Tag Archives: racisme

Belangstelling groeit voor Octavia Butler’s vooruitziende blik

Octavia Butler schreef genuanceerde science fiction over racisme, seksisme, het milieu, de Ander. Nu, dankzij het oprukkende conservatieve populisme, krijgen deze vraagstukken een nieuwe urgentie. En neemt de belangstelling voor de ideeën van deze auteur toe. ‘Alles wat je aanraakt, verander je’, schreef Butler, en met die hoopvolle boodschap kunnen mensen wellicht verder in het tijdperk Trump (en bij ons Wilders? Of die seksistische Trump-sympathisant Thierry Baudet???)

De hernieuwde aandacht voor Butler uit zich op allerlei manieren. Non-profit organisatie Clock Shop organiseerde vorig jaar een evenement rondom de auteur. Onder de noemer Radio Imagination vonden het hele jaar door performances, filmavonden en literaire bijeenkomsten plaats.  Clock Shop zelf produceerde bovendien een reeks podcasts over haar leven en werk.

Daarnaast houdt de Huntington Library, trotse beheerder van Butler’s archief, vanaf april 2017 een tentoonstelling, zodat mensen haar brieven, schetsen, aantekeningen enz. met eigen ogen kunnen zien. Oktober vorig jaar nam een journalist uit Los Angeles bovendien het instagram-kanaal van de Huntington Library over om haar nalatenschap digitaal te ontginnen. En haar roman Kindred (geestverwant) werd bewerkt tot een literair stripboek, met een voorwoord van SF auteur Nnedi Okorafor. Recensenten noemen dit album essentieel leesvoer en een prima introductie tot haar werk.

Butler’s ideeën en inzichten krijgen op die manier de kans om breder bekend te raken bij een groter publiek. Een hoopvol teken, zeker in de V.S., waar blanken met een abonnement op Fox News een seksistische, racistische president kozen, die op dit moment allemaal racistische, seksistische mannen aanstelt die de rechten van vrouwen en niet-blanke mensen in willen perken.

Hoe kun je in zo’n verhard klimaat verder? Hoe navigeer je dit soort troebele wateren? Butler zelf kan een voorbeeld vormen, met haar pure wilskracht. Daarnaast biedt ze inzicht in situaties (kennis is macht). Ze snapte precies hoe conservatief populisme werkt en hoe ras, gender en sociale klasse op elkaar inwerken. Zo voorspelde ze Trump’s campagneslogan al in de jaren negentig. In Parable of the Talents staat een figuur op die, in een tijd van crisis, religieuze intolerantie en een toenemende hang naar isolationisme, campagne voert onder het uitroepen van ‘maak Amerika weer groot’.

Literair tijdschrift ZYZZYVA nam dit boek dan ook prompt op in een leeslijst voor het Trump tijdperk:

While Butler tackles the issues of white supremacy, misogyny, and exploitative capitalism that climax in a post-apocalyptic America, her real concern is the novel’s empathic protagonist. Lauren turns her burden into the foundation for a religious community based in empathy; in doing so, she lets us imagine what a society organized according to human need might look like.

Naast medemenselijkheid stelt Butler in haar verhalen een vorm van holistische spiritualiteit voor, samen met een politiek gebaseerd op ecologie en de gemeenschap, zoals collectieven en coöperaties. Ze plaatst zichzelf daarbij in een lange traditie van feministische utopieën en dystopieën, signaleert magazine FemSpec. Cruciaal daarbij is het vermogen van mensen om te kunnen veranderen:

Butler in the end opts for the pragmatic solution within her utopian vision, and with that speaks to concerns within feminist grassroots movements: With whom to ally? What compromises are acceptable, what is not open for negotiation? And above all, she addresses issues of agency and the potential to seize the moment and change the world around us, the promise of “All that you touch, you change.”

Dat kan op een negatieve manier zijn, maar ook op een positieve wijze. Butler laat zien hoe je aan de positieve kant uit kunt komen. Mensheid, doe er je voordeel mee.

PS.: In Nederland is alleen De Patroonmeester tweedehands verkrijgbaar, de rest van haar werk bleef zo te zien onvertaald in het Nederlands. Uitgeverijen…..?!?

Vrouwelijke ghostbusters: zelfs symbolische vooruitgang is eng

Voor iedereen die, ondanks het recente 8 maart feest, nog steeds twijfelt of ”het” feminisme relevant is: zelfs symbolische vooruitgang voor vrouwen pikken we niet. Dat bewijst bijvoorbeeld de 2016-versie van de film Ghostbusters. In plaats van mannen staan vrouwen deze keer aan het roer. En zoals website Pajiba dat zo mooi samenvat: als deze reboot faalt zullen veel mensen naar die gender-omkering wijzen. Want vrouwelijke Ghostbusters? Onmogelijk, onvergeeflijk, totaal belachelijk! Alleen mannen kun je serieus nemen als geniale wetenschapper en avonturier!

female ghostbusters

Wat bijdraagt aan de gevoelens van ongemak is het feit dat filmstudio’s hun grootste succesnummers systematisch op (blanke) mannen richten en vrouwen marginaliseren. Daardoor raken we gewend aan de afwezigheid of ondergeschiktheid van vrouwen. Neem de Marvel superhelden films, met een omzet van circa 9 miljard dollar. De scenario’s zien vrouwen nauwelijks staan. Moet de studio kiezen welke personages voorrang krijgen, dan belanden vrouwen systematisch op de schroothoop. Alles draait om de mannelijke helden.

Dat soort onzichtbaarheid leidt tot een cultureel klimaat waarbij mensen al snel weerstand voelen als vrouwen tóch zichtbaarder worden. Dan klopt er opeens iets niet. En als het niet klopt, worden veel mensen onrustig. Fury Road? Feministische propaganda!  Gelijk verdeeld = vrouwen overheersen ((letterlijk en ook figuurlijk) = fout plus arme mannen.

Stel je voor als vrouwen echt ”overheersen”. Geen mannen, maar een team vrouwelijke Ghostbusters? Dan wordt de weerstand twee keer zo sterk. Vrouwelijke Ghostbusters komen dan opeens neer op het verpesten van de kindertijd.

”Wiens kindertijd?” kun je je afvragen. Die van de oorspronkelijke fans, stellen artikelen. Met impliciet de boodschap dat dit ”dus” mannelijke fans waren en zijn, en dat een vrouwen-team ”daarom” verraad is. Door deze nieuwe versie komt niet meer goed met de Ghostbusters, en dat is de schuld van die rottige feministen. Jawel. Een uur na publicatie van de allereerste trailer namen 13,000 anonieme mensen al de moeite om een negatieve beoordeling achter te laten. Je zou denken dat de wereld verging.

Gezien die instinctieve weerzin hebben we nog een lange weg te gaan. We moeten het hebben van kleine stapjes. Symbolisch, in de vorm van heldin Rey bij Star Wars (waar trouwens ook meteen krampachtige tegenreacties op kwamen). Of Marvel, die onder grote druk actiefiguurtjes van Black Widow toevoegde aan speelgoedsets. Of Zootopia, een animatiefilm die, zonder prekerig te worden, moeilijke onderwerpen zoals discriminatie, vooroordelen en intersectionaliteit aan de orde stelt. Maar ook letterlijk, iedere keer als ergens een glazen plafond sneuvelt. Op die manier krijgen jonge meiden meer voorbeelden: kijk, vrouwen kunnen ook op ruimtemissie (krijg je nog steeds vragen over lippenstift te verduren, maar goed.)

Kortom. Meer vrouwen. In het echt en symbolisch. In meer rollen, met meer diversiteit, in nieuwe gebieden en op nieuwe niveau’s. Zodat het fenomeen zichtbare vrouwen steeds gewoner wordt en niemand nog opkijkt van een reële of figuurlijke ”film” waarin vrouwen de hoofdrollen hebben.

BONUS: Bij het voorbeeld van de Ghostbusters: er ontstond ook ophef omdat de enige gekleurde persoon in het gezelschap officieel geen wetenschapper is. Zo zat het origineel in elkaar, en zo ook deze reboot. Destijds leverde dat weinig commentaar op. Nu valt de term ‘racisme’. Voor meer verhalen over dat aspect van de nieuwe Ghostbusters: zie hier, hier en hier.

Oscars: media lijken slechts een -isme per keer te herkennen

Louter blanken genomineerd voor een Oscar! Een groot schandaal en media zijn er snel bij om deze vorm van racisme aan de kaak te stellen. Het lijkt er echter op alsof ze slechts plek hebben om één -isme te herkennen. Bijna niemand staat er bij stil dat het lijstje ‘zwarte acteurs die een nominatie verdiend hebben’ louter mannen telt. En dat de situatie ook van structureel seksisme getuigt.

Oscar statuettes sit in a display case in Hollywood

Artikelen over de blanke Oscars tonen stelselmatig foto’s van zwarte acteurs zoals Idris Elba, Will Smith en de heren van Straight Outta Compton als ze het hebben over gekleurde acteurs die óók een nominatie verdienden. En staan daar niet bij stil. De auteurs van dit soort artikelen maken er ook geen punt van dat deze zwarte mannen in films speelden die vooral mannelijke milieus weergeven. Michael B. Jordan als bokser in Creed. Idris Elba als sadistische krijgsheer in Beasts of No Nation. Samuel L. Jackson in de Hateful Eight, een soort Western. Boksen, oorlog, de western, allemaal activiteiten en genres die in sociaal opzicht als ‘mannelijk” gecodeerd zijn en waar nauwelijks plek is voor vrouwen.

Niet alleen dat, maar de artikelen zwijgen ook over de schaarse vrouwenrollen in de producties – 1 vrouwelijke ‘hoofdrol’ in de Hateful Eight, bijvoorbeeld –  of het ronduit seksistische karakter van een film als Straight Outta Compton. Het lijkt erop alsof journalisten slechts één probleem per keer aan kunnen. Je praat óf over huidkleur en geeft vervolgens automatisch voorbeelden over zwarte mannelijke acteurs. Of je spreekt over seksisme, waarna het racisme van de situatie wegvalt.

Het punt is dat er meerdere vormen van uitsluiting naast elkaar bestaan en samen komen in personen die in meer dan één categorie vallen. Als zwarte acteur heb je nadeel van je huidkleur, maar voordeel van je mannelijke sekse. Als zwarte actrice heb je dubbel pech: zwarte en vrouw. Dat heet intersectionaliteit of, in het Nederlands, ”kruispuntdenken”. De dubbele discriminatie maakt dat zwarte actrices vooral stereotiepe bijrollen krijgen.

Zelfs als je prijzen wint en Oscarnominaties krijgt, volgen er daarna voor jou als zwarte vrouw nauwelijks extra kansen. Viola Davis kan daar over meepraten. Na haar Oscarnominatie bleven telefoon en mail stil. Er kwamen geen mooie aanbiedingen voor hoofdrollen waar ze als getalenteerde actrice haar tanden in kon zetten. Uiteindelijk week ze uit naar televisieseries. Voor wat betreft de harde cijfers: de infographics van het Women’s Media Center laten overduidelijk zien hoe voornamelijk blanke mannen het geheel domineren. Al decennia lang.

Het wordt hoog tijd dat we de situatie in een breder verband bekijken en naast huidkleur ook sekse meenemen in kritieken. Of omgekeerd. Deze twee -ismen gaan hand in hand en versterken elkaar. Neem je dat niet mee, dan loopt je analyse van de problematiek bij voorbaat spaak.

Keulen biedt inzicht in vastgeroeste patronen

De massale berovingen-met aanranding in Keulen maken nog steeds veel los. Ik schreef er op dit weblog niet zoveel over. (Alleen een oproep om vooral wél Carnaval te vieren.) Dit omdat ik met dit blog de actualiteit niet in mijn eentje over wil doen. Ik concentreer me liever op moeilijker bereikbaar nieuws, of op achtergronden bij het nieuws. Keulen maakt echter zoveel los dat er interessante patronen aan het licht komen.

vrouwen Keulen protest

Als je de verschillende nieuwsberichten en opiniestukken bekijkt, zie je patronen opduiken die veelvuldig zichtbaar worden, zodra er iets speelt rondom vrouwen. Met als bonus beladen onderwerpen zoals seksualiteit en agressie:

Deze verhalen dienen allerlei handige doelen. Ze komen goed van pas 1. om de onveilige situatie van vrouwen en seksisme in de samenleving te verdonkeremanen, 2. te vergeten dat de ‘eigen’  mannen net zo goed ongevraagd en ongewenst met hun tengels aan vrouwen zitten (meestal is de dader iemand die de vrouw kent. Een buurman, een collega op het werk, een vriend of ex-vriend, een familielid) en 3. om feministen terug in hun hok te slaan.

Verschillende mensen zetten zich in om die andere kant van het verhaal onder de aandacht te houden. Waar waren de huidige verontwaardiging en bereidheid tot actie de afgelopen decennia, vraagt Amelie Mangelschots van initiatief #wijoverdrijvenniet zich af:

 Elke miserabele zeikerd die mij ooit zei dat vrouwen misschien ook niet alleen op straat moeten wandelen en misschien moeten nadenken voor ze uitdagend gekleed op straat gaan, heb ik evenzeer horen roepen dat moslimmannen moeten leren dat dit een vrij land is en ‘onze’ vrouwen mogen doen en laten wat ze willen en ze hen daarvoor niet mogen lastig vallen. Gij, gij blanke, Vlaamse hypocriet.

En hallo, al eeuwen protesteren vrouwen tegen seksuele agressie. Ze werden en worden weggehoond. ”Seksueel geweld is geen probleem, wat zeur je, overgevoelige hysterische mannenhater, vrouwen in Afrika, die hebben het pas slecht”. Iedere feminist kent dat rijtje drogredenen van buiten. Maar nu seksuele agressie van bepaalde mannen past in een racistisch verhaal is het opeens het belangrijkste thema van de eeuw? Getverdemme… Feministen ijveren er nu opnieuw voor, om bij het onderwerp te blijven: structureel seksueel geweld tegen vrouwen, veelal gepleegd door mannen die ongestraft blijven.

Hartverwarmend in dit verband: mannen gingen in Nederland de straat op en protesteerden in Amsterdam, in minirok, tegen seksuele agressie tegen vrouwen. Ze wilden daarmee duidelijk maken dat het niet aangaat om vrouwen verantwoordelijk te stellen voor hun eigen seksuele geweld (de beroemde ‘wat had je aan’ verwijten enz.). Je moet als man gewoon met je handen van vrouwen afblijven, punt.

Ook jij kunt wat doen: teken de petitie om straatintimidatie in Nederland strafbaar te stellen. De politie kan nu pas ingrijpen als naroepen uitloopt op situaties die wél strafbaar zijn, zoals aanranding. Maar dan ben je rijkelijk te laat…De teller staat inmiddels op ruim 24.000 handtekeningen. Nog 16.000 erbij en dan kunnen de initiatiefnemers naar de Tweede Kamer om in ieder geval een boete mogelijk te maken. Komt er misschien toch nog iets goeds uit Keulen voort.

Oscars geven vooral blanken en mannen een kans

En de Oscar gaat naar…. een blanke man! We weten alleen de namen nog niet. Vrouwen komen er structureel slecht vanaf bij dit Hollywoodfeestje, maar dit jaar is het wel heel erg. Vrouwen ontbreken nagenoeg geheel. Vooral het lot van regisseuse Ava Duvernay komt hard aan. Daarnaast zijn dit ook nog eens de meest blanke Oscarverkiezingen sinds 1998. Filmcritici spreken al van ‘een zwarte dag’ voor alles wat niet blank en mannelijk is.

Borsten zijn natuurlijk altijd welkom in Hollywood.

Tuurlijk kun je zeggen ‘Oscars, boeien!’ Maar het gaat wel degelijk ergens over. Het gaat over de verhalen die erkenning krijgen, wie gehoord wordt en wiens talent we koesteren. Bovendien brengen de Nederlandse bioscopen veel Amerikaanse films. Dus wat de V.S. naar voren schuift, zien we hier ook.

Wat dat betreft spreekt het boekdelen welk soort film het Oscar comité tot de besten rekent. Acht masculiene films die mannelijke thema’s behandelden en vooral mannelijke acteurs in beeld laten verschijnen, met titels als Boyhood en Birdman en American Sniper. Het wachten is op het meesterwerk Sniperman & boys, vast en zeker dé hit van 2016.

De duistere keerzijde is dat keuzes van het Oscarcomité ook aangeven wie er niet toe doet. Vooral Duvernay’s afwezigheid in de categorie beste regisseur zorgt voor veel ophef. Juist omdat het zo voorspelbaar was dat de jury die regisseuse niet wilde eren, en dat voorspelbare element bevestigt allerlei vooroordelen en patronen van marginalisering.

Duvernay bracht Selma, de enige ‘beste film’ waar het niet draait om een blanke man. Selma werd alom bejubeld als een meesterwerk. Maar daar hield het op:

She ticked all the boxes. Made a movie about a historical figure whom people know. Made a movie about a man. Great reviews. Great lead performance. I don’t know what else Ava DuVernay could have done. […] It’s not that anyone is asking for special favors here. DuVernay made a movie worthy of a nomination. But still, she was shut out.

Behalve Duvernay schitteren vrouwen (en niet-blanken) ook door afwezigheid in andere categorieën. Beste soundtrack? Er staan alleen mannen op de lijst. Scenarioschrijvers? Opnieuw alleen mannen. Cinematografie? Nee, alleen mannen. Dat er nog vrouwen op de lijst staan komt vooral door categorieën als beste actrice, beste vrouwelijke bijrol, en kostuums.

Wie doen die nominaties eigenlijk? Hoe ziet het Oscarcomité eruit? Goh, wat een aparte samenstelling. De groep is verdacht blank (94%), mannelijk (76%) en flink op leeftijd – 63 jaar. We hebben hier duidelijk te maken met het zoveelste geval van blanke mannen die blanke mannen vooruit helpen. Dat leidt tot supersaaie ‘verkiezingen‘ en eenheidsworst.

Het is moeilijk moeilijk om bij dit soort structurele wanverhoudingen niet te vervallen in seksisme-vermoeidheid. Gelukkig weten zeer veel mensen zich te verzetten tegen apathie. De Oscars worden op dit moment samengevat in twee woorden: seksistisch en racistisch. Op sociale media zoals Twitter versturen mensen aanklachten onder noemers als  #OscarsSoWhite, #diversity en #Oscarnoms. Burgerrechtenactivisten plannen protesten. Enzovoorts.

Ooit moet deze massale weerzin tegen seksistische en racistische nominaties vruchten afwerpen. Tot die tijd zullen vrouwen en mensen met een gekleurde huid alle zeilen bij moeten zetten om in de marge mee te ‘mogen’ doen. Schande. En kunnen we wellicht inspiratie opdoen bij het Internationaal Film Festival van Rotterdam, met een themaprogramma over ‘het’ feminisme.

Bijbelse films grossieren in blanke mannen

Weten jullie nog, de epische film Noach? Er ontstond een rel omdat de scenarioschrijver opmerkte dat de blanke mannelijke hoofdrolspeler (Russell Crowe) mag gelden als dé vertegenwoordiger voor de hele mensheid. Nu hebben we Exodus, een epische film over Moses. Met in de hoofdrollen opnieuw allemaal blanke acteurs, Christian Bale voorop, die een zogenaamd universeel menselijk verhaal brengen.

Nu Exodus in premiere gaat, proberen de makers hun recht te verdedigen om een film te maken over ‘de mensheid’, met voornamelijk blanken in de hoofdrollen. Verdedigen, inderdaad. Steeds meer mensen hebben kritiek op de manier waarop blanke mannen het witte doek domineren. Ook prikken steeds meer mensen gaten in de hulpeloze houding die betrokkenen aannemen. Zoals bij de hoofdverantwoordelijken voor Moses:

 I wanted to take the time to point out how both Ridley Scott and Christian Bale are both effectively throwing their hands in the air like they were helpless. Scott asserts he couldn’t have gotten funding if he didn’t use white actors: “What was I supposed to do?!” Bale asserts he was offered the role and did his best: “What was I supposed to do?!”

Tsja, succesregisseur Ridley Scott en miljoenen dollars verdienende acteur Christian Bale zijn nou niet bepaalt machteloze mensen. In de hiërarchie van Hollywood staan ze boven aan de piramide top. Vreemd dat ze in deze situatie opeens niks voor elkaar kunnen krijgen. Het was gewoon te moeilijk! (Net zoals het te moeilijk is om vrouwelijke personages in computerspelletjes op te nemen. Lukt technisch gewoon niet. Sorry.)

Anderen proberen het met excuses van het type ‘Moses speelt in Egypte en Egyptenaren waren toch ook blank?’ Nou nee. We beschikken uiteraard niet over foto’s, maar archeologisch onderzoek wijst uit dat de gemiddelde Egyptenaar zeer waarschijnlijk een gekleurde huid had. Ook kreeg Nubië steeds meer invloed, inclusief zwarte farao’s.

Over gender zullen we het maar niet hebben – vrouwen spelen geen rol van betekenis in Exodus. Misschien moeten we daar blij mee zijn, want als iemand met goede bedoelingen vrouwen een grotere rol probeert te geven, krijg je meestal tenenkrommende ellende van het type De Rode Tent. De meeste bijbelverhalen zijn namelijk zo grimmig als het om vrouwen gaat, dat je er met de beste wil van de wereld niks moois meer van kunt maken.

Exodus ging recent in premiere en krijgt gemengde kritieken. Wie een vreselijk eerste uur voor lief neemt krijgt daarna spektakel, beloven recensenten. Anderen koppen ‘eigenlijk zou je niet moeten kijken naar Ridley Scott’s behoorlijk racistische Exodus’. Of gebruiken Twitter voor komische handleidingen:

Patrick Greene @PatEqualsBest Hollywood Make-up Tutorial For: “Egyptian Character” 1. Find a White Person 2. Apply Eyeliner The end.

Het onbehagen rond vrouwelijke leiders

Er bestaat nog steeds geen duidelijke landkaart voor vrouwen in de politiek, stelt The Guardian.  Als samenleving zijn we zoekende om denkbeelden over vrouwen te verenigen met denkbeelden over hoe een krachtige leider eruit ziet. Die worsteling is zowel zichtbaar in fictie (films, tv-series), als in de behandeling van vrouwelijke leiders in de realiteit, met seksisme en vooroordelen als extra nadelige factor. Zelfs een ‘vrouw van’ is niet veilig voor kritiek, tonen de debatten over de status van Michelle Obama aan.

In het geval van Michelle Obama treden zelfs twee enge fenomenen in werking. Ze is vrouw, én zwart, en is zelf dan wel geen president, maar wel de echtgenote van een president. Daarmee heeft ze een indirecte macht die haar eng maakt. Allerlei media schuiven haar zonder pardon in het kamp van de Boze Zwarte Vrouw. Obama zelf heeft inmiddels verklaard dat ze doodmoe wordt van dit stereotype. Ze is niet de enige die hier niet goed van wordt. Veel zwarte vrouwen zoeken naar een goede manier om psychologisch gezien uit dit hokje te ontsnappen:

There’s plenty to be angry about – the fact that black women in America are three times more likely to die in childbirth than white women, the race-baiting, anti-abortion billboard campaign in America that claims that black women’s wombs are the most dangerous place for black babies, the way that poverty is only worthy of discussion now that white, middle-class people are feeling the pain. My father used to say that if a person isn’t angry then they aren’t paying attention. I say that if you aren’t angry, the odds are you are one of the people pissing me off.

Zonder de complicerende factor van ras is het al lastig genoeg, schrijft The Guardian. Want de man is de norm in de politiek:

With politics, business, the media, and most major industries still male-dominated, there is a recognised approach available to the small group of privileged men who reach the top. There is a uniform: grey suit, shirt, tie. There is a debating style: apparently straightforward, often slippery, with a tendency towards the adversarial. There is an attitude; an air of confidence and absolute certitude. Power is theirs for the taking, and they have gone right ahead. […] If male is the default position, women will always be judged against it. Too masculine, and we’re threatening; too feminine, and we’re airheaded.

Dat maakt politieke campagnes erg lastig. Journalist en politiek commentator Anne Kornblut volgde de campagnes van Hillary Clinton en Sarah Palin en maakt inzichtelijk dat beide vrouwen onder andere verloren omdat hun sekse hen in de weg zat. Clinton’s campagneteam had bijvoorbeeld geen idee hoe ze haar vrouwelijkheid in moesten passen. Moesten ze benadrukken dat ze een vrouw was? Moest ze zich presenteren als een soort ere-man? Clinton zelf wilde haar sekse het liefste negeren, ze wilde niet als vrouw maar als professional, op haar eigen merites, beoordeeld worden.

Nobel, maar daardoor miste haar campagne cruciale kansen, schrijft Kornblut. Clinton boekte historische overwinningen, als vrouw, maar niemand besteedde er enige aandacht aan. Barack Obama’s team riep het juist van de daken als hij, als zwarte man, iets unieks bereikte. Clinton’s campagneteam verzuimde ook om met name jonge vrouwen voor haar kandidatuur te winnen. Ze gingen er vanuit dat vrouwen automatisch voor een vrouw zouden stemmen. Dat is echter geen natuurwet.  Jonge vrouwen liepen massaal over naar Barack Obama. Ironisch genoeg had hij, als man, voldoende vrijheid om zijn ‘zachte’ kant tonen. Dat viel erg in de smaak bij de kiezers.

Obama profiteerde ook van het seksisme in de Amerikaanse maatschappij. Clinton kreeg een ongenadig vijandige media over zich heen. Ze werd aangevallen op haar ‘kakelende’ lach, op het pimpen van haar dochter ten behoeve van haar campagne, haar kledingkeuze, haardracht. Team Obama kleedde zich ijverig in t-shirtst met seksistische teksten zoals ‘bros before hos’ en Clinton kreeg te horen dat ze overhemden moest gaan strijken. Die systematische vrouwenhaat bracht schade toe aan haar campagne en verminderde haar kansen. (Latere wetenschappelijke studies bevestigden deze vermoedens en onderbouwde de waarnemingen met harde cijfers.)

Het enige wat we kunnen doen is blijven proberen, iedere keer opnieuw leren van ervaringen, in kaart brengen wat wel werkt en proberen te vermijden wat schadelijk is. En ondertussen werken aan een mentaliteitsverandering. Want zolang vrouw nog steeds automatisch geassocieerd wordt met dat wat minder is, de niet-mannelijke, de vreemde uitzondering, blijven we dit probleem houden.

UPDATE Heet van de naald: een studie waarom zo weinig vrouwen in de V.S. zich kandidaat stellen voor een politieke functie. Vrouwen hebben haarscherp door dat zij aanlopen tegen vooroordelen en een vijandige pers. Daarnaast of als gevolg daarvan hebben ze meer dan mannen de neiging op zeker te spelen, niet teveel risico’s te nemen, en twijfelen ze aan hun eigen capaciteiten. Ook krijgen vrouwen weinig stimulans om zich kandidaat te stellen. Mannen krijgen uitnodigingen en bemoedigende opmerkingen, vrouwen bijna nooit.

Seksisme bestaat ook zonder bijbedoelingen

Een opiniestuk in De Volkskrant illustreert op een geweldige manier een punt waar feministen al decennia lang aandacht voor vragen: je kunt zonder kwade opzet iets doen of zeggen, maar als dat woord of die daad naadloos past bij seksistische patronen, ben je ongewild een seksistische situatie in stand aan het houden. En op dat gedrag kun je op aangesproken worden, of je dat nou leuk vindt of niet.

De auteur van het stuk, Arjan Verdooren, gaat als adviseur diversiteitsbeleid in op een incident rondom vrouwenblad Jackie. In een kort modestukje noemde het blad de Amerikaanse popzangeres Rihanna een niggabitch (met een ghetto kontje). Rihanna reageerde furieus, Amerikaanse media zetten Nederland weg als een racistisch land, en de hoofdredactrice van Jackie nam uiteindelijk ontslag. Tut tut tut, reageerden mensen, dat is allemaal wel erg drastisch zeg. Wat een kleinzerige zenuwlijers, die lui die aanstoot namen aan Jackie.

Waarna Verdooren het volgende schrijft:

Stel dat ik een briefje in mijn handen krijg gedrukt en iemand vraagt me om dat aan de directeur te geven. Ik zie verderop twee mensen staan, een man en een vrouw, en loop automatisch naar de man toe en geef hem het briefje, in de veronderstelling dat hij de directeur is. Ik dacht er niet eens bij na, maar ging er gewoon van uit de man de directeur was, omdat directeuren meestal mannen zijn. Tot mijn gêne geeft de man het briefje onmiddellijk door aan de vrouw, die de directeur blijkt te zijn. Was dat nou seksistisch van me? Het was op geen enkel moment mijn bedoeling om seksistisch te zijn, kan ik stellen.  Sterker nog, ik zie mijzelf als een voorstander van de gelijkheid der seksen. Toch kan ik niet ontkennen dat mijn vergissing pijnlijk is, zeker als ik niet de enige ben die hem begaat maar dit voor de vrouwelijke directeur tot de dagelijkse routine behoort. Mijn gedrag maakt me niet meteen tot een seksist, maar ik kan er toch niet aan ontkomen dat mijn handeling seksistisch uitpakt, en dat ik daarmee een bijdrage lever aan het (voort)bestaan van stereotype beelden over mannen en vrouwen.

Precies. Zowel bij seksisme als racisme kun je ongewild de fout ingaan. Het maakt niet uit of je nadacht of niet, kwade zin had of iets met de beste bedoelingen deed. Als jij er in het geval van bovenstaand voorbeeld automatisch vanuit gaat dat de man de directeur is en niet de vrouw, handel je seksistisch en versterk je een seksistisch patroon – het patroon waarbij mannen automatisch een hogere waardering en meer autoriteit toegeschreven krijgen dan vrouwen, puur en alleen op basis van hun geslacht.

Dat is de reden waarom Feminism 101 hier een apart artikel aan besteedt: seksisme is geen opinie, een kwestie van de ene mening tegenover de andere plaatsen:

Whether something is sexist (be it a word, a consumable item, a practice, or anything else) is neither dependent on how it is intended nor how it is received, but on whether it serves to convey sexism, which itself is determined by its alignment with existent patterns. When 2+2 has equaled 4 since time began, anyone claiming 2+2 suddenly equals 5 would be regarded, quite rightly, with suspicion. It is vanishingly unusual for someone to say/do something that fits perfectly with an ancient pattern of sexism yet is somehow not an expression of sexism. […]  Something can still be expressed sexism even if the speaker’s intent was not to oppress women. And particularly if it does fit neatly into a historical pattern, it necessarily conjures that pattern of sexism, intentionally or not.

Dat is de reden waarom Rihanna zo boos werd. Ze is zelf zwart en moet al haar hele leven lang opboksen tegen vooroordelen, stereotypen en minachting. Dat is de reden waarom vrouwvriendelijke mensen protesteren als anderen racistisch of seksistisch gedrag vertonen. Fatsoenlijke mensen horen en respecteren dat protest, en leren ervan. Dank, Arjan Verdooren, dat je ons daar op wees.

 

Desinteresse en crisis veroorzaken halvering televisieschrijfsters

De Zesde Clan besteedde ruim een week geleden aandacht aan het feit dat het aantal vrouwen dat scenario’s schrijft voor Amerikaanse televisieseries in een jaar tijd meer dan halveerde. Het percentage zakte van 35 naar 15%. Dat viel op, en dus gingen journalisten navragen waardoor dat komt. De antwoorden maakten onder andere webmagazine Jezebel behoorlijk depressief.

Televisieshow Pan Am houdt het op de traditionele rolpatronen.

Het komt erop neer dat televisiemaatschappijen niet meer malen om het koesteren van vrouwelijk talent. Dat komt onder andere door de economische crisis. Het klimaat is zo guur geworden dat vrouwen nauwelijks meer aan de bak komen. Jezebel:

All it takes is to think that all the gains have been made and things start slipping back. Other writers talk about how in tough economic times and with their business model up in the air, networks go for the familiar, which means more dudes. And some showrunners think having one woman writer is enough, though that’s not easy on the sole woman in the room. One writer said she had worked on a show that fired the only woman on staff every few months, and compared her own experience to “walking around with a target on your back.”

Kortom, onzekerheid en economische tegenslag maken de blanke mannelijke schrijver de veiligste keuze. Minderheden, waaronder ironisch genoeg vrouwen, hebben het nakijken.

Dat sfeertje komt ook terug in de shows die netwerken aankondigden voor het herfst seizoen. Kritische webblogsters vatten het najaar al samen onder de noemer ‘between a racial rock and a gender hardplace’, vrij vertaald de situatie dat je hoe dan ook de klos bent. Omdat racisme en seksisme meetbaar zijn, kon AOL TV de aangekondigde shows tegen een meetlat houden. Nul staat voor series met een open en divers karakter. Een tien staat voor de meest seksistische troep die je maar kunt bedenken. Verschillende shows krijgen die tien, waaronder een programma rondom Playboy bunnies.

Wel Playboy bunnies, geen feministen. Wat een heerlijk veilige jaren zestig, volgens Amerikaanse netwerken.....

AOLO TV speculeert naar de houding van de netwerken:

It’s as if the networks are sending out a loud and clear message to their audiences on both sides of the gender pool. Men: You should only be watching shows with the word “man” or some variation of that word in the title! And women: Don’t mind the number of shows that had the word b*tch in the title (two: ‘G.C.B.’ and ‘Apartment 23’) — we’ve changed them to be more female-friendly so you’ll feel comfortable tuning in!

AOL TV maakt ook korte metten met de argumentatie dat series zoals de Playboy Bunnies zich nou eenmaal afspelen in de jaren zestig, en dat die tijd nou eenmaal andere mores kende:

In the pilot, the blonde bunny accidentally kills some bigwig when he tries to molest her. What if instead of that lame-o plot, someone had thought to buy the rights to Gloria Steinem’s story — you know, when she went undercover as a bunny and wrote about the experience for fledging Ms. magazine? […] It might have allowed the writers to examine both the staid sexism and rising women’s movement at work. But in the new TV-ified version of the ’60s, Playboy Clubs exist but Ms. magazine doesn’t.

En dat is precies het punt. De Nederlandse televisie toont niet al deze Amerikaanse televisieseries, maar de meest succesvolle (of meest omstreden) komen meestal wel op onze buizen terecht. Dus we zijn gewaarschuwd.