Tag Archives: projectie

Queen bee syndrome is een leugen

Queen bees, topvrouwen die hun eigen unieke positie verdedigen en andere vrouwen buiten de deur houden, zijn een favoriet cliché in managementboeken. Auteurs baseren zich daarbij op een studie uit 1973waaruit zou blijken dat topvrouwen kritischer zijn op seksegenoten. De verhalen over deze zogenaamde koninginnebij zijn echter leugens. Sterker nog: de mythe over zulke topvrouwen levert een mooi voorbeeld op van projectie. Want het zijn juist de topmannen die vrouwen buiten de deur houden.

De Columbia Business School (CBS) analyseerde teams van topmanagers in 1.500 bedrijven over een periode van twintig jaar. Ze merkten dat veel besturen een ongeschreven quotum hanteren en hooguit 1 vrouw in hun gelederen op willen nemen. Daardoor blijven topbesturen exclusieve mannenclubs. De weinige vrouwen die zulke informele quota overwinnen, doen daar niet aan mee. Zij zijn juist geneigd meer vrouwen een kans te geven.

De uitslag van de studie van de CBS biedt een mooi staaltje projectie. Immers, het zijn de topmannen die vrouwen buiten de deur houden, concluderen de wetenschappers. Zij willen de macht niet delen met vrouwen. Als topmannen dit feit zouden erkennen, geeft hen dat echter een slecht gevoel. Zij gedragen zich immers als discriminerende seksisten. Bovendien benadelen ze hun onderneming: bedrijven met vrouwen in de top presteren beter. (Vrouwen, meervoud: ideaal is drie of meer.)

In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag, te weten systematische achterstelling van vrouwen en dom beleid, schuiven mannen de hete aardappel af op de gemarginaliseerde Ander. Opeens houden vrouwen andere vrouwen buiten de deur. Probleem opgelost! Mannen kunnen opgelucht adem halen en zich goed voelen over zichzelf. Bonus: vrouwen worden ondermijnd – het is hun eigen schuld, het zijn nou eenmaal jaloerse krengen, enzovoorts.

In werkelijkheid passen de conclusies van de CBS bij eerdere onderzoeken. Een studie uit 2012 wees uit dat werkneemsters baat hebben bij een vrouwelijke mentor. 73 procent van de vrouwelijke mentors richtte zich specifiek op het ontwikkelen van vrouwelijk potentieel. Bij mannelijke mentoren nam slechts 30% vrouwelijk talent serieus. Ook buiten het commerciële bedrijfsleven blijken vrouwen andere vrouwen kansen te gunnen. Zo geven regisseuses vrouwen zowel voor als achter de filmcamera’s ruim 20% meer werk.

Het wordt hoog tijd dat we het idee van de queen bee loslaten. Het is een mythe, een leugen, een projectie van mannen die vrouwen minachten, en dit soort verhalen besmeuren het blazoen van vrouwen onterecht. Waar vrouwen de positie hebben om invloed uit te oefenen op wat er gebeurt, staan ze wel degelijk klaar voor hun seksegenoten. Hoera!

PS: een kleine herinnering. Mensen die nu met persoonlijke anekdotes en individuele voorbeelden aan komen zetten om duidelijk te maken dat vrouwendiscriminatie wel meevalt, en kijk, die ene bazin, wat was dat een bitch enz enz: er zijn altijd uitzonderingen die de regel bevestigen. Ik zet het er maar even expliciet bij voordat het in commentaren weer wemelt van de Not My Nigel toestanden en ‘feministen zoeken iets om boos over te worden‘ en al dat andere standaard geneuzel van mensen die feminism 101 niet hebben gelezen. Als je commentaar niet openbaar op dit weblog verschijnt, weet je weer waarom.

De gereedschapskist: projectie

Eigenlijk zou iedere vrouw het psychologische mechanisme van ‘projectie’ moeten kennen. Want als groep projecteren mannen allerlei negatiefs op vrouwen. Dat heeft grote gevolgen. Ook al hebben vrouwen tegenwoordig meer macht, als ze buiten de lijntjes van de vigerende denkramen kleuren, hebben ze nog steeds een probleem. Dat los je niet op met een cursus ‘onderhandelen voor vrouwen’ of tijdschrift Happinez lezen. Ken uw projectie…

Wat is projectie? In de psychologie geldt het als een afweermechanisme. Het fenomeen kan optreden tussen individuen, maar ook tussen groepen. Het psychologisch woordenboek geeft als voorbeeld van projectie deze scène:

Chagrijnige man tegen zijn nietsvermoedende vrouw: “Oh nee, ben je weer chagrijnig? Dat wordt weer een leuke avond dan?” Ziedaar een staaltje projectie. Bij psychologische projectie verdringt of ontkent iemand eigen negatieve kenmerken of gevoelens door ze aan een ander toe te schrijven. De verantwoordelijkheid voor de narigheid wordt zo naar buiten geprojecteerd.

Projectie betreft vaak alles wat een individu of groep zelf niet kan, wil, of mag. In Jungiaanse kringen noemen mensen dat ‘de schaduw’. Vrouwen zijn als groep, in de woorden van Jungiaans analyticus Karen Signel, dragers van een collectieve schaduw. Je kunt dat projectiemechanisme heel lang terug in de tijd volgen. De Oude Griekse filosofen, allen man, bedachten bijvoorbeeld een simpel schema: ‘man = goed, vrouw = slecht’.

Mannen stonden in dit schema voor eenheid, heelheid, het eeuwige en alles wat waardevol was, zoals intellect. Alles wat niet in dat ideale plaatje van hooggewaardeerde eigenschappen en kwaliteiten paste, ging naar vrouwen. In de optiek van de Oude Grieken waren dat gemankeerde, mislukte mannen. Met hun vieze, lekkende lijven en instabiele emoties brachten vrouwen slechts aftakeling en dood. Je kon beter zonder ze. Jammer dat dat niet lukte: wilde je kinderen krijgen en dus voortbestaan, dan moest je alsnog met die zwakke wezens in zee. Ellende!

Onder andere de r.k. kerk borduurde voort op deze traditie. Hete aardappels om op De Ander te projecteren waren ruim voor handen. Zo bepaalden mannen dat geestelijken celibatair moesten en moeten leven. Helaas behielden veel van die mannen lustgevoelens. Een zware last, maar geen nood, want ze konden hun pijlen richten op vrouwen. Adam deed niets. Hij was goed en onschuldig. Die duivelse Eva stortte hem in het verderf! Vrouwen zijn net als Eva. Ze gaan allemaal seksueel en anderszins loos zodra ze een beetje vrijheid krijgen. Voilà, de neurotische haat voor vrouwen en hun lichaam kreeg een nieuwe impuls.

God geeft Eva de schuld terwijl Adam net doet alsof hij er niet bij hoort.

Waarom projecteren? Welnu, degene die projecteert heeft er baat bij. Als mannen als groep emoties zwak en eng vinden, kunnen ze zeggen: emoties zijn iets voor vrouwen. Vervolgens kunnen ze zichzelf opvoeren als verstandig en rationeel, en op basis daarvan macht en status claimen. Mannen zijn rationeel en kunnen topbanen aan. Vrouwen? Die zijn te emotioneel voor zulke functies. De echte leider is een stoere, rationele man, geen emotioneel vrouwtje.

Projecteren is nog tot daar aan toe, maar als groep zijn (blanke) mannen dominant in de samenleving. Gezien die buitenproportioneel grote macht heeft hun doen en laten grote gevolgen. Op basis van hun projecties vormen mannen (en vrouwen die in deze projecties geloven) een vijandige, negatieve karikatuur van vrouwen. Feministen vatten dat ook wel samen als: seksistische denkbeelden, of vrouwenhaat.

Die seksistische denkbeelden vertalen zich vervolgens in gangbare sociale codes en wetgeving. Beiden pakken vaak nadelig uit voor vrouwen. Bij sociale codes kun je bijvoorbeeld denken aan het gangbare ‘gesprek’ rondom verkrachting. Wat had zij aan? Had ze alcohol gedronken? Zei ze wel duidelijk genoeg nee? Wat deed ze op dat tijdstip op die plek? Je zou bijna denken dat de vrouw de dader is, en schuld heeft aan haar eigen verkrachting.

Als het gaat om wetgeving vertalen projecties zich onder andere in dwingende kledingvoorschriften, het inperken danwel afschaffen van reproductieve rechten, vrouwen uitsluiten van bepaalde banen, regelingen afschaffen of veranderen in het nadeel van vrouwen, enz. Ook in Nederland gebeurt dit. Zo moeten vrouwen zich van onze regering schuldig voelen omdat ze teveel op de zak van mannen zouden teren.

Op die manier ontstaat een vijandbeeld. De vrouw als liegende parasiet. De vrouw als zwak, gemankeerd wezen. De te emotionele vrouw die banen met status niet aankan. Vandaar is het een kleine stap naar maatregelen. Zoals in het geval van de vrouw als parasiet: minder vaak alimentatie voor gescheiden vrouwen. Als vrouwen al alimentatie krijgen, gaat het vaak om lagere bedragen.

Projecties, met bijbehorende vijandbeelden, hebben schadelijke gevolgen. Ze leiden tot denkbeelden waarin vrouwen het nooit goed kunnen doen en structureel gemaand worden aan zichzelf te werken. Ze confronteren vrouwen constant met situaties van het type ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet.’  Vrouwen zijn, vanwege hun socialisatie, geneigd dit soort hatelijke minachting en veroordelingen te verinnerlijken (zie Nelleke Nicolai). Ze voelen zich inderdaad schuldig en tekort schieten. Ze gaan inderdaad verwoede pogingen doen om zichzelf aan te pakken.

Projecties, met bijbehorende denkbeelden, maken het ook onmogelijk om misstanden aan te pakken. Ze versluieren de echte problemen en onderliggende mechanismen die onrecht in stand houden. Neem de loonkloof. Die is heel eenvoudig het gevolg van vrouwen die verkeerde keuzes maken, slecht onderhandelen, niet strategisch genoeg opereren en/of te weinig ambitie vertonen. Kortom, vrouwen, verbeter jezelf! Doe beter je best! Komt het dan nog niet in orde, dan kun je altijd zeggen dat vrouwen domweg niet goed genoeg zijn. Of dat vrouwen moeten vertrouwen op karma en de mantra datwie het echt verdient, vanzelf promotie en een hoger salaris zal krijgen.

Ander voorbeeld: vanwege het 1 kind beleid, gekoppeld aan een sterke voorkeur voor jongensbaby’s, kent China een enorm mannenoverschot. Je zou zeggen dat je dan een maatschappelijk probleem hebt met alleenstaande mannen. De Chinese overheid kiest er echter voor met het vingertje naar alleenstaande vrouwen te wijzen. Zíj vormen het probleem. De regering veroordeelt hen als kieskeurige, egoïstische ‘overgebleven vrouwen’. Zij moeten hun leven snel beteren, want als je op je 27ste nog niet getrouwd bent kun je maar beter dood gaan, zo nutteloos ben je dan. Over mannen geen woord. Wel zo makkelijk. Voor mannen.

De Gereedschapskist: zeurende, klagende jammeraars

Huilfeministen. Slachtoffers. Aanstellers. ‘Je zeurt’. Veel te vaak krijgen feministen en andere weldenkende mensen deze verwijten naar hun hoofd geslingerd zodra ze kritische geluiden laten horen over verschijnselen in de maatschappij. De meest recente aflevering komt van Angela Carper, forensisch arts. Zij zet Volkskrantredacteur Joyce Brekelmans weg als huilfeministe, nadat Brekelmans zich afvroeg waarom mensen zo negatief reageren op feministische standpunten.

Arme, arme stakker. Waarom kan die vrouw haar kop niet houden?

De meest recente golf van ‘je zeurt’ verwijten ontstond nu radio 538 voor de vijfde keer de ‘meest neukbare moeder ‘verkiezing hield. Neee, geen verkiezing van de meest neukbare vader, die hebben we niet. Het uiterlijk van mannen doet er niet toe. Het gaat om vrouwen en vooral hoe aantrekkelijk mannen hen vinden. Vanwege die en nog vele andere redenen leidde de verkiezing tot kritiek:

MILF staat voor Mother I’d Like to Fuck, grofweg: een geil wijf dat minimaal één kind ter wereld heeft gebracht waar mannen graag mee zouden willen neuken. Want dat zijn wij vrouwen, wezens waar mannen hun pik in kunnen steken. Als je lekker bent ten minste. […] Waar de fuck is het misgegaan? Wanneer zijn wij vrouwen gestopt met demonstreren tegen deze belachelijke verseksualisering van ons algehele zijn? Wanneer zijn we het leuk en ‘grappig’ gaan vinden om ‘neukbaar’ gevonden te worden?

Waarna een van de eerste commentatoren de auteur, Hasna el Maroudi, meteen verwijt dat ze zeurt om respect. Zo volautomatisch gaat dat. Kritiek? Zeurpiet!!

We kunnen nog vele, vele ‘je zeurt’ reacties verwachten. Want het vormt een geniaal wapen om kritische stemmen tot zwijgen te brengen. Het verwijt valt in de lange traditie van het toon-argument. De ander wuift weg wat je zegt, want je zegt het op de verkeerde toon. Te boos, te fel, te jankerig. Blijkbaar kiezen we in Nederland vaak voor de subcategorie ‘zeurend’, omdat we daar als groep het meest allergisch op reageren. Zo’n verwijt dient verschillende functies. Waaronder:

  • feministen zwart maken
  • vrouwen gelijkstellen aan zeurpieten
  • de inhoudelijke argumenten negeren
  • verandering tegenhouden / de status quo verdedigen
  • het klinkt netter dan ‘hou je kop’

Negatieve oordelen over het feminisme vallen in Nederland in vruchtbare aarde. Waarom moeten die strijdende vrouwen zo grof zijn?, heette het in de beginjaren van de tweede feministische golf. Daarvoor en daarna was het niet veel beter. El Maroudi geeft eerlijk toe dat dit negatieve imago een drempel opwerpt:

Lang heb ik me er tegen verzet. Ik wilde geen feminist zijn. Feministen zijn dik, dragen tuinpakken en zijn zuur. Ze gaan ervan uit dat vrouwen hopeloze gevallen zijn die zonder (georganiseerde) steun niets kunnen bereiken. Wanneer je vindt dat je onrecht is aangedaan vanwege je geslacht, kun je daar prima zelf iets aan doen. Je hebt een mond, trek hem open en los het probleem op. We leven in Nederland, niet in Saudi-Arabië, zo meende ik. Erg leuk bedacht van mezelf, maar ontzettend naïef. De meeste vrouwen dragen in Nederland weliswaar geen niqaab, maar de onderdrukking is een stuk geniepiger.

Omdat ‘het’ feminisme een slecht imago heeft, is het schieten voor open doel. Van zuur tuinpak naar jammerende huilfeministe is slechts een kleine stap. Het ‘je zeurt’ argument versterkt zodoende de bestaande vooroordelen en maakt feministen nog vervelender. Feministen, hou je kop!

Het zeurargument versterkt daarnaast ook de bestaande minachting voor vrouwen in het algemeen. Het past in het stereotype beeld van de zeurende (huis)vrouw, de vijandige beeldvorming rondom dominante krengen die anderen het leven zuur maken met hun constante geklaag. Mannen houden niet van zeurvrouwen. Vrouwen, hou je kop!

Over mannen hoor je dit nauwelijks. Brekelmans maakt die dubbele moraal zichtbaar met haar observatie:

alleen bij mannen zijn ‘iets aan de kaak stellen’ en ‘zeiken’ twee verschillende dingen.

Het zeurverwijt versterkt niet alleen bestaande minachting voor vrouwen in het algemeen, en feministen in het bijzonder, maar maakt het ook mogelijk om discussies de kop in te drukken. Laten we even kijken wat Carper doet. In een kort stukje tekst gebruikt ze veel termen met een negatieve lading. In de kop van het stuk: huilfeminisme. In de broodtekst: de discussie vervuilen met geklaag, slachtoffertoon, gejammer, huilfeministen, wie kritiek heeft zou ‘medevrouwen reduceren tot slachtoffers’, klaagzang, nog een keer de term huilfeminisme. En dat in vijf korte alinea’s.

De inhoud van de kritiek verdwijnt zodoende achter een wolk van negatieve, op de persoon gerichte waardeoordelen. Dit kan steun voor de kritische groep ondermijnen. Wie wil bij deze ‘huilfeministen’ horen? Wat een tenenkrommende jankerds. Critici, hou je kop!

Door de grote aandacht voor slachtoffers en jammerende klaagzangen, kan de auteur bovendien voorbijgaan aan de inhoudelijke argumenten. Met het zeurargument kun je negeren waar het echt over gaat. In een weerwoord probeert redacteur Joyce Brekelmans dan ook terug te gaan naar datgene waar de kritiek zich op richt:

niet het sexy imago van de genomineerde dames is het probleem, maar de hoeveelheid gal die naar boven komt zodra iemand ook maar waagt op te merken dat er sprake is van seksisme. De door jou zo gehate ‘slachtoffertoon’ heeft meer te maken met vooroordelen van de lezer dan met het punt dat wordt gemaakt. De ‘huilfeministen’ die jij beschrijft, zijn pure projectie. Wat ik zie, zijn enkele vrouwen die constateren dat gewoon braaf je bek houden, je werk doen en lief lachen niemand motiveert om de status quo te veranderen. Een betere tactiek is om zo nu en dan een zere scheen op te zoeken en een discussie op gang te brengen. Want een debat over vrouwenemancipatie ontstaat nu eenmaal niet vanzelf.

Daar heb je ‘m: de status quo veranderen. Feminisme als een beweging die fundamentele veranderingen wil bereiken. Eng, dooooodeng. Geen wonder dat zoveel mensen in het defensief schieten. Door boos te worden, of door feministen als zeurpieten neer te sabelen, of door de kritiek af te doen als gejengel van aanstellers die beter over iets echt belangrijks zouden moeten praten. Want dat is de vierde functie van deze strategie: verandering tegenhouden, danwel de status quo verdedigen. Kritische mensen zijn lastig en vervelend, en bovendien in de minderheid, dus ze moeten hun kop houden. Zeker als het van die enge feministen zijn.

Probleem: inhoudelijk standpunt X en dan volautomatisch de reactie HOU JE KOP staat zo primitief. Het roept beelden op van iemand die de vingers in de oren steekt. Kinderachtig. Dat is reden nummer vijf waarom mensen dit wapen hanteren. Met ‘je zeurt’ kun je de schijn ophouden dat je nog enigszins inhoudelijk reageert op standpunt X. Ook al doe je dat in werkelijkheid helemaal niet.

Er valt nog veel, heel veel te verbeteren in de situatie van vrouwen in Nederland. Vrouwen in het algemeen, feministen in het bijzonder, en hopelijk ook steeds meer mannen, hebben dat door en houden daar hun kop niet over. Ook al maak je ze uit voor zeurpiet. Gelukkig maar.