Tag Archives: Salafisten

Vrouw en vrijheidsstrijd sluiten elkaar uit

Het boek Third World, Second Sex bracht in 1984 de ervaringen van vrouwen in kaart bij nationale bevrijdingsoorlogen. Tijdens opstanden en gevechten mochten vrouwen best meedoen. Zodra de ergste strijd voorbij was, moesten ze echter snel weer thuis gaan zitten. Bijna dertig jaar later blijkt dat er weinig vooruitgang in zit: ‘als vrouw mag ik in Syrië niet echt meevechten’

Beeld ‘vrouw in het verzet’, ter ere van Hannie Schaft.

Opstanden leveren gemengde gevoelens op. Dus eerst deze disclaimer: ja, geweld is erg. We zouden liever zien dat leeuwen en lammetjes vredig in dezelfde weide zij aan zij liggen. Het echte leven verloopt echter minder idyllisch. Soms is de maat vol en ontstaat er strijd tegen een regime. Waarbij mensen de wapens oppakken en er doden vallen. Vervolgens ontstaat er vaak een ideologisch mijnenveld. De terrorist van de een is de Hannie Schaft van de ander. Wie gelijk heeft? Dat verschilt per tijdstip en per bron.

Los van die ideologische strijd blijft de kwestie echter dit. Mannen komen in opstand tegen een regime. Vrouwen komen in opstand tegen een regime. Waarom tellen vrouwen niet volwaardig mee? Waarom mogen zij niet doen wat ze doen, zonder dat allerlei mensen kritiek gaan uiten? Het interview met een Canadese Syrische die terugkeerde naar haar geboorteland en daar de wapens oppakte, licht een tipje van de sluier op.

De Zesde Clan ontwaart drie hoofdmotieven. Ten eerste godsdienst. De Syrische opstandelingen hoopten op westerse steun, kregen die niet, en accepteren inmiddels hulp van Salafistische organisaties. Deze conservatieve stroming heeft het niet op vrouwen die in de openbaarheid treden. Om sponsors te vriend te houden ontkent de commandant momenteel dat hij een vrouw in de gelederen heeft.

Ten tweede: macho eer. Wat, een vrouw die de wapens oppakt? Waren de mannen op? Zijn ze te bang om te doen wat echte mannen behoren te doen? Schande. Naast verwachtingen over wat mannen dienen te doen, bevat dit sentiment ook verwachtingen over wat vrouwen behoren te doen. Zoals zedig thuis blijven zitten. Een trend die de Salafisten mooi versterken.

Tot slot: geen zin hebben in verdeeldheid. Want als je interne spanningen krijgt, verzwak je, en als je verzwakt, verlies je de strijd. Dus een vrouw die spanningen oproept met haar aanwezigheid moet terug haar hok in. Bovendien kunnen discussies binnen het verzet, over zoiets als de rol van vrouwen binnen de revolutie, een nare richting op gaan. Als het debat bijvoorbeeld het seksisme in de maatschappij openbaart.

De collectieve minachting voor vrouwen blijkt bijvoorbeeld één van de oorzaken van de achteruitgang voor vrouwen in Egypte. Vrouwen speelden een belangrijke rol in de opstand, maar belanden nu achter in de bus omdat vrouwenzaken niet belangrijk zouden zijn. Het gaat om hét land, hét volk. Problemen zoals moedersterfte of de politieke vertegenwoordiging van vrouwen zijn in die optiek een niche markt, geneuzel in de marge van een exotisch minderheidsgroepje. Als je kritische vragen gaat stellen over die denkwijze, wordt het seksisme snel pijnlijk…. En mensen willen geen pijn lijden, of privileges opgeven. Het zou veel beter zijn als iedereen z’n mond houd.

De Arabische Lente woekert voort. De minachting voor vrouwen, de onwil om hen als volwaardig burger deel te laten nemen aan de maatschappij, ook.

NB bij de foto: het beeld Vrouw in Verzet werd gemaakt door Truus Oversteegen, zelf ook actief in het Nederlandse verzet tegen de Duitse overheersing. Over haar werk vertelde de kunstenares:

“Het symboliseert de overmacht waar tegen we vochten. Het beeld is niet alleen bedoeld om Hannie Schaft te eren, maar alle vrouwen uit het verzet, want er is haast niets om die vrouwen te gedenken, en natuurlijk is het ook voor mijn verzetsmakkers.”

Vrouwen horen niet tot het volk bij Egyptisch parlement

Vrouwen maken de helft van de bevolking uit, maar als je kijkt naar de samenstelling van de volksvertegenwoordiging in Egypte zou je dat niet zeggen. Vrouwen zijn nagenoeg afwezig in het pas geïnstalleerde parlement. Al hun activisme, hun deelname aan de opstand, protestmarsen houden, het leidde tot slechts acht benoemde vrouwen, nog geen twee procent. Geen enkele partij nam vrouwelijke kandidaten serieus.

Zoek de vrouwen.

Women’s Media Center heeft een duidelijke analyse over dit gebrek aan vrouwelijke volksvertegenwoordigers:

We can’t just blame Islamists who didn’t run women candidates; liberal parties also failed to support women candidates. Despite the rule that one woman had to be included on every party’s lists, all of these women appeared at the end of the lists. Because of the proportional system, if eight names are listed, unless your name is in the top three or four, you’re unlikely to be elected. There used to be a quota for women, but quotas became synonymous with the old regime that used women for their own interest. Women’s rights organizations tried to lobby for reinstating the quota system but did not succeed.

Een breed gedeelde, institutionele weerstand hield vrouwen op die manier buiten de poort. Erger, dit bijna geheel uit mannen bestaande parlement gaat niet alleen de nieuwe grondwet opstellen, maar werkt ook mee aan een conservatief klimaat. Analisten signaleren dat Egypte op dit moment met zoveel complexe, onoverzichtelijke problemen kampt, dat politieke partijen het eenvoudiger en makkelijker vinden om zich te beperken tot het morele gedrag van vrouwen. Trekken ze de juiste kleren aan, gedragen ze zich zedig genoeg? Daarnaast is het ook een manier om aandacht te trekken:

“When Egyptian media spends hours and hours discussing bikinis and alcohol with presidential candidates, it tells you where women are going,” says Marwa Rakha, an Egyptian writer, broadcaster and blogger. […] Rakha sees a cynical populist ploy. “They want attention, lights and media presence. How else will they get there unless they talk about women and their evil bodies?” she said. “These are issues that people can relate to on a personal level,” explains Karima Abedeen, a secular British-Egyptian living in Cairo. “They are also vague and not quantifiable and most of the people who use these issues as their platform haven’t a clue about how to solve any of the other, more urgent social and political issues.”

Egypte is daar niet uniek in. Hetzelfde gedrag zie je bijvoorbeeld in de Verenigde Staten. Enorme giga schuldenlast? Werkloosheid? Groeiende kloof tussen arm en rijk? Maakt niet uit, laten we het liever hebben over seksueel actieve vrouwen en wat ze wel en niet mogen doen met hun baarmoeders, zulks ter beoordeling van anderen:

Abortion is not only the best arrow in these politicians’ quivers, in terms of pleasing a crucial segment of the Republican base — it is arguably the only arrow they have. The reality, as has become evident since Obama’s election, is that the Republican party is tied to economic policies — opposition to infrastructure spending, fanatical devotion to tax cuts for the most wealthy — that will not create jobs, but, in fact, will destroy them. So abortion has, once again, as I termed it in my book, become a “brilliant distraction” from pressing social problems.

Tegenwicht bieden aan dit mechanisme is lastig. Maar vrouwen in Egypte blijven opkomen voor zichzelf. Zo sloegen ze leden van de zedenpolitie hun buurt uit  – ze waren de terreur van ultra fanatieke Salafisten helemaal zat. En vrouwen zijn de optimistische dagen van de revolutie niet vergeten. Die revolutie gaat gewoon door. Is het niet in of via het parlement, dan wel via de straat.