Tag Archives: seksisme in de media

Pers biedt alledaags seksisme

Spits dekt zich laf in met het woordje ‘lijkt’. Ondanks die schaamlap liet de kop ‘PMS lijkt vrouwengemekker’ niets aan duidelijkheid te wensen over. Vrouwengemekker. Dat neerbuigende woord sluit achteraan in een lange, lange rij van verwijten dat vrouwen zeuren, overdrijven, hysterisch zijn en zich vanalles inbeelden. Het is een schoolvoorbeeld van alledaags seksisme. Een hatende houding, structureel ingebed in het opgediende nieuws, volgens het principe dood door duizend kleine steekjes.

Zoals altijd met wetenschap is de werkelijkheid genuanceerder dan het etiket ‘gezeur van vrouwen’ doet vermoeden. Eenmaal aan het lezen geslagen blijkt het artikel in Spits naar verhouding nog redelijk genuanceerd. Maar zoals een vriend van de Zesde Clan terecht opmerkt: hoeveel mensen scannen alleen koppen, houden het bij de intro en slaan dan de pagina om? Ondertussen hebben ze wel in een grote kop het woord vrouwengemekker gelezen. Voilà, stereotype van zeikwijven bevestigd.

De vrouw als zeur is slechts één van de manieren waarop de media vrouwen reduceren tot een bordkartonnen karikatuur. Kranten, tijdschriften en reclamemakers zetten vrouwen routinematig neer als sekspoes. Gaat het echter om opinies en deskundigheid, dan verdwijnen vrouwen opeens uit beeld. Degene die dan aan het woord komt is in tachtig procent van de gevallen een man. Heeft een vrouw iets gepresteerd, dan blijkt uit onderzoek dat ze minder aan het woord komen over hun succes en kwalificaties. Daarentegen gaat het vaker dan bij mannen over hun persoonlijke situatie:

Dat lijkt onschuldig, maar is het volgens de onderzoekster niet: blijkbaar moet bij topvrouwen eerst uitgelegd worden hoe ze op die hoge positie terecht zijn gekomen. Zo krijgen topvrouwen in de Nederlandse pers minder de kans zich zakelijk te profileren dan een man, stelt het onderzoek. Dat maakt ze in de media nog onzichtbaarder dan ze op basis van hun geringe aantal al zijn, zegt Van Ravels.

Dat soort dingen, daar hebben we het over. Het lijkt onschuldig, maar alles bij elkaar opgeteld ontstaat een naar beeld….

Nederland stuurt vrouwelijke kandidaten naar huis

Laten we eens een paar zinnen proberen. De eerste, geparafraseerd: Tsja, weet je, binnen de PvdA bestaat er een traditie dat mannen op mannen stemmen. Dus dan heeft Diederik Samsom wel een winstkans. Maar dat gebeurt dus puur op het uiterlijk, niet op de inhoud. Pardon? Wat is dit? Of deze: ”Diederik, ga toch naar huis. Dacht je nou echt dat je voorzitter wordt? Daar ben je tè man en tè autochtoon voor.”Huh? Wat staat hier?

Nou, dit zijn uitspraken die Nebahat Albayrak te horen krijgt nu  ze zich kandidaat heeft gesteld voor het partijleiderschap van de PvdA. Alleen heeft de Zesde Clan alle aanduidingen voor vrouw vervangen door man, en van vrouw en allochtoon man en autochtoon gemaakt. De eerste uitspraak komt van ‘mediastrateeg’ Kay van de Linde, die op EenVandaag de kandidatuur van onder andere Albayrak beoordeelde. De andere is van een columniste van gratis krantje Spits.

Het ergste is nog dat dit soort seksistische praat zonder met de ogen te knipperen de samenleving in gaat. EenVandaag liet bijvoorbeeld die mediastrateeg aan het woord, samen met nog een paar andere mensen, toevallig allemaal blanke mannen van zekere leeftijd. Niemand die even aan Van de Linde doorvroeg van pardon, waar baseert u dit op? En wat bedoelt u eigenlijk? Dat vrouwelijke leden van de PvdA puur op basis van anatomie op iemand stemmen? Of dat Albayrak geen inhoud zou hebben? Heeft u haar cv wel eens bekeken?

Nog bonter maakten Pauw en Witteman het. Zij ontvingen Albayrak als gast en wilden het maar over twee dingen hebben: haar vrouwzijn en haar Turkse afkomst. Stel dat Samsom daar had gezeten. Zouden Pauw en Witteman zoiets bij een man flikken? Zeg Diederik, fijn dat je er bent, maar we gaan het niet over je plannen hebben. Hoe is dat nou voor jou, dat je een man bent en een autochtoon? Volslagen absurd. Albayrak overkomt het echter, en als ze er wat van zegt krijgt ze van Pauw te horen dat ze vervelend doet.

Albayrak is niet de enige vrouwelijke gast die een bijzonder onaangename en seksistische behandeling krijgt van Pauw en Witteman. Het duo kampt al lange tijd met een vrouwenprobleem. En zij niet alleen. Taalgebruik en symboliek in het mediacircus rondom het partijleiderschap van de PvdA zijn doordrenkt van de man als norm.

Wat krijgt een vrouwelijke kandidaat impliciet en expliciet te horen? Nederland laat haar weten dat ze niet past in het beeld van een partijleider. We vertellen haar op de landelijke televisie, dat we haar plannen onbelangrijk vinden en dat ze alleen stemmen krijgt op basis van uiterlijkheden. Sterker nog, ze kan maar beter naar huis gaan. En dan nog vragen waar de vrouwen blijven? Ze zijn er wel, maar wij sturen ze weer weg. Daar zouden we eens wat aan moeten doen.

Engeland in de ban van discussies over feminisme

Wow, in de Engelse pers wemelt het op dit moment van de artikelen over feminisme en seksisme in de samenleving. Twee bewegingen zorgen voor deze piek in commentaren en analyses. De conservatieve Tory partij heeft het moeilijk en probeert vrouwelijke kiezers terug te winnen. En een parlementair onderzoek naar de mores in de media heeft mensen alert gemaakt op de vele vormen van seksisme waar kranten en tijdschriften zich schuldig aan maken.

Vorig jaar begon een parlementair onderzoek naar normen en waarden van de media, opgezet naar aanleiding van een enorm afluisterschandaal bij News of the World. Diverse vrouwengroepen grepen hun kans. Ze verenigden zich, analyseerden seksisme in de media en dienden een rapport in bij de parlementaire onderzoekscommissie, de Leveson Inquiry, met de oproep seksisme en vrouwenhaat mee te nemen in het onderzoek.

Deze actie van vrouwengroepen gooide de sluimerende onvrede met seksisme in de maatschappij wagenwijd open. Het bracht in kaart hoe erg het seksisme is. Met talloze pijnlijke voorbeelden. Daarna leverde de manier waarop mensen omgingen met de Leveson Inquiry weer nieuwe voorbeelden van seksisme op. Dat versterkte de boodschap van het rapport nog eens.

De actie om seksisme in de media bespreekbaar te maken had succes. Er volgden allerlei artikelen en discussies. Het debat breidde zich al snel uit, want seksisme in de media gebeurt lang niet altijd zo open en bloot. Vrouwen worden ook ondermijnd omdat de media hen eenvoudigweg negeren of onder het tapijt schoffelen. Subtiel seksisme zeg maar. Dat leidde weer tot onder andere deze goede analyse in de New Statesman, over het onderliggende probleem: de krant is nog steeds een meneer. Dan gebeurt er dit:

These male-dominated environments create what blogger Natalie Dzerins describes as a “mutually reinforcing system of dominance”: men are dominant, therefore men make the news, therefore men feature more heavily in the news, therefore men are dominant, ad infinitum. This isn’t a case of nasty, brutish men pushing women out of the journalism scene — it’s the creation of a culture where male ideas rule and women must compete on a male playing field.

Dat heeft grote gevolgen voor de berichtgeving:

…is it any wonder, then, that issues affecting 51 per cent of the population are often relegated to the Life and Style section of newspapers? If most of the people making the news aren’t affected by women’s issues, then they are niche in the eyes of editors. It is acceptable to put articles about knitting patterns and rape side-by-side, as though both are as trivial and marginal as each other. Making sure women input equally into the news is, in my mind, the only way of ensuring the output is equal too. It’s a classic case of “nothing about us, without us.”

Dat is een feministische oproep pur sang. Naast deze aandacht voor beeldvorming over vrouwen speelt een tweede factor een rol bij de piek in artikelen over vrouwen en feminisme. De conservatieve Tory partij zit in de problemen. De partij verliest in rap tempo vrouwelijke kiezers en de partij worstelt met het vraagstuk: hoe krijgen we ze terug? Uitingen van seksisme vanuit de partij verergerden het probleem nog. Er moest iets gebeuren. Het nieuwe jaar 2012 begon daarom met een campagne om vrouwen te winnen. De ware feministen zijn eigenlijk de Tories:

Torylid Louise Mensch zette de boodschap kracht bij met een opiniestuk waarin ze nogmaals herhaalde dat Tories eigenlijk de echte feministen zijn. De Tories halen het feminisme uit het ghetto! Zij doen echt iets voor vrouwen, veel meer dan progressieve partijen!

Deze claim leidde bijna meteen tot ongelovige reacties. Alerte bloggers verwezen meteen naar de Verenigde Staten, waar de Republikeinen ook al een eigen versie van het feminisme promoten:

Sure, our version doesn’t carry the requirement to be in favour of limiting reproductive choice, the expectation that they’ll be vocal Christians and that they’ll champion those who choose to have many children. But in many other ways it’s very similar – from the emphasis on personal achievement and success, the talk of the “potential” of women to the calls to “reclaim” gender equality from the left. And of course it’s generating debate – for the simple reason that while the spokespeople for “blue feminism” are all about what a good thing it is, it doesn’t actually have much to say about most aspects of most women’s lives.

Ook Forty Shades of Grey gelooft er niks van dat Tories daadwerkelijk iets kunnen betekenen voor vrouwen. Met name de claim dat de partij zich inzet voor vrouwen roept hoongelach op bij haar. Want de door de Tories doorgevoerde bezuinigingen komen onevenredig hard terecht bij vrouwen, de pijn is op geen enkele manier eerlijk verdeeld. Dus waaruit bestaat dat feminisme van de Tories dan:

Who ARE these Tory grassroots backbench women? Who ARE these Tory male feminists? What do they DO? How is your front bench in ANY FUCKING WAY committed to social justice or women’s issues? Look at the damn links above to see how damn committed this bunch are to ‘women’s issues’. Unless they actually think that what women are concerned about is “Oh, I just DON’T KNOW HOW I WILL GET BEATEN TO DEATH OR STARVE TODAY”. I demand to see evidence of this ‘movement’.

Libertarian Lou benadrukt dat ‘in je kracht komen’ en vrije keuzes maken enzovoorts weinig betekenen in een van seksisme doordrenkte samenleving:

Less than 800 people could be bothered watching Louise Mensch and Laurie Penny […] but all around the world, women and men were watching ‘Jodie Marsh Bullied: My Secret Life’, and learning something terrifying: that as children, girls like Zoe are taught never to be clever, and then, later in life, women are blamed and mocked for acting dumb. Women like Jodie Marsh are taught they are ugly and deserve abuse for it, and then, later in life, get taught that they deserve abuse for being too into their looks or for having plastic surgery. It goes on and on. Girls get taught to be permanently sexually available in order to be respected or loved – then, later in life, we get told we don’t deserve respect or love because we are sluts and whores.

Iets wat ook Natasha Walters al aan de kaak stelde en onderbouwde in haar boek Living Dolls, de terugkeer van het seksisme. En eerder Ariel Levy en haar analyse van de bimbocultuur, waarin de echte vrouw een plastic vrouw is die op een sexy manier in haar kracht gaat staan om mannen te behagen. Zie ook ‘empowerful women’  van weblog I Blame The Patriarchy:

She may only earn 3/4 of what a man earns, but she damn well has the empower to look sexy doing it in her cheapcrap push-up bra from Victoria’s Secret. She has the empower to demand pink products from manufacturers. She has the empower to cry out ‘I did it for me!’when she gets her boob job; maybe she even has the empower to believe it. The empowerful woman is saucy, yet feminine. Clever, yet feminine. In her early thirties, yet feminine. Heterosexual, yet feminine. Stays in shape eating Lean Cuisine and sweating blue Gatorade while kickboxing in slow motion, yet feminine. Yes, the empowerful woman is many things. Too bad powerful isn’t one of them.

Dat is iets waar zowel meisjes als vrouwen mee te maken hebben. En waar opnieuw discussie over ontstaat in het Engeland van de blote borsten op pagina drie en pijnlijke bezuinigingen op zaken als blijf van mijn lijf huizen en sociale voorzieningen voor alleenstaande moeders. Het feminisme is springlevend. De discussie bruist. Hopelijk levert het concreet iets op, zoals meer vrouwen in redacties en alsnog fondsen voor blijf van mijn lijf huizen.

De genadeloze focus op de single vrouw

Wat een bijzonder leuk toeval. Een artikel in het NRC over ongetrouwde hoogopgeleide vrouwen, met als teneur ‘vrouwtjes, als jullie niet inbinden kom je nooit aan de man’. Tegelijkertijd publiceerde een Engelse krant een artikel die dit type berichtgeving radicaal naar de prullenbak verwijst. De onderliggende boodschap aan vrouwen is namelijk altijd dat ze té zijn. Te hoog opgeleid, te geëmancipeerd, te veeleisend. Ze  moeten trouwen en genoegen nemen met minder. En dat is seksistisch, lieve lezers.

Die goeie ouwe tijd, toen je niks te kiezen had……

Het NRC zet de toon al meteen met de kop. Vrouwen wees gewillig, want geschikte mannen zijn schaars. Oei! Dit gaat naadloos over in de volgende intro:

Emancipatie heeft een prijs. Jonge vrouwen die in de grote stad gaan studeren, merken het op college en in de kroeg: mannen met dito kenniskapitaal zijn, anders dan voorheen, in de minderheid. Voor de hoogopgeleide man een prettig uitgangspunt, want zij kunnen weer de seksuele mores bepalen.

Vrouwen krijgen in drie zinnen twee keer straf van het NRC. Best knap! Eén keer omdat ze het waagden te emanciperen – waarbij de schrijver, Steven de Jong, niet uitlegt wat dat volgens hem inhoudt, emanciperen. Het moet echter iets heel naars zijn, want je betaalt er een prijs voor. En een tweede keer omdat ze vaker dan mannen een hoge opleiding heben. Dit is een schoolvoorbeeld van vooruitgang voor vrouwen beschrijven in termen van falen.

Om te voorkomen dat iemand de auteur van seksisme kan betichten, citeert hij daarna een aantal mensen. Niet zomaar willekeurige mensen, nee, alleen zij die de constructie ‘hoog opgeleide vrouw als probleem’  onderschrijven. Die vrouwen blijven alleen en beweren dat ze dat prima vinden. Ja ja. Ze wijzen mannen af ‘omdat die naar koekjes ruiken’. Nou jaaaa, hoe durft ze, dat loeder.

Nee, dan Rusland. Daar heerste na de tweede wereldoorlog ook een mannentekort. En hoe ging het daar destijds? Vrouwen kenden hun plek toen nog. Die vonden dat ze goed zaten als ze een man troffen die geen alcoholist was en hen niet sloeg. Ah ja, fijn, die nostalgie naar vroeger, toen alles beter was. Daar kunnen die hoogopgeleide vrouwen het mee doen. Ze moeten een man scoren, want dat is het enige wat telt.

Tamara Winfrey Harris signaleert in The Guardian dat dit discours niet beperkt blijft tot hoogopgeleide blanke vrouwen. Zwarte- en moslimvrouwen moeten dezelfde boodschap aanhoren. Winfrey moet hier niets van hebben:

While race and religion have their parts to play in the narrative, what is truly at work here is sexism: the sexist way society views a woman’s role in romantic entanglements. A woman’s worth comes from being chosen, not choosing. Men will be men, so it is believed; as women, our focus should be on adapting to men, notdemanding partners who fulfill our needs. This is a view that transcends race and religion.

O help, snel, een alcoholistische man die me slaat! Alles is beter dan geen man!

Het leuke van dit soort stereotiepe verhalen over de alleenstaande vrouw als probleem is, dat de auteurs vaak zelf hun eigen sprookje ondermijnen in hun eigen stuk. Zo ook bij de opsteller van het NRC-artikel. Meteen na de intro, waarin hij vrouwen op hun kop geeft vanwege te geëmancipeerd en te hoog opgeleid, meldt hij zelf al behulpzaam dat het overschot aan jonge hoogopgeleide vrouwen alleen zichtbaar is in een beperkt aantal steden.

De basis voor het artikel blijkt dus een paar steden te zijn en dat is het dan. Huh??? Ja, legt De Jong uit, in andere grote steden, zoals Eindhoven, domineren exacte opleidingen. Daar wonen juist meer hoogopgeleide mannen dan vrouwen.

Wacht, stop de pers! Dus daar kunnen vrouwen de seksuele mores bepalen? Waarom lezen we daar niks over? En waarom zouden mannen of vrouwen altijd hetero zijn? Hoe zit het met lesbiënnes? De kop had ook kunnen zijn ‘Amsterdamse lesbiënnes wanen zich in paradijs’. Of ‘Eindhovense homo’s kampen met keuzestress’ vanwege het grote aanbod jonge goed opgeleide mannen.  Maar dat lezen we niet.

Het stuk roept nog meer vragen op. Wat houdt een hoog opgeleide vrouw tegen om via internet te daten, of naar Eindhoven te reizen als daar zoveel hoogopgeleide mannen rondlopen? Hoe zit het met het platteland? Blijven daar alle laag opgeleide mensen zitten? Hoe pakken die mannen en vrouwen de jacht op partners dan aan?

Waarom zou je de status van alleenstaande trouwens willen beschrijven in termen van ach en wee? Die fundamentele vraag blijft buiten beeld. Plus, als je dat al wil doen, waarom is single zijn dan voornamelijk een probleem waar vrouwen mee zitten? Da’s een dubbele moraal, De Jong…. Helaas. We lezen er niks over. Niet gehinderd door feiten of logica schept De Jong op een kunstmatige manier voor een  kunstmatig afgebakende groep vrouwen een kunstmatig mannentekort. Het resultaat is onlogisch en onsmakelijk.

NRC, je leek altijd zo’n goede krant. Wil je dit asjeblieft nooit meer doen?

Het onbehagen rond vrouwelijke leiders

Er bestaat nog steeds geen duidelijke landkaart voor vrouwen in de politiek, stelt The Guardian.  Als samenleving zijn we zoekende om denkbeelden over vrouwen te verenigen met denkbeelden over hoe een krachtige leider eruit ziet. Die worsteling is zowel zichtbaar in fictie (films, tv-series), als in de behandeling van vrouwelijke leiders in de realiteit, met seksisme en vooroordelen als extra nadelige factor. Zelfs een ‘vrouw van’ is niet veilig voor kritiek, tonen de debatten over de status van Michelle Obama aan.

In het geval van Michelle Obama treden zelfs twee enge fenomenen in werking. Ze is vrouw, én zwart, en is zelf dan wel geen president, maar wel de echtgenote van een president. Daarmee heeft ze een indirecte macht die haar eng maakt. Allerlei media schuiven haar zonder pardon in het kamp van de Boze Zwarte Vrouw. Obama zelf heeft inmiddels verklaard dat ze doodmoe wordt van dit stereotype. Ze is niet de enige die hier niet goed van wordt. Veel zwarte vrouwen zoeken naar een goede manier om psychologisch gezien uit dit hokje te ontsnappen:

There’s plenty to be angry about – the fact that black women in America are three times more likely to die in childbirth than white women, the race-baiting, anti-abortion billboard campaign in America that claims that black women’s wombs are the most dangerous place for black babies, the way that poverty is only worthy of discussion now that white, middle-class people are feeling the pain. My father used to say that if a person isn’t angry then they aren’t paying attention. I say that if you aren’t angry, the odds are you are one of the people pissing me off.

Zonder de complicerende factor van ras is het al lastig genoeg, schrijft The Guardian. Want de man is de norm in de politiek:

With politics, business, the media, and most major industries still male-dominated, there is a recognised approach available to the small group of privileged men who reach the top. There is a uniform: grey suit, shirt, tie. There is a debating style: apparently straightforward, often slippery, with a tendency towards the adversarial. There is an attitude; an air of confidence and absolute certitude. Power is theirs for the taking, and they have gone right ahead. […] If male is the default position, women will always be judged against it. Too masculine, and we’re threatening; too feminine, and we’re airheaded.

Dat maakt politieke campagnes erg lastig. Journalist en politiek commentator Anne Kornblut volgde de campagnes van Hillary Clinton en Sarah Palin en maakt inzichtelijk dat beide vrouwen onder andere verloren omdat hun sekse hen in de weg zat. Clinton’s campagneteam had bijvoorbeeld geen idee hoe ze haar vrouwelijkheid in moesten passen. Moesten ze benadrukken dat ze een vrouw was? Moest ze zich presenteren als een soort ere-man? Clinton zelf wilde haar sekse het liefste negeren, ze wilde niet als vrouw maar als professional, op haar eigen merites, beoordeeld worden.

Nobel, maar daardoor miste haar campagne cruciale kansen, schrijft Kornblut. Clinton boekte historische overwinningen, als vrouw, maar niemand besteedde er enige aandacht aan. Barack Obama’s team riep het juist van de daken als hij, als zwarte man, iets unieks bereikte. Clinton’s campagneteam verzuimde ook om met name jonge vrouwen voor haar kandidatuur te winnen. Ze gingen er vanuit dat vrouwen automatisch voor een vrouw zouden stemmen. Dat is echter geen natuurwet.  Jonge vrouwen liepen massaal over naar Barack Obama. Ironisch genoeg had hij, als man, voldoende vrijheid om zijn ‘zachte’ kant tonen. Dat viel erg in de smaak bij de kiezers.

Obama profiteerde ook van het seksisme in de Amerikaanse maatschappij. Clinton kreeg een ongenadig vijandige media over zich heen. Ze werd aangevallen op haar ‘kakelende’ lach, op het pimpen van haar dochter ten behoeve van haar campagne, haar kledingkeuze, haardracht. Team Obama kleedde zich ijverig in t-shirtst met seksistische teksten zoals ‘bros before hos’ en Clinton kreeg te horen dat ze overhemden moest gaan strijken. Die systematische vrouwenhaat bracht schade toe aan haar campagne en verminderde haar kansen. (Latere wetenschappelijke studies bevestigden deze vermoedens en onderbouwde de waarnemingen met harde cijfers.)

Het enige wat we kunnen doen is blijven proberen, iedere keer opnieuw leren van ervaringen, in kaart brengen wat wel werkt en proberen te vermijden wat schadelijk is. En ondertussen werken aan een mentaliteitsverandering. Want zolang vrouw nog steeds automatisch geassocieerd wordt met dat wat minder is, de niet-mannelijke, de vreemde uitzondering, blijven we dit probleem houden.

UPDATE Heet van de naald: een studie waarom zo weinig vrouwen in de V.S. zich kandidaat stellen voor een politieke functie. Vrouwen hebben haarscherp door dat zij aanlopen tegen vooroordelen en een vijandige pers. Daarnaast of als gevolg daarvan hebben ze meer dan mannen de neiging op zeker te spelen, niet teveel risico’s te nemen, en twijfelen ze aan hun eigen capaciteiten. Ook krijgen vrouwen weinig stimulans om zich kandidaat te stellen. Mannen krijgen uitnodigingen en bemoedigende opmerkingen, vrouwen bijna nooit.

Engelse organisaties inventariseren seksisme in Britse roddelpers

Misschien hebben jullie al het een en ander gelezen over een analyse van diverse Britse vrouwenorganisaties naar de inhoud van drie sensatiekranten? Hoe dan ook, de Zesde Clan linkt je graag door naar de originele tekst van het gehele onderzoek. De organisaties boden hun analyse aan bij de Leveson Inquiry, een parlementair onderzoek naar de mores van de Britse pers naar aanleiding van de schandalen bij News of the World. Deze krant overtrad de wet door allerlei bekende personen af te luisteren en deze illegale opnames te gebruiken voor sensatieberichten.

De vier organisaties, waaronder Equality Now en Object, lazen drie kranten van de roddelpers, namelijk The Sun, The Sport en The Daily Star. Ze brachten systematisch in kaart hoe deze kranten over vrouwen schreven. Dat is nodig, want we denken te weten dat dit belachelijke bladen zijn vanwege de blote dame op pagina drie en allerlei senstationeel non-nieuws. Maar weten we dat echt? Wat gebeurt er als je echt leest wat er staat, de foto’s analyseert, en dit alles duidelijk op een rijtje zet?

Wat de Zesde Clan betreft liegen de uitkomsten er niet om. De journalisten van deze drie tabloids maken vrouwen routinematig belachelijk en reduceren hen tot geseksualiseerde lichaamsdelen. De kranten schrijven over seksuele intimidatie en geweld als iets wat gezonde mannen nou eenmaal doen, het is een grapje, vrouwen zouden juist trots moeten zijn dat mannen naar hun billen en borsten willen kijken, en bovendien, als je er zo sletterig uitziet vraag je erom dat een man je verkracht. Probleemrubrieken adviseren vrouwen om achter het aanrecht te staan in lingerie, dan zal de relatie met hun partner vast verbeteren.

De vrouwenorganisaties willen dat de commissie seksisme meeneemt in het onderzoek naar het gedrag en handelswijze van de media. Vandaar dat ze hun onderzoek aan de Leveson commissie aanboden. De organisaties krijgen steun voor hun actie. Seksisme vormt een van de pijlers van de sensatiejournalistiek in Engeland, signaleert onder andere de Engelse auteur Laurie Penny.

De commissie Leveson, én de samenleving als geheel, kunnen er daarom niet omheen hier gericht aandacht aan te besteden:

There is this continuing myth that journalism is objective. Maybe that’s what it aspires to be, but even on a good journalist’s best day, 100% objectivism isn’t possible. On a bad journalist’s worst day, moral depravity, libel and sometimes oblivious accomplice to downright misogyny is not just possible, but it happens time and again. […] Media is the lens through which we view, create, and reflect cultural realities, including biased gender (and racial, class, etc.) portrayals. From sexed up ads to tongue-in-cheek references to floozies or hoes, the media can and does contribute both subtly and explicitly to the sexism around us. But because it’s “the lens” or the medium through which we receive messages, it’s harder to turn the microscope on it itself.

Politiek = race tussen mannen???

Dankzij waakhonden in de V.S. komen er steeds meer voorbeelden beschikbaar van seksisme in de media. Kranten en talkshows in de Verenigde Staten hebben veel moeite met vrouwelijke kandidaten. Hun nieuwste wapen: de aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar voorstellen als een race tussen twee mannen. Dan weet je zeker dat vrouwen geen plaats krijgen in het debat.

Website Sociological Images vat deze techniek mooi samen in tekst en beeld. Bij een recent debat op de televisie kregen vooral twee mannelijke kandidaten vragen en konden zij op elkaar reageren. Een foto van deze situatie laat zien hoe beide heren met elkaar in discussiëren terwijl Michele Bachmann er ietwat verloren bij staat. Dat zijn dodelijke momenten voor een kandidaat die een gooi wil doen naar het presidentschap.

Sociological Images neemt in haar berichtgeving mee dat dit voorbeeld niet op zichzelf staat. De Rutgers University bestudeerde wat er in de geschreven pers gebeurde toen Elizabeth Dole deel wilde nemen aan de verkiezingen voor het presidentschap. De Universiteit van Kansas analyseerde de berichtgeving in de media toen Hillary Clinton zich mengde in de kandidaatstelling voor deelname aan de presidentsverkiezingen van 2008, gevolgd door Sarah Palin.

In beide gevallen liegen de conclusies er niet om. De media reageren niet alleen op gebeurtenissen, maar doen er ook op een bepaalde manier verslag van. Dat beïnvloedt lezers/kijkers, en in het geval van vrouwelijke kandidaten was die beïnvloeding vaak negatief. Het rapport over Elizabeth Dole, die zich in 2000 terugtrok als mogelijke presidentskandidaat voor de Republikeinen, noteerde de volgende feiten:

  • Kwantitatief kwam Dole er slecht van af. Op basis van opiniepeilingen en verkiezingen was duidelijk dat ze de op een na succesvolste was, maar haar kandidatuur kreeg veel minder media-aandacht dan je op basis van dat feit mocht verwachten. De media concentreerden zich op de mannelijke kandidaten.
  • Kreeg ze aandacht, dan legden journalisten veel meer dan bij de mannelijke kandidaten de nadruk op haar uiterlijk en persoonlijke trekjes. Een deel van die artikelen was negatief en minachtend van toon. De pers omschreef Dole in negatief beladen termen zoals robotachtig en kil, typische bijvoegelijk naamwoorden waarmee vrouwen om de oren worden geslagen.
  • Journalisten kwamen er maar niet overheen dat ze een vrouw was. Ze beschreven Dole in termen van de uitzondering, de eerste die een poging doet. Ging het om de race tussen de kandidaten, dan schreven ze in termen van Dole’s vermeende gebrek aan ervaring en kunde om fondsen te werven. Beide typen artikelen wekten de indruk dat Dole weinig kans maakte op de nominatie. Bij de mannelijke concurrentie waren dit soort uitlatingen afwezig.
De studie concludeert dat Dole populair was bij de kiezers, maar niet de steun had van haar partij en al helemaal niet van de media.
 
Negen jaar later kunnen de onderzoekers van de universiteit van Kansas nagenoeg dezelfde conclusies trekken na de mislukte race van Hillary Clinton:
Something is definitely amiss, and it
is difficult to deny that the mainstream media finds it acceptable to be blatantly sexist
and with few exceptions and suspensions of reporters, unapologetic. Further, media
portrayals do send messages that women are not as competent and are unsuited to
certain offices—whether they have the qualifications or not.
Het positieve van dit hele verhaal is dat deze ervaringen ervoor zorgen dat mensen wakker schrikken. De verkiezingen van 2008 leidden tot de oprichting van de website Name it, Change it, waar voorbeelden van seksisme in de media verzameld en bekritiseerd worden. Op het aan deze site verbonden weblog volgt het ene onsmakelijke voorbeeld het andere op. Opvallend daarbij is hoe vaak seksisme hand in hand gaat met racisme om vrouwen te marginaliseren.
 
Dat sites dit soort ontwikkelingen volgen en publiekelijk aan de kaak stellen, betekent dat journalisten (en campagneteams) minder makkelijk wegkomen met gezwam over kille bitches en het kapsel of de etnische afkomst van de vrouwelijke kandidaat. In plaats daarvan moeten ze zich op de inhoud concentreren. Als ze Bachmann dan al willen afserveren, zullen ze daar genoeg feitelijke argumenten voor vinden die niets met haar sekse te maken hebben.

Journaliste zou zelf schuldig zijn aan haar eigen aanranding

Het haalde kort het nieuws in Nederland: de Amerikaanse verslaggeefster Lara Logan was aan het werk op het Tahrirplein in Egypte toen haar team werd aangevallen door een menigte mannen. De mannen scheidden Logan van haar collega’s, sloegen haar en randden haar aan. Een groep Egyptische vrouwen en soldaten bevrijdden haar. Nog geen uur nadat dit nieuws bekend werd in de VS, begonnen allerlei mensen het slachtoffer de schuld te geven. Had Logan maar niet zo’n knap vrouwtje moeten zijn!

Lara Logan, verslaggeefster voor CBS.

Teneur van de reacties: Logan? Wat doet zo’n knap vrouwtje op het Tahrir plein? Ze wilde zeker aandacht! Die losbandige trut was dom en had de verkeerde, want te sexy kleding aan, geen wonder dat mannen wild werden. Ms Magazine geeft verschillende voorbeelden van mensen en media die op weblogs, in kranten en op televisie op deze manier over de zaak Logan spraken. 

De volautomatische neiging om Logan de schuld te geven van wat haar overkwam toont aan dat de verkrachtingscultuur nog springlevend is. (Voor meer informatie over rape culture: zie Feminism 101. Of lees deze analyse van een krantenbericht, waar de verkrachtingscultuur in volle glorie de kop op steekt). Zoals de Guardian terecht opmerkt, is dat een cultuur die overal te vinden is, in Egypte, in de Verenigde Staten, en in Nederland. De aanval op Logan is slechts een katalysator, waardoor deze mentaliteit in de openbaarheid piekt:

As feminists have forever said, sexual violence is a crime of power, committed to control and intimidate women. When people react to sexual assault and rape by suggesting women brought it on themselves, they finish the job the attacker started. It’s sad to say that the assault on Lara Logan didn’t end when she was rescued in Egypt, and to note that it’s now being expanded as an assault on all women who have ambitions, or who are willing to be out in public while looking attractive. This response to Logan’s attack should make it clear that the US and Egypt differ on the issue of sexual violence perhaps only in degree but not in kind.

Sociale media speelden een belangrijke rol bij het verspreiden van het gedachtengoed dat slachtoffers van verkrachting zelf de schuld hebben. Gezaghebbende figuren pleurden wat ze dachten meteen op Twitter, zodat de hele wereld kon meegenieten van hun seksisme:

When the news broke, Nir Rosen, a fellow at the New York University Center for Law and Security, promptly whined to Twitter, “It’s always wrong, that’s obvious, but I’m rolling my eyes at all the attention she’ll get,” adding, “She’s so bad that I ran out of sympathy for her.”

De academicus kreeg zoveel negatieve reacties op dit bericht dat hij zichzelf probeerde te redden met het argument ‘sorry, grapjes maken onder vrienden liep wat uit de hand, ik vergat even dat Twitter openbaar is’. Dit laffe excuus mocht niet baten: Rosen nam ontslag bij de universiteit. Bovendien: aanranding, grappig? Voor wie?

Andere mediagrootheden gooiden het op de politieke overtuigingen van Logan. Jim Hoft, bekend in de VS vanwege het programma Gateway, gaf Logan de schuld van wat haar werd aangedaan door mannen, met het volgende argument: haar liberale gedachtengoed en haar illusie dat ze boven het geweld in Egypte kon staan. Met die houding vroeg ze er gewoon om dat mannen haar een toontje lager lieten zingen. Hoft liet later weten dat hij nog steeds achter zijn opvattingen staat. Fijne vent.

Ondertussen geen woord over de schuld van de daders, en geen woord over de rol die seksueel geweld speelt bij het inperken van de vrijheden van vrouwen. Want Logan moest naar het ziekenhuis voor behandeling van haar wonden en kan voorlopig niet werken. Ms Magazine sluit af met het volgende:

Here’s what you do say when something like this happens. Like countless women around the world, Lara Logan was attacked in the line of duty. She was assaulted doing her job. It was a crime of unspeakable violence. And your opinion of how she does that job, the religion her assailants share with a few million other people, or the color of her hair has nothing to do with it.