Tag Archives: Soraya Chemaly

Fonkelend van woede aan het lezen slaan

Hoera, Nederland is een boek rijker over woede, en dat kunnen we in tijden van de Woman’s March en 100 jaar stemrecht voor vrouwen goed gebruiken. Een week of wat geleden schreef ik over een drietal boeken over woede, en zei ik dat uitgeverijen die maar snel in het Nederlands moesten vertalen. Welnu, dat was al aan de gang toen ik schreef, want vanaf 16 april ligt Fonkelend van Woede in de boekwinkels.

Uitgeverij De Geus zorgde ervoor dat we in de vertaling van Patricia Piolon kennis kunnen nemen van een scherp, helder betoog van feministische auteur Soraya Chemaly. De andere twee boeken die ik noemde, Good and Mad van Rebecca Traister, en Eloquent Rage van Brittney Cooper, zijn vooralsnog alleen in het Engels te lezen.

En Nederland? Over een paar dagen, 20 maart, lanceert critica en columniste Marja Pruis een nieuwe feministische leeslijst. Want wat is feminisme eigenlijk? Met ‘eerlijk delen en niet slaan’, de definitie van Anja Meulenbelt, kom je een heel eind. Maar de praktijk is natuurlijk weerbarstiger, diverser en complexer dan dat. Das Mag kondigt de leeslijst aan als ”een essaybundel over oude en nieuwe helden, radicale denkers, zachte eenlingen en dromers en drammers als Sylvia Plath, Maggie Nelson, Clarice Lispector, Renate Dorrestein en Audre Lorde”. Ik ben benieuwd!

In België zorgt uitgeverij Houtekiet voor twee nieuwe titels waar het feminisme centraal staat. Dit voorjaar verschijnt bij deze uitgeverij een bundel van  Dirk Verhofstadt. Hij stelde met veertien vrouwelijke auteurs een boek samen over evenveel beroemde feministes. Griet Vandermassen buigt zich over het feminisme en de evolutietheorie.

100 jaar stemrecht voor vrouwen levert ook nieuwe titels op waar feminisme duidelijk een rol speelt – dat isme was immers dé kracht die ervoor zorgde dat vrouwen eindelijk democratische rechten wisten te veroveren. In De Hoogste Tijd geven Jantine Oldersma, Kees Niemöller en Monique Leyenaar een indringend beeld van deze lange, taaie strijd.

Als lezer kun je zelf oog in oog staan met die geschiedenis. Aletta Jacobs en Frederike S. van Balen-Klaar schreven eind negentiende eeuw een pamflet om te pleiten voor vrouwenkiesrecht, en dat betoog is digitaal beschikbaar voor iedereen die het wil lezen. Zeer geduldig en ontzettend beleefd behandelen beide vrouwen de redenen die mensen aanvoeren m vrouwen uit de stemlokalen te weren, en verwerpen ze naar de prullenbak als kul, hypocriet geneuzel en domheid. Je kunt hun strijdbare betoog lezen met dank aan Gutenberg.org, een organisatie die rechtenvrije werken publiceert en ook andere geschriften van Aletta Jacobs beschikbaar maakte voor een breed publiek. (Voor Nederland: zie Atria, die het archief van de vrouwenbeweging beheert en een schat aan boeken, vaandels, pamfletten, voorwerpen en andere materialen bewaart.)

Enfin, zomaar een greep uit de nieuwe lading boeken die uitgeverijen rond deze tijd publiceren. En waarom lezen? Nou, om even terug te keren naar Das Mag en de feministische leeslijst van Marja Pruis:

Je kunt een leven lang over feminisme nadenken, feminist zíjn, maar toch telkens opnieuw uitgedaagd worden om te bedenken wat het nou precies is. Vooral als er een nieuwe generatie feministen aan de deur klopt, speelt die vraag weer op. Wat Marja Pruis helpt bij het vinden van een antwoord? Boeken.

Veel leesplezier! En stem 20 maart op een vrouw, he.

Het beste van Soraya Chemaly

De Zesde Clan leest graag en veel. Sommige mensen en artikelen blijven je echter beter bij dan anderen. Eén van degenen die regelmatig opvallen met hun scherpe analyses, goede argumenten en humor, is Soraya Chemaly. Deze feministische auteur en journalist publiceert regelmatig artikelen in (online) media zoals de Huffington Post, The Feminist Wire, BitchFlicks, Salon, Fem2.0, Alternet en Feministe.

Op haar eigen Tumblr stelt ze zichzelf voor met de volgende introductie:

I talk & write about gender absurdities in media, politics, religion and pop culture, because I’ve pretty much had as much misogyny as I can take without my head flat out exploding from the idiocy. Still, whenever possible, I would really rather laugh than cry while thinking about it.

Vanuit die houding, serieus waar het moet, grappig als het kan, schrijft ze mooie stukken. Soms citeert De Zesde Clan haar werk, maar we hebben nog nooit apart aandacht besteed aan haar artikelen. Hoog tijd voor een overzicht:

Gender – Chemaly reageert op berichten dat Ebola buitengewoon veel slachtoffers (75%) onder vrouwen maakt, onder andere omdat zij veel meer zorg verlenen dan mannen. Dit is slechts het topje van de ijsberg. Rollenpatronen, machtsverhoudingen en opvattingen over kuisheid zorgen ervoor dat vrouwen bij allerlei soorten rampen veel harder getroffen worden dan mannen, signaleert Chemaly.

Ook in de hulpverlening na rampen komen vrouwen er bekaaid vanaf. Hun noden, zoals zwangerschapszorg en hulp na verkrachting, gelden als ‘bijzonder’, als in ‘overbodige luxe’, of ‘andere vormen van hulp zijn belangrijker’. Meisjes hebben ook het nakijken in vluchtelingenkampen. Chemaly signaleert dat angst voor seksueel geweld keuzes beïnvloedt. Meestal mogen de jongens naar school, en worden meisjes jong uitgehuwelijkt zodat ze ‘veilig’ is. Maar niet heus.

Mensenrechten – Als westerse vrouw in een ogenschijnlijk welvarend land word je al snel neergesabeld als een zeurende hysterica. Vrouwen mogen hier vanalles, dus waar hebben we het over. In Pakistan, daar zijn vrouwen er pas erg aan toe. Los eerst maar eens het probleem van seksueel geweld in de Congo op, voordat je begint te ijlen over een ‘verkrachtingscultuur’ in eigen land.

Chemaly moet niets hebben van dit soort redeneringen. Ze wijst er terecht op dat mensenrechten geen wedstrijd zijn, en signaleert dat mensen dit soort vergelijkingen vooral gebruiken om westerse vrouwen het zwijgen op te leggen. Nee, nee en nog eens nee:

What is the point of this equation other than to put on display the sexist notion that women’s safety and rights are relative and contingent on other women’s lack of safety and rights? What is it about the notion of non-negotiable rights, human rights, for women, that is so hard to understand? […] Please, in earnest, try and resist comparing the plight of women. It is sufficient to say, “This thing that happened is inhumane. What can we do?”

Mannen – Net als veel andere feministen denkt Chemaly kritisch over gender. Het gaat daarbij om vrouwen én mannen. Als die leren dat het ok is om vrouwen tot bitch te reduceren, en belachelijk worden gemaakt als ze als vrouwelijk gedefinieerd gedrag vertonen, raken jongens en mannen beschadigd. Kunnen we stoppen met dat gedoe over het einde van de man? Laten we liever nadenken hoe mannen (en vrouwen) mensen kunnen zijn. Chemaly is betrokken bij The Good Man Project, een non profit organisatie die wil bevorderen dat ook mannen kritisch gaan nadenken over rollenpatronen, verwachtingen ten aanzien van dé man en dé vrouw, en wat dat voor henzelf betekent.

Seksuele intimidatie geweld – Bijna iedere vrouw maakt tijdens haar leven seksuele intimidatie mee. Op straat, op het werk, in gezinnen, op scholen en universiteiten. Die dreiging van geweld, en daaruit voortvloeiende pogingen om te voorkomen dat mannen je iets aandoen, beïnvloeden het leven en welzijn van meisjes en vrouwen op een negatieve manier. Daarom besteedt Chemaly regelmatig aandacht aan deze problematiek. Ze bekritiseert gegoochel met cijfers, zodat de FBI een slordige miljoen verkrachtingen uit de statistieken hield, seksuele intimidatie op straat, manieren waarop seksueel geweld samenhangt met mannen die vinden dat ze ergens recht op hebben.

Cultuur – Mannen domineren literaire publicaties. Hoe vaak moet VIDA nog tellingen verrichten om dat duidelijk te maken? Het wordt hoog tijd dat de media hun seksistische praktijken veranderen, stelt Chemaly. Te beginnen met de manier waarop we hierover praten. Dat X, Y of Z een vrouwenprobleem heeft, want vrouwen zijn het probleem niet. Het probleem zijn al die organisaties, die meer waarde hechten aan de meningen van mannen, en mannen op allerlei manieren bevooroordelen. (Chemaly citeert daarbij zelfs Joanna Russ, hoera!) Dát is het probleem en dat moeten we gezamenlijk aanpakken. Zolang dat niet gebeurt blijven blanke mannen aan de macht, of het nou gaat om literatuur, televisie, film of andere culturele uitingen.

Oorlog – Alledaagse sekse-ongelijkheid zegt iets over de bereidheid van een land om  ten strijde te trekken. Chemaly las dit in een studie naar de situatie en oorlogshandelingen van tien landen, en schreef er een glashelder stuk over. Het maakt de noodzaak van vrouwenemancipatie nog duidelijker. Want als landen oorlog voeren, zijn vrouwen buitengewoon vaak de klos. Voor hen bestaan er geen rechtvaardige oorlogen, stelt Chemaly.

Meer weten? Secular Woman interviewde Chemaly over feminisme en vrijheid van meningsuiting. Of lees haar brief over de manier waarop religie haar feministische overtuigingen beïnvloedde. Of dit gesprek over geweld tegen vrouwen en de #YesAllWomen campagne, waar Chemaly actief aan deelnam. Of dit Facebook interview waarin ze vertelt over haar opleiding, feminisme in de media, en de manier waarop ze stukken schrijft.