Tag Archives: Spanje

Tweede sekse begon circa 8000 jaar geleden

Archeologen in Spanje onderzochten ruim 500 graven uit het neolithische tijdperk, en kwamen erachter dat er aanwijzingen zijn voor een beginnende dominantie van mannen. Mannen kregen anderhalf keer vaker een formeel graf dan vrouwen en kinderen. Vaak vertoonden hun skeletten tekenen van geweld en kregen ze wapens mee in hun graf. Ook komen mannelijke figuren in dit tijdvak vaker voor op grotschilderingen dan vrouwelijke figuren. Opnieuw meestal in verband met oorlog voeren of jagen. De archeologen zien hiervoor bewijs dat de dominantie van mannen samenhangt met maatschappelijke ontwikkelingen, niet met genen, en dat die dominantie ook weer teruggedrongen kan worden.

Het onderzoek werd uitgevoerd door Marta Cintas-Peña en Leonardo García Sanjuán, archeologen van de Universiteit van Seville. De mannelijke dominantie in Spanje was in het neolithische tijdperk, 8000 jaar voor Christus, nog niet heel sterk, merkten ze. De meest rijkelijk versierde graven met mooie giften bevatten zowel skeletten van mannen als vrouwen, dus als het gaat om een hoge sociale status konden vrouwen ook sterke posities innemen en een formeel graf ”winnen”.  Maar de eerste signalen voor de tweede sekse zijn daar, bij de Spaanse graven, signaleren Cintas-Peña en García Sanjuán. Niet vastgelegd in teksten, maar zichtbaar gemaakt in de fysieke overblijfselen van een prehistorische beschaving

Bij hun onderzoek borduurden Cintas-Peña en García Sanjuán voort op werk van Gerda Lerner. Deze Amerikaanse historica zette vrouwengeschiedenis in de V.S. op de kaart en deed onder andere onderzoek naar vertaalde kleitabletten uit samenlevingen van 2000 jaar geleden, zoals Mesopotamië.

De teksten van kleitabletten gaan vaak over wetgeving en handel. Ze maken duidelijk dat de sociale positie van vrouwen gestaag verslechterde. De vroegste kleitabletten tonen aan dat vrouwen handel konden drijven op de markt, een sterke positie hadden in huwelijken, en als priesteres leidersrollen in de maatschappij op zich konden nemen, ontdekte Lerner. Naarmate de tijd vorderde verdwenenen echter steeds meer rechten en werden vrouwen steeds vaker willoze instrumenten in handen van mannen.

In haar boek The Creation of Patriarchy legt Lerner onder andere de link met oorlog, waardoor mannen steeds meer macht kregen (iets wat ook de Spaanse archeologen signaleren). In Mesopotamië leidde oorlog ook tot de komst van slavinnen en concubines. De tweederangs status van die vrouwen tastte de algemene status van vrouwen steeds verder aan. Dit gebeurde in een tijdvak waarin de samenleving steeds gelaagder werd, met een steeds duidelijker verschil tussen arm en rijk. De rijkdom en de slaven kwamen steeds vaker terecht bij een mannelijke elite en vrouwen verloren steeds meer terrein. Uiteindelijk konden alleen priesteressen nog een beetje zeggenschap houden over hun eigen leven. Zelfs dat brokkelde af toen mannelijke goden de plek van godinnen innamen.

Maar nogmaals, deze ontwikkeling was sociaal, het gaat hier niet om een biologische vanzelfsprekendheid. Dit blijkt ook uit ander archeologisch onderzoek. Zo kende het gebied wat nu delen van midden en zuid-Duitsland omvat, de zogenaamde Hallstadt cultuur. Tussen 750 en 450 jaar voor Christus troffen archeologen in de mooiste graven met de meest indrukwekkende grafgiften alleen mannelijke skeletten aan. In de periode daarna, vanaf circa 480 tot circa 380 voor Christus sloeg dat echter radicaal om. De mannen verdwenen en in alle elite graven van die tijd lagen opeens vrouwelijke skeletten.

Je ziet ook opvallende verschillen per gebied. Zo beschrijft James Whitley de situatie in Griekenland in de ijzertijd. In de meeste gebieden krijgen mannelijke krijgers alle aandacht, met specifieke vormen van begraven, wapens als grafgift, en opvallende tekens in het landschap, zoals grafheuvels. Daarnaast troffen archeologen vooral skeletten van kinderen aan. In het symbolische landschap (zie de link, pagina 220) hebben vrouwen geen eigen plek, alleen als een soort onbeduidende tussencategorie, tussen de mannelijke krijger en kinderen in.

Behalve de stadstaat Athene. Daar vinden wetenschappers in diezelfde periode wel degelijk vrouwengraven, met tekenen van een goed ontwikkelde ”vrouwelijke” symboliek. Sterker nog, lange tijd waren de vrouwengraven uit de tiende en negende eeuw voor Christus spectaculairder dan de mannengraven – uitgebreidere versieringen, rijkere grafgiften, mooiere locaties voor de laatste rustplaats, signaleert Whitley (pagina 221 en verder).

De graven blijven bestaan tot de achtste eeuw voor Christus. Dan verdwijnen ook in Athene de rijkelijk versierde elite graven voor vrouwen en blijven alleen de macho mannen en de kinderen over als zichtbare vertegenwoordigers van de gemeenschap in het hiernamaals. Vrouwen komen alleen nog voor op geschilderde of gebeeldhouwde taferelen, als rouwende figuur of als monster. Pas vanaf de zesde eeuw komen archeologen weer vrouwengraven tegen, en dan betreft het vooral jonge vrouwen, wellicht maagden (p. 229-230).

Kortom, de status van vrouwen veranderde, verschilde per tijdvak, en was lange tijd, in jagers-verzamelaarsculturen, gelijk aan die van mannen:

A study has shown that in contemporary hunter-gatherer tribes, men and women tend to have equal influence on where their group lives and who they live with. The findings challenge the idea that sexual equality is a recent invention, suggesting that it has been the norm for humans for most of our evolutionary history. Mark Dyble, an anthropologist who led the study at University College London, said: “There is still this wider perception that hunter-gatherers are more macho or male-dominated. We’d argue it was only with the emergence of agriculture, when people could start to accumulate resources, that inequality emerged.” Dyble says the latest findings suggest that equality between the sexes may have been a survival advantage and played an important role in shaping human society and evolution. “Sexual equality is one of a important suite of changes to social organisation, including things like pair-bonding, our big, social brains, and language, that distinguishes humans,” he said. “It’s an important one that hasn’t really been highlighted before.”

Dus mocht je zo’n Mars of Venus type spreken, of iemand die in biologisch/genetische absoluten spreekt om mannelijke overheersing te ”verklaren”, dan mag je die persoon gerust negeren. Of een goed boek te lezen geven.

2015, het jaar van de heilige Theresa

Vrouwen komen er tot op de dag van vandaag bekaaid af in de kerk. Toch lukte het sommige nonnen om een plek in de geschiedenis te veroveren en zelfs de status van heilige te verwerven. Eén van de giganten op dit gebied was de 16e-eeuwse Teresa van Avila. Tot op de dag van vandaag inspireert ze vele mensen. Onder andere omdat ze een soort survival gids schreef, en vrouwen inspireert vanwege haar feministische inslag (volgens de definitie van Rebecca West).

In haar tijd kregen vrouwen weinig kansen om zichzelf te ontwikkelen. Desondanks stichtte Teresa van Avila kloosters, droeg bij aan de hervorming van de kerk, richtte een nonnenorde op en schreef boeken die haar in 1970 de titel van kerkleraar opleverden. Ze geldt als de patroonheilige voor mensen die lijden aan hoofdpijn, hartziekten, of geestelijke nood, en kan aangeroepen worden voor het bevorderen van een vruchtbaar geloofsleven.

Dit jaar viert de Spaanse stad Avila, bakermat van de non, Teresa’s 500ste geboortedag met tentoonstellingen en een heuse pelgrimsroute. In Nederland houdt het Titus Brandsma Instituut in juli een studieweek over het mystieke gedachtegoed van Teresa van Avila. Uiteraard is er een Nederlandstalige Facebookpagina. Ook kun je op internet verschillende reizen naar Spanje vinden, die in het teken staan van de heilige.

Bij dit soort festiviteiten blijven haar subversieve ideeën keurig buiten beeld. Dat kan makkelijk, want haar geschriften zijn een voorbeeld van ‘schrijven met twee stemmen’. Dat is een term die onder andere literatuurcritica Elaine Showalter gebruikt. Het gaat om een dominant verhaal, goedgekeurd door de maatschappij, met in het verborgene een tweede verhaal, met een moeilijker te verteren boodschap.

Bij Teresa ontstond die tweestemmigheid omdat mannelijke geestelijken haar teksten goed moesten keuren, voordat ze haar werk kon verspreiden. Bij leven vond al censuur plaats:

…she encouraged her fellow sisters to continue their prayer, despite injunctions against it by church officials: “Hold fast, daughters, for they cannot take from you the Our Father and the Hail Mary.” This line was later retracted from future manuscripts after one of her censors wrote in the margin, “It seems here that she is reprimanding the Inquisitors who prohibited books on prayer.” Indeed.

Hou je rekening met de voorzichtige manier waarop gemarginaliseerde groepen zich noodgedwongen moeten uiten, dan openbaren zich opeens revolutionaire inzichten. Teresa wilde vrouwen een legitieme plek in de kerk geven. Daarnaast wilde ze dat mystieke ervaringen erkenning kregen als een bron van kennis en wijsheid. Ze uitte daarmee kritiek op en verschoof de grenzen van het officiële ‘weten’, zoals gedefinieerd door kerkvaders.

Teresa schrok er niet voor terug om kritiek te uiten op priesters en andere autoriteiten, die mystieke ervaringen afwezen als iets duivels. Ze moedigde haar ‘dochters’ aan om kritisch te zijn bij het zoeken naar goede biechtvaders. Nee zeggen tegen een bevooroordeelde priester mág, vertelde Teresa hen. Ze riep hen op bij hun spirituele ontwikkeling gehoor te geven aan hun innerlijke stem, wat anderen daar ook van vonden.

Tot op de dag van vandaag riekt dat naar revolutie. Je zou haar oproep tot eigen wijsheid kunnen opvatten als een gids hoe te overleven, zowel binnen als buiten de kerk:

She knew it wasn’t enough to reform external structures. One also had to reform internal ones, the beliefs we carry around inside us. So as she went about reforming her Carmelite order, she also sought to transform women’s understanding of themselves.

Tot op de dag van vandaag inspireert Teresa zodoende mensen als wetenschapster Bibi Straatman, filosofe Julia Kristeva en anderen. Theologen en andere geleerden ontdekken bovendien nog steeds nieuwe elementen in haar werk, zoals het gebruik van archetypische beelden en andere elementen, afkomstig uit de dieptepsychologie.

Teresa’s feestdag is op 15 oktober. Een mooie gelegenheid voor de bereiding van de aan haar gewijde zoetigheid, Yemas de Santa Teresa. Enjoy!

Vrouwen maken femicide zichtbaar

Hartziektes? Kanker? Nee. Eén van de grootste gezondheidsrisico’s voor vrouwen betreft geweld van mannen. Dat lijkt een ver van je bed show, totdat de slachtoffers van deze femicide, de moord op meisjes en vrouwen, een naam en een gezicht krijgen. Ziedaar de Femicide Census, een overzicht van vrouwen die door een man vermoord werden. Misschien moet Nederland hetzelfde gaan doen. Want ook in ons land is de dode door huiselijk geweld meestal een vrouw.

Nederland kent dit soort initiatieven nog niet, maar in Engeland en Spanje stonden mensen op om deze vorm van vrouwenmoord zichtbaar te maken. In Engeland begon Karen Ingala Smith in 2012 de losse incidenten met elkaar te verbinden, zodat het patroon zichtbaar werd. Ze trof de moorden aan in korte berichtjes en achteloze mededelingen. Pas toen ze de losse incidenten op een rij zette, werd ‘opeens’ akelig zichtbaar hoeveel vrouwen het loodje legden vanwege partnergeweld, het eindstation van structureel geweld tegen vrouwen.

Smith wilde het niet laten bij een individuele actie. Ze zette een petitie op om te pleiten voor een structurele registratie van door mannen vermoorde vrouwen. Ziedaar, de Femicide Census. Women’s Aid en Refuge, twee non-profit organisaties, houden de site actueel en proberen mede op die manier de bewustwording op gang te brengen.

Ook Spanje houdt al enkele jaren lijsten bij van vermoorde vrouwen. Dit is het land waar vrouwenmishandelaars steun krijgen in de vorm van spreekkoren met ‘het is niet jouw schuld, je deed er goed aan, zij was een hoer’. De regering erkent de structurele problemen en houdt gedetailleerde statistieken bij. Bij de Spaanse variant van het CBS gaan de tellingen verder terug en kun je zien dat het jaarlijkse dodental tussen 1999 en 2013 tussen de 60 en 75 ligt.

Hoe vaart Nederland? Als ‘het Saudi Arabië van Europa’ (citaat: Frits Barend, zie artikel over Jinek) lijken hulpverleners en andere betrokkenen allergisch voor iets wat riekt naar feministische ideeën. Ze hechten weinig betekenis aan de sekse van de meeste daders (man).  Die genderblindheid heeft grote gevolgen. De aanpak van huiselijk geweld in Nederland loopt averij op, bleek uit een recent onderzoek in opdracht van de regering.

Er bestaat in Nederland niets wat lijkt op de Femicide Census. Elseviers gaf een overzicht van moorden uit 2014. Je moet zoeken tussen de afrekeningen in het criminele circuit, uitgaansgeweld en psychisch zieken, in bijna alle gevallen mannen die mensen vermoorden. Tussendoor tref je echter gevallen zoals dit aan:

  • 10-1 Zevenbergen In zijn woning wurgt, steekt en schopt de 39-jarige William R. zijn 36-jarige ex-vrouw Claudia Oskam. Daarna dumpt hij haar lichaam in het water op een fabrieksterrein, waar ze twee dagen later op zijn aanwijzingen wordt gevonden.
  • 11-1 Roermond Een 48-jarige vrouw die 8 januari in haar woning was neergestoken, overlijdt in het ziekenhuis. De politie arresteert haar 49-jarige partner.
  • 21-1 Geertruidenberg Familie vindt in hun flat het lijk van een 50-jarige vrouw. Haar 50-jarige ex-man is verdachte.
  • 23-1 Hengelo Na excessief drugs- en alcoholgebruik slaat de 28-jarige Michael E. zijn 27-jarige vriendin Sharmila Kanhai en verstikt haar door op haar te gaan zitten.
  • 31-3 Oosterhout De 42-jarige Nicole Halma overlijdt in het ziekenhuis. Ze is gewurgd, met een hamer geslagen en gestoken. Haar 10-jarige zoontje raakt gewond. Haar 41-jarige partner John S. handelde mogelijk onder invloed van antidepressiva.
  • 11-5 Steenwijk In de tuin voor haar huis steekt de 33-jarige D. zijn even oude partner Jeanilet Aniceta na een korte achtervolging neer. Ze overlijdt in het ziekenhuis. De man had net een huisverbod gekregen.
  • 17-5 Amsterdam In hun woning is de 24-jarige Antilliaanse Jamina Nepomuceno doodgeslagen door haar 41-jarige vriend Patrick J.
  • 29-5 Leidschendam-Voorburg De 18-jarige Melissa Finke is in een woning doodgestoken. Verdachte is een 22-jarige man.
  • 23-6 Groningen In haar woning ligt het lijk van de hoogzwangere Swaniek Wouda (39). Haar 41-jarige partner Benjamin N. is verdachte.
  • 27-6 Leeuwarden In haar woning steekt de 45-jarige Rik M. na een avond vol drank en drugs zijn 38-jarige ex-vriendin Miranda Olivier dood.
  • 22-7 Amsterdam In Zuidoost is de 28-jarige Sabrina Roberts neergestoken. Ze overlijdt in het ziekenhuis. [..] Een 53-jarige man is verdacht.
  • 31-7 Hilversum In een woning ligt het lijk van een 74-jarige vrouw. Haar 80-jarige vriend Dick R. – bewoner van het huis – is verdachte.
  • 20-10 Emmeloord (gemeente Noordoostpolder) In een brandend chalet ligt het lijk van de 18-jarige Tessa van Bokhorst. De volgende dag arresteert de politie een 36-jarige verdachte (een man uit Urk).
  • 26-10 Arnhem  In een flatwoning ligt het lijk van een 71-jarige vrouw. Een 61-jarige man geldt als verdachte.
  • 26-10 Eindhoven In het centrum brengt de 22-jarige Koen B. zijn 17-jarige ex-vriendin Juliette Bouhof om het leven.
  • 15-11 Almelo In een flat ligt het lijk van de 37-jarige Fabiana Sobrinho. Een 43-jarige man geldt als verdachte.

Daar hebben we het over. En dit is slechts het topje van de ijsberg…

Spanje ziet af van anti-abortus wet

Spaanse vrouwen in de vruchtbare leeftijd kunnen opgelucht ademhalen. Zij behouden de mogelijkheid om een ongewenste zwangerschap legaal af te breken. Een wetsvoorstel van de conservatieve regeringspartij PP, om abortus in bijna alle gevallen te verbieden, is van de baan. De verantwoordelijke minister van Justitie trad af  en besloot maar meteen helemaal te stoppen met al zijn politieke activiteiten. Spanje maakte woelige tijden door sinds de PP aan de abortuswetgeving morrelde. Tijdens de dictatuur van generaal Franco was de situatie duidelijk: vrouwen moesten kinderen baren, punt. Geen sprake van abortus.

Dat veranderde na de val van de dictator en de komst van progressieve regeringen. Die zorgden ervoor dat vrouwen legaal een ongewenste zwangerschap af konden breken tot en met de veertiende week. Abortus bleef daarnaast een optie tot 22 weken, als er sprake was van ernstige medische ellende.

De nieuwe regering, die een paar jaar geleden aan de macht kwam, had andere opvattingen. Deze ploeg, onder leiding van de Partido Popular (PP), kwam onder invloed van anti abortus activisten met voorstellen om abortus te verbieden. Vrouwen zouden alleen in geval van verkrachting nog een abortus mogen krijgen, of als er levensgevaar dreigt voor vrouw of foetus. Twee artsen zouden allebei toestemming moeten geven. De facto maakt dit een einde aan het recht van vrouwen om baas te zijn over eigen lijf. Spanje zou terugkeren naar de situatie onder Franco.

Commentatoren wezen op de verregaande gevolgen van dit wetsvoorstel. Eigenlijk verbant Spanje abortus naar de illegaliteit, met een wetsvoorstel waar een land als Brazilië nog een puntje aan kan zuigen. Dit terwijl wetenschappelijk onderzocht vaststaat dat verbodsbepalingen niet tot minder abortussen leiden, maar wel tot meer onveilige procedures en meer dode en verminkte vrouwen. Die conclusies zijn overal zichtbaar in de praktijk.  Zie landen zoals Nicaragua en de V.S., waar strenge anti abortuswetten duizenden vrouwen in de problemen brengen.

De plannen om abortus bijna onmogelijk te maken, stuitten dan ook op veel kritiek en tegenstand. Amnesty International wees erop dat het wetsvoorstel de mensenrechten van vrouwen schendt. Spaanse vrouwen gingen massaal de straat op om te demonstreren. Artsen hielden pleidooien voor het behoud van abortus. En als een van de weinige media in Nederland volgde en bekritiseerde De Zesde Clan deze aanval op vrouwenrechten in Spanje.

Ondanks alle kritiek drukte de PP het voorstel door. Rond kerst 2013 hield de regeringscoalitie een geheime stemming. Met een krappe meerderheid kon het wetsvoorstel door naar de volgende fase in de besluitvorming. Minister van Justitie Gallardón stelde zelfs een datum vast: de PP-wet zou in mei aan het Spaanse Congres voorgelegd worden. Of nee, wacht, in juli. Of nee, wacht, ergens na de zomervakantie.

Ondertussen bleven de protesten doorgaan. Naar nu blijkt komt van uitstel afstel. Vrouwen behouden hun lichamelijke integriteit, hun mensenrechten en hun recht op zelfbeschikking. Ze kropen door het oog van de naald. Hopelijk wordt dit een gevalletje eind goed, al goed, en zullen komende regeringspartijen wel duizend keer nadenken voordat ze een nieuwe poging wagen om vrouwen te reduceren tot konijnen.

Spanje worstelt met strenge wet tegen abortus

Spanje werkt al maanden aan een wet die de reproductieve rechten van vrouwen decennia terugdraait. Zelfs sommige politici die om het hardst riepen om meer beperkingen, komen er echter achter dat ze onrecht in de hand werken. Daarom komen er allerlei nieuwe voorstellen voor wijzigingen. Bijvoorbeeld: als een foetus niet levensvatbaar is, willen ze abortus toestaan. Verder mag abortus alleen nog na verkrachting of als de zwangerschap de moeder in gevaar brengt. Human Rights Watch liet al weten dat deze wet de mensenrechten zal schenden. Precies om dat soort redenen wil Chili abortus juist weer toestaan, omdat de vele verboden zoveel ellende en onrecht veroorzaakten.

Naast het ‘oeps, als de foetus niet levensvatbaar is’ gedraai, zorgt de wetgeving voor een groeiende kloof tussen katholieken. De bisschoppen en andere machthebbers binnen de kerk steunen de regering, terwijl ‘gewone’ katholieken fel tegen inperkingen van de rechten van de vrouw zijn. En wat doe je met ongewenst zwangere tieners? Wil je die echt dwingen hun ouders te informeren, en een officiële verklaring laten regelen voordat ze een abortus mogen? Dat is nu namelijk wel het idee. En het is een bijzonder slecht idee als een tiener een slechte band heeft met haar ouders, of als die een oorzaak van het probleem zijn.

In een vlijmscherp stuk voor El País zet Laura Freixas daarnaast op een rijtje dat de voorstanders zwijgen over de situatie van vrouwen, vaders, en moeders. De strengere abortuswet dwingt alle vrouwen een ongewenste zwangerschap voort te zetten. Over vaders geen woord. Zij kunnen zonder enig probleem afzien van vaderschap. Hoe dan ook ademt de wet een straffende houding die ook zichtbaar is in andere landen waar mensen baas in eigen buik willen afschaffen, zoals de Verenigde Staten. En wat moet de moeder doen als het ongewenste kind eenmaal is geboren? Over steun of voorzieningen hoor je geen enkele Spaanse politicus.

Kortom, een hoofdpijndossier. Chili kan erover meepraten. Onder het militaire regime besloot dit land vrouwen tot slaaf van hun biologie te maken. Daarna kwamen de drama’s. Zoals de verkrachte 11-jarige die toch haar kind ter wereld moest brengen. Ja, dat leest u goed. Nu pas, nu Michelle Bachelet voor de tweede keer aan het hoofd van het land staat, acht zij de tijd rijp om de mogelijkheden voor het afbreken van een ongewenste zwangerschap drastisch uit te breiden. Nog dit jaar wil Bachelet een wetsvoorstel indienen om dat mogelijk te maken. Misschien kan Spanje iets van Chili leren….?

Spanje wil abortus verbieden

Ophef in Spanje. De kans is groot dat de huidige ultrarechtse regering abortus gaat verbieden. Alleen het Spaanse parlement moet nog stemmen, en aangezien dat gremium in handen is van conservatieve partijen, lijkt het een gelopen race. Spaanse vrouwen vrezen nu dat ze opnieuw de illegaliteit in moeten, of naar buurlanden moeten reizen om baas in eigen buik te blijven. Wat hen betreft doet Spanje een stap terug.

In de Francotijd liet Spanje haar vrouwelijke inwoners creperen. Pas nadat de militairen het veld ruimden en de democratie een kans kreeg, ontstond er ruimte voor een betere zorg voor vrouwen. Zodoende nam een progressieve regering in 1985 wetten aan die vrouwen baas in eigen buik laten zijn. Tot en met veertien weken kunnen vrouwen een ongewenste zwangerschap afbreken.

Helaas keerde het tij de afgelopen jaren. Twee belangrijke factoren gaven vrouwvijandige krachten een kans. Ten eerste de politieke verhoudingen. Het land wordt tegenwoordig geleid door Mariano Rajoy en zijn conservatieve partij, de PP. De PP heeft op rechts concurrentie gekregen van Vox, een ultraconservatieve groep die vergeleken wordt met de Tea Party stroming binnen de Republikeinse partij van de V.S. In een poging stemmen en kandidaten te behouden, maakte de PP een opvallende ruk naar rechts.

Een tweede factor is dat de economische crisis erin hakt. Veel Spanjaarden zijn bang en onzeker. Ze stemmen nu conservatiever dan vroeger. Wat dat betreft won een roep om duidelijkheid het van  een kritische analyse wat de diverse partijen in petto hadden voor vrouwen.

In dat nieuwe politieke landschap kregen anti-abortus krachten nieuwe kansen. De regering introduceerde een nieuwe abortuswet vlak voor kerstmis, in de hoop dat mensen het niet zouden merken temidden van de feestdrukte. Begin februari 2014 kon de wet opnieuw een stapje verder komen, na een geheime stemming. Zoals gezegd moet nu alleen het parlement nog stemmen, maar aangezien rechtse partijen daar de baas zijn, lijken Spaanse vrouwen gedoemd om terug te vallen naar de status van een omhulsel. Net zoals Amerikaanse politici openlijk zeggen.

Veel Spanjaarden zijn inmiddels wakker geschrokken. Sinds begin 2014 vinden bijna iedere week protestacties en demonstraties plaats. Spaanse artsen veegden op medische en wetenschappelijke gronden de vloer aan met het wetsvoorstel. Een enquete onder de Spaanse bevolking wees uit, dat zelfs 68% van de PP-stemmers vindt dat vrouwen zelf moeten kunnen beslissen wat ze met hun lichaam doen. Daarnaast komt in het van oudsher katholieke land een kloof naar voren.  Terwijl de R.K.-hiërarchie de anti-abortuswet goedkeurt, vindt 88% van de ‘gewone’ Spaanse katholieken dat abortus mogelijk moet blijven.

Zoals zo vaak geven politieke verhoudingen en blinde ideologie waarschijnlijk de doorslag. Met rechtvaardigheid, menselijkheid en medische wetenschap heeft het allemaal niks te maken. En vrouwen worden de dupe. Dat is waarom Spanjaarden doorvechten tot het einde:

Piñero, spokesperson for the Freedom Train, describes the emotional journey: “Crowds of people were supporting us at every stop, opening the path for us. When we arrived in Madrid, and we saw so many people, we thought ‘this is the tangible proof that we’ve had enough’, women should have the right to choose.”

Nederland wil voor zomer verdrag tegen huiselijk geweld ondertekenen

De Nederlandse regering wil voor de zomer van dit jaar een Europees verdrag tekenen ter preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Minister van Buitenlandse Zaken Rosenthal beloofde dit na vragen van PvdA-kamerlid Arib. Zij signaleerde dat het desbetreffende verdrag van de Raad van Europa al sinds 11 mei 2011 open staat om te ondertekenen. En vroeg zich terecht af wanneer de regering de pen nou eens ter hand zou nemen.

Khadija Arib.

Huiselijk geweld en geweld tegen vrouwen zijn in veel landen een groot probleem. Helaas houdt niet ieder land de cijfers even goed bij. Gelukkig zijn er uitzonderingen. Zo houdt Spanje al jaren expliciet bij hoeveel vrouwen ieder jaar opnieuw sterven nadat hun (ex)partner hen neerstak, dood schoot, lens sloeg of uit het raam gooide. Op een ‘landkaart van de schaamte’ kan iedereen zien welke steden of regio’s de meeste doden tellen. In 2011 vermoordden mannen 66 vrouwen, een daling ten opzichte van 2010 toen 78 vrouwen stierven. Het aantal vrouwen dat ‘slechts’ verwondingen opliep ligt vele malen hoger.

Ook Nederland heeft onderzoek gedaan naar de omvang van huiselijk geweld. Ook bij ons liegen de cijfers er niet om. De politie registreert jaarlijks zo’n 64.000 gevallen van huiselijk geweld. Dat is een onderrapportage. Gemiddeld moeten er 33 incidenten plaats vinden voordat de politie erbij komt. Vrouwen houden vaak hun mond, uit angst en uit schaamte. Volgens Movisie overleven ook in Nederland sommige vrouwen het geweld niet. Tussen 1999 en 2008 kwamen gemiddeld 65 vrouwen per jaar om het leven, bijna altijd na geweld van een mannelijke bekende, familielid, of (ex)partner – in slechts 9% van de gevallen was de dader van huiselijk geweld vrouw.

Nederland wil dit geweld een halt toeroepen. Sinds 2009 kan de politie een huisverbod opleggen aan de dader in geval van huiselijk geweld of kindermishandeling. Dat gebeurt sindsdien ook. De eerste ervaringen zijn positief. De regering onderstreept de ijver ook op een symbolische manier. De vrouwenopvang won eind vorig jaar de Joke Smit prijs:

Volgens de jury, onder voorzitterschap van Renée Römkens (hoogleraar victimologie/ interpersoonlijk geweld) is de vrouwenopvang in Nederland een onmisbaar en innoverend instituut dat de veiligheid, weerbaarheid en daarmee de emancipatie van vrouwen daadwerkelijk bevordert.

Het Europese verdrag zou de volgende stap zijn in het structureel en in breed verband aanpakken van geweld tegen vrouwen. Volgens Arib biedt het verdrag een ”internationaal, juridisch bindend en alomvattend instrument [vormt] om actief op te treden op het gebied van preventie, slachtofferhulp en vervolging van daders”. Zeventien Europese landen zetten hun handtekening al. Het verdrag treedt in werking als tenminste tien lidstaten het verdrag niet alleen tekenen, maar ook ratificeren.

Spaans hof onderzoekt verkrachtingen in Guatemala

Regeringstroepen, paramilitairen, linkse opstandelingen, ze waren het tijdens de burgeroorlog in Guatemala over veel zaken oneens, maar één ding deden ze allemaal: vrouwen verkrachten. Het gaat om minstens 100.000 slachtoffers, voornamelijk Maya vrouwen.  Guatemala erkent de slachtoffers van verkrachting niet. Maar dat kan veranderen. Het nationale gerechtshof in Spanje maakte bekend een onderzoek in te stellen naar het seksuele geweld, meldt The Guardian.

Maya vrouwen in Guatemala zwijgen niet langer over verkrachting.

Het onderzoek maakt deel uit van een bredere rechtszaak tegen Guatemalteekse generaals die erop gebrand waren de burgeroorlog te benutten voor het uitroeien van de inheemse bevolking. Het etnische geweld liet diepe trauma’s achter. Volgens deskundigen leidde het tot een cultuur van geweld, waarbij vooral vrouwen opnieuw het doelwit werden. Tussen 2001 en 2005 vonden 1700 moorden op vrouwen plaats. Een deel van de lijken vertoonde sporen van verkrachting. Of de dader liet een briefje achter: dood aan de teven, ik kom terug.

In dat klimaat was het bijzonder moedig dat vrouwen in 2008 voor het eerst de stilte doorbraken en vertelden over de verkrachtingen die ze hadden ondergaan tijdens de burgeroorlog. Helaas leverde dat niets op. Eén van de aanjagers van het geweld is nu een parlementslid. En een vertegenwoordiger van een commissie die zich bezighoudt met schadeloosstellingen aan slachtoffers van verkrachting, zei openlijk in de media dat hij geen geloof hechtte aan hun verklaringen. Het zou allemaal wel meevallen met het seksuele geweld.

Advocaten en hulporganisaties geloven de vrouwen wel, noteerde The Guardian:

“To eliminate all the Mayans is a very difficult task, but if you destroy the women you make sure that the population is reduced and eventually disappears – it’s one of the cruellest ways of getting rid of an entire people,” says Paloma Soria, a lawyer working for the Women’s Link Worldwide NGO, which is backing Bernabeu.

Op die manier werd verkrachting ingezet als oorlogswapen, net zoals in Congo, Rwanda, en Bosnië. Dat Spanje de zaak nu oppakt is niet zo vreemd. Spanje onderhoudt vanwege hun koloniale verleden nauwe banden met Latijns Amerika. Spaanse gerechtshoven probeerden eerder al de Chileense generaal Pinochet achter de tralies te krijgen, en vervolgden Argentijnse militairen vanwege schendingen van de mensenrechten.

De zaak tegen Guatemala past binnen dat beleid. En geeft vrouwen een nieuwe kans om eindelijk gerechtigheid te krijgen.

Spaanse feministen kamperen in hartje Madrid

Prostituees zijn het zo zat dat Spaanse demonstranten regeringsfunctionarissen uitmaken voor hoerenzonen, dat ze eigen protestborden hebben geschilderd met de boodschap dat de gewraakte heren toch echt geen kinderen van hen zijn. Het is één van de redenen waarom Spaanse feministen sinds vorige week een eigen tent opzetten in het centrum van Madrid. Ze willen niet alleen meedoen aan de demonstratie, maar ook de discussie over het machismo binnen de protestbeweging aan de kaak stellen.

Sinds half mei is het centrum van Madrid veranderd in een actiekamp.

Puerta del Sol, een belangrijk punt in het hart van hoofdstad Madrid, is sinds half mei het toneel van een massaal volksprotest tegen de werkloosheid en de bezuinigingen. Sinds vorige week hebben ook Spaanse feministen hun kamp opgeslagen. In hun tent kunnen mensen vragen stellen over het feminisme, debatteren over allerlei kwesties, en informatie meenemen. De actievoersters gaan ook in gesprek met andere leiders van de demonstratie om te voorkomen dat het machismo aan de haal gaat met de protesten.

France 24 geeft een levendig beeld van de acties van de Spaanse feministen. Zo ging het meteen mis zodra het eerste feministische spandoek boven hun tent hing:

When we arrived last week, we unfurled a big banner that read “The Revolution will be a Feminist One”. Pretty soon, a male protester approached us, tore the banner down and began insulting us. He was visibly drunk and rather young, but that’s no excuse for his attitude. […]  After that, we decided that we absolutely had to have a pedagogical, and not just militant, approach. We try to make protesters aware that some of the language and slogans they use are profoundly misogynistic, even if they don’t mean them to be.

De vrouwen hebben inmiddels ook een eigen manifest opgesteld. De feministen sluiten zich aan bij het algemene doel van het protest – meer werk, mens centraal in plaats van regels – maar voegen daar hun eigen eisen aan toe. Een einde aan seksistisch taalgebruik (zie ook andere artikelen van de Zesde Clan, over hoe kleine woordjes wel degelijk effect hebben), actie tegen huiselijk geweld, baas in eigen buik, en een einde maken aan de praktijk om homoseksualiteit of transseksualiteit te beschouwen als een ziekte.

Deze eisen zijn volgens één van de activistes die France 24 interviewde geen bijzaak, maar fundamentele waarden die nodig zijn om van Spanje een land te maken waar mannen en vrouwen willen wonen:

Zapatero billed himself as a strong defender of women’s rights, but my opinion is that his policies are feminist in form but not in substance. To us, gender issues (such as childcare, salary inequalities, minority privileges) are clearly at the root of many of Spain’s social problems, and re-thinking the system necessarily means re-thinking gender relations. One of the Spanish revolutions’ main stated goals is to put life, not money, in the centre of society. This is a profoundly feminist value.

Spaanse man krijgt zwaardere straf bij huiselijk geweld

Spanje mag mannen die een vrouw mishandelen een zwaardere straf opleggen dan andersom. Het Constitutionele Hof vindt dit geen inbreuk op het gelijkheidsbeginsel. Als mannen een vrouw in elkaar slaan, heeft dat namelijk ernstigere gevolgen dan wanneer een vrouw een man slaat, stelt het hof. 

Daarmee komt een einde aan de pogingen van een advocate uit Alicante om de strafmaat voor huiselijk geweld aan de orde te stellen. Mannen kunnen nu volgens de Spaanse wet maximaal vijf jaar cel krijgen als zij een vrouw mishandelen, terwijl de straf voor vrouwen maximaal drie jaar is.

Huiselijk geweld is in Spanje een groot probleem. Voor de krant El Mundo is het een flink nieuwsbericht waard als er in een maand tijd geen vrouwen zijn vermoord door hun partner of ex-partner. De krant noemt met name de zomer een gevaarlijke tijd. Vanwege de hitte en spanningen rondom vakanties zijn de lontjes kort en halen mannen sneller uit naar hun vriendin of partner.

Vooral augustus levert meestal veel doden op: gemiddeld zeven. Maar dit jaar viel het meest recente slachtoffer van huiselijk geweld op 25 juli in Bilbao. Daar schond een man een straatverbod en vermoordde zijn 36-jarige ex-partner.

Spanjaarden vermoorden 33 vrouwen in eerste helft 2010

Het Spaanse ministerie van emancipatie schrok zich rot toen de cijfers over huiselijk geweld binnen rolden. In de eerste helft van 2010 vermoordden mannen 33 vrouwen. Sinds het ministerie de cijfers actief bij houdt, is het aantal vermoorde vrouwen niet zo hoog geweest.

Dagelijks komen er 361 aangiftes van huiselijk geweld binnen. Positief daarbij is dat steeds vaker familieleden of buren naar de Spaanse politie stappen. Dit jaar kwam bijna 14% van de aangiften van ‘omstanders’. Dat toont aan dat de samenleving steeds vaker ingrijpt als een vrouw door haar partner mishandeld wordt.

Nederland hoeft als het om huiselijk geweld gaat ook niet achterover te leunen. De politie analyseert sinds 2004 de cijfers over huiselijk geweld. Het meest recente overzicht komt van cijfers over het jaar 2008 en 2009. In Nederland in 2008 vonden vijftig slachtoffers de dood, waaronder ook acht kinderen. De politie registreerde dat jaar 63.841 incidenten van huiselijk geweld.  De slachtoffers waren voornamelijk vrouw (84%). Ging het om een man, dan was het slachtoffer meestal homoseksueel.  Bijna de helft van de daders belandt een tijdje in de cel. Maar slechts 7% komt daadwerkelijk voor de rechter.