Tag Archives: recensie

Missie Aarde doet aan gaslighting

Gaslighting. Deze Engelse term betekent zoveel als acties en opmerkingen van de ander, die jou het gevoel geven dat er iets aan jou mankeert. Onder het mom van ‘humor’ deed de meest recente aflevering van Missie Aarde vrolijk mee aan gaslighting. Doelwit: het enige vrouwelijke bemanningslid, Brechtje. Het gaat niet om seksuele intimidatie en op de persoon gerichte vijandige kritiek. Welnee. Brechtje heeft gewoon last van haar emoties en haar biologische klok!

Ik besteedde al eerder aandacht aan de problematische uitgangspunten van Missie Aarde. Centraal staat een compleet blanke bemanning, bestaande uit zes mannen en 1 vrouw, die als enige een strak pakje draagt en de ‘normale’ moet spelen temidden van grappige mannen.

De eerste afleveringen maakten duidelijk dat de boordcomputer ook als ‘vrouwelijk’ gezien zou kunnen worden. Klinkt leuk, krijgt Brechtje toch nog gezelschap, maar deze opzet past bij de menselijke neiging om robots en computers een sekse toe te wijzen, en daar vervolgens stereotiepe denkbeelden aan te koppelen. De boordcomputer stelt zich altijd vriendelijk, kalm en dienstbaar op. Net zoals vrouwen behoren te doen. Op die manier versterkt technologie ouderwetse rolpatronen. (Zie ook de zeer volledige gezondheidsapp, die vanalles bij kan houden, maar helaas geen plek heeft voor menstruatie.)

Afgelopen vrijdagavond trakteerde Missie Aarde ons op de aflevering ‘persoonlijke groei’. Het verhaal begon met communicatiespecialist Kurt, die op een bijzonder irritante manier ‘tieten’ blijft zeggen tegen Brechtje. Hoe ze hem er ook op aanspreekt, hij vindt manieren om door te gaan met zijn irritante gedrag.

Dat heet seksuele intimidatie, VPRO. In een situatie waarbij Brechtje nergens heen kan – ze zit vast op een ruimteschip, lichtjaren ver van de aarde.

Vanaf hier gaat het bergafwaarts. Brechtje foetert op ‘de mannen’ en haalt stereotypen aan van het kaliber ‘horken die veel rommel produceren’. Psycholoog Axel besluit tot een dagje gedragscodes en rollenspelen doen. Daarbij zet hij Kurt en Brechtje tegenover elkaar. Brechtje weet Kurt’s vervelende gedrag goed te treffen. Daarna gaan bij Kurt echter alle grenzen overboord. Hij maakt een vernietigende analyse van Brechtje als een onzeker type wiens carrière stagneert, die last heeft van haar biologische klok en zich afreageert op de mannen om haar heen.

Als dit The Office was geweest, zou het scenario na die venijnige uitbarsting hebben voorzien in een dodelijke stilte. Zodat andere acteurs, en de kijkers op de bank, geschokt naar Axel en Kurt konden kijken. Wat doen ze nou? Wat gebeurt hier? Wat erg… Dat leidde tot schrijnende humor in de Britse serie. Missie Aarde lult er echter gewoon omheen en toont Brechtje. Haar gezichtsuitdrukking maakt duidelijk dat Kurt’s opmerkingen doel troffen. De eventuele ‘humor’ over een verkeerd lopend rollenspel gaat op die manier ten koste van Brechtje.

Als Kurt als communicatiespecialist vervolgens een gesprek regelt tussen Brechtje en haar vriend op Aarde, gaat het opnieuw mis. Brechtje is duidelijk nog onder de indruk van de als humor verpakte verwijten op haar persoon. Het gesprek verloopt allesbehalve soepel. Haar vriend blijkt al net zo horkerig als de bemanningsleden. Hij doet weinig moeite om te achterhalen waarom ze zich zo rot voelt. Hij vindt óók dat Brechtje zich op anderen afreageert.

Kijk, het ligt aan haar! Iedereen zegt dat ze zich afreageert op anderen, dus zou het dan niet zo zijn? Bij dit alles krijgt Brechtje van de scenarioschrijver(s) nauwelijks gevatte teksten om deze aanval enigszins bij te sturen. Ze zucht, ze fronst, je ziet aan haar mimiek dat ze zich ondermijnt voelt, en ze breekt gesprekken af door geërgerd weg te lopen. Daar blijft het bij. Vervolgens overschaduwt gedoe rond het per ongeluk opruimen van mogelijk buitenaards leven deze verhaallijn.

Het eindigt ermee dat Brechtje aan de boordcomputer bekent, dat ze inderdaad haar biologische klok voelt tikken. Eigenlijk wil ze zo snel mogelijk een kind. En een glanzende carrière, en een huwelijk met een geslaagde man. Stelt ze dan zoveel eisen? Nee hoor, roept de boordcomputer, en noemt vervolgens een getal boven de 10.000 om exact aan te geven hoeveel andere wensen Brechtje nog heeft. De scenarioschrijvers hebben duidelijk niet geluisterd naar damesbladen, die willen dat het gezeik over ‘vrouwen die alles willen’ eindelijk ophoudt.

Het ergste is nog: na Brechtjes klacht over rommel toont Missie Aarde hoe een ander bemanningslid ijverig stofzuigt. En die Kurt is best een toffe gast, toch? Het scenario neemt de heren op die manier in bescherming. Dat gebeurt niet met de enige vrouw. Brechtje bevestigt de waardeoordelen van de mannen zelf in dat onderonsje met de boordcomputer. Het scenario laat haar voluit vallen. Hahaha, zie je wel, wat zijn die vrouwen toch onmogelijke wezens!!!

Dit schotelt de VPRO mij als vrouw voor, terwijl in de echte wereld mannen al eeuwen blijk geven van precies dit soort vrouwenhaat (vrouwen als onmogelijke creaturen die last hebben van hun emoties en hun lijf). Terwijl vrouwen moeten overleven in een wereld waarbij praten over intimidatie leidt tot gesneer over overgevoelige zeurpieten, presentator Eva Jinek gereduceerd wordt tot een bank en een been, je als vrouw in het openbaar alleen een duidelijke mening kunt verkondigen op straffe van wagonladingen haat. Enz.

Missie Aarde past wat mij betreft niet in de traditie van humor en/of SF. Missie Aarde past in een lange traditie van vrouwen marginaliseren en weghonen, onder het mom van humor en/of SF.  Ik ben er klaar mee. De VPRO een progressieve omroep? Laat me niet lachen.

Batwoman laat zien hoe het wel kan

Prachtige stijlvolle tekeningen? Check. Complexe personages? Check. Een sterke vrouw in de hoofdrol? Check. Na alle terechte ophef over de Bimboficatie van superheldinnen bij DC Comics laat Batwoman: Elegy zien hoe het moet.

In afwachting van de Batwoman reeks van DC Comics geeft Elegy lezers alles wat ze nodig hebben om bekend te raken met het personage, haar achtergrond en situatie. Batwoman/Kate Kane bevecht misdadigers en haar eerste vijand is een waanzinnige vrouw die denkt dat ze Alice is, van Alice in Wonderland. Ze geeft leiding aan een misdaadorganisatie. Batwoman is uiteraard de enige die haar kan stoppen.

Tussen dit verhaal door leren lezers het ‘gewone’ leven van Kate kennen. De tekenstijl laat dit ook zien. Kate in haar dagelijks leven krijgt heldere lijnen en conventionele panelen. Als ze echter als Batwoman optreedt, krijgen de tekeningen een gelaagdheid en detaillering, en zie je geen normale vakjes meer maar panelen die door elkaar lopen of de vorm hebben van een vleermuis.

Onder andere The F-word is zeer lovend over deze nieuwe uitgave:

It sounds like hyperbole to call this the best art in a superhero comic I’ve ever seen, but it really is a contender. […] If you’ve never read a comic before, then Williams’ complex and unconventional layouts may make it difficult to follow, but don’t let that deter you from this example of what superhero stories are at their best: stories of outstanding, brave people who put on a mask and cape because that’s the way they find to serve humanity.

Thor haalt Bechdeltest met gemak

Er zijn meer dan twee vrouwen met een naam in superheldenfilm Thor van regisseur Kenneth Branagh. Ze praten zowaar met elkaar. Over iets anders dan een man! Thor haalt de Bechdeltest met gemak. Sterker nog: de film toont een wetenschapster en een krijgsheldin en zegt niet alleen dat ze goed zijn in hun werk, maar laat dat ook daadwerkelijk zien aan de kijker. Ongehoord binnen het genre.

Films in het algemeen laten vrouwen zo erg links liggen dat de Zesde Clan echt aangenaam verrast was met deze meevallertjes. Normaal gesproken hebben vrouwen in blockbusters namelijk niet meer dan 33% van de spreektijd, en worden ze acht keer zo vaak dan mannen halfnaakt of supersexy aan de kijker getoond. Superheldenfilms komen er vaak nog slechter uit als het gaat om de vrouwen. De Chicago Tribune vatte het als volgt samen: het liefje van de superheld kan verwachten dat ze lange, lange periodes moet wachten op haar held. Als ze niet eenzaam en alleen is, verkeert ze in levensgevaar. Zelf behorend tot de superhelden? Dan loop je een grote kans dat je je krachten verliest, sterft, of dat je de enige vrouw bent tussen de mannen.

Dan Thor. Aan de ene kant voldoet deze film helaas wel aan dit patroon. De godenwereld waarin Thor thuishoort kent tussen al die mannen maar twee vrouwen: de trouwe echtgenote van Odin, (René Russo in een rol waarin ze alleen maar koninklijk mag staan en zuchten als er iets met haar man gebeurt). En Sif, een strijdster. Beiden praten aan het einde van de film even met elkaar, maar dan hebben ze het over de gevoelens van Thor en hoe het met Hem is, en dat is dus precies waar de Bechdel test op wijst: dat als twee vrouwen met elkaar spreken, het zo vaak over een vent gaat, niet over henzelf of andere belangrijke dingen.

Aan de andere kant verwijst Thor in een gesprekje met Sif naar het feit dat het voor vrouwen bijna ongehoord is om krijgsheldin te worden. Sif zegt dat ze altijd in zichzelf geloofde, en Thor geeft enigszins egotrippend aan dat hij altijd achter haar heeft gestaan. Later in de film vinden er gevechten plaats waarbij Sif inderdaad als volmaakte krijger onbevreesd de vijand tegemoet treedt en het zwaard hanteert. Sterker nog: bij één gevecht geeft zij de mannen bevelen. Zij moeten het ding afleiden zodat zij het gevaarte met een spectaculaire aanval tot staan kan brengen. Hoera!

Krijgsheldin Sif hanteert het zwaard op professionele wijze, en loopt rond in een fatsoenlijk harnas.

Op Aarde is de situatie beter. Hier hebben we Nathalie Portman als Jane, met haar assistente Darcy. Samen met een man vormen ze een team wetenschappers. Meteen de eerste seconden van de film sleept Thor de Bechdeltest binnen. Jane is namelijk de leider van het team. Ze zijn op locatie om metingen te verrichten naar rare atmosferische storingen. Die storingen hebben te maken met een strijd in de godenwereld, en Jane en haar assistente praten daarbij met elkaar om het onderzoek goed te doen en vreemde omstandigheden het hoofd te bieden. Hoera!

Terwijl ze bezig zijn met hun onderzoek gaan de storingen van kwaad tot erger, totdat er opeens uit een tornado van wervelende winden en bliksem een man op aarde neerstort. Jane rijdt hem bijna aan met haar truck. Het is Thor, die na een conflict door zijn vader beroofd is van zijn krachten en verbannen is naar de Aarde. Aan Jane de taak om uit te zoeken wat er speelt, en aan Thor de taak om zijn krachten te herwinnen en de godenwereld te redden. Bij dit alles blijft het trio onder leiding van Jane als team opereren. Hier geen geïsoleerde eenlingen, maar vrouwen die deel uitmaken van een geheel en hun eigen werk hebben.

De film geeft zelfs een draai aan dat liefje van de superheld gedoe. NIET VERDER LEZEN ALS JE DE FILM NOG WIL ZIEN!

SPOILER ALERT!

Ben je er nog? Okee dan. Zoals de Zesde Clan aan het begin vertelde heeft het liefje van de held vaak de ondankbare taak om te wachten op haar man. Hier gebeurt er ook iets waardoor held en liefje van elkaar gescheiden worden. Maar het is Thor die passief afwacht, en het is wetenschapster Jane die op zoek gaat naar hem en daarvoor de sleutel in handen heeft: haar wetenschappelijk onderzoek. De laatste beelden van Jane zijn dan ook: zij met haar assistent en assistente in haar lab, aan het werk, terwijl Thor maar een beetje rondhangt in de godenwereld.

Kortom, Thor is een heerlijke pulpfilm en binnen het genre verrassend lief voor vrouwen. Da’s ook wel eens een keer fijn.

Rapunzel verbant vrouwen naar de marge

De nieuwste Disney tekenfilm Rapunzel heeft in het openingsweekeinde in de V.S. 69 miljoen dollar binnen gehaald. Dat meldt Women&Hollywood.  Het commerciële succes maakt het extra zuur dat Disney/Pixar besloten hebben om prinsessenfilms af te zweren. Het praktische gevolg daarvan is dat de onderneming voorlopig alleen nog films maakt over en voor jongens. Een koersverandering die al zichtbaar is in marketing en de verhaallijn van Rapunzel, signaleert een recensent op Ms Weblog.

In de Los Angeles Times gaf Disney/Pixar aan te stoppen met sprookjesfilms. De studiobazen gaven daar een aantal redenen voor: omdat er niets creatiefs meer kan worden bedacht rondom prinsessen, omdat kleine meisjes een te beperkt publiek vormen, en omdat de vorige films een flop waren. Dat van die flops blijkt onzin, nu Rapunzel alleen al in het première weekeinde 69 miljoen dollar in het laatje bracht. Women & Hollywood vermoedt dat ook jongens de film gezien moeten hebben, anders krijg je niet zo’n omzet. De vorige ‘flop’, de prinses en de kikker, behaalde een winst van 162 miljoen dollar, en dan rekenen we de verkoop van dvd’s en speelgoed niet mee. Ook niet onaardig zou je zeggen.

 Ms Blog signaleert dat Rapunzel, de allerlaatste prinsessenfilm die Disney voorlopig gemaakt heeft, duidelijk de tekens vertoont van de koerswijziging van Disney/Pixar. Kort samengevat: meisjes en vrouwen zijn ‘uit’, jongens, mannen en mannelijke tekenfilmfiguren zijn ‘in’. Dat begint al met de titel en de marketing van de film. De originele titel, Rapunzel, vestigt de aandacht op de vrouwelijke hoofdpersoon. Disney veranderde dit voor de markt in de V.S.  in het neutralere Tangled (‘in de war’, zoals haren die in de war zitten). En in de marketingcampagne liet het bedrijf de mannelijke hoofdrolspeler veel prominenter in beeld verschijnen dan de prinses. Voor Nederland bleef de titel Rapunzel intact, maar ook hier richt de reclame zich vooral op de mannelijke hoofdpersoon. Rapunzel mag ‘ooh’ roepen, en een keer sorry zeggen, en dat is het dan.

Die lijn zet zich volgens Ms door in het scenario. Rapunzel kent maar twee vrouwenrollen van enig belang: die van de prinses en de boze heks. Vrouwen worden ook visueel op een zijspoor gezet. Z0 komt er een scène voor waarin de ouders van Rapunzel verdrietig zijn omdat hun dochter is verdwenen. De koning domineert het beeld: hij staat op de voorgrond en is groot en massief. Zijn vrouw staat letterlijk lager, onder in beeld, en is zo klein dat ze bijna in het niet valt bij de figuur van de koning. Ze staat er puur om de koning te troosten, als het klassieke hulpje van de man.

Voor de rest is het mannen en als mannelijk gepresenteerde dierenfiguren die de klok slaan. Ook als dat helemaal niet nodig is. Ms Weblog:

Obviously the (male) execs at Disney wanted to stay true to the fairytale roots, and thus kept Rapunzel white and blond, kept the evil witch character and kept the rescuing prince (though admittedly amping up his role). But even keeping to this narrow white- and male-privileged script, could they not have thrown in some female animals or patrons at the Snuggly Duckling?

Nee dus. En na deze laatste prinsessenfilm, die jongens en mannen op de voorgrond plaatst en vrouwen marginaliseert, is het afgelopen. Zelfs geen voorspelbare meisjescliché’s meer. Disney gaat de komende tijd zat films uitbrengen, maar dan gaat het onder andere om Cars 2, met auto’s die meestal mannelijk voorgesteld worden. En Tron, Legacy, mannelijk superhelden gedoe. Films van jongens, over jongens, voor jongens. Meisjes hebben afgedaan en verdwijnen letterlijk uit beeld.

De commentatoren op Ms Blog hebben een duidelijk beeld van de gevolgen hiervan:

When I was a kid, we would always pretend to be characters from cartoons. Of course, there was only one girl in EVERY freakin’ movie or show, so only one girl got to be a girl. The rest of us had to be guys. How many times have little boys been forced to identify with a female for lack of male characters? Unless you’re the kind of progressive family that lets your little boy watch Barbie movies, the sure bet is never. […] I learned fast that it was better to be a boy because they were smart, and active, and not relegated in to the role of being pretty/supportive/seductive.

Niet alleen is er in al die jaren blijkbaar niets veranderd, maar zelfs die enige vrouwenrol van betekenis begint nu scheuren te vertonen. Disney, bedankt.

Red slaagt maar net voor Bechdeltest

Okee, Red is geen hoogstaande arthouse film, maar daarom des te leuker om vanuit feministisch oogpunt te bekijken. Welke ruimte krijgen vrouwen in doorsnee popcorn filmvermaak, en vooral: lukt het om de Bechdeltest te halen? Je weet wel, die test dat tenminste twee vrouwen een naam hebben en met elkaar praten over iets anders dan mannen. Nou, Red slaagt er maar net in om dit te halen. Plus: vrouwen hebben een veel grotere kans om dood te gaan dan mannen.

Parker vindt Willis niet haar beste eerste afspraakje. Maar ook niet de slechtste.

Red vertelt het verhaal van een anonieme CIA analist (Bruce Willis) die met pensioen is en zich dood verveelt. Zijn enige lichtpuntje van de dag komt als zijn pensioencheque op de mat valt. Die cheque verscheurt hij meteen, zodat hij een excuus heeft om zijn leuke vrouwelijke contactpersoon (Mary-Louise Parker) bij het pensioenfonds te bellen. Zijn saaie bestaan verandert abrupt als een zwaar bewapend team hem wil doden in een compleet belachelijke kogelregen. Hij snapt dat zijn liefje bij het pensioenkantoor het volgende doelwit zal worden, want ‘ze’ weten dat hij haar leuk vindt. Dus kidnapt hij haar, om haar te beschermen. Vervolgens zoekt hij een paar oude maten op om met zijn mede pensionado’s te achterhalen wie hem dood wil en waarom.

Meer weggeven van het plot is zonde, dus de Zesde Clan concentreert zich even op de genderaspecten van deze film. Goed: de pensioendame gaat op een verfrissend leuke manier om met daten en die vermoeiende mannetje-vrouwtje dingen. Ze leest zonder enige gène romantische boekjes met titels waar de woorden Savage en Love in voorkomen. En Willis leest diezelfde boekjes zonder zijn mannelijkheid te verliezen. Parker bijt van zich af. Als ze eenmaal bekomen is van de schrik van haar ontvoering, neemt ze een actieve rol op zich en helpt mee om het probleem van de moordcommando’s op te lossen. Helen Mirren met haar machinegeweer is even leuk en grappig als de Zesde Clan een tijdje geleden al hoopte, en Parker en Mirren wisselen zowaar twee zinnen uit die niet over een man gaan.

Minder leuk: een van de pensionado’s begluurt vrouwen alsof het stukken vlees zijn. En er vallen veel doden, maar omdat er zoveel mannen meespelen, valt het percentage dode of gewonde mannen enigszins mee. De paar vrouwen daarentegen lopen allemaal schade op. Dood, gevangen genomen, gewond. Iedere vrouw overkomt iets, de score is honderd procent. Oh, en de enige vrouw die officieel een leidinggevende positie heeft, blijkt een foute bitch te zijn. Kortom, als vrouw mag je grote wapens in je tere handjes nemen, maar wie mee wil spelen met de jongens moet daar een prijs voor betalen.

Desondanks: vrouwen mogen tenminste meespelen. De twee belangrijkste hoofdrolspeelsters komen positief in beeld en hebben heel wat in hun mars. En er zitten genoeg grappen in Red om het geheel aangenaam te houden. Dus al met al prima vermaak zo aan het begin van de donkere winternachten.