Tag Archives: Serena Williams

Dubbele moraal rond Williams is druppel die emmer doet overlopen

Vrouwen die protesteren tegen onrecht of frustratie tonen? Nog altijd schildert onze cultuur zo iemand af als een hysterische feeks, iemand die ontploft, die wangedrag vertoont, die boetes krijgt voor haar woede uitbarsting. Alsof de wereld vergaat. Ondertussen mogen mannen razen en tieren zonder dat er een haan naar kraait. Meest recente voorbeeld van die dynamiek: tennisster Serena Williams. Het voorbeeld biedt een giftige cocktail van seksisme, racisme en mannelijke machthebbers die met twee maten meten. Er was inderdaad sprake van wangedrag, maar nauwelijks van Williams.

Osaka met haar grote heldin Williams

Nederlandse en buitenlandse media staan bol van de verhalen over de incidenten tijdens de vrouwenfinale van de US Open. Deze belangrijke tenniswedstrijd ging tussen Serena Williams en Naomi Osaka. Voor beide tennissters stond er veel op het spel. Williams had de kans een 24ste overwinning op haar naam te zetten en daarmee een record te verbreken. Osaka kon de eerste Japanse/Haïtiaanse US Open winnares ooit worden.

In die beladen sfeer besloot scheidsrechter Carlos Ramos op een gespannen moment Williams te berispen omdat haar coach vanaf de tribune handsignalen naar haar zou hebben gezonden. Daarna strafte hij Williams toen ze haar racket kapot gooide. Toen Williams daartegen en tegen zijn eerder besluit protesteerde, nam hij haar een punt af, zodat Osaka in een beslissende set opeens met 5-3 voor stond in plaats van 4-3.

Osaka won de wedstrijd, maar de ceremonie bij de prijsuitreiking werd verstoord doordat het publiek boe bleef roepen naar Ramos en andere vertegenwoordigers van de US Open organisatie. Williams greep in om iedereen weer rustig te krijgen en Osaka haar moment van glorie te geven. Het gedrag van een ware kampioene, die haar verlies accepteert en haar tegenstandster eert en ruimte geeft.

Vanwaar het boe geroep van het publiek? Bij de situatie rond Serena Williams is het van belang één ding goed in het oog te houden. In het geval van een scheidsrechter die regels handhaaft gaat het niet om de vraag of zo’n functionaris het recht heeft maatregelen te nemen. Dat heeft zo iemand altijd. In dit geval gaat het om het hoe.

Het hoe. En daarin zit het venijn. Ramos vertegenwoordigt een cultuur waarbij mannelijke tennissers geen problemen ondervinden van gedrag waarvoor vrouwelijke spelers wél gestraft worden. Met een extra dosis venijn als de vrouw in kwestie ook nog een gekleurde huid heeft. Als een zwarte vrouw namelijk protesteert, duikt meteen het beladen stereotype van de boze zwarte vrouw op. Dat is een bedreiging die mannen het liefst zo snel mogelijk weer de grond in willen stampen. Williams maar ook andere zwarte vrouwelijke sporters botsen regelmatig tegen dat stereotype aan.

 

De voorbeelden zijn te talrijk om op te noemen, zo vaak is het seksisme in de sport zichtbaar. Als een man op de baan van shirt wisselt, geen probleem, doet een vrouw dat (met nog steeds een keurig hemd onder haar shirt aan) dan is het gelijk pats, sanctie van de scheidsrechter. Roger Federer, Novak Djocovic, Dominic Thiem, ze mogen er op los schelden en rackets bij de vleet kapot slaan, maar straf, ho maar. Mannen geven zelf ook toe dat ze bijna overal mee wegkomen. Zo twitterde tennisser James Blake:

I will admit I have said worse and not gotten penalized.  And I’ve also been given a “soft warning” by the ump where they tell you knock it off or I will have to give you a violation.  He should have at least given her that courtesy.  Sad to mar a well played final that way.

Voor een speler zoals McEnroe vormden de woede uitbarstingen en ander wangedrag zelfs een lucratief handelsmerk, een situatie die onbestaanbaar was bij vrouwelijke spelers:

After the BBC’s Panorama documentary revealed that John McEnroe was paid 10 times more than Martina Navratilova, despite her superior playing record, one of the many justifications cited for the discrepancy was that McEnroe was more entertaining. In other words, McEnroe’s personality – famous for angry outbursts on court – made him a better financial investment.

In het geval van Ramos komt daar nog bij dat de hele ellende begon toen hij besloot niet eerst te waarschuwen, maar meteen sancties op te leggen. En om als aanleiding voor een straf iets te kiezen waar normaal gesproken niemand een punt van maakt, omdat het overal voorkomt en zodoende iets is waar scheidsrechters normaal gesproken weinig mee doen. Alleen een zwarte vrouwelijke tennisspeelster krijgt straf en impliciet het etiket ‘valsspeler’ opgeplakt van de scheids. Daarmee beschuldigde Ramos Williams van iets heel ergs, in het openbaar, voor een miljoenenpubliek. Hij besmeurde haar eer en professionaliteit als tenniskampioene. Terecht dat Williams die smaad niet pikte, schrijft de Boston Globe

She was rightfully angry; not an angry black woman trope. This is a 23-time grand slam champ. “I don’t cheat to win,” she told Ramos. “I’d rather lose.”

Daarna strafte hij Williams voor het tonen van frustratie rond zijn sanctie-gedrag. Ramos kreeg als persoon eerder te maken met mannen die hem uitscholden, woede uitbarstingen hadden, rackets kapot gooiden, protesteerden tegen zijn beslissingen, enzovoorts. De Portugees legde die mannen zelden of nooit een sanctie op. Alleen Williams, een zwarte vrouw, moest het ontgelden. Zij mag geen racket kapot gooien of hem een leugenaar noemen omdat hij haar vals beschuldigde. Mannelijke spelers bevestigden de dubbele moraal die Ramos toonde in zijn beslissingen. Zo schreven tennisverslaggevers:

“I covered 17 US Opens for Sports Illustrated. There is no way a men’s player with Serena’s resume (multiple Grand Slam titles, economic driver of the sport) is getting a third code violation for that language in the finals of a major. No way.”

Dat verschil tussen straf voor mannen en voor vrouwen is ook waarom commentatoren zoals Sally Jenkins zo’n vernietigend oordeel vellen over het optreden van Ramos. De Washington Post journaliste beschuldigt Ramos van het misbruiken van zijn macht als scheidsrechter, en escaleren waar de-escaleren op z’n plaats was. Met alle gevolgen van dien:

“Ramos took what began as a minor infraction and turned it into one of the nastiest and most emotional controversies in the history of tennis, all because he couldn’t take a woman speaking sharply to him.”

Gezien de talloze voorbeelden, en deze nieuwe casus rond Ramos, is het niet zo gek dat de publieke opinie zich achter Williams schaart. Het gaat te vaak mis. Er is sprake van structureel onrecht waar vrouwen, zeker zwarte vrouwen, te vaak het slachtoffer van worden. We moeten daar tegen vechten. Williams doet dat, en velen volgen haar. Ook de Vrouwen Tennis Associatie (WTA) steunt Williams openlijk en uit kritiek op de dubbele moraal in het tennis algemeen en het seksistische optreden van Ramos in het bijzonder. Die steun in de strijd tegen seksisme, en het prachtige spel van Osaka, zijn de enige positieve elementen in dit hele verhaal.

De gereedschapskist: de patriarchale deal

Vrouwen willen vooruit komen. Maar ze bevinden zich in een seksistisch systeem, waarin je sociale straf krijgt als je niet voldoet aan het verwachtingspatroon voor echte vrouwen. Dus, wat kun je doen om ondanks je foute sekse toch iets te bereiken en je een beetje prettig te voelen? Een patriarchale deal sluiten!

Website Sociological Images omschrijft deze strategie als volgt:

A patriarchal bargain is a decision to accept gender rules that disadvantage women in exchange for whatever power one can wrest from the system. It is an individual strategy designed to manipulate the system to one’s best advantage, but one that leaves the system itself intact.

Hoe werkt dat? Laten we een veel gebruikte vorm van patriarchale deal gebruiken om deze techniek in beeld te brengen. Vaak uit de deal zich in ‘je conformeren aan het schoonheidsideaal’ om vooruit te komen in de wereld. Echte vrouwen hechten namelijk aan hun uiterlijk. En slimme vrouwen maken gebruik van hun uiterlijk om vooruit te komen.

Onder andere Serena Williams maakte dit type deal. Ze kleedt zich vrouwelijk, zelfs een beetje sexy, en krijgt in ruil hiervoor meer publiciteit en meer fanmail. Deze strategie zorgt ervoor dat ze wegkomt met het feit dat ze zich eigenlijk niet als een echte vrouw gedraagt. Ze traint uren per dag, zet inzicht, moed en doorzettingsvermogen in om tegenstanders van het tennisveld te slaan, en viert haar overwinningen – bijna alsof ze een man is. Haar sex appeal benadrukken wordt onder die omstandigheden bittere noodzaak:

selling one’s own sex appeal is more or less required for any female athlete who wants to reach the pinnacle of her career without being called a “dog” and a “dyke” at every turn.

Omdat dit allemaal zo kil en cynisch klinkt, spreken veel mensen in Nederland en daarbuiten liever van vrouwen die hun erotische kapitaal benutten. Dat komt veel hipper over. Niemand dwingt haar! Ze wil er zelf leuk uitzien! Girl Power!! Zodoende kan zelfs een feministisch maandblad als Opzij een in rode stof gehulde boezem op de voorpagina zetten, zonder dat iemand zich afvraagt wat hier niet klopt:

Vrouwen krijgen het erotisch kapitaal verhaal op een zilveren schaal gepresenteerd met een rode strik erom heen, een verkooppraatje van het type: je kunt er zelf voor kiezen, het zorgt ervoor dat je je mooier en sterker voelt en meer bereikt in je werk, blij blij blij. Opzij roept vrouwen expliciet op dit soort voorbeelden te volgen:

Daarom roept Opzij vrouwen op om op donderdag 9 februari hun vrouwelijke kant te benadrukken. Dat kan door je hoogste hakken aan te trekken, maar ook door alleen je lippen te stiften of een hooggesloten knalrode blouse aan te trekken. Maak er een foto van en upload die op onze website. Meedoen aan de actie kan tot 29 februari.

Ondertussen is het echter een en al nauwe rokken en hoge hakken. Knalrode blouse, lippenstift, je hoogste hakken aantrekken, dat lijkt precies op vrouwelijkheid zoals gedefinieerd door de populaire cultuur, en daarin draait alles nog steeds om wat mannen aantrekkelijk vinden. Nou, dan gaan de alarmbellen af bij de Zesde Clan. Als het klinkt als seksisme, eruit ziet als seksisme, dan is het hoogstwaarschijnlijk seksisme. Want laten we het eens omkeren. Krijgen mannen een oproep om hun erotische kapitaal in te zetten om hun leven een boost te geven? De Zesde Clan is deze riedel voor mannen nog niet tegen gekomen.

Deze vorm van patriarchale deal cq aanhangen van de ‘erotisch kapitaal-strategie’ bevestigt een onderdrukkend schoonheidsideaal voor vrouwen. Niet alleen kost het veel tijd en geld om aan die normen te voldoen, en vernielen vrouwen hun kuitspieren met de hoge hakken die Opzij aanbeveelt, maar het zadelt hen ook nog eens op met een tweede baan naast hun gewone werk. Zo schreef een Britse topchef in haar autobiografie:

…she finds herself thinking about the “second job” she has been holding down while working in male-dominated kitchens, “that of constantly, vigilantly figuring out and calibrating my place in that kitchen with those guys to make a space for myself that was bearable and viable”, she writes. “Should I wear pink clogs or black steel-toe work shoes? Lipstick or chapstick? Work double hard, double fast, double strong, or keep pace with the average Joe? Swear like a line cook or giggle like a girl? Meanwhile, the parsley needs to be chopped, and the veal chops seared off. There is, still, the work itself to do.”

Er bestaat een beroemd citaat over filmster en danseres Ginger Roberts. Tuurlijk was haar partner Fred Astaire goed, maar vergeet niet dat Ginger Roberts alles deed wat hij ook deed, alleen dan achteruit dansend en op hoge hakken. Blijkbaar is er ruim honderd jaar na de geboorte van Roberts nog steeds niks veranderd. Vrouwen moeten nog steeds op hoge hakken achteruit dansen om een boost aan het systeem te ontfutselen. Bah, bah en nog eens bah.