerde. Ze gebruikt verkeerde woorden. Ze heeft de verkeerde stem. Ze komt slecht over. Ze gebruikt die bloedirritante Gooise r. Haar stem is schril. Of nee, ze praat te snel. Of wacht, misschien zou het beter zijn als ze gewoon niet zo véél zou praten, want ze kakelt, kletst of roddelt. Wat ze precies zegt? Geen idee. Ze is vrouw. Ze klinkt irritant. Laat maar zitten.

Vrouwen en hun stemmen, ’t is al een probleem sinds de oudheid. In haar mooie bundel over krijgskoninginnen merkt schrijfster Antonia Fraser op dat mannelijke tijdgenoten al struikelden over wat deze vrouwen deden en zeiden. Ze hielden zich niet aan de destijds geldende vrouwenrol. Ze namen het bevel over legers op zich en als ze iets zeiden, leverden mannen dat over in termen van ‘kil’ en ‘onvrouwelijk’. Ook historica Mary Beard signaleert in haar manifest Vrouwen en Macht een directe lijn van opvattingen van de oude Grieken en Romeinen, over wie mag praten en wie niet, naar het huidige vrouwvijandige klimaat zodra een vrouw in het openbaar het woord neemt.

Eeuwen later en mensen schrikken nog steeds van vrouwen die het woord nemen in het openbaar. Het commentaar is vervolgens niet van de lucht. In de Verenigde Staten fungeert ‘vocal fry‘ als de steen des aanstoots van dit moment. Het gaat dan om mensen die een soort kraakje in de stem hebben, meestal omdat ze op een lagere toon praten dan de toon die hun stem van nature heeft. Oh gruwel!! roepen mensen nu. Totaal verkeerd, het klinkt voor geen meter, vrouwen, hou er asjeblieft mee op om zo te praten.

De ironie bij dit alles is dat vrouwen vaak expliciet het advies krijgen om een lager toonregister te gebruiken, zodat ze overtuigender overkomen. Maar je moet dat advies blijkbaar niet te ver doorvoeren, anders krijg je óók kritiek. Waardoor er een verlies-verlies situatie ontstaat:

Sommigen zeggen dat Thatchers stem een volle octaaf naar beneden is gegaan. Dat berust op een misverstand. Wel kreeg zij stemcoaching […]. Velen vonden haar stem te schel, waarop haar toenmalige adviseur Gordon Reece lessen regelde bij het Royal National Theathre. []… cruciaal waren zijn adviezen om haar stem daadwerkelijk te verlagen en langzamer en meer in de microfoon te spreken. Hiermee zou haar stem schor, intiemer en vooral minder intimiderend overkomen.

Nog een ironie: bij mannen komt dat kraakje in de stem even vaak voor, maar niemand schrijft krantenkolommen vol over hoe irritant dat is, dat mannen hun stemgebruik moeten veranderen, dat ze andere dingen op een andere manier moeten zeggen omdat ze anders een modderfiguur slaan en vooral irritatie opwekken. De pijlen van kritiek richten zich louter op vrouwen. Hetzelfde geldt voor de Gooise r. Vooral vrouwen kregen kritiek op dat foute accent.

Da’s zo seksistisch als wat en maakt duidelijk dat het niet gaat om wat er hoe gezegd wordt, maar wie aan het woord is. Vrouwen moeten eigenlijk hun kop houden. Dan pas is het goed. Maar omdat niemand dit expliciet zegt, en in plaats daarvan met ‘verklaringen’ komt waarom een bepaalde vorm van stemgebruik verkeerd is, gaan vrouwen zelf óók twijfelen over wat ze zeggen en hoe ze dat zeggen. Al die kritiek blijft niet zonder gevolgen. Het tast het zelfvertrouwen van vrouwen aan.

Regisseuze Jill Soloway meent dat deze zelftwijfel nog een andere oorzaak heeft. Niet alleen verliezen vrouwen hun zelfvertrouwen als ze zoveel kritiek krijgen op hun stemgeluid (en de onderwerpen waar ze over willen praten), maar daarnaast is de man het subject, de norm. Vrouwen zijn vaak de vreemde Ander, de afwijking. Ook dat heeft negatieve effecten:

I just want all the female creators to keep an eye out for that thing that says don’t do it, it’s not good enough, it’s not ready and you’re not right, and know that that’s the uninvited guest that’s always going to be there in your unconsciousness. That’s a product of growing up other, of growing up as not the subject. You think there’s something wrong with your voice all the time.

Vrouwen opereren in een giftige omgeving. Er is moed en veel inzicht voor nodig om het woord te nemen en te praten over onderwerpen waar je warm voor loopt of belang bij hebt. Maar ondanks al het ongemak rond vrouwenstemmen zit er niets anders op dan toch stug door te praten. En de onderliggende patronen aan het licht te brengen en te bekritiseren. De ervaring leert dat mensen kunnen wennen aan situaties, en zich aanpassen. Dus hoe meer vrouwen aan het woord komen, hoe gewoner het wordt en hoe minder gezeur over vrouwenstemmen er ontstaat.

De lezing van… historica Mary Beard

De Engelse historica Mary Beard verzorgde in maart 2014 de London Review of Books Winter Lecture in het British Museum. Als onderwerp koos ze de stem van de vrouw in het openbaar. Als vrouwen publiekelijk speechen, volgt nog té vaak een vermaning of verzuchting. Praat ze nou nog steeds? Wat een gekakel. In haar lezing traceert ze pogingen om vrouwen het zwijgen op te liggen terug tot minstens de oude Grieken, en legt verbanden met hoe we in het heden omgaan met speechende vrouwen.

Beard signaleert dat voor (elite) jongens bij de oude Grieken en Romeinen, spreken in het openbaar een exclusief mannelijk recht was. Publiek speechen was hét teken dat de jongen een man was geworden. Of dat een volwassen man écht mannelijk was. Als een vrouw in het openbaar, formeel, het woord nam, kon ze per definitie geen vrouw zijn. Ze was androgyn of, erger, monsterlijk.

Beard signaleert twee uitzonderingen op de historische ‘regel’ dat vrouwen moeten zwijgen. Vrouwen mogen in het openbaar spreken over de situatie van vrouwen, en om te vertellen dat ze ergens het slachtoffer van zijn geworden. Beard plaatst zichzelf met lichte ironie en humor in dezelfde traditie:

 I’m not saying that women’s voices raised in support of women’s causes weren’t important, but it remains the case that women’s public speech has for centuries been ‘niched’ into that area. Here, I suppose I should flag up – before someone else does – my own topic this evening. No one forced it on me. But it can hardly be a coincidence that I chose to talk on the ‘public voice of women’ rather than about, say, migration or the war in Syria. I probably have to confess to being in the niche too.

Samenleving worstelt met seksistische haat

De ene vrouw noemt het ‘Misogyny Monday’. De andere vrouw Perv Magnet. Maar het gaat over allemaal over hetzelfde. Zodra vrouwen in het openbaar verschijnen of zelfs een mening uiten, krijg je voordat je het weet 157 haat-tweets per week. Steeds meer vrouwen zwijgen niet langer als ze geconfronteerd worden met seksistische reacties. Ze verzamelen de hatelijke berichten en maken ze openbaar. De reacties op die nieuwe openheid zijn al even veelzeggend als de haat.

Wat doet de gemiddelde lezer die geconfronteerd wordt met de haatboodschappen die vrouwen ontvangen? Dit:

A depressingly large number of comments offer some variation of 1) she’s not hot enough for men to send her pornographic declarations of love, so she’s making them up for attention, 2) she’s super hot so of course men send her obscene messages and she’s posting them to get more attention, 3) if the men sending her violent pervy messages were handsome/rich/famous, she would feel complimented instead of violated.

Daarnaast zoeken mensen naar de manieren waarop vrouwen de ongewenste bedreigingen, verkrachtingsfantasieen en andere haat over zichzelf afroepen. Wat zei ze precies, wat had ze aan, op welke manieren lokte ze het uit? Wat had ze anders of beter of slimmer kunnen doen om zulke reacties te voorkomen?

Ik denk dat het goed is dat we dit soort reacties op haat terug kunnen lezen of horen. De hatelijke berichten zelf vormen een wake up call. De volautomatische afweerreacties op de openbaarmakingen laten vervolgens goed zien hoe wij mensen het liefst wegkijken. En als dat niet kan, de situatie zodanig herformuleren dat we er alsnog niets mee hoeven.

De confrontatie met dat wegkijken geeft ons een nieuwe kans om onszelf bewust te worden van de wereld waarin vrouwen leven. En geeft ons de kans om te bedenken wat we wél kunnen doen. Gewapend met het hoe en wat van vrouwenhaat kun je bijvoorbeeld beginnen hatelijke commentaren te ontmantelen.

Daarnaast kun je de positie van vrouwen versterken. De Verenigde Naties nam het voortouw en luisterden naar verklaringen van vrouwen die het doelwit werden van haters. Naast respectvol luisteren als vrouwen vertellen wat hen overkomt, kun je tegengas te geven in een forum. Of vrouwen bewust een welgemeend compliment te geven, bij wijze van tegenwicht.

Het helpt ook om in het dagelijks leven minachting voor vrouwen aan te pakken. Gewoon, in gesprekken of interviews. Door je eigen standpunt duidelijk te maken. Zoals Daniel Craig deed naar aanleiding van gezever over Monica Bellucci, die ‘te oud’ en lelijk zou zijn om in een film een Bondliefje te spelen:

When asked about Bond “succumbing to the charms of an older woman,” in reference to his “Spectre” love interest, bombshell Italian film star Monica Bellucci, Craig didn’t hesitate to snap at the absurd question. “I think you mean the charms of a woman his own age. We’re talking about Monica Bellucci, for heaven’s sake. When someone like that wants to be a Bond girl, you just count yourself lucky!”

Zo, die zit.

Meer lezen? Neem eens een kijkje bij sites die documenteren wat mensen zeggen tegen vrouwelijke wetenschappers, filmmakers , journalisten en andere professionals. Of wat er gebeurt als vrouwen een man iets weigeren – Bye Felipe staat vol boodschappen van vrouwen die agressie ondervonden na het trekken van een grens. Of dit artikel, over de problemen om online bedreigingen effectief aan te pakken.  En het effect van vrouwen bedreigen – wat Wikipedia bijvoorbeeld wel en niet publiceert, hangt deels samen met intimidatie van vrouwelijke redacteuren.