Tag Archives: sociale verandering

Mannen in Congo vechten tegen stigma verkrachting

Gewapende mannen verkrachten een vrouw met geweld. Vervolgens verlaat haar man haar omdat ze volgens hem een hoer is geworden. Het is het gangbare scenario in Congo. Maar dit begint langzaam te veranderen. In de New York Times beschrijft blogger Nicholas Kristof dat steeds meer mannen hun vrouw steunen en bij haar blijven, wat de omgeving er ook van zegt. Daarmee beginnen mannen zich aan te sluiten bij de strijd tegen verkrachting en het stigma dat deze misdaad met zich mee brengt.

Niet alleen vrouwen, maar nu eindelijk ook mannen beginnen de verkrachtingen in de Congo helemaal zat te worden.

Congo is al jaren verwikkeld in een ingewikkelde oorlog tussen legereenheden, milities en bendes. Al deze mannen zijn bewapend, weten dat ze vanwege de chaos wegkomen met misdaden, en gaan regelmatig over tot het verkrachten van vrouwen. Zo begon het nieuwe jaar met de verkrachting van 33 vrouwen in de Kivu regio. Artsen zonder grenzen rapporteerde dat de mannen de vrouwen neerknuppelden of vastbonden en vervolgens hun gang gingen.

Slachtoffers schamen zich zo erg dat ze de verkrachting proberen te verzwijgen en soms meer dan een jaar wachten voordat ze hulp zoeken voor hun verwondingen, signaleerde Oxfam vorig jaar in een onderzoek. Volgens Julie Ndaya van het Afrika Studie Centrum in Leiden zijn culturele opvattingen een belangrijke verklaring voor dit stilzwijgen. Congolezen worden opgevoed met het idee dat vrouwen niet gedwongen kunnen worden tot seks. Wie niet wil houdt de benen strak bij elkaar, dus als je dan toch verkracht werd is dat omdat je je benen spreidde. Dan wilde je blijkbaar seks. Word je onverhoopt meedere keren het slachtoffer, dan komt dat omdat kwade geesten bezit hebben genomen van de vrouw.

Het zijn deze opvattingen die ervoor zorgen dat vrouwen na de verkrachting nog een keer slachtoffer worden. Hun man wil meestal niets meer van haar weten. Treffend citaat: ‘Ik deel mijn vrouw niet met Burundezen, ze moet weg’. Dat betekent voor een vrouw een sociale dood. Alleenstaanden hebben geen plaats in de conservatieve cultuur van Congo, en een alleenstaande verkrachte vrouw is helemaal waardeloos. Iedereen kijkt op haar neer en er zijn voor haar nauwelijks mogelijkheden om ergens een veilige plek te vinden om te wonen of een inkomen te verwerven.

Ondanks die overtuiging beginnen mannen langzamerhand in te zien dat de culturele opvattingen over seks en dwang achterhaald zijn. Bovendien ondervinden mannen zelf ook dat het lastig is je te verzetten als een groep gewapende mannen je aanvalt. Kristof interviewde een man die van een afstand zag hoe zijn vrouw in het veld verkracht werd, maar hij wist dat de mannen hem dood zouden schieten als hij ingreep. Dus rende hij weg.

Het is dan heel vreemd om vrouwen opeens alsnog verantwoordelijk te houden voor hun groepsverkrachting. Langzaam beginnen mannen daarom een andere weg te kiezen, schrijft Kristof:

Due to social stigma and, in many cases, pregnancy, it’s common for men in North Kivu to leave their families if their wives are raped. But there are also men like Paluku. Paluku encouraged Hangie to go to the hospital for treatment and accompanied her when she decided to go. It wasn’t easy. He was afraid because soldiers have diseases, and at first he didn’t know if he could pardon his wife. “I was so mad, but after [the hospital] I forgave her because I realized she was innocent.”

Hij is niet de enige:

 A 19 year-old-woman named Esperance, who was raped during the same confrontation as Valerie, also says her husband stayed by her side. “He was sad for what happened but he just wants me to feel better.”

Van dit soort mannen moeten de Congolese vrouwen het hebben. Als genoeg echtparen dit goede voorbeeld geven, kunnen zij de heersende cultuur langzaam veranderen.

Wollstonecraft blijkt verrassend modern, deel 1

Wie had dat ooit gedacht. De aanklacht tegen de bimbocultuur en de manier waarop de samenleving vrouwen stimuleert om al hun aandacht te richten op hun lijf en of ze mooi of niet mooi zijn. Zorgen om de financiële afhankelijkheid van vrouwen. De oproep om een goede opleiding te volgen en de rede te ontwikkelen. Het komt allemaal voor in A Vindication of the Rights of Women van Mary Wollstonecraft. De manier waarop haar essay in 1792 ontvangen werd, verschilt ook in niets van de manier waarop feministen er vandaag de dag van langs krijgen als ze hun mond open doen. Tijdgenoten vonden haar een bitch en negeerden haar werk.

Mary Wollstonecraft, voorloopster van Joke Smit en Ariel Levy.

Kortom, Wollstonecraft blijkt verrassend modern. En revolutionair. Want wat ze wil is niks meer en niks minder dan een sociale omwenteling. Vrouwen moeten vrijheid krijgen, onafhankelijk van mannen worden, leren, hun kwaliteiten ontdekken en op die manier de rede verwerven. Pas als ze op die manier zichzelf gevonden hebben, kunnen ze met opgeheven hoofd een bestaan opbouwen.

Goede relaties met mannen maken daar zeker deel van uit, schrijft Wollstonecraft. Het gaat vrouwen er niet om de machtsverhoudingen om te keren. Dat eerst mannen vrouwen domineren en daarna vrouwen de mannen. Nee, stelt ze haar lezers gerust. Vrouwen moeten vrijheid krijgen om hun eigen plek in te nemen en vandaaruit een waardevolle bijdrage te leveren aan de maatschappij. Zolang dat niet is gebeurd, zijn discussies over de minderwaardigheid van vrouwen niet relevant. We kennen vrouwen immers niet en weten niet wat ze kunnen, omdat ze nu een slavenbestaan leiden.

Dat is een boodschap die in de kern nog steeds actueel is. Veel van de schaduwkanten van het leven in 1792 bestaan nu namelijk nog steeds. Wollstonecraft bekritiseerde de positie van vrouwen in haar tijd. Ze noemt met name de afhankelijkheid van mannen, niet alleen financieel maar ook juridisch. Zo gauw een vrouw trouwde bestond ze voor de wet niet meer als persoon. En waar mannen voorbereid werden voor het leven, een beroep leerden, en wat van de wereld te zien kregen, bestond er voor vrouwen maar één project: het huwelijk. En in het verlengde daarvan: haar uiterlijk. Want de enige manier om invloed te krijgen was mannen voor haar karretje spannen, en dat lukte alleen als ze hen kon betoveren met haar uiterlijk. Wollstonecraft noemt dit slavernij. Hoe kun je een mens worden, als je positie afhangt van de goedkeuring en het geld van mannen?  

Anno nu ziet de wettelijke positie van vrouwen er een stuk beter uit. Nederland maakte de vrouw in de jaren vijftig handelingsbekwaam  en schrapte de man als hoofd van het gezin in 1971 uit de boeken. Vrouwen mogen naar de universiteit. De meeste beroepen staan voor hen open. Desondanks zijn oude tradities taai en is de vraag die Wollstonecraft stelde nog steeds actueel. Want veel vrouwen zijn nog steeds voor hun positie afhankelijk van het geld en de goedkeuring van mannen. Anno nu is in Nederland bijna de helft van de vrouwen nog steeds financieel afhankelijk van een man, of familie. Zelfs met als maatstaf het niveau van een uitkering kunnen ze niet op eigen benen staan. Gaat het mis met hun relatie, dan komen ze al snel in de problemen.

Daarnaast is hét project van de meeste vrouwen nog steeds mooi zijn en een man aan de haak slaan. Mooi zijn betekent tegenwoordig wat anders dan in 1792, maar de norm is even rigide. Anno nu is het credo ‘jong, slank en strak’. Zie de vloedgolf aan reclames voor Weight Watchers, Special K dieetplan, Modifast, noem maar op, waar we nu na de kerstvakantie mee overspoeld worden.

Slank en strak is echter tegenwoordig niet meer genoeg. Wil je status verwerven en door mannen op handen gedragen worden, dan moet je laten zien dat je geen preutse trut bent. Dat je gezellig meedoet. Ook al betekent dit dat je in een nat t-shirt moet paaldansen, of in een vakantieoord met een stel Hagenezen op televisie moet droogneuken in de badkamer. Ariel Levy schreef een heel boek over die bimbocultuur.

Ook reclamemakers zijn er als de kippen bij om jongens en meisjes al vroeg te leren hoe de wereld in elkaar zit. Jongens leren dat ze moeten vechten en bouwen, gebruikmakend van speelgoed zoals zwaarden, auto’s, technisch lego en gewelddadige spelletjes. Meisjes leren dat ze mooi moeten zijn en later het huishouden moeten doen. Voor hen zijn er prinsessenjurkjes, babypoppen en een roze schoonmaaktrolley.

Het uit zich allemaal op een wat andere manier dan ruim twee eeuwen geleden, maar de essentie van de hokjes waar mannen en vrouwen in worden gepropt, blijkt hetzelfde. Niet zo vreemd, want de sociale omwenteling waar Wollstonecraft voor pleitte heeft nog steeds niet plaatsgevonden. Helaas.

Wollstonecraft een genie? De Zesde Clan vindt van wel. Een heilige, boven alle kritiek verheven? Nee, ze was een mens en een product van haar tijd. Binnenkort deel 2 met de kritische kanttekeningen. Maar tot die tijd: gun jezelf een kijkje in de keuken van een feministe van het eerste uur. ‘Omdat je het waard bent’ 😉

Eergevoel staat aan basis van sociale veranderingen

Eergevoel staat aan de basis van alle sociale en morele veranderingen. Dat is heel in het kort de centrale stelling van het boek The Honor Code van filosoof Kwame Appiah. De Zesde Clan spitste de oren omdat uit recensies al snel bleek dat de voorbeelden die Appiah onderzoekt, voor een deel bestaan uit problemen waar vrouwen specifiek mee te maken hebben. Zoals de praktijk van het voeten afbinden bij Chinese vrouwen, en eerwraak.

Kwame Appiah, Princeton University.

Appiah studeerde aan de universiteit van Cambridge, geeft tegenwoordig les aan de Princeton Universiteit en geldt als een van de meest vooraanstaande intellectuelen in de Verenigde Staten. Het begon hem op te vallen dat bepaalde maatschappelijke verschijnselen op een gegeven moment ophielden omdat ze belachelijk gevonden werden. Geen enkele man daagt een andere man bijvoorbeeld nog uit voor een duel met sabels of pistolen. Terwijl die gewoonte in de achttiende eeuw nog heel wat mannenlevens claimde. Hoe kan dat?

 In een interview voor Big Think geeft Appiah kort aan hoe eer een rol speelde in het afschaffen van voetbinden:

When the Chinese gave up foot binding it was because the Literati, the ruling class that was created by a system of national exams that ran the empire for a millennia, because they realized it was wrong, but they also realized that because it was wrong, it was leading to a dishonor to China.  It was leading to a contempt for the Chinese. That case allows me to make what I think is a very important point here, which is a concern for honor isn’t just a concern that you will be respected; it’s a concern that you be entitled to respect.

Niemand wil gezien worden als een primitieve engerd die er vreselijke praktijken op na houdt. En dus stopt een gewoonte als genoeg mensen zo naar je gaan kijken. Want je wil als persoon, als land, graag het respect genieten van de mensen en landen om je heen.

Dat inzicht biedt perspectieven voor Appiah’s vierde voorbeeld, eerwraak. Families proberen het respect van hun omgeving te behouden door iemand, meestal een vrouw, te vermoorden. Eergevoel is de kern van het verhaal, het is wat familieleden motiveert om hun eigen zusje of echtgenote om zeep te helpen. Wat als zo’n moord de familie-eer niet redt, maar juist verder beschadigt? Dan vervalt het motief om de moord te plegen, want je wil je eer juist hoog houden. Eerwraak wordt dan contra-productief.

Als dit inderdaad zo in elkaar zit, biedt dat niet alleen hoop voor eerwraak maar ook voor andere oneervolle praktijken. Vrouwen minder betalen voor hetzelfde werk alleen omdat ze vrouw zijn? Schaam je! Werkgevers die vrouwen proberen te dumpen zodra ze zwanger worden? Schaam je. Vrouwen onderwerpen aan afschuw en afkeuring zodra ze een paar kilo te zwaar wegen? Belachelijk, schaam je! Als genoeg mensen dit soort dingen echt niet meer vinden kunnen, en de afschuw het gaat winnen van de desinteresse, de gewoonte of de gemakzucht, houdt het op. De Zesde Clan gaat dit boek zeker lezen…