Tag Archives: raad van bestuur

Onderzoek Brekelmans legt vinger op zere plek

De media staan er bol van: kijk, vrouwenquotum mislukt  – iets wat ik al aankondigde in 2011 – en vrouwen willen zelf ook geen quotum om ervoor te zorgen dat besturen van beursgenoteerde bedrijven voor 30 procent uit vrouwen bestaan. Onder andere de Tros Nieuwsshow nodigde onderzoekster Roos Brekelmans deze zaterdag uit om te vragen hoe dat zit. Waarna Brekelmans de vinger op de zere plek legde: vrouwen proberen te overleven in mannenbastions, en als je niks doet behalve een quotum invoeren, kan dat problemen veroorzaken. Ook bij vrouwen onderling.

De presentatoren van de Tros Nieuwsshow begonnen meteen grapjes te maken: ‘oh, dus het ligt aan de mannen’ dat vrouwen geen vrouwenquotum zouden willen. Inderdaad, zei Brekelmans met een over de luidsprekers hoorbare glimlach. Bedrijven zijn vaak door mannen opgezet en opereren met de man als norm, gaf ze aan. Als vrouwen zo’n bedrijf betreden, komen ze terecht in een wereld met een managementstijl en cultuur die niet bij hen passen. In plaats van een glazen lift, zoals voor de mannen, stuiten ze op plakkende vloeren en glazen plafonds. (Als ze al binnenkomen.  En niet zwanger raken op een ongelukkig moment.)

Hoe hoger in de hiërarchie je als vrouw komt, hoe groter de druk. Je moet onder andere spitsroeden lopen. Te vrouwelijk gedrag en je bent ongeschikt, te mannelijk gedrag en je bent een bitch. Als een topvrouw in dat klimaat vrouwen een kans wil geven, vinden mensen je bovendien incompetent – je krijgt sociaal straf. Voor mannelijke bazen geldt dat niet. Die zijn top!

In dat vijandige klimaat kan promotie op basis van een quotum voor vrouwen aanvoelen als een devaluatie van hun positie, schreef Brekelmans in een opiniestuk in de Volkskrant. (Een positie die toch al wankel is – ze zijn immers de vreemde eend in de bijt.) Op Radio 1 lichtte Brekelmans dat verder toe: vrouwelijke leiders willen geloven in een eerlijke wereld. Als zij zelf alle obstakels kunnen overwinnen, zouden andere vrouwen dat ook kunnen doen.

Als je de mannencultuur in organisaties intact laat, en daar alleen een vrouwenquotum bovenop gooit, vreest Brekelmans dat een vrouwenquotum negatieve effecten kan hebben. Het zou bijvoorbeeld de spanningen tussen vrouwen onderling kunnen vergroten. De zittende vrouwen zien zoals gezegd hun positie aangetast, en nieuwkomers lijden onder seksistische aannames dat ze daar alleen zitten vanwege een quotum. Bonuspunten als degene die een vrouw dat verwijt maakt, een man is die zelf alleen op zijn plek zit vanwege het mannenquotum waar niemand over wil praten.

Laten we vooral doorgaan met alle maatregelen die mannenquota doorbreken en vrouwen een eerlijkere kans geven. Want op de radio wezen Brekelmans en de beide Trospresentatoren er gelukkig op dat er echt iets moet gebeuren. Anders blijf je kampen met bedrijven vol mannen op plekken waar een uitstekende vrouw had moeten zitten. In een rechtvaardige wereld zouden vrouwen allang zitten op de plek die ze verdienen. Maar helaas, we leven niet in een rechtvaardige wereld. Tijd om dat in te zien en passend te handelen. Ook al voelt dat raar aan.

Nederland kiest voor papieren tijger

De kop van het artikel in de Volkskrant klinkt nog goed: ,In 2016 minstens 30% vrouwen aan de top’. Maar helaas. De Nederlandse regering kiest niet voor een hard quotum, maar om streefcijfers waar geen sancties aan vast zitten. Bedrijven krijgen zodoende alle ruimte om de doelstellingen te omzeilen. Blanke mannen kunnen rustig doorgaan met het benoemen van blanke mannen.

Nederland kan rustig verder slapen, want blanke mannen houden de wacht.

Uit het artikel blijkt dat de politieke wil totaal ontbreekt. De Volkskrant:

De Eerste Kamer, voor het laatst in de oude samenstelling bijeen, stemde dinsdag in met de maatregel die moet leiden tot meer evenwicht in de bestuurskamers. De Tweede Kamer deed dat bijna anderhalf jaar geleden al. De behandeling van het voorstel lag lang stil door de kabinetswissel. Daardoor liet de beantwoording van vragen van senatoren op zich wachten. Het kabinet-Rutte, dat niets ziet in diversiteitsbeleid, werkte eerst een serie andere dossiers af.

Al in 2009, toen de tweede kamer instemde met de streefcijfers, waarschuwden deskundigen al dat het een papieren tijger zou worden. Onder andere de site voor economen Me Judice vond het voorstel niet ver genoeg gaan, op basis van economische en wetenschappelijke argumenten:

Nu hebben Nederlanders een nogal allergische reactie op alles wat naar ‘feministische prietpraat’ ruikt. Maar u hoeft helemaal niet geëmancipeerd te zijn om het plan prijzenswaardig te vinden. Immers, we weten dat diversiteit een bewezen succesfactor is. Uit economische experimenten blijkt dat teams van vrouwen en mannen de beste resultaten opleveren (van den Bos, Harteveld en Stoop, 2009; Gratton, 2007; Kamas, Preston en Baum, 2008; Sent, van Staveren en Vyrastekova, 2009). Met andere woorden, het gaat hier om ‘harde’ economie en niet om ‘softe’ vrouwenemancipatie.

Nu de Eerste Kamer anderhalf jaar later ook akkoord is en de slappe maatregel ingevoerd kan worden, blijft diezelfde kritiek van kracht. Onder andere Opzij heeft geen goed woord over voor de houding van de regering:

Onze Minister President Mark Rutte heeft alvast wel gezegd, dat hij uiteindelijk niet meer dan 50% vrouwen aan de top wenst. ‘Het moet wel leuk blijven,’ liet hij vorige week weten bij de presentatie van het vrouwenhandvest Talent naar de Top. Leuk blijven, zegt de premier. Alsof de zeventig procent mannen (of erger) waarmee vrouwen nu te maken hebben, zo geweldig grappig is.

Angst, vooroordelen, en met het vingertje wijzen naar zeurende feministen, het levert een onsmakelijke cocktail op. Rationele argumenten, bewezen feiten en economische voorspoed hebben het nakijken. Om nog maar te zwijgen over al die talentvolle vrouwen die genegeerd worden om het bestaande mannenquotum te behouden. Een verloren kans.

Raad van bestuur heeft drie of meer vrouwen nodig

Wil een bedrijf kunnen profiteren van vrouwelijk talent, dan heeft een raad van bestuur drie of meer vrouwen nodig. Minder dan drie heeft geen zin omdat de vrouwen dan zo’n minderheid zijn, dat zij zich automatisch moeten voegen naar de dominante cultuur in de organisatie. Dat blijkt uit Noors onderzoek.

Raad van bestuur van een voetbalclub. Met zo'n samenstelling blijft alles bij het oude en kun je vernieuwing wel vergeten.

Noorwegen heeft inmiddels een quotum ingesteld. Beursgenoteerde ondernemingen moeten voor minstens 40% uit vrouwen bestaan. Zo niet dan volgen sancties, tot opheffing van het bedrijf aan toe. De Noorse onderzoeker Morten Huse zocht samen met twee collega’s van de universiteit van Rome uit welk effect de aanwezigheid van vrouwen heeft. Het team analyseerde daarvoor de situatie aan de top van 317 bedrijven in de jaren 2005 en 2006, voordat de regering het quotum invoerde. Gemiddeld hadden de onderzochte ondernemingen een bestuur van zeven leden.

Wat bleek? In raden met geen, een of twee vrouwen bleef alles bij het oude. Zodra echter de derde vrouw zitting nam in het bestuur, volgde een omslag. Opeens begonnen de bedrijven met drie of meer vrouwen in de top opvallende vernieuwingen door te voeren. De Belgische krant De Standaard citeerde Huse:

Kennelijk wordt de bijdrage van slechts een of twee vrouwen niet meteen zichtbaar in het beleid, zegt Huse in een persmededeling van zijn onderzoeksinstelling. ‘Waar vrouwen zo sterk in de minderheid zijn, passen ze zich aan aan de heersende bedrijfscultuur, en maken ze het verschil niet. Pas als hun minderheid steviger proporties begint aan te nemen, komen ze voor hun mening uit en blijven ze daarbij. Pas dan wordt hun bijdrage aan het bestuur zichtbaar.’

De uitkomsten van het onderzoek zijn aan de ene kant belangrijk, omdat duidelijk wordt wat het effect is van meer vrouwen in een bestuur op het reilen en zeilen van ondernemingen. Hopelijk helpt dit bedrijven zich over hun weerzin heen te zetten en vrouwen op waarde te schatten.

Aan de andere kant is het niet verrassend. De uitkomst laat namelijk zien dat je verandering krijgt bij ongeveer 30 tot 40% vrouwen. Dat komt keurig overeen met de algemene wetenschap dat mensen iemand niet meer zien als een minderheid, zodra de leden van die groep eindelijk 30% van het totaal uitmaken. Ze kunnen dan ook de dominante cultuur beïnvloeden. Om die reden geeft Talent naar de Top bedrijven die zich vrijwillig aansluiten ook de opdracht 30% vrouwen op hoge posities te plaatsen. Minder heeft geen zin.

Het onderzoek van Morten Huse en zijn collega’s Mariateresa Torchia en Andrea Calabrò is gepubliceerd in het Journal of Business Ethics. Vorig jaar publiceerde dit blad ook de resultaten van een andere studie, dit keer naar het effect van vrouwen bij grote Amerikaanse bedrijven. De uitkomst was: hoe meer vrouwen in banen waar je besluiten neemt, des te vaker vertoonden ondernemingen sociaal gedrag. Denk aan maatschappelijk ondernemen, doneren aan liefdadigheidsinstellingen, goed met je medewerkers omgaan etc.

België kiest voor vrouwenquotum

Over vijf jaar moeten raden van besturen van beursgenoteerde ondernemingen in België voor eenderde uit vrouwen bestaan. Dat meldt De Morgen vandaag. Met het aannemen van deze wet maakt buurland België duidelijk dat het land niet langer wil wachten totdat hoogopgeleide vrouwen vanzelf doorstromen, conservatieve mannen vanzelf plaats maken voor progressievere mensen, of totdat Pasen en Pinksteren op één dag vallen.

De Kamercommissie Handelsrecht nam vandaag een voorstel aan van groene, christelijke en socialistische partijen om een quotum voor vrouwen te introduceren. Ook overheidsbedrijven moeten over vijf jaar besturen hebben die voor eenderde uit vrouwen bestaat. Voldoen overheids- en beursgenoteerde bedrijven na vijf jaar niet aan deze eis, dan mogen de periode daarna alleen vrouwen benoemd worden op opengevallen functies. Net zolang totdat het quotum wel is behaald.

Onmiddellijk na het aannemen van de wet barstte de kritiek los. Zo gaven vertegenwoordigers van het bedrijfsleven in De Standaard aan dat ze de wet een signaal van wantrouwen vinden. Ook een politieke partij, de N-VA, liet onmiddellijk weten de wet aan te willen vechten.

De ontwikkelingen in België zijn het gevolg van beleid van de Europese Unie. De EU wil een einde maken aan het onofficiële quotum van minstens 92% mannen in raden van bestuur, en eist van aangesloten lidstaten dat ze actie ondernemen om meer vrouwen op topfuncties te krijgen. Noorwegen geldt als een goed voorbeeld. Hier moeten bedrijven zich al enkele jaren houden aan een strenge eis van 40% vrouwen in raden van bestuur. De economie in dit land draait nog steeds uitstekend en de ondernemingen hebben de veranderingen goed doorstaan.

Naast België kozen eerder Frankrijk en Spanje al voor het instellen van quota. Duitsland en Nederland zijn er nog niet uit en twijfelen tussen het instellen van quota of het aannemen van een plan van aanpak met goede voornemens. Engeland heeft vorige week gekozen voor goede voornemens. Of dat effect zal hebben, wagen deskundigen te betwijfelen:

Benja Stig Fagerland, who advised the Norwegian government on the issue, said the decision to recommend targets rather than quotas was a cop out. “I don’t think defined targets in the UK will be effective. Unless you want to wait 100 years for boardroom equality the UK needs to introduce quotas.”