Tag Archives: slachtoffer de schuld geven

Elias neemt ontslag als decaan na uitlatingen in verkrachtingszaak

Willem Elias, de in opspraak geraakte decaan van de Vrije Universiteit Brussel, nam ontslag. Hij stapte op nadat hij in een bericht op Facebook een slachtoffer van verkrachting verantwoordelijk stelde voor de zelfmoord van de verdachte, politicus Steve Stevaert. In een verklaring meldt de VUB dat Elias oordeelde dat hij niet langer de onbesprokenheid heeft om de functie van decaan te vervullen.

Elias bood zijn excuses aan tegenover alle slachtoffers van seksueel geweld,  de universitaire gemeenschap en de studenten in het bijzonder. Volgens het VUB bericht wil Elias benadrukken

dat verkrachting banaliseren het laatste is wat hij wou doen. Hij blijft geweldpleging, in welke vorm dan ook, de grootste misdaad vinden.

Da’s mooi gezegd, maar in een openbare brief aan studenten zegt Elias ook nog dit:

Sinds 2 april ben ik virtueel berucht. Ik heb in een emotioneel moment na de dood van Steve Stevaert een domme Facebookpost geplaatst. Dat erken ik ten volle. […] De wijze waarop ik op social media verguisd ben, is een mooi studieobject. Voor psychologen om te bestuderen hoe iemand zich voelt na met alle zonden van de wereld beladen te zijn, maar vooral voor communicatiewetenschappers. Het wordt zeker een schoolvoorbeeld hoe het gebruik van sociale media verkeerd kan uitdraaien.

Met als afsluiting ”Succes met de studies. Willem Elias, Ex Decaan P&E”.

‘Verkeerd kan uitdraaien’ – ja, voor hemzelf. Elias, de Ex Decaan, de arme zondebok, die na een dom bericht ‘verguisd’ en ‘virtueel berucht’ werd. Geen woord over het feit dat het twee weken duurde voordat hij de verantwoordelijkheid nam voor zijn uitlatingen. En dan nog alleen onder druk. Geen woord over het feit dat al snel andere minachtende uitlatingen van hem opdoken – zijn uitlatingen betroffen geen incident, maar een trend.

Tsja. Als ik als psycholoog dit schoolvoorbeeld zou onderzoeken, zou ik denken: deze man onderschatte zijn maatschappelijke en wetenschappelijke status, en hield, verblindt door zijn machtspositie als decaan en blank mannelijk lid van de gevestigde orde, geen rekening met het sociale klimaat. Vervolgens biedt hij nederig excuses aan, maar ondertussen heeft hij vooral medelijden met zichzelf. Waarna de arrogantie volgt: hij ziet in de hele affaire een mooi studieobject. Met hemzelf als middelpunt, zo van ‘ik maakte een fout, maar kijk eens wat een fijn onderzoek het oplevert, wat een leerzaam schoolvoorbeeld’.

Deze passage riekt naar Diederik Stapel, die betrapt werd op systematische fraude en daar na een schikking 120 uur taakstraf voor kreeg. Ook Stapel bood excuses aan, maar bleef met smoezen komen – de druk werd hem teveel, en echt, hij had het niet kwaad bedoeld:

“Ik heb de fout gemaakt dat ik de waarheid naar mijn hand heb willen zetten en de wereld net iets mooier wilde maken dan hij is.”

Aaaaaah, de lieverd…. Je zou bijna vergeten dat hij de loopbanen van allerlei studenten de nek omdraaide en de sociale psychologie een zeer slechte naam gaf. Nee hoor, 120 uur werkstraf, waarna Stapel weer zijn eigen goddelijke gang kon gaan, inclusief publicatie van een boek en plannen voor een theatertour.

Als die wetenschappelijke studie naar De Epische Verguizing van Elias, Het Schoolvoorbeeld er niet komt, kan de Ex Decaan misschien net als Stapel een boek schrijven. Want ondertussen heeft De Redactie de sociale media analyse al gedaan, met als conclusie:

krampachtige analyses als zouden sociale media ‘de moderne schandpaal’ of ‘de open riool’ zijn, bewijzen vooral hoe moeilijk de gevestigde orde omgaat met verlies van het monopolie op massacommunicatie.

Actievoerders leggen decaan vuur aan de schenen

Willem Elias, decaan bij de Vrije Universiteit Brussel (VUB), dacht in de verkrachtingszaak rond politicus Steve Stevaert ongestoord het slachtoffer de schuld te kunnen geven. Alleen liep het deze keer radicaal anders. Mensen lopen massaal te hoop en de roep om zijn ontslag zwelt aan. Het is de nieuwste ophef in buurland België, waar vrouwen en mannen steeds duidelijker laten merken dat ze de onverschilligheid rondom seksueel geweld tegen vrouwen meer dan zat zijn.

Willem Elias schatte de tijdgeest verkeerd in.

Wat gebeurde er? Politicus Steve Stevaert pleegde zelfmoord nadat uitlekte dat justitie hem wilde vervolgen in verband met een beschuldiging van verkrachting. Aan de ene kant erg triest. Zelfmoord kent alleen verliezers. Opgemerkt zij echter dat de zaak een klassiek patroon volgde: eerst ontkende Stevaert, daarna gaf hij toe dat er seksueel contact plaats had gevonden. Tot slot beweerde hij in één moeite door dat de vrouw zelf wilde.

Justitie geloofde dat laatste niet. De kwestie dreigde uit te monden in een strafzaak. Stevaert wachtte dat niet af. Daarop deed Willem Elias de volgende uitspraak:

We zullen je missen, Steve. Je was een fijne man en bijzonder intelligent. De vrouwen… een zwakheid die we begrijpen. Aan de dame die deze beslissing op haar geweten heeft, toch graag dit: voor een verkrachting ga je onmiddellijk naar de politie, of desnoods de dag nadien. Niet drie jaar later.

Tsja, zou je zeggen. Een mening. Maar van wie? Van professor Willem Elias. Decaan van de faculteit Psychologie en Educatiewetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Tevens voorzitter van het Hoger Instituut voor Schone Kunsten. En voorzitter van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschap en Kunsten. Een man uit de intellectuele en culturele elite. Iemand met een grote maatschappelijke invloed.

Die gezaghebbende status maakt het problematisch dat Elias van ‘we’ spreekt. Met dat ‘we’ vereenzelvigt Elias zich met zij die vinden dat mannen hun vrijheid mogen hebben en  dat anderen daar niet zo moeilijk over moeten doen. Vrouwen bepotelen? Niets meer dan een zwakheid, iets wat mannen zoals Elias best begrijpen. Want vrouwen? Ach:

De decaan noemde “de vrouwen” een zwakheid, als een pint of een blik kaviaar, een voorwerp dat je in een onbewaakt moment overdadig gebruikt zonder op haar acht te slaan. Die uitspraak vervaagt ook de lijn tussen don Juanschap en seksuele agressie; de zedenklacht ging over het laatste.

Daarnaast versterkt Elias verkrachtingsmythes, waarbij wantrouwen jegens het slachtoffer centraal staat. Zo geldt ‘niet meteen aangifte doen’ in dat vrouwvijandige stelsel van overtuigingen als verdacht. Terwijl iedereen met een beetje kennis van psychologie weet dat vrouwen heel verschillend kunnen reageren op seksueel geweld, en soms pas na een tijd in staat zijn om in actie te komen. Sterker nog, hét probleem is dat zoveel meisjes en vrouwen zwijgen en nooit aangifte doen: negen op de tien blijft stil.

Daarbij schatten vrouwen correct in dat ruchtbaarheid geven aan seksueel geweld als een boemerang bij henzelf terug kan komen, in de vorm van verwijten, hoon, beschuldigingen en andere narigheid. Precies dat wat professor Elias met zijn verwijten en beschuldigingen aan het adres van de betrokken vrouw opnieuw bewijst. Erger nog: hij stelt haar direct verantwoordelijk voor de beslissing die Stevaert nam. Zij heeft volgens Elias zijn zelfmoord op haar geweten. Grof geschut.

Elias had wellicht niet door dat het klimaat begint te veranderen. Hij kwam met zijn vergoelijkende opmerkingen in een tijd waarin vrouwen steeds vaker aangeven dat ze de onverschilligheid en respectloosheid zat zijn. België zat nog midden in de #wijoverdrijvenniet campagne, bijvoorbeeld.

In dat strijdbare klimaat viel Elias’ reactie verkeerd. Zijn reactie op de kritiek op zijn bericht viel ook verkeerd. Na de ophef liet Elias via sociale media namelijk weten:

Steve was gewoon een zeer goede vriend, die in het water zien springen vind ik niet leuk. Meer moet men achter deze bekentenis onder vrienden niet zien. Wie daar niet kan mee leven moet zich maar ontvrienden.

Dit toondove standpunt gooide olie op het vuur. Zoals gezegd roepen mensen inmiddels door middel van open brieven en petities op tot het ontslag van Elias. Een video van Ashley Vandekerckhove, zelf overlever van verkrachting, ging prompt viraal. Ook zij eist maatregelen tegen Elias. Feministische weblogs roepen mensen op om de VUB te mailen, Facebook te gebruiken voor protestacties, en brieven te sturen.

Inmiddels heeft de Paul de Knop, rector van de VUB, laten weten de reactie van Elias volstrekt ongepast te vinden. Het Faceboekbericht van de decaan ”engageert de  universiteit niet en is geen uiting van ons gedachtegoed”, zei hij. Daarmee distantieert de universiteit zich van de uitlatingen van Elias. Of dat genoeg is om de protestacties wind uit de zeilen te nemen valt nog te bezien.

UPDATE: Elias blijkt in het verleden herhaaldelijk kwetsende uitspraken over vrouwen en slachtoffers van seksueel geweld te hebben gemaakt. Ook werd bekend dat de Vrije Universiteit de decaan officieel gaat berispen en een onderzoek naar hem instelt.

Trage emancipatie roept frustratie op

Wat betreft vrouwenemancipatie kun je stellen dat niets makkelijk gaat. Na vele protestacties nam Nederland bijvoorbeeld in 1975 de eerste wet aan om gelijk loon voor gelijk werk verplicht te stellen. Inmiddels zijn we veertig jaar verder en constateren instanties als het CBS en het College voor de Rechten van de Mens nog steeds ‘onverklaarbare’ loonverschillen tussen mannen en vrouwen. Welke gevolgen heeft die traagheid en hoe ga je daar mee om?

Aletta Jacobs gaf in 1883 het officiële startschot in de strijd voor het stemrecht voor vrouwen. Pas 39 jaar actievoeren later toonden de mannen van de Nederlandse regering zich eindelijk bereid dit burgerrecht aan vrouwen toe te kennen. Maar trage emancipatie is geen verschijnsel uit vorige eeuwen. Zo duurde het 90 (negentig) jaar voordat het Olympische Comité overstag ging en bij de vrouwen schansspringen op ski’s opnam in het programma van de Winterspelen. In 2014.

Ook op andere gebieden verloopt de emancipatie traag. Jongens en mannen kunnen ongestoord blijk geven van een dubieuze houding. Zo vinden jongens onderwijs iets voor mietjes, zingen iets voor meisjes – alsof het dan minderwaardig zou zijn – en wc’s schrobben iets voor hun moeder of later hun vrouw. In studentenhuizen kun je het huishouden gerust overlaten aan de meiden. Veroorzaakt deze situatie problemen, dan moet de omgeving zich aanpassen aan de jongens of mannen. Hup, het onderwijs op de schop. Hup, zingen weer leuk maken voor jongens.

Omgekeerd hoeven meisjes en vrouwen niet op begrip te rekenen. Zo blijven vrouwen massaal onderaan de ladder aan de werkvloer plakken. Meer vrouwen op hogere posten gaat met een slakkengang. Ook bij talkshows op de televisie doen omroepen wel mooie beloften, maar een gendermonitor van communicatiewetenschapper Leon van Wijk toont aan dat er niets van streefcijfers terecht komt. In driekwart van de gevallen praat een blanke man nog steeds met een blanke man. Maar niemand roept in die gevallen ‘het systeem moet op de schop’. In plaats daarvan gebeuren er allerlei andere dingen. Zoals:

1. onbegrip. Waar zijn de vrouwen? Waar zijn de vrouwen? Tsja, waar blijven die vrouwen toch? Het ene artikel gaat alleen in op de situatie en noemt die problematisch – of niet, en da’s eigenlijk nog erger. Op enkele goede voorbeelden na vertonen de meeste analyses daarbij een grote blinde vlek. Dat Nederland anno 2015 nog steeds een oerconservatief, seksistisch (en racistisch) land is, wil er meestal niet in. Dat lijkt taboe.

Het gevolg is dat veel artikelen na de constatering ‘weinig vrouwen’ de hete aardappel omzeilen, en liever meteen doorhollen naar oplossingen.  Wie de factor ‘discriminatie’ wél durft te noemen, krijgt er 2. meteen van langs. Neem de loonkloof. Die ontstaat gewoon omdat vrouwen verkeerde keuzes maken, heet het. Omdat ‘ze’ slecht onderhandelen. Omdat ‘ze’ thuis willen blijven voor de kindertjes. Ook op andere terreinen geldt het credo: vrouwen, doe beter je best. Schrijf gewoon fatsoenlijke romans en je wint vanzelf de prestigieuze literaire prijzen. Ja?

Een derde reactie is de boodschapper de schuld geven. Dat komt vaak neer op feministen terug in hun hok slaan. In Nederland, maar ook in de V.S., gebruiken mensen als knuppel al minstens sinds de strijd om het kiesrecht vijandige stereotypen over ‘de’ feministe als eng, boos, lelijk manwijf, die hysterisch rechten opeist. Je zou bijna de mannen in bescherming willen nemen. Die lijden onder al dat gezeik over seksisme, terwijl ze nauwelijks overleven temidden van ”feminisering” en ander onduidelijk gedefinieerd onheil. Tot op de dag van vandaag maken Nederlandse media gretig ruimte voor mannen die de belaagde mannelijkheid menen te moeten verdedigen.

Dat soort reacties (onbegrip, vervolgens vrouwen op verschillende manieren de schuld geven, en mannen willen beschermen tegen die haaibaaien) leidt de aandacht af van de inhoudelijke kwesties. Ze zorgen er bovendien voor dat vrouwen aan zichzelf gaan twijfelen.

Tip 1 is dan ook: ken die drogredenen en doorzie het mechanisme van het slachtoffer de schuld geven. Anders word je depressief – ‘vrouwen deugen niet, geef het maar op’. Nee. Dat klopt niet. Als je kritisch ontleedt wat mensen je wijs willen maken, zie je meestal dat je eerste instinctieve ‘dit is onzin’- gevoel volkomen correct was.

Tip 2: leg de verantwoordelijkheid waar die hoort. Neem de loonkloof. Degenen die de macht hebben, in dit geval de staat (ivm de handhaving van wetten) en werkgevers, moeten hun verantwoordelijkheid nemen en vrouwen fatsoenlijk behandelen. In geval van haat wordt het bovendien hoog tijd dat mannen andere mannen aanspreken op seksistisch gedrag en/of seksuele intimidatie. Want ‘mannelijke agressie’ is een van de antwoorden op de vraag waar de vrouwen toch zijn:

Een bloemlezing. “We zijn lastiggevallen op de mailinglist en voor hoer en kut uitgemaakt. We hebben allemaal verhalen over hoe we werden betast op publieke bijeenkomsten. We maakten mee dat mannen een zakelijke afspraak probeerden te veranderen in een date. We krijgen constant de vraag ‘of we wel kunnen programmeren’ wanneer we praten over technische onderwerpen of daar presentaties over geven. En soms krijgen we boze mailtjes die dreigend zeggen dat we het vak beter kunnen verlaten, want ‘er zijn niet meer cunts nodig die het verpesten’.”

Tip 3: besteedt veel aandacht aan zelfzorg. Je moet immers een lange adem hebben om de taaie emancipatiestrijd vol te houden. En omgaan met haat en jij-bakken vergt veel energie.

Tip 4: verheug je over alles wat er al wél bereikt is. In Nederland zijn vrouwen baas in eigen buik, we kunnen naar school en universiteit, we hebben stemrecht, we kunnen over ons eigen geld beschikken, en steeds vaker zeggen vrouwen iets terug als anderen ons, bijvoorbeeld op sociale media, voor rotte vis uitmaken. Vrouwen leveren kritiek. Vrouwen stellen onrecht aan de kaak en eisen verandering. Wen er maar aan….

Alles wat je wilde weten over het Woody Allen schandaal, maar niet durfde te vragen

De controverse rondom Woody Allen gevolgd? De waan van de dag en de hype regeren. Gelukkig zijn er ook mensen die behoefte hebben aan achtergronden, analyse en verdieping. Magazine Salon zette de beste stukken op een rij. Waarbij de Zesde Clan er eentje in het bijzonder uit wil lichten: een grondige analyse van de Westerse verkrachtingscultuur, en hoe die mentaliteit opspeelt zodra een vrouw een beroemde man in het openbaar beschuldigt van misbruik, verkrachting of andere vormen van seksuele intimidatie en geweld.

Acteur en regisseur Woody Allen raakte in opspraak.

Aaron Bady zet in een paar zinnen uiteen hoe de westerse cultuur machtige mannen beschermt en vrouwen het nakijken geeft, nog voordat een zaak voor de rechter is gekomen:

This is a basic principle: until it is proven otherwise, beyond a reasonable doubt, it’s important to extend the presumption of innocence to Dylan Farrow, and presume that she is not guilty of the crime of lying about what Woody Allen did to her. If you are saying things like “We can’t really know what happened” and extra-specially pleading on behalf of the extra-special Woody AllenHi, The Daily Beast!, then you are saying that his innocence is more presumptive than hers. You are saying that he is on trial, not her: he deserves judicial safeguards in the court of public opinion, but she does not.

Veel mensen en media verliezen dit basale principe uit het oog en gaan volautomatisch over tot het vrijpleiten van de beroemde man in kwestie, en het zwartmaken van de vrouw. Dat gebeurde bij ex-IMF baas Dominique Strauss-Kahn. Dat gebeurt iedere keer als een Amerikaanse football-speler in opspraak raakt. Je ziet het nu bij Woody Allen, die sympathieke acteur en regisseur die zulke mooie films maakt en alles ontkent.

De Zesde Clan zegt verder niks voor of tegen Woody Allen. Dit weblog sluit zich echter aan bij het standpunt dat we bij deze individuele kwesties niet om de algemene context heen kunnen:

We don’t have charges or convictions, but we do have a cultural context that must inform how we should hear these stories. Listening to victims when they come forward and taking their allegations seriously isn’t calling for an angry mob to storm the gates of NBC — it’s a necessary corrective. A nod toward balance.

Dat bijsturen is hard nodig, gezien de systematische manier waarop de westerse cultuur mannen met status zoveel mogelijk beschermt, en vrouwen wegzet als liegbeesten,die vanwege wraak of om het geld verhalen over seksueel geweld zouden verzinnen. In dit patroon delven vrouwen bij voorbaat al het onderspit: ze zijn schuldig, tenzij.

We zouden vrouwen die zich uitspreken over seksueel geweld, dezelfde bescherming moeten geven als de machtige mannen wiens reputatie zo hartstochtelijk beschermd wordt. Want dit is het maatschappelijke gevolg als je vrouwen bij voorbaat schuldig acht:

Roman Polanski raped a 13 year old, plead guilty to “unlawful sexual intercourse” and, when he realized that he was facing jail time, fled the country. He continued to make movies, continued to receive the financial backing and participation of major studios and A-list movie stars, married a woman 33 years his junior, and had two children. He has suffered basically zero consequences because of what he did.

En mannen, ook de minder beroemde, weten dit en doen er wereldwijd hun voordeel mee.

De Gereedschapskist: de ontbrekende traptrede

Bij sociale interacties in groepen mensen zie je dit fenomeen vaak de kop opsteken: de missende traptrede. Deze metafoor duidt op iemand die dingen doet die niet deugen, maar iedereen doet net alsof dat de gewoonste zaak van de wereld is. Pietje is nu eenmaal agressief. Tsja, Marietje doet haar werk niet goed dus lopen wij allemaal wat harder. Jantje geeft nooit een fooi aan de bediening in een restaurant, maar wij wel, dus probleem opgelost.

Die ontbrekende traptrede brengt echter veel onrecht met zich mee. Ten eerste zorgt het ervoor dat andere mensen moeite moeten doen. Hij reageert agressief, dus moet je erg voorzichtig zijn om hem niet te provoceren. Zij loopt de kantjes er vanaf, dus moeten anderen harder werken.

Daarnaast leidt het tot situaties waarin slachtoffers de schuld krijgen. Je wist toch dat in die onverlichte hoek van het huis de derde traptrede van de gammele trap ontbreekt? Je moet daar niet op gaan staan. Als je pijnlijk ten val komt en je botten breekt, heb je dat aan jezelf te danken. De situatie is nu eenmaal zo, dus eigen schuld, dikke bult als je schade ondervindt vanwege het ontbreken van die traptrede.

Vooral voor vrouwen levert die denkwijze risico’s op. Laten we het voorbeeld nemen van seksueel geweld. Want de ontbrekende traptrede komt nogal eens voor in de vorm van de man die zijn handen niet thuis kan houden en grenzen van vrouwen niet respecteert. Vaak kunnen mensen precies de man aanwijzen die iedere vrouw een slecht gevoel bezorgt. Als iemand erover begint is de reactie niet ‘o wat erg, tolereren we een verkrachter in ons midden’ maar ‘o ja, je bedoelt Jan’. In het oorspronkelijke artikel over de ontbrekende traptrede:

People had gotten so used to working around this guy, to accommodating his “special requirements,” that they didn’t feel like there was an urgent problem in their community. […] The reaction wasn’t “there’s a rapist among us!?!” but “oh hey, I bet you’re talking about our local rapist.”

Op die manier komen daders ongestraft weg met seksuele intimidatie en geweld, en blijven slachtoffers geïsoleerd achter. Hadden ze maar op moeten letten. Hadden ze maar assertief moeten zijn en duidelijk ‘nee’ zeggen (wie bevriest, stemt toe!) Die sociale conventies maken dat zoveel mensen advies vragen hoe om te gaan met opdringerige klootzakken. Je staat er alleen voor, want de andere groepsleden zijn te druk met ontkennen en ontwijken.

Waarom lost een groep het probleem niet op? Waarom repareren ze de trap niet? De analyses variëren maar komen uiteindelijk neer op gemakzucht. De makkelijkste weg kiezen. Een dader aanpakken is confronterend en pijnlijk. Dat geldt voor de collega die op het werk de kantjes er vanaf loopt, maar als er dan nog seksuele aspecten bijkomen wordt het helemaal lastig. Niet veel mensen hebben daar trek in:

If you believe that your friend raped your other friend, and you say, “hey, you raped my friend,” then the old friendship is gone forever as soon as the words leave your mouth.  What remains is either enmity, or a relationship of holding someone accountable, just as tough and taxing as staying friends with a substance abuser who is trying to get clean and sober.  That’s not easy.  That’s a lot of work, and most people are not up for it. The option most people choose, because it gets them out of that, is to choose to not make up their minds about what happened.

De andere kant opkijken terwijl iemand slachtoffer wordt, kost minder energie. In ieder geval op de korte termijn. Voor het slachtoffer betekent het echter isolatie en wantrouwen. Weblog Yes Means Yes signaleert dat ze meestal twee reacties krijgen. Reactie 1 is: jij bent het slachtoffer, jij moet iets doen, want anders volgen er meer slachtoffers. Of, 2: tsja, weet je, het is jouw woord tegen het zijne, ik weet niet goed wat ik ermee moet. De Zesde Clan voegt daar nog reactie nummer 3 aan toe: wat deed je ook op die tijd, op die plek, met die kleding aan, waarom dronk je alcohol, kom, zo erg is het niet, je overdrijft, enzovoorts.

In alle gevallen legt de groep druk op het slachtoffer. Dat die iets onacceptabel vindt is het probleem. Dat die het slachtoffer werd is het probleem. De gemeenschap wentelt zich in stilte en onwetendheid, gaat door met het ontwijken van de ontbrekende traptrede, en geeft daders zo alle ruimte om ongestoord door te gaan met onacceptabel gedrag:

rapists absolutely need one thing to operate.  They need people to believe they are not rapists.  Stranger rapists do that by trying to hide that they are the person who committed the rape.  Acquaintance rapists do that by picking targets who won’t say anything about what happened, or by using tactics that, if the survivor does speak up, people will decide don’t really count as rape.

Op die manier blijft de illusie van een rechtvaardige wereld in stand, en hoeft niemand de onaangename confrontatie aan te gaan met ‘die vent’. De dader kan er vrij zeker van zijn dat als hij het gebruikelijke protocol volgt, hij weinig tot geen negatieve gevolgen ondervindt van zijn gedrag. Win-win, behalve voor het slachtoffer. Die bevindt zich in een onveilige ruimte, moet onacceptabele situaties incasseren, en staat voor een moeilijke opgave:

They are in a no-win situation: don’t fight back, and the abuse continues, fight back and risk being labeled as the problem.

Het is niet aan het slachtoffer om de situatie op te lossen. Het is aan de groep om de kapotte trap te repareren. Yes Means Yes adviseert mensen om te beginnen met slachtoffers op hun woord geloven als ze vertellen wat hen overkwam. Omstanders zouden expliciet moeten wijzen naar de ontbrekende traptrede: dit klopt niet, iemand doet hier iets verkeerds. De houding van zogenaamd neutrale mensen is cruciaal. Hun bewustwording begint met vragen van het type o jee, heb ik seksisme gedoogd? Alleen dat al kan een discussie op gang brengen die voor openheid zorgt.

De groep moet bovendien verhalen van verschillende individuen aan elkaar koppelen. De meeste daders, zeker als ze enige macht en status hebben, stoppen niet bij één keer grensoverschrijdend gedrag. Daarom melden zich vaak meer vrouwen, zodra de eerste in het openbaar een man aanklaagt. Mensen moeten hun ogen openen en anderen informeren dat Pietje problematisch gedrag vertoont, zodat diens wandaden breed bekend raken.

Misschien moet je als groep een handtastelijke vent uiteindelijk uit je groep gooien:

If a space is safe for one person, and unsafe for others, then the problem isn’t how the victims differ, the problem is that someone is making the space unsafe. And sometimes no matter how nice someone is, how well connected, you have the courage to be truly progressive. To put your politics aside, and focus on basic humanity long enough to protect someone….

Vrouwen moeten WAT?!? doen om verkrachting te voorkomen?

De Zesde Clan dacht zo onderhand wel voldoende categorieën te hebben om artikelen onder te scharen, maar we hebben er waarschijnlijk toch nog eentje nodig. Bijvoorbeeld de categorie WAT?!?!? Als in ‘dat méén je niet, zijn jullie waanzinnig geworden?’. Want dat is de reactie van de Zesde Clan op het advies, aan vrouwen, om  over aanvallers heen te kotsen of te plassen om verkrachting te voorkomen.

Goed idee: spreek de daders aan.

Deze behulpzame tip komt van een universiteit in de Amerikaanse staat Colorado. De onderwijsinstelling zat in z’n maag met een verkrachtingsprobleem en probeerde vrouwen te helpen zich te beschermen. Bijvoorbeeld door een potentiële verkrachter te vertellen dat je een enge ziekte hebt, of menstrueert. Wie weet verandert hij dan van gedachten en ziet af van verkrachting. Of door over de man heen te urineren of te kotsen. Da’s zo onsmakelijk dat de lust tot verkrachten hem wellicht vergaat.

Eerder besloot een geestelijk leider Indiase vrouwen bij te staan in de verkrachtingsepidemie, door hen te adviseren altijd chilipoeder op zak te hebben. Als een man je dan belaagt, kun je snel kruiden in zijn gezicht gooien. Handig advies! Dat zal vrouwen redden!

Maar goed, als je het niet wil aannemen van universiteiten en geestelijk leiders, dan hebben veroordeelde verkrachters misschien nog tips voor vrouwen om seksueel geweld te voorkomen. De Washington City Paper besteedde aandacht aan hun ervaringsdeskundigheid en moest toegeven dat een aantal tips enigszins nuttig kunnen zijn in individuele situaties. Daarna werd het al snel absurd:

“be aware of your surroundings”; “go for the groin”; “if you are ever thrown into the trunk of a car, kick out the back tail lights and stick your arm out the hole and start waving like crazy.” Others—don’t wear clothes you can remove, stop helping babies, never ever drive anywhere—are more likely to keep women dependent than protected. As we’ve seen before, targeting rape prevention advice at women can start off as empowering, and slowly descend into crippling—or worse, preemptive victim blaming.

Meestal kwam het neer op ‘blijf binnen anders treft je een afschuwelijk lot’. Ja, dat helpt. De verkrachters boden nog andere behulpzame adviezen:

  • knip je haar af (want als je lang haar hebt kan een verkrachter je daar vastpakken)
  • draag een ruimtepak of een bepantserd ME uniform (want anders knipt of scheurt een verkrachter je de kleren van je lijf )
  • Ga niet vroeg of juist laat de straat op.  Naar school gaan kun je wel vergeten, want de meeste verkrachters grijpen hun kans tussen vijf en half negen in de nacht/ochtend, dan moet je dus niet op straat komen. Fijn, zo’n huisarrest.
  • Neem altijd een voorwerp mee zoals een paraplu, zodat je van je af kunt slaan
  • Niet eten, niet slapen, niet naar het toilet gaan.

Tsja. Misschien moeten we als vrouw maar ophouden te bestaan? Of misschien zouden mannen die het woord ‘nee’ niet snappen, deze adviezen moeten opvolgen…en ophouden met zeuren dat ze het concept ‘toestemming’ niet zouden begrijpen.

UPDATE: Geniale actie op Twitter. Onder de noemer safetytipsforladies, oftewel veiligheidsadvies voor dames, kunnen vrouwen nog veel meer nuttige aanwijzingen vinden. Zoals deze: ‘zeg dat je een NET meisje bent. De verkrachter zal prompt in rook op gaan’. Of: verander in een zeemermin.

Ten Broeke opent debat over Nederlandse verkrachtingscultuur

Dankzij campagnes zoals One Billion Rising, en de dodelijke verkrachtingszaak in India, staat seksueel geweld tegen vrouwen hoog op de agenda. Onder andere wetenschapsjournaliste en columniste Asha ten Broeke probeert de kwestie minder een ver van mijn bed show te laten zijn. Ze opende een debat over de Nederlandse verkrachtingscultuur, door haar eigen ervaring met seksueel geweld te delen. En door op te tekenen welke beschuldigingen ze over zich heen kreeg naar aanleiding van haar openheid.

Asha ten Broeke.

Het is een klassiek geval. Het slachtoffer kent de dader, zoals meestal het geval (de anonieme man die uit de bosjes springt komt zelden voor). Dader en slachtoffer zitten samen in een kroeg. Dader grijpt zijn kans bij het verlaten van de kroeg. Zodra hij min of meer uit het zicht is van omstanders, begint hij het slachtoffer te bepotelen, eindigend in verkrachting. Niemand praat er verder over. Hij niet, zij niet. We weten meer over de Indiase vrouw die in een bus verkracht werd en later stierf, dan van de meeste vrouwen die in Nederland slachtoffer werden van deze vorm van geweld, merkt ze op.

Ten Broeke kreeg naar aanleiding van haar column veel hartverwarmende ondersteunende reacties. Maar daarnaast helaas ook opmerkingen die neerkomen op het slachtoffer de schuld geven. Te beginnen met de feiten. Ten Broeke haalde aan dat 11,7 procent van de Nederlandse vrouwen te maken heeft gekregen met verkrachting. Kon niet waar zijn. Helaas, klopt wel, en het zijn respectabele instituten zoals het RIVM en Rutgers WPF die dit wetenschappelijk verantwoord uitzochten.

Daarnaast wemelde het van de opmerkingen die de ernst van de zaak in twijfel trekken en Ten Broeke aanspraken op haar gedrag:

Bijvoorbeeld toen Sylvia Witteman – een columniste die ik tot voor kort bewonderde om haar geestigheid – ervaringen als de mijne ‘alledaags’ noemde en bagatelliserend twitterde: “Ja, verkracht worden is heel erg. Een dronken vent van je af meppen is ook niet leuk, maar niet daarmee te vergelijken.” Of toen een reageerder wat mij was overkomen ‘een mislukte vrijpartij’ noemde. Of toen iemand poneerde dat ik, door in eerste instantie niet hard op te treden tegen het dronken gepotel van de vriend van m’n vriendje, de verkrachting zelf had uitgelokt. “De Amerikanen hebben daar een mooi woord voor: een ‘cockteaser’ heet zo’n vrouw daar.”

Daar kon ze het mee doen. Dit zijn stuk voor stuk typische elementen van de verkrachtingscultuur, waarbij slachtoffers zich moeten verantwoorden, grappen over verkrachting leuk zijn, ervaringen van vrouwen niet serieus genomen worden en daders wegkomen met hun wangedrag.

Des te meer reden om vooral te blijven praten over seksueel geweld, concludeert Ten Broeke. Net zoals ze eerder deed met internettrollen die vrouwen de mond proberen te snoeren als ze het wagen in het openbaar aanwezig te zijn en, nog erger, hun mening te geven. Net zoals ze ook eerder deed bij de problematiek van het pesten, nog zoiets waarbij we in Nederland graag de andere kant opkijken.

Tegen stilzwijgen helpt alleen luid en duidelijk zeggen waar het op staat. Ten Broeke en Witteman voeren op dit moment via Twitter een beschaafde discussie over seksueel geweld en het slachtoffer de schuld geven. En naar aanleiding van One Billion Rising komen hopelijk meer vrouwen naar voren met hun ervaringen. Want een ding is zeker. Met 11,7% verkrachte vrouwen in Nederland weet je als individu dat je niet alleen staat!

UPDATE: Ten Broeke sprak bij Radio 1 over het fenomeen vrouwen de schuld geven van hun verkrachting. Hier kun je het interview beluisteren. Plus via Twitter:

Goede blogpost over verkrachtingscultuur nav mijn columns en natuurlijk het prachtige One Billion Risinghttps://dezesdeclan.wordpress.com/2013/01/30/ten-broeke-opent-debat-over-nederlandse-verkrachtingscultuur/ …

Graag gedaan 😉

Verkrachters hebben vrij spel

Engeland schaamt zich diep. In de week dat bekend werd dat televisiepersoonlijkheid Jimmy Savile veel meer jonge jongens en meiden verkrachtte dan gedacht, kwam het ministerie van Justitie met een overzicht van de vervolging van verkrachtingszaken. Slechts vijftien procent van de vrouwen doet aangifte, en slechts 1 op de 38 verkrachters krijgt ooit straf. Mensen beginnen hier zo kwaad om te worden dat ze maatregelen eisen. Onder andere de organisatie One Billion Rising wil op 14 februari, inderdaad, Valentijnsdag, een internationale actiedag uitroepen.

Engeland zit ernstig in z’n maag met de opgedoken informatie. Nederland kan er echter ook wat van. Het meest recente overzicht staat in de Emancipatiemonitor 2012. Die geeft aan dat net als in Engeland ook in Nederland weinig vrouwen melding maken van seksuele delicten. Slechts 1 op de 10 slachtoffers stapt naar de politie. In 2011 ging het zodoende officieel om 1580 verkrachtingszaken, 2200 aanrandingzaken, 3410 zaken in de categorie ‘overige seksuele misdrijven’ en 1940 gevallen van schennis der eerbaarheid. Het topje van de ijsberg.

In Engeland is het circa vijftien in plaats van circa tien procent van de slachtoffers die melding maakt van het gebeurde. Dat leidt tot een ernstige onderschatting van het probleem. Jaarlijks verkrachten mannen tussen de 54.00 en 84.000 vrouwen (en een aantal mannen). De politie krijgt maar 15.670 meldingen, en kan slechts in een kwart van de gevallen een verdachte identificeren. De meeste daders krijgen nooit een aanklacht aan hun broek:

Prosecutions are mounted against 2,910 individuals, resulting in the convictions of 1,070 rapists who committed an average of 2.3 offences each. The figures suggest that just one major sex crime in 38 leads to a conviction for the offence.  A spokeswoman for Rape Crisis England and Wales said: “The figures are shocking but sadly not that surprising. […] It is a chicken and egg situation: women do not report offences because they know they are very unlikely to get a conviction. They know they would have to put themselves through a system which is very traumatic and are likely to come out at the other end with no justice.”

Dat gevoel komt niet uit de lucht vallen. Op weg naar een mogelijke aangifte en/of rechtszaak moeten vrouwen vele, vele hobbels nemen. De site www.everydaysexism.com bevat verschillende verhalen van vrouwen die actief beschaamd en ontmoedigd werden. Ze zouden zelf aanleiding hebben gegeven door sexy kleding te dragen of alcohol te drinken. Ze kenden de dader (de verkrachter die uit de bosjes springt komt bijna nooit voor) dus ze hadden waarschijnlijk wel seks gewild, om daarna alsnog ‘verkrachting’ te roepen omdat er iets niet naar hun zin ging, enzovoorts.

Als het tot juridische procedures komt, nemen advocaten en rechters een slachtoffer ook nogal eens onder vuur. Om nog maar te zwijgen over de verslaggeving in de media. In Engeland, maar ook daarbuiten (de Verenigde Staten zijn hier heel goed in) zou je uit krantenartikelen op kunnen maken dat slachtoffers er zelf om vragen dat ze verkracht worden. Als je dat allemaal weet, denk je wel zes keer na voordat je jezelf bloot wil stellen aan een proces. Met alsnog een grote kans dat de rechtszaak tot niets komt en de verdachte vrijuit gaat. Zie hierboven de uitspraak van Rape Crisis England.

Deze hele situatie is wat feministen bedoelen als ze het hebben over een verkrachtingscultuur. Die mondiaal is, met hier en daar een extreme uitwas zoals India, de Congo, of Zuid-Afrika. Praten over die verkrachtingscultuur laat parallellen zien met discussies over andere kwesties. Zo ziet auteur Eve Ensler dezelfde trends als in het debat over klimaatverandering:

Like climate change, only the patriarchs with power seem to be blind to the magnitude of the horrors. […] And, like the response to climate change, first there was an attempt at denial, then there is the blaming of the victim: a woman raped in Dubai fined after telling police she had been drinking; a priest in Italy telling women they are beaten because they don’t clean the house well and wear tight clothes; women in the US military raped by their comrades, who then use that as proof that they never belonged there in the first place; raped girls in Rochdale being ignored by police and social workers because they were seen as damaged goods who were “making their own choices”. It goes on and on.

Vandaar de woede, en de roep om actie. Internationale actie. Het wordt tijd dat we met ons allen de omerta rondom verkrachting doorbreken. Dat zwijgen en in de doofpot stoppen is één van de pijlers onder de verkrachtingscultuur. En betekent dat overal, ook in Nederland, daders verkrachten en vrijuit gaan. Goed om daar 14 februari bij stil te staan.

De middeleeuwen zijn nog springlevend

Soms spreekt de Commissie Gelijke Behandeling oordelen uit in situaties waarbij de Zesde Clan meteen denkt ‘dat zoiets nog bestaat….’  We hebben het dan niet altijd over discriminatie van zwangere vrouwen. De commissie veroordeelde recent het technische bedrijf Scheldepoort BV voor het maken van verboden onderscheid naar geslacht, door vrouwen uit te sluiten van bepaalde taken. Pikant detail: het bedrijf gaf de vrouw de schuld van haar eigen discriminatie. De middeleeuwen zijn nog springlevend.

Scheldepoort houdt zich onder andere bezig met reparaties aan schepen.

Het bedrijf bleek er volgens het vonnis een soort informeel apartheidsregime op na te houden. Vrouwen die voor het bedrijf of een van hun onderaannemers werkten, moesten aan de wal blijven. Mannen werkten op de schepen. De enige vrouw die wel met de mannen op een schip werkte, kreeg binnen twee uur te horen dat ze op moest houden. Scheldepoort BV voerde als excuus aan dat de onderneming de veiligheid van de vrouw niet kon garanderen.

Welke veiligheid? Nou, dat zat zo:

Al nadat ze 1,5 à 2 uur had gewerkt, vertelde de voorman van de onderaannemer haar dat ze weg moest, omdat de mannen, die lang van huis waren, teveel afgeleid werden door de vrouwen en dat de opdrachtgever de veiligheid van vrouwen niet kon garanderen.

Dus, omdat de mannen een concentratieprobleem hadden, had de vrouw opeens een probleem. Omdat het bedrijf blijkbaar ongewenste intimiteiten vreesde, begaan door mannen die lang van huis waren, moest de vrouw maar weg.

Erger nog, Scheldepoort BV probeerde die discriminatie te verdoezelen door de vrouw ervan te beschuldigen dat zíj niet zou functioneren. In haar oordeel laat de CGB merken daar niet in te trappen:

Scheldepoort heeft haar stelling dat de werknemer niet voldoende functioneerde niet onderbouwd. Zij heeft niet kunnen verklaren hoe zij in een tijdbestek van 1,5 à 2 uur eerst heeft kunnen vaststellen dat de werknemer niet functioneerde, vervolgens dit met de voorman heeft besproken, die tenslotte deze mededeling aan de werknemer heeft overgebracht. Dit geldt des temeer, nu de onderaannemer ter zitting heeft verklaard dat hij de werknemer eerder heeft ingezet op projecten van Scheldepoort, waar zij naar tevredenheid heeft gefunctioneerd.

Kortom, de mannen en de bedrijfscultuur zijn het probleem, niet de vrouw. Hopelijk pakt Scheldepoort deze middeleeuwse mentaliteit aan en kan het bedrijf de omschakeling maken naar vrouwen als volwaardige medewerker. En die mannen, die zo snel afgeleid zijn? Misschien moet P&O daar eens even mee gaan praten. Ze op cursus sturen. Dan wordt het voor die arme zieltjes misschien wat makkelijker hun werk fatsoenlijk te doen.

Zonder titel

Canadese rechter noemt verkrachter ‘onhandige Don Juan’

Schandaal in Canada: rechter Robert Dewar noemde een verkrachter een onhandige Don Juan, en besloot dat het slachtoffer haar verkrachting zelf uitlokte omdat ze niet duidelijk genoeg nee zei. Bovendien gedroeg ze zich niet fatsoenlijk en was er het een en ander aan te merken op haar kledingkeuze. Hij gaf een voorwaardelijke straf. De enige eis aan de dader was dat hij een brief met excuses moet sturen naar het slachtoffer. De uitspraak laat de gemoederen hoog oplopen .

Rechter Robert Dewar.

De feiten zoals ze naar voren kwamen uit de notulen van de rechtbank laten aan duidelijkheid niks te wensen over. De dader, een 40-jarige man, leerde het 26-jarige slachtoffer kennen in een bar. Nadat ze eenmaal in zijn auto zat, reed hij naar een afgelegen plek in een bos en drong zich aan haar op. De vrouw keerde zich van hem af. De man bedreigde haar en verkrachtte haar. Hij stopte niet, ook niet toen de vrouw aangaf dat het pijn deed. De vrouw wist uiteindelijk half ontkleed uit de auto te ontsnappen en weg te rennen. Al die tijd vreesde ze voor haar leven. Tot zover de feiten zoals gebleken uit de rechtszaak.

Hoe kwam rechter Dewar tot een voorwaardelijke straf met excuusbrief? De rechter legde de nadruk op het slachtoffer. Zij ontmoette de man in een bar en gedroeg zich flirterig. Daarmee gaf ze volgens Dewar te kennen dat ze wel zin had in een avontuurtje. In het vonnis: ‘love was in the air’. Jawel. Verder had ze alcohol gedronken en droeg ze te sexy kleding en teveel make up. Eenmaal in de auto waren haar signalen van weigering volgens het vonnis niet duidelijk genoeg. De dader begreep eenvoudigweg niet dat ze geen seks wilde. Beetje dom maar het was niet zijn schuld dat hij als een onhandige don Juan door ging met zijn avances, schrijft Dewar. Vandaar geen cel maar een excuusbrief en nooit meer doen he.

Zodra het vonnis uitlekte stroomden demonstranten naar de rechtbank waar Dewar werkt en schreeuwden slogans, zoals ja betekent ja, nee betekent nee. De provincie Manitoba, waar de rechtszaak plaats vond, heeft een klacht ingediend bij de Canadian Judicical Council. De rechter waar het om gaat mag tijdelijk geen zaken meer behandelen waarin sprake is van seksueel geweld. Op Facebook eisen mensen zijn ontslag en er circuleren verschillende open brieven aan de rechter om duidelijk te maken dat dit vonnis niet kan.

Demonstranten voor de rechtbank waar Dewar werkt.

Misschien moet de rechter ook maar eens een excuusbrief schrijven, adviseren critici in de Montreal Gazette:

One of the protest organizers, Alanna Makinson of the Canadian Federation of Students, lambasted Dewar for commenting on the victim’s attire and “inviting” signals. “These statements by Judge Dewar are reinforcing the myth of implied consent and the myth that the victim of sexual assault is ultimately responsible for their own victimization,” Makinson said. “This ruling has damaged the credibility of Canada’s justice system, and we are calling for an apology for his misguided and irresponsible ruling.”