Tag Archives: quotum

Seksisme alarm: afspiegeling van de bevolking

Is het goed of juist onbelangrijk als de beoefenaars van een vak een afspiegeling van de bevolking vormen? Het antwoord van die vraag hangt af van de situatie. Versterkt het argument de positie van mannen, dan is het cruciaal dat een beroepsgroep een afspiegeling van de samenleving vormt. Gaat het om vrouwen, dan is precies datzelfde argument opeens waardeloos en onmogelijk uit te voeren.

Neem hoogleraren. Die beroepsgroep bestaat, nog steeds, voornamelijk uit mannen. Minister Bussemaker (en velen met haar) problematiseert die scheve situatie en wil dat universiteiten in 2017 honderd vrouwelijke hoogleraren aannemen. Wat vindt filosoof Sebastien Valkenberg daar van? De Volkskrant geeft deze man een podium om het volgende te zeggen:

Ik was ook niet onder de indruk van de argumentatie van de drie vrouwelijke wetenschappers binnenin de krant. Een van die hoogleraren zei bijvoorbeeld dat het goed is dat de wetenschap een afspiegeling is van de samenleving. Ik zou eerlijk gezegd niet weten waarom een universiteit een afspiegeling zou moeten zijn van de samenleving. Dat brengt grote praktische problemen met zich mee. Want hoe moet dat er in de praktijk dan uitzien? Een stad als Amsterdam heeft 188 nationaliteiten; moet dit dan allemaal vertaald worden naar de samenstelling van de onderwijspopulatie en misschien wel het curriculum?

Afspiegeling van de samenleving, waardeloos argument, niet doen! Prima als de gemiddelde hoogleraar gewoon, zoals eeuwenlang het geval was, een oudere blanke man blijft. Ook als allang duidelijk is dat die eenheidsworst de wetenschap geen goed doet.

Maar dan, als het gaat om mannen. Eeuwenlang was de rechterlijke macht ferm in mannenhanden. Tot de jaren vijftig werden vrouwen niet eens toegelaten: ”ongeschikt vanwege hun “natuurlijke aanleg en geestelijke eigenschappen”, noteert tijdschrift Opzij. De afgelopen jaren komen er echter steeds meer vrouwen bij. Ook de topfunctionarissen, de rechters, zijn steeds vaker een vrouw.

En kijk: opeens is het zeer belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving:

Vrouwen vonnissen niet anders, zegt ook een woordvoerder van de Haagse rechtbank. Maar het gaat haar om de beeldvorming, nu haar rechtbank 68 procent vrouwelijke rechters heeft. „We zouden een afspiegeling moeten zijn van de maatschappij. Als een verdachte man in een verkrachtingszaak drie vrouwelijke rechters treft, kan hij denken: ik ben al veroordeeld. Dat is niet zo, maar dat gevoel kan er wel zijn.”

Over de gevoelens van vrouwen als ze, bijvoorbeeld in zaken rond alimentatie en seksueel geweld een louter mannelijke rechtbank aantreffen, natuurlijk geen woord. Waarna rechtbanken plannen opperen om het aantal vrouwen in te perken en extra hun best te doen om meer mannen aan te nemen. In 2010 zong het idee van een quotum al rond, om het aantal vrouwen te beperken, en de Haagse rechtbank wilde positieve discriminatie van en voor mannen instellen, om maar wat voorbeelden te noemen. Duidelijke effecten van een knap staaltje framing.

Kortom, ik concludeer dat de dubbele moraal in Nederland springlevend is. We meten met twee maten. Meer mannen = goed. Meer vrouwen = slecht. De argumenten daarvoor slepen we er met de haren bij, al naar gelang de situatie en om welke sekse het gaat. UPDATE: zoals weblog Stellingdames de positie van filosoof Sebastien Valkenberg verklaart (na eerst gehakt te hebben gemaakt van zijn redenaties):

Het is goed mogelijk dat Valkenberg zich wegens deze maatregel van Bussemaker bedreigd voelt in zijn eigen positie als witte man. Gelijkheid voelt voor geprivilegieerden vaak als onderdrukking. Of zoals Obama het in zijn afscheidsspeech verwoordde over antiracisme-activisten in zijn land: “They’re not demanding special treatment, but the equal treatment that our founders promised”.

Hear, hear.

UPDATE 2: dit erudiete weerwoord op het stuk van Valkenberg, door filosofe Chantal Bax.

KPN ziet diversiteit als blanke vrouw of allochtone man

KPN stopt met een voorkeursbeleid voor vrouwen,  omdat meer vrouwen vinden lastig was, de vrouwen die er kwamen teveel leken op blanke mannen, en allochtone mannen het nakijken hadden. Aldus een verklaring van het telecombedrijf. Wat missen we in dit plaatje? De positie en privileges van blanke mannen bij KPN. Allochtone vrouwen – die bestaan blijkbaar niet. En een analyse van de racistische en seksistische elementen in de ‘logica’ van het bedrijf.

KPN heeft blijkbaar nog nooit gehoord van onbewuste vooroordelen. En wat dat doet met mannen, vrouwen en directeuren die iets hips met diversiteit willen doen. Zodat er uiteindelijk een klimaat ontstaat waarbij iedereen, blanke mannen voorop, diversiteit beschouwt als iets schier onmogelijks. Van daaruit is het een kleine stap naar ”gutteguttegut” roepen, achterover leunen en genieten van het spektakel van telecomvrouwen die opboksen tegen allochtone mannen. Twee minderheden vechten om hetzelfde been (en de blanke man gaat er vrolijk mee heen). Komt dat zien!

Zelfs de eigen medewerkers omschrijven KPN als een blank mannenbolwerk. Dat leidde tot een monocultuur in alle geledingen van het bedrijf. Zelfs op de laagste niveau’s kwam de telecomgigant niet verder dan 23,4% vrouwelijke medewerkers.

Ergens eind 2008 snapte het bedrijf dat ze dit niet meer konden verkopen aan de buitenwereld. Dus kwam er diversiteitsbeleid. KPN stelde Marion Koopman aan als directeur diversiteit, en zij verklaarde in een interview uit 2009:

“We zullen nooit zeggen dat een bepaalde vacature alleen openstaat voor vrouwen. Mannen mogen bij ons ook altijd solliciteren. Wel hebben we afgesproken dat we bij gelijke geschiktheid voorkeur hebben voor een vrouw, niet overal maar wel bij het middenkader en aan de top. Leverde dat veel negatieve reacties op van mannelijke medewerkers?  “Heeft u op de radio de reactie van de voorzitter van onze centrale ondernemingsraad gehoord? Hij stond er achter. Sommige mensen hier waren ook ongelooflijk trots dat hun ceo dit zo stelde. Natuurlijk heeft het intern ook voor andere reacties gezorgd. Zowel van vrouwen als mannen.”

Een diplomatiek antwoord, maar achteraf gezien was er vanaf het begin al sprake van verzet. Volgens de huidige verklaringen van KPN kwam de kritiek vooral van een andere achtergestelde groep, namelijk allochtonen.

Daar zit je dan, als blank mannenbolwerk. Wie moet je tevreden stellen? Blanke vrouwen? Allochtone mannen? (Niet zeuren over allochtone vrouwen! Allochtone vrouwen hebben niks te zoeken bij KPN! Sssssst!) Het is het één of het ander:

,,Tegelijkertijd hebben we geconstateerd dat de focus op vrouwen tot een volledige veronachtzaming heeft geleid van de hoger opgeleide allochtone man.”

Logisch toch? Er kan slechts aandacht zijn voor één minderheidsgroep. Niet twee of meer. Anders raak je in de war. Dus, samenvattend: het gaat om blanke vrouwen versus allochtone mannen, en wat vervelend dat allochtone mannen minder kansen krijgen omdat KPN blanke vrouwen (op een oneerlijke manier) voortrekt. (Neeeheeee, hou nou toch eens op over die allochtone vrouwen!! Read my lips: Allochtone. Vrouwen. Bestaan. Niet.)

Weblog Powervrouwen gelooft er niets van, dat het bij KPN zou moeten gaan om óf een vrouw, óf een allochtone man: ,,Misschien moeten wij vrouwen KPN dan ook maar laten schieten”, schrijft het blog. Op Twitter wijst journaliste Asha ten Broeke op de vreemde elementen in de verklaring van KPN:

 57 min.  En trouwens: wat een lulkoek van KPN. Waarom moeten kansen vd multiculti-man ten koste van de vrouw? Laat de witte man eens opzij gaan! […] Oh, ik lees dat KPN ook hevig teleurgesteld was in de dames, omdat ze niet ‘vanuit hun vrouw-zijn’ iets toevoegden aan het bedrijfsproces. […] Nee ja, dan zou ik me als KPN ook niet meer inspannen voor die rotwijven. Want het is niet alsof diversiteit over rechtvaardigheid gaat ofzo

Misschien kan de KPN-top een dagje op de hei zitten en eens nadenken over de seksistische en racistische patronen, die zichtbaar worden in hun personeelsbestand en in hun verklaringen. Misschien kunnen ze een kijkje nemen bij Google. Daar worstelen ze ook met een enorm gebrek aan diversiteit en een overweldigende meerderheid aan blanke mannen. Maar bij Google hebben ze wél gehoord van het fenomeen ‘onbewuste vooroordelen’, en doen ze op basis van wetenschappelijk onderzoek naar het effect van zulke vooroordelen wél gerichte pogingen om de bedrijfscultuur fundamenteel te veranderen.

In de tussentijd een advies aan allochtone mannen: je ziet wat er van komt als je je teveel aanpast aan de dominante (blanke mannelijke) werkcultuur. Let er dus op dat je vanuit je allochtoon-zijn genoeg andere belangrijke waarden, inzichten en kwaliteiten kunt toevoegen aan het bedrijfsproces. Anders ruilt KPN je over een paar jaar weer in voor  blanke vrouwen, in de hoop dat die domme gansjes hun lesje inmiddels hebben geleerd en wél een baarmoederlijke sensibiliteit toevoegen aan de top.

UPDATE: PvdA-kamerlid Keklik Yücel noemt de redenering van KPN ‘onzin’, signaleert de volstrekte afwezigheid van allochtone vrouwen, en constateert dat het besluit vooral iets zegt over het beeld dat bij KPN bestaat over vrouwen en allochtonen:

Op deze wijze zal het diversiteitsbeleid, bedoeld om discriminatie te bestrijden, niet opschieten, zegt het Kamerlid. ‘Ik had al een debat aangevraagd over meer vrouwen in de top. Daarbij ga ik ook de ontwikkelingen bij KPN betrekken.’

Mexico vraagt vrouwelijke presidentskandidate naar menstruatie

O neeeeeee, heb je eindelijk een serieuze vrouwelijke kandidaat voor het presidentschap, vraag je haar dit: ‘Hoe kan je het leger leiden als je last hebt van je menstruatie?’ Serieus! Aan Josefina Vázquez Mota de taak om dit soort seksistische situaties op een elegante manier onschadelijk te maken. Er rust een zware taak op haar schouders. Het is de eerste keer dat een grote politieke partij in Mexico een vrouwelijke kandidaat afvaardigt om deel te nemen aan presidentsverkiezingen in het land.

En de kandidate voor het presidentschap is... Vázquez Mota!

Tijdschrift Foreign Affairs schat haar kansen hoog in. Haar grootste concurrent, de heer Peña Nieto, bleek desgevraagd geen idee te hebben wat tortilla’s kosten. Dit is het basisvoedsel van Mexico. Dat hij dit niet wist, maakte duidelijk dat hij geen idee heeft hoe gewone Mexicanen leven. Vervolgens verdedigde hij zich met de onvergetelijke uitspraak ‘ik ben de vrouw des huizes niet’. Nieto is dus niet alleen een rijkluiszoontje, maar ook nog eens een ouderwetse macho man. Strafpunten!

Nee, dan Vázquez Mota:

Unlike her two challengers, who are linked to the old guard and old boys’ network, as a woman, Vázquez Mota can claim to be the mantle of change. And she can make that claim even against her own party, which has ruled the country for 12 years, a time of mediocre economic growth and increasing drug-related violence.

Symbool van verandering, teken van progressiviteit, wetenschappers konden achterhalen dat dit precies díe factoren zijn die vrouwen soms helpen om aan de top te komen. Alice H. Eagly en Linda L. Carli voerden een meta analyse uit van allerlei verschillende onderzoeken naar mannen, vrouwen en leiderschap. Objectief gezien verschilden mannelijke en vrouwelijke leiders nauwelijks van elkaar, signaleren ze.  Vrouwen kwamen desondanks op achterstand, omdat de samenleving het van vrouwen niet pikt dat ze zich als leider gedragen. Dat botst met verwachtingen over hoe vrouwen zich dienen te gedragen. Bovendien vinden we met ons allen vrouwen sowieso minder goed dan mannen, ongeacht wat ze doen.

Dat het een enkele vrouw ondanks die discriminatie lukte om de top te bereiken, kwam door het principe van survival of the fittest. Ze waren zó  buitengewoon goed dat niemand om hen heen kon. (Ditzelfde beeld zagen we ook bij een onderzoek naar de loopbanen van mannen en vrouwen in een en hetzelfde grote Canadese bedrijf). Die exceptionele vrouw kreeg in enkele gevallen een steuntje in de rug vanwege het politieke klimaat binnen een bedrijf, organisatie of land. Mensen kozen een vrouw, benoemden háár in plaats van hém, om aan te geven: wij zijn progressief, wij willen verandering. Onder die omstandigheden kregen vrouwen opeens de extra bonuspunten die mannen normaliter automatisch toebedeeld krijgen, aldus Eagly en Carli.

Mocht Mota op het juiste moment ter plaatse zijn om dit signaal af te geven, kiezen Mexicanen haar straks als president, dan komt ze terecht in een lijstje indrukwekkende vrouwelijke leiders van Latijns Amerika. Dilma Rouseff van Brazilië, Laura Chinchilla van Costa Rica, Christina Fernandez de Kirchner van Argentinië, allemaal vrouwelijke presidenten. Tot en met 2010 kon je daar Chili nog aan toevoegen, met Michelle Bachelet. Zij leidt nu VN Vrouwen.

Waar komen al die vrouwen vandaan? Analyses wijzen erop dat quota een sleutel vormen. Bijna alle landen in Latijns-Amerika kennen een quotum van 30% vrouwen voor politieke functies. Dit leidde tot een veel grotere diversiteit in de volksvertegenwoordigingen van deze landen. Een deel van deze vrouwen weet vervolgens door te stromen naar posities die uitzicht geven op de presidentszetel.

Of vrouwelijke presidenten meer voor vrouwen doen dan mannelijke presidenten, blijft echter de vraag. Dilma Rousseff beloofde expliciet iets te doen aan de slechte situatie van vrouwen in haar land. Iemand als Chinchilla van Costa Rica geldt juist weer als een conservatief. Ze is tegen het homohuwelijk en tegen abortus. Het ligt een beetje aan de manier waarop ze in de macht komen:

Seats are allocated to parties based on the proportion of votes they receive. Who gets to fill the coveted slots in Congress often depends on party chieftains. So, women not only owe the (primarily male) bosses for their presence in the legislature, they also need to keep them happy if they want to stay there. Advocating on behalf of women often doesn’t sit well with the higher-ups.

Enfin, Mexico houdt het rustig tot 31 maart 2012 en dan barst de strijd los voor het presidentschap. Moge de beste kandidaat winnen.

Kleine zinnetjes zeggen veel

Internationale vrouwendag ijlt nog even na bij De Morgen. Onder de titel ‘Kleine zinnetjes zeggen veel’ publiceert deze krant vandaag een uitstekend opiniestuk over mannen, vrouwen, macht en wat de norm is in een samenleving. De Zesde Clan verwijst je daarom graag door naar dit artikel.

Het stuk is geschreven door een Vlaamse politica en gaat ook in op het recente debat in België over een quotum voor vrouwen. De politica is daar erg duidelijk in:

Wie tegen een minimumvertegenwoordiging voor vrouwen is en andere quota normaal acht, zegt gewoon dat bepaalde maatschappelijke evenwichten belangrijk zijn en andere niet.

Vooral voor vrouwen zijn die bepaalde maatschappelijk evenwichten vervelend, omdat vrouwen heel vaak niet gezien worden. Wat voor hen belangrijk is, wordt door ‘de samenleving’ gezien als iets van een minderheidsgroep, niet zo belangrijk in het grote geheel. Vrouwen maken geen deel uit van de standaard norm. Vrouwen zijn het afwijkende, het probleem, en heel vaak blijkt uit de kleine zinnetjes dat vrouwen niet meetellen. Zo haalt de Vlaamse politica dit voorbeeld aan, uit de recente verslaggeving over de opstanden in Egypte:

Een paar weken geleden, opstand tegen Moebarak in Egypte. “En zijn er veel mensen voor de betoging Rudi?” “Ja hoor”, antwoordt de mannelijke reporter. “Er zijn veel mensen en ze brengen iedereen mee: hun vrouwen, hun kinderen…”. Expliciet wordt gezegd dat vrouwen en kinderen bezit zijn dat meegebracht wordt. Impliciet staat er dat vrouwen (en bij uitbreiding kinderen) eigenlijk geen mensen zijn. […] Mens wordt verengd tot man, de enige normale categorie van mensen. Al de anderen behoeven een of andere vorm van onderscheid: de vrouwelijke medewerkster, de vrouwelijke politieagent, de afwijking van de norm: de vrouw.

Enfin, genoeg geciteerd. Bezoek vooral de site van De Morgen en lees het hele betoog…

UPDATE: als je er eenmaal op begint te letten, tref je redeneringen die vrouwen onzichtbaar maken overal aan. Zoals vandaag in een opiniestuk uit de New York Times, over de 8 maart demonstratie in Cairo. Vrouwen die vanwege internationale vrouwendag aandacht vroegen voor gelijke rechten, kregen een woedende massa mannen tegenover zich, die alleen maar slogans riepen zoals ‘niet nu’. Daarmee bedoelden ze dit:

Yousef explained, with a slight American accent, that Egyptians could not focus on the grievances of one group of people. “It is about all Egypt now. We have to stand together. No one group should act alone. We have other goals first. Later they can talk about what they want.”

Welke bevolking? Het Egypte van wie? Wiens doelen? Deze mannen reduceerden de helft van de bevolking tot een exotische uitzondering, een nietszeggende minderheid wiens gezeur maar even moet wachten totdat de echt belangrijke problemen opgelost zijn.

Nederland houdt niet van de stormram

O ja, vreselijk dat zoveel vrouwen stranden op weg naar de top. Ja, er moet echt meer diversiteit komen. Maar een quotum opleggen? Ieuw! Dat is wel het meest onsmakelijke voorstel wat je kunt doen! Nee, laten we vooral voortmodderen met boterzachte beloften en plannen van aanpak zonder duidelijke doelstellingen en zonder sancties. Dat is het terugkerende beeld zodra het in Nederland over een quotum voor vrouwen in topfuncties gaat.

De argumenten tegen lijken soms zeer rationeel, maar wordt gevoed door emoties zoals angst en weerzin. Nederland houdt niet van de stormram, en van revoluties moeten we ook niets weten. Want ga maar na. Nederland is het land waar Troelstra een stap naar voren zette en riep: revolutie! Waarop de massa een stap achteruit deed en zei ‘ga vooral je gang, maar wij willen geen problemen’. Nederland is het land waar hele bevolkingsgroepen te horen krijgen ‘tuurlijk kun je je baan houden. Maar eerst ontslaan we je, en daarna nemen we je aan met een flexibele parttime constructie, en maken we de inhoud van je baan lekker schraal en beperkt.” Het overkwam medewerkers van de thuiszorg en de post.

In België en Frankrijk zou zo’n voorstel leiden tot brandende barricades in de straten. Of de gijzeling van de top van een bedrijf. In Nederland slikten de mensen dit en tekenden hun nieuwe, slechtere contract. Want we willen geen problemen. In zo’n klimaat kun je misschien wel erkennen dat er iets geks aan de hand is. Al die allochtonen, al die vrouwen, maar de enigen met talent en leiderschapskwaliteiten zouden blanke mannen zijn? Heel raar. Maar ontketent dit verontwaardiging? Gaan mensen harde acties eisen? Nauwelijks. We vinden het doodeng.

En een quotum is zo’n harde actie, die je doodeng kunt vinden. Want wat het doet staat voor de angsthazen gelijk aan een stormram. Het middeleeuwse kasteel wordt bevolkt door blanke mannen, die zich steeds bedreigder gaan voelen en vrouwen en allochtonen met pek en stenen van de poort proberen te houden. Daar komt het quotum aan: de stormram die de poort aan gort slaat en vrouwen en allochtonen de gelegenheid geeft joelend de binnenplaats op te rennen en eindelijk een zetel aan de feestdis op te eisen. Een nachtmerrie.

Geen wonder dat de hakken meteen in het zand gezet worden. Als sussende argumenten als ‘heb geduld’ of ‘een geleidelijke aanpak is beter’ geen effect meer hebben, krijgen de beleefdheden al snel een steeds venijnigere ondertoon. Nee vrouwtjes, jullie moeten dit zelf niet willen, want dan is het net alsof je incompetent bent en alleen met een quotum die invloedrijke baan kon bemachtigen. O, en denk eens aan al die talentvolle blanke mannen die nu buiten de boot vallen, wat zielig voor hen! Hoe kún je, gemeen loeder! De wereld vergaat als we een vrouwenquotum instellen! Dat is ongeveer de teneur als je alle nuanceringen en sociaal wenselijke formuleringen weglaat.

Dit is allemaal pure emotie. Wie objectief naar het effect van een quotum kijkt, ziet dat het resultaten boekt. Noorweegse bedrijven werken al enkele jaren met een quotum van topvrouwen. Dat land functioneert nog steeds prima en de bedrijven boeken leuke winsten. Na de eerste onwennigheid beschouwde niemand de vrouwen nog als raar of als excuustruus. Want ze waren met tevelen. Het werd gewoon. 

Nu de Noorse vrouwen eenmaal binnen aan tafel zitten, kunnen ze met de mannen overleggen en kijken hoe verder met de werkwijze, de bedrijfscultuur en de manier van omgaan met elkaar. Dat heeft al tot veranderingen geleid. Zo zijn Noorse bedrijven iets meer geld uit gaan geven aan personeel, typisch een investering om bedrijven ook op de langere termijn gezond en concurrerend te houden (u weet wel, goed opgeleid, goed behandeld, loyaal personeel, bereid om een extra stap te zetten voor de werkgever).

Nederland zit tot nu toe opgescheept met een cultuur waarin vrouwen op allerlei manieren de boodschap krijgen dat ze niet welkom zijn. Ze moeten vooral thuis blijven als zichzelf opofferende, nobele moeder en daarnaast is het leuk als ze nog een bijbaantje hebben. Meer willen is zondig en strijdig met de Bestemming der Vrouw. Daarom is die stormram in het begin zo nodig. Volgens de eeuwenoude wijsheid: zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Het wordt tijd dat de poorten opengaan, dat de bedompte achterkamertjes gelucht worden, en dat Nederland op twee benen gaat lopen. Als we de talenten van iedereen kunnen benutten, worden we daar uiteindelijk alleen maar beter en sterker van.

Frankrijk zet vaart achter meer topvrouwen

Frankrijk wil af van de eenzijdige blanke mannelijke samenstelling van de top in het bedrijfsleven. Afgelopen donderdag nam de regering een wet aan die grote bedrijven verplicht binnen drie jaar tijd veertig procent vrouwen in leidinggevende posities te hebben. Het land volgt daarmee het voorbeeld van Noorwegen, waar dit al langer het beleid is. Dat land is sinds de invoering van het quotum niet veranderd in een rokende puinhoop, alle doemverhalen ten spijt. Dus wie weet gaat het in Frankrijk ook wel goed. 

De Franse wetgeving gaat gelden voor bedrijven met meer dan 500 werknemers en een omzet van meer dan vijftig miljoen euro per jaar. Op dit moment zitten er in de top veertig van grote bedrijven maar zeven ondernemingen die aan de eis voldoen. Er valt nog een wereld te winnen als het land vrouwelijk talent beter gaat benutten. Met zeven ondernemingen steekt Frankrijk overigens nog gunstig af ten opzichte van bijvoorbeeld Nederland. Daar is de overheid goed bezig, maar benoemden grote bedrijven volgens Management Team vorig jaar nauwelijks topvrouwen.

Geloof in rechtvaardige wereld grootste obstakel voor quotum

In de sociologie/psychologie heet het: het geloof in een rechtvaardige wereld. Als jij hard werkt en talent hebt kom je vanzelf aan de top. Lukt dat niet dan is er iets mis met jezelf. Die overtuiging is één van de grootste obstakels in de huidige discussie over een quotum om meer vrouwen op topfuncties te krijgen. Want het gaat er niet eerlijk aan toe op de werkvloer. Het zijn blanke mannen die bevooroordeeld worden, de promoties krijgen, en onderling de macht verdelen. Met als gevolg dat we de talenten verliezen van vrouwen en allochtonen.

Voorbeeldje? Een peiling bij Trouw, met tot nu toe 1884 stemmen, laat zien dat 47% het eens is met de stelling geen quotum, want ‘in de top tellen enkel persoonlijke kwaliteiten.’ Nog eens 33% van deze groep stemmers is tegen ‘omdat talentvolle vrouwen het wel redden’. Dit is het geloof in een rechtvaardige wereld ten voeten uit. Maar dit geloof is een mythe. Uit de grote berg voorbeelden hier twee ontnuchterende, wetenschappelijk verantwoorde feiten, ondersteund door het beeld wat naar voren komt als je je oor te luisteren legt bij de machtigste bestuurders van Nederland.

Ten eerste: onderzoek over een periode van vijf jaar, naar de loopbanen van meer dan 20.000 werknemers van een groot Canadees bedrijf, bracht aan het licht dat vrouwen nauwelijks kans maken om te ontsnappen aan de onderste regionen van de werkvloer. De promoties in de lagere rangen gingen buitengewoon vaak naar allochtone en autochtone mannen. Vanaf het middenkader hadden ook de allochtone mannen het nakijken. Alleen blanke mannen maakten kans op topfuncties.

Dat vrouwen aan de top niet honderd procent schitterden door afwezigheid was, omdat er een paar zodanig briljante blanke vrouwen rondliepen, dat niemand met goed fatsoen om hen heen kon. Het ging hier om de eenzame uitzondering die de regel bevestigt. Alle andere vrouwen bleven onderaan de arbeidsmarkt steken. Ook als ze talentvol en competent waren, ook als ze zich voor tweehonderd procent gaven, maakt niet uit. De handicap een vrouw te zijn was zo groot, dat alleen buitengewoon briljante blanke vrouwen nog een klein kansje maakten.

Een goed onderzocht voorbeeld dichter bij huis gaat om de benoeming van hoogleraren. Dr. Marieke van den Brink onderzocht hoe dat ging. Wat bleek? Benoemingen verliepen in de meeste gevallen achter gesloten deuren, via informele procedures. Blanke mannen zochten naar hoogleraren in een kring van blanke mannen. Ze herkenden het talent bij vrouwen en allochtonen niet, verkeerden niet in kringen waarin veel vrouwen voorkwamen, en droegen dus ook nauwelijks vrouwen of allochtonen voor bij de veelal uit blanke mannen bestaande selectiecommissies. Als vrouw kon je nog zo hard aan de weg timmeren, je kwam er gewoonweg niet tussen.

Tot zover de wetenschappelijke analyses. Wat gebeurt er als je naar die machtige mannen zelf kijkt?  De Volkskrant bracht vorig jaar de machtigste bestuurders in kaart. Ten opzichte van eerder analyses was er eind 2010 een lichte verschuiving merkbaar. Er zaten iets meer vrouwen en allochtonen in de groep. Maar de gemiddelde machtige bestuurder is nog steeds een blanke man, en voor de Volkskrant wilden deze mannen anoniem wel toegeven waar dat aan lag: ze vormen een gesloten bolwerk en vinden buitenstaanders eigenlijk een beetje eng. Als het puntje bij paaltje komt vallen ze terug op hun old boys network.

Veel mensen willen hier niet aan. Zodra hardere maatregelen ter sprake komen roept iedereen om het hardst dat positieve discriminatie en/of een quotum vrouwen onterecht bevooroordelen, dat het ervoor zorgt dat competente mannen het veld moeten ruimen zodat een of andere excuustruus er een zooitje van kan maken. Waar je in dat debat bijna niemand over hoort is, dat op dit moment het omgekeerde gebeurt. Blanke mannen worden bevooroordeeld. Competente vrouwen moeten het veld ruimen zodat een of andere blanke man er een zooitje van kan maken.

Over die dagelijkse bevooroordeling van blanke mannen hoor je echter bijna niemand. Zolang mensen harde, wetenschappelijke feiten negeren en dit niet erkennen, verandert er niets. Daarom beginnen vrouwen die weten waar ze het over hebben, en mannelijke bestuurders die inzien hoeveel vrouwelijk talent er verloren gaat, hun geduld verliezen. Ze roepen op tot hardere maatregelen. Het gaat hier namelijk om een combinatie van onbewuste vooroordelen, vastgeroeste patronen, en een taaie conservatieve cultuur. Dat verander je niet met louter mooie woorden en goede voornemens. Het wordt tijd dat Nederland een sprong voorwaarts maakt en eindelijk werk gaat maken van de talenten van vrouwen.

Noorse bestuursvrouwen nemen meer personeel aan

Noorse bedrijven die verplicht veertig procent vrouwen in hun besturen moesten opnemen, maakten gemiddeld drie procent minder winst. Dit kwam doordat bedrijven met meer vrouwen aan het roer,  meer mensen in dienst namen,  vooral in lager betaalde functies. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Virginia.

Onderzoekers Amalia Miller en David Matsa onderzochten de situatie in Noorwegen, omdat hier de afgelopen jaren een interessant experiment ontstond. Een groep van 600 beursgenoteerde bedrijven werd bij wet verplicht om veertig procent vrouwen op te nemen in hun raden van bestuur. BV’s vielen buiten deze wet, en elders in Scandinavië gelden dit soort quato ook niet. Dus de Noorweegse bedrijven leverden een mooie gelegenheid op om te kijken wat het effect is van een diverser bestuur, in vergelijking met bedrijven waar geen quotum gold.

Miller en Matsa speculeren over de verklaringen van de uitkomst iets minder winst en veel meer personeelskosten. Ze zien drie mogelijkheden. Eén: de vrouwelijke managers zijn minder ervaren dan de mannelijke, en presteren daardoor iets minder goed. Twee: meer personeel is juist op de langere termijn goed voor de winstgevendheid van het bedrijf. Vrouwen hebben daar oog voor omdat ze geduldiger zijn dan mannen. Of drie: vrouwen werken vanuit een ander normen en waardenstelsel. Ze kijken verder dan alleen de pure winst voor de aandeelhouder, maar letten ook op het welzijn van de werknemers.

Miller en Matsa willen graag meer onderzoek doen naar het effect van vrouwelijke leiders. Want zoals gezegd: onervarenheid, meer geduld, of andere normen en waarden dan mannen, het zijn allemaal speculaties. Bij gebrek aan harde cijfers is onduidelijk waardoor de Noorse quotumbedrijven meer personeelskosten maken.

Een ander hard effect is wel al meetbaar. De Noorse regering voerde het quotum in, omdat minister van economische zaken Ansgar Gabrielsen het gesloten mannenbolwerk compleet zat was. In de bedrijven die onder de nieuwe wet vielen, nam het aantal vrouwen flink toe. Maar zoals gezegd vielen BV’s buiten het quotum. En wat blijkt? In BV’s is het percentage vrouwen in het bestuur op geen enkele manier toegenomen.

Hoewel er best wat aan te merken valt op het quotum, besluit de Zesde Clan dit verhaal graag met een verwijzing naar een SER bulletin van januari 2008. Het bulletin interviewde onder andere de Noorse hoogleraar Morten Huse. Hij zei het volgende:

Kandidaten komen in de praktijk nu eenmaal doorgaans uit het netwerk van de CEO en andere topbestuurders”, aldus hoogleraar Morten Huse. “Ik geloof niet dat ik houd van onze wet. Maar het aantal vrouwen nam pas toe toen de wet kwam.”

 

Ondertussen, in Nederland...