Tag Archives: Oude Grieken

Trump versterkt belangstelling voor feministische analyse

Sinds de Amerikaanse president Trump Twitter gebruikte om op te scheppen over de omvang van zijn nucleaire knop, herleeft de belangstelling voor een bijna twintig jaar oud artikel. In 1987 publiceerde wetenschapster Carol Cohn een analyse van het taalgebruik en de manier van denken van de bijna geheel mannelijke groep nucleaire specialisten. Haar analyse deed mij denken aan een analyse die nog verder teruggaat, namelijk naar de manier van spreken en denken van de Oude Grieken. Ga mee op tijdreis, en huiver.

Eerst Trump. Die twitterde in de Nederlandse vertaling:

Kan iemand van zijn uitgeputte en verhongerde regime tegen hem zeggen dat ook ik zo’n nucleaire knop heb. Maar die van mij is veel groter en veroorzaakt veel meer schade, en bovendien werkt mijn knop wel!

Critici waren er (terecht) snel bij om te wijzen op het belachelijke, macho gehalte van deze uitspraak, een variant op ‘de mijne is groter’ en ‘ik kan verder plassen dan jij’.

Carol Cohn ontdekte dit soort macho taal en de bijbehorende manier van denken ook al in 1987, toen ze een jaar lang mee liep met de exclusief mannelijke specialisten die het nucleaire arsenaal van de V.S. beheerden.  In haar fascinerende verslag – serieus, lees haar volledige artikel in feministisch magazine Signs – vertelt ze hoe ze struikelde over dit soort taalgebruik, waarbij landen hard worden, de ene raket nog dieper kan penetreren dan de andere en je met het nieuwste wapen orgastische explosies kunt bereiken.

Maar ze gaat een stapje verder. Achter die eerste laag van macho taalgebruik ontdekte ze een tweede laag. Ze ontdekte dat de betrokken mannen ook beelden van huiselijkheid en vaderschap gebruiken. Raketten liggen onder een kerstboom, je kunt ze aaien alsof het onschuldige huisdiertjes zijn, in plaats van dodelijke wapens die miljoenen mensen kunnen doden. Daarnaast krijgen bommen van hun trotse pappies namen zoals Little Boy, die met hun explosie een nieuwe wereld inluiden.

Wat Cohn ontdekte was dat de wetenschappers en specialisten het scheppen van nieuw leven en het creëren van een nieuwe wereld met zulk taalgebruik symbolisch van vrouwen afpakten en zich toe eigenden. De mannen verwekken jongetjes zoals Little Boy en samen gebruiken ze agressie en vernietigingsmacht om over een als vrouwelijk geldende natuur te heersen – zo gaven de bij de kernproeven rond het atol Bikini betrokkenen mannen iedere krater een vrouwennaam, signaleert Cohn.

Op dat niveau van vaderschap en het domineren van de natuur ontstond een derde laag. Er sluipen religieuze beelden in het taalgebruik, merkte Cohn. De eerste kernproef kreeg bijvoorbeeld de naam van de Drie Eenheid, de mannelijke scheppende trits van God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest (NB mensen doen moeite om de heilige geest vrouwelijk te maken, maar de katholieke dogma’s moeten hier niets van hebben. Het is allemaal God en God is mannelijk dus de heilige geest is ook mannelijk.) Daarnaast spraken de mannen over zichzelf als priesters, The Priesthood. Zo krijgt de mannelijke kracht om te baren en die gevaarlijke vrouwen en Moeder Aarde te bedwingen religieuze ondersteuning.

Deze manier van denken – dat mannen mannelijk nageslacht voortbrengen en over het inferieure vrouwelijke heersen, desnoods met geweld – kent een zeer lange geschiedenis. Precies diezelfde gedachtengang en die manier van denken vind je bijvoorbeeld terug bij de Oude Grieken, ontdekte wetenschapster Vigdis Songe-Møller in haar klassieker Filosofie Zonder Vrouwen.

Dat boek verscheen in 1999, dus Cohn kon hier onmogelijk aan refereren toen ze haar wetenschappelijke artikel publiceerde. Maar toen ik haar originele artikel las, moest ik meteen aan de bevindingen van Songe-Møller denken.

Zij analyseerde gedichten en verhandelingen van Griekse denkers zoals Plato, Parmenides, Hesiod en Socrates, en ontdekte twee scholen die een tijdje naast elkaar bestonden. De ene betreft de hier boven beschreven macho gedachtengang. Maar er bleek ook een andere denkrichting, Eentje die er van uit gaat dat je tegengestelden hebt. Dag en nacht, nat en droog, mannelijk en vrouwelijk. Het ene is niet beter dan het andere, beiden zijn nodig en moeten in balans blijven.

Die manier van denken verdween echter uit het zicht toen mensen zoals Plato dominant werden. Plato en zijn medestanders onderschreven een ideaal wereldbeeld waarin vrouwen gemankeerde mannen zijn, mannen creatief en leven-gevend zijn en de geestelijk vader worden van allerlei zonen, die het goede werk van de mannen voortzetten en heersen over de chaotische natuur en al die passieve, enge vrouwen.

Deze denkers grepen daarbij terug op botanische metaforen. Ze zagen mannen als perfecte mensen die, net als planten, een scheut vormen. Die plantenscheut groeit uit tot een nieuwe man, een evenbeeld, uniform, heel, perfect. De ene perfecte man brengt de andere voort zonder dat er een vrouw aan te pas komt die de boel kan verzieken met haar lekkende, inferieure, dood-brengende lijf.

Die gedachtengang tref je later ook aan bij de auteurs van de Bijbel, waar God de Vader is en Sem Arpaksad verwekte, en Arpaksad verwekte Selach, en Selach verwekte Eber, man na man die mannen verwekt zonder dat er een vrouw in beeld komt. De oude kerkvaders gingen met hun hand op de Bijbel vrolijk door met het claimen van leven scheppende vermogens voor superieure mannen en het neersabelen van vrouwen.

Anno nu hebben we de nucleaire specialisten en kerngeleerden, die alles wat macho mannelijk is de hemel inprijzen en Little Boys verwekken. In dit wereldbeeld handelen en scheppen de macho mannen met goddelijke goedkeuring. Ze kunnen penetreren en de grootste hebben en andere, zwakkere mensen of landen hun wil opleggen met hun machtige fallus..eh.. raketten. Ze kunnen, zoals Trump, opscheppen dat zij de grootste (knop) hebben, eentje die wél werkt, lekker puh.

Zo’n Tweet van Trump lijkt onschuldig, maar is bij nader inzien het topje van een smerige ijsberg. En los even van die hele vrouwenhatende geschiedenis gaat het bij dit incident met Trump niet om twee jongetjes en een wedstrijdje ver-plassen, maar om mannen met macht, een president die een andere heerser wil  tonen hoe macho mannelijk hij wel niet is. Eentje die daarbij de optie heeft om de wereld in de as te leggen en miljarden mensen de dood in te jagen, op basis van zijn seksisme en zijn ‘ik als stoere macho man kan alles maken’ wereldbeeld. Laat dat even op je inwerken.

Advertenties

Vrouwen en het collectieve vergeten

Vrouwelijke SF schrijfsters, bestaan die? De canon bestaat uit blanke mannen, dus… Striptekenaars? Sorry, mannen tekenen comics, dus nomineren we alleen mannen voor een oeuvre-prijs. Huh?!? Enneh, concept muziekalbums zijn uitgevonden door blanke mannen. Evenals computers en internet. De voorbeelden blijven maar komen, met als rode draad: vrouwen (en niet-blanken) worden vergeten en hun bijdragen uitgewist door de poortwachters van de canon.

we are all wonder women

Het meest rigoureuze wapen, namelijk 1. botweg ontkennen dat vrouwen iets deden, maakten of bedachten, begon al bij de oude Grieken. Mannelijke Grieken hadden de macht en zij definieerden vrouwen als primitieve, gebrekkige niet-mannen, die onheil en verdeeldheid brachten. De beschaving en de vooruitgang bestonden uit mannen die stambomen maakten van mannen die aan elkaar de geschiedenis doorgaven, aldus Vigdis Songe-Møller, filosofieprofessor aan de Universiteit van Bergen.

Dit door Vigdis Songe-Møller geïdentificeerde patroon zie je tot op de dag van vandaag overal opduiken. Kookkunst? Een stamboom van blanke mannelijke chefs die op elkaar succes voortborduren. Conceptuele muziekalbums? Vooruit, we noemen in de laatste vijf minuten twee vrouwen die hier ook iets in deden, maar voor de rest zijn het blanke mannen die op elkaars succes voortborduren. En bier? Wie heeft het nou over al die eeuwen van bierbrouwende vrouwen. Dit is de man! Dit is zijn bier!

Mocht je al plek in willen ruimen voor vrouwen, omdat je anders echt weggehoond wordt, dan is de volgende tactiek: 2. anders interpreteren, waarbij ‘anders’ staat voor inferieur en niet de moeite van het onthouden of behouden waard. Want man = universele kwaliteit, vrouw = uitzondering, huuuuuuh. Neem Lemonade van Beyoncé:

It’s no coincidence that Lemonade, which would have been considered an abstract conceptual album from a male artist, was immediately regarded as a confessional piece by most tabloids. This issue extends far beyond one documentary, embedded in the fabric of music writing even today.

Je moet het als vrouw ook niet wagen om samen te werken met een man, want 3. dan krijgt hij alle lof en eer en ben jij opeens zijn hulpje. Om even in muzieksferen te blijven het voorbeeld van Björk. Voor haar albums werkt ze regelmatig samen met mannen. Vervolgens merkt ze, net als voorgangsters zoals Joni Mitchell, dat deze mannen alle krediet krijgen voor de artistieke genialiteit van de muziek:

 I did 80% of the beats on Vespertine and it took me three years to work on that album, because it was all microbeats—it was like doing a huge embroidery piece. Matmos came in the last two weeks and added percussion on top of the songs, but they didn’t do any of the main parts, and they are credited everywhere as having done the whole album. [Matmos’] Drew [Daniel] is a close friend of mine, and in every single interview he did, he corrected it. And they don’t even listen to him. It really is strange.

Gelukkig beginnen steeds meer mensen zich te verzetten tegen dit soort eenzijdige beeldvorming die vrouwen laat verdwijnen:

Mensen, vrouwen voorop, vragen op al dit soort manieren aandacht voor de andere kant van de gebruikelijke verhalen. Je kunt geen blanke mannelijke stamboom van chefkoks maken zonder daar meteen terechte kritiek op te krijgen, inclusief verwijzingen naar seksisme. Dat is een goed teken: wie vrouwen vergeet, kan dat niet meer zomaar ongestraft doen. Steeds vaker corrigeren mensen de eenzijdige beeldvorming. Vooruitgang! Maar zoals de vele recente voorbeelden tonen hebben we helaas wel nog een lange weg te gaan op het gebied van bewustwording.

BONUS: Voor de literatuur zette Joanna Russ de gebruikelijke methoden om vrouwen te vergeten prachtig op een rijtje. Wat voor romans geldt, geldt zoals hierboven beschreven ook voor allerlei andere terreinen. Haar Andere Levens, Andere Letteren is een klassieker. Van harte aanbevolen!

Mythes veranderen als de samenleving verandert, en omgekeerd: een Oresteia voor 2014

Niets is voor de eeuwigheid onveranderlijk in steen uitgehouwen. Dat laat het Noord Nederlands Toneel (NNT) zien in een geheel vernieuwde versie van de Griekse klassieker De Oresteia. Regisseur Gerardjan Rijnders weigerde het verhaal te laten eindigen met de bevestiging van een orde waarin mannen en mannelijke normen zegevieren. Hij geeft vrouwen het laatste woord.

Het oorspronkelijke drama vertelt in drie afleveringen het verhaal van een koning, die zijn dochter offert ten behoeve van een oorlog / een gunstige wind voor zijn vloot. Zijn vrouw, Klytaimnestra, wacht jaren op zijn terugkeer, zodat ze samen met haar nieuwe geliefde wraak kan nemen. Dat lukt. Ze vermoordt haar echtgenoot, tevens moordenaar van haar dochter. Een andere dochter, Elektra, wil daarna op haar beurt wraak. Onder haar invloed vermoordt haar broer Orestes Klytaimnestra. Furiën achtervolgen Orestes: zij willen wraak voor de moord op de moeder.

Uiteindelijk zorgt de godin Athene voor het herstel van de orde. Die orde geeft echter voorrang aan mannen. Hun opvattingen over rechtvaardigheid krijgen voorrang boven wat vrouwen rechtvaardig vinden. Moord op een moeder is minder erg dan moord op een vader. Orestes is wel schuldig, maar wordt niet gestraft. De boze furiën, die Klytaimnestra wilden wreken, trekken zich gehoorzaam terug. Het stuk geeft zo op symbolische wijze weer hoe een mannelijk rechtssysteem wordt gevestigd.

Anno 2014 gaat dat steeds meer wringen. Daarom voegde Rijnders een vierde deel toe aan de originele trilogie. In zijn versie van de Oresteia maken vrouwen niet lijdzaam plaats voor een door mannen gedomineerde orde. Het stuk is dan wel vernoemd naar Orestes, maar Rijnders legt de nadruk op de persoon van Klytaimnestra. Zoals het NNT meldt:

In de bewerking van Rijnders voeren ‘de kinderen van de nacht’ oppositie tegen een wereld in ontbinding. Het zijn de anarchisten, de kunstenaars en vrouwen zoals de Pussy Riots, de Madonna’s, de Sinead O’Connors die ons scherp houden, die vragen blijven stellen over de wereld waarin we leven.

Waar anderen fluisteren, daar verheft Klytaimnestra haar stem en protesteert tegen de gang van zaken:

Deze manier van omgaan met klassieke mythen is zeer belangrijk. Vrouwen hadden eeuwenlang geen stem. De helft van de wereldbevolking kreeg de status van de griezelige Ander, de inferieure, gemankeerde man, het wezen dat alleen enig bestaansrecht had zolang ze maagd bleef of als een gehoorzame moeder haar man diende en het huishouden deed. Bewerkingen zoals die van Rijnders maken duidelijk dat er ook andere zienswijzen bestaan. Dat je kritische vragen kunt stellen. En dat mythes een product zijn van menselijke culturen. Ze kunnen veranderen, en daarmee verander je de cultuur. Of omgekeerd: de samenleving verandert, en daardoor kun je ook de mythe veranderen.

De Oresteia gaat in premiere op 23 februari, in Groningen. Daarna gaat het NNT op tournee langs steden zoals Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven. Gaat dat zien….

De Gereedschapskist: filosofe Luce Irigaray

Waar zou het praktische feminisme staan zonder theoretische basis? Dat is de vraag die Evelien Geerts zichzelf stelde. In het werk van Luce Irigaray vond deze studente wijsbegeerte aan de Universiteit van Antwerpen een inspirerend voorbeeld. Irigaray wilde loskomen van de dominante filosofische canon, omdat de daarin gestelde denkwijzen vrouwen het zwijgen oplegden. Door eeuwenoude filosofische concepten te bekritiseren en los te laten, kunnen vrouwen hun eigen stem vinden. De filosofie kan dan komen tot een situatie waarin mannen én vrouwen op een gelijkwaardige manier deelnemen aan het debat, aldus Irigaray.

Irigaray: je op gender richten om er juist los van te komen.

Er gebeurde iets ironisch met haar werk, signaleert Geerts. Luce Irigaray, een Belgische filosofe, protesteerde tegen het feit dat de traditionele filosofie vrouwen monddood maakt, en werd vervolgens zelf monddood gemaakt. Ze is nu volgens Geerts een ‘vergeten stem in de filosofie’. Als mensen haar al aanhalen, gebeurt dat op basis van vertekende beelden.

Volgens haar kwam dat onder andere doordat vakbroeders Irigaray’s kritiek op de traditionele filosofie nauwelijks konden accepteren. Ook verweten mensen haar vrouwen te willen reduceren tot een zogenaamde vrouwelijke essentie, zoals vastgelegd in hun lichaam.  Irigaray zou in dat geval precies doen wat ze andere filosofen verweet, en zich schuldig maken aan de aloude ‘anatomie als noodlot’-opvattingen van onder andere Sigmund Freud.

Geerts betoogt dat het Irigaray juist wil dat vrouwen zich bewust worden van de manier waarop ze opgevoerd worden in de dominante filosofie. Ze herhaalt de traditionele denkbeelden alleen om duidelijk te maken dat die problematisch zijn voor vrouwen – cue de kritiek van Irigaray op talrijke filosofen, vanaf de oudheid tot nu, die vrouwen beschreven als object, de ander, de niet-man of gemankeerde man, de zwakkere, degene met een gebrek, een wezen geregeerd door haar irrationele emoties en de enge processen in haar lijf, zoals menstruatie, zwangerschap en alles wat er verder vloeit en broeit daar binnen. De Oude Grieken zeiden onomwonden dat ze vrouwen liever kwijt dan rijk waren, want zij brengen al het enge en vervelende in de wereld. Zoals menselijke seksualiteit, aftakeling en de dood. Brrrrr!

Noot van de Zesde Clan: Irigaray is niet de eerste die dit opvalt en constateert dat vrouwen hierdoor beschadigd werden. Zeker als de filosoof in kwestie religieuze overtuigingen had, was de vrouw al snel niet alleen object of niet-man, maar ook nog eens eng, slecht, duivels, een gevaar voor mannen. Daarom moest ze haar lichaam bedekken, uit het zicht blijven en zwijgen. Zie onder andere ook het werk van Karen Armstrong, die deze vrouwenhaat in kaart bracht en de concrete gevolgen van zulke denkbeelden beschrijft in termen die niets aan duidelijkheid te wensen overlaten.

Terug naar de filosofie en het onderzoek van Geerts. Zij schrijft dat het volgens Irigaray voor vrouwen noodzakelijk om die situatie tot zich door te laten dringen. Ze moeten vraagtekens plaatsen bij dit soort opvattingen, de dominante filosofie kritisch onderzoeken, begrijpen hoe het dominante discours in elkaar zit, en vervolgens een eigen koers varen. De filosofie die daaruit voortvloeit, een vrouwelijke filosofie, is anders. Al is het maar omdat de wereld er anders uit ziet voor vrouwen, en zij een nieuw geluid kunnen laten horen, vanuit hun eigen ervaring en eigen inzichten.

Dat is een politiek verhaal, en in de praktijk kan deze filosofie van een enorm bevrijdend effect hebben. Het moedigt vrouwen aan autoriteiten kritisch te benaderen en hun eigen weg te gaan, zoals deze spreekster op een congres ontdekte:

It is my view that many of us have things to say, but that the effort of writing in a voice that feels distanced, objective and unnatural feels too much like hard work.  As I was brushing my teeth one day after passing my PhD, it came to me what it was I had learned from the writing of it: rebellion. My examiners were right to ask me to look back at the history of feminist thought and to consider where it had taken women writers by the end of the twentieth century.  In my case, it took me back to the beginning of the second-wave, back to Helene Cixous and her words in ‘The Laugh of the Medusa’: ‘Women write yourselves; your bodies must be heard’.  I can’t tell you what an important moment that was for me, the taste of toothpaste on my tongue, my face bare in the mirror: maybe I can be brave enough to write after all?

Gelijkheid, gelijkwaardigheid en andere lastige begrippen

De Zesde Clan juicht de oproep toe van cardiologe en professor Angela Maas van het UMC St Radboud in Nijmegen. Zij wil dat artsen bij hartklachten afstappen van op mannen gebaseerde behandelprotocollen. Want hartklachten bij vrouwen uiten zich anders en moeten deels ook anders behandeld worden. Een mooie aanleiding voor een discussie over gelijkheid. Want hoe zit dat nou, feministen? Jullie willen toch dat iedereen gelijk behandeld wordt?

Cardiologe Angela Maas.

De term ‘gelijkheid’ leidt op twee manieren tot misverstanden. Ten eerste beschuldigen teveel mensen feministen ervan dat ze een soort grijze brei willen bereiken, waarbij gelijkheid in zou houden dat iedereen hetzelfde moet zijn. Die angst  ligt aan de basis van allerlei zorgelijke adviezen aan vrouwen, zoals ‘pas op, wordt geen manwijf‘! Die angst leidt ook tot doemscenario’s over  infantiele en hulpeloze jongens en mannen, die in de vormeloze chaos van seksegelijkheid compleet de weg kwijt raken.

Tegelijkertijd wordt ‘gelijkheid’ vaak gebruikt om een praktijk te verdoezelen waarbij de man de norm is. Deze illusie leidt bijvoorbeeld tot politici die met droge ogen beweren dat gender geen rol speelt, ze gingen alleen voor kwaliteit, en ach gossie, toevallig leverde dat een team op van louter blanke mannen. Voorbeelden daarvan te over op dit weblog. Zie ook Mark Rutte.

Als feministen het echter hebben over gelijkheid tussen man en vrouw, gaat het vooral om sociale, maatschappelijke, economische en politieke gelijkheid. Het is niet eerlijk als mannen wel stemrecht hebben, en vrouwen niet. Het is niet eerlijk als mannen gemiddeld 8% meer salaris krijgen dan vrouwen voor hetzelfde werk. In die gevallen eisen feministen gelijkheid. Vrouwen ook stemrecht, vrouwen hetzelfde salaris voor hetzelfde werk.

De reden dat feministen soms huiverig zijn om het te hebben over een andere behandeling voor vrouwen, op basis van verschillen tussen mannen en vrouwen, is omdat vrouwen al eeuwenlang een andere behandeling kregen en krijgen. Namelijk een tweederangs behandeling.

Op basis van haar andere, ‘natuurlijke aard’ als vrouw, stelden mannen allerlei verboden in. Eeuwenlang mochten vrouwen niet naar universiteiten, waren ze uitgesloten van bepaalde beroepen, hadden ze geen autoriteit in de kerk, mochten ze zich niet vrij bewegen en geen besluiten nemen over haar eigen lijf en leden, enzovoorts. De lijst van geboden en verboden is lang en deprimerend.

Daarbovenop komt een filosofische traditie die je op z’n minst terug kunt volgen tot aan de Oude Grieken, om in tegengestelden te denken. Licht, donker. Rationeel, emotioneel. Dit ging samen met de neiging een hiërarchie aan te brengen, waarbij het eerste deel van zo’n paar steeds de hoogste status had. Het is opvallend hoe naadloos ‘man’ en ‘mannelijk’ gekoppeld werd aan alles wat een hoge status had. Rationeel is beter dan emotioneel, en verroest, mannen zijn rationeel! Wat fijn!

Met die erfenis van de vrouw als minderwaardige Ander, en het probleem dat het vrouwelijke geen status geeft, zitten we nog steeds. Vanwege die cultuurgeschiedenis benadrukken feministen het idee van gelijkwaardigheid. Ja, er zijn verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar die verschillen zijn veel kleiner dan Mars en Venusdenkers doen voorkomen. En je moet rekening houden met de wisselwerking tussen natuur en cultuur (zie voor verdieping onder andere dit interview met genderfilosofe Sakky Haslanger).

Feministen ontkennen dus niet dat er verschillen bestaan, maar ze benaderen dit vraagstuk genuanceerd, met als doel mannen en vrouwen allebei evenveel recht te doen en gelijke kansen te geven.

In die traditie doet professor Maas haar oproep. Zij wil dat artsen het mannenmodel voor hartklachten loslaten en specifiek aandacht besteden aan de vrouwelijke biologie:

‘De diagnose hartinfarct wordt bij vrouwen nog te vaak gemist. Bij hen gaat een hartinfarct vaak gepaard met hevig zweten en met misselijkheid. Vaak denken artsen dan aan griep. […] Er gaan inmiddels meer vrouwen dan mannen dood aan hartaandoeningen. Het is hoog tijd dat cardiologen hier ook rekening mee gaan houden.’

Juist door wél onderscheid naar sekse te maken, hou je de situatie gelijkwaardig. Beide seksen even goede medische zorg, beide seksen in geval van hartklachten ongeveer dezelfde kansen om te overleven.

Hou je geen rekening met de specifieke situatie, dan  blijkt maar al te vaak dat mannen stiekem de norm zijn. Door de man als uitgangspunt te nemen, worden vrouwen onterecht benadeeld. De reden dat feministen hier zo op letten is omdat het soms letterlijk om leven en dood gaat. Bij medische zaken, maar bijvoorbeeld ook bij veiligheidsvraagstukken. Als je auto’s test op veiligheid maar alleen testpoppen gebruikt, die uitgaan van de bouw van de gemiddelde man, raken vrouwen vaker en ernstiger gewond, en sterven vaker bij auto ongelukken. Harde feiten, mensen.

Door aandacht te besteden aan individuele omstandigheden, de biologie van vrouwen én mannen, krijg je uiteindelijk weer gelijkheid. Het gaat zeg maar om gelijkheid via de weg  van de gelijkwaardigheid. Da’s een positieve ontwikkeling en daarom steunt De Zesde Clan de oproep van professor Maas.

De geboorte van het seksisme in het Westerse gedachtengoed

De man als norm, de vrouw als afwijking. De man als centrum, onafhankelijk, vrij. De vrouw als afhankelijk, onvrij. De man die alles een naam geeft, die spreekt, die het eeuwige doorgeeft aan andere mannen. De vrouw die onzichtbaar binnen moet zitten en zwijgen. Waar komt dit slegts vir mannen wereldbeeld vandaan? Filosofe Vigdis Songe-Møller volgt het spoor terug tot aan de oude Grieken…

Eén van de taken die dit weblog wil vervullen, is moeilijk toegankelijke informatie breder bekend maken. Het werk van Songe-Møller is daar een goed voorbeeld van. Deze filosofe studeerde af aan de universiteit van Tübingen, en werkt als professor aan de universiteit van Bergen. Haar specialiteiten zijn feministische filosofie en de Griekse oudheid.

Zij schreef een standaardwerk over wereldbeelden zonder vrouwen, waar naar de bescheiden mening van dit weblog veel meer mensen kennis van zouden moeten nemen. In haar boek Filosofie Zonder Vrouwen – de geboorte van het seksisme in het westerse gedachtengoed, gepubliceerd in 2003, legt ze de wortels bloot van een structureel ingebed idee. Het idee van een ideale wereld, een wereld zonder vrouwen, waarin mannen aan mannen het eeuwige doorgeven, ondeelbaar en onveranderlijk.

De christelijke kerkvaders namen dit soort denkbeelden over van de oude Grieken – vandaar al die namenlijstjes in de Bijbel, waarbij Adam een zoon verwekte die zijn evenbeeld was, die weer een zoon verwekte, die weer een andere zoon verwekte, zonder dat er ooit een vrouw aan te pas komt. Omdat het christendom eeuwenlang zo’n centrale plek innam in filosofie en wetenschap, en geleerden vol bewondering teruggrepen op de gedachten van hooggeëerde wijsgeren uit de oudheid, konden de Griekse denkbeelden voortleven tot op de dag van vandaag.

Het ergste is: het had ook anders kunnen lopen. Songe-Møller besteedt in haar boek aandacht aan filosofen die vrouwen en het vrouwelijke wél opnamen. In hun wereldbeeld associeerden ze mannen nog steeds met het positieve – dag, droog, warm, intellect – en associeerden ze het vrouwelijke met vervelende dingen zoals duister, koud en nat, maar de een kon niet zonder de ander. Als je geen nacht hebt, betekent de dag niets. Droog kan niet zonder nat. Die twee houden elkaar in evenwicht.

Helaas wisten denkers in deze traditie geen dominante positie te bereiken. Ze verdwenen uit beeld. Tegenwoordig kun je hun werken bijna nergens meer vinden. Je kunt de werken van Plato daarentegen in bijna iedere boekhandel kopen. Hij en de andere Griekse wijsgeren die vrouwen mislukte mannen vonden, gelden nog steeds als zeer belangrijk voor de huidige wetenschap en filosofie.

Philosophy without women is zodoende geen droge abstracte oefening, maar een analyse van een dominant denkpatroon waarin we nog steeds vast zitten. Iedere wetenschapper die de man als norm neemt, iedereen die bij het woord ‘geleerde’ automatisch aan mannen en het mannelijke denkt, iedere Hollywoodfilm die verhalen toont waarin vrouwen geen rol spelen, volgt dit denkpatroon bewust of onbewust. Dus, voel je je meegezogen in wereldbeelden waarin vrouwen onzichtbaar worden, weet dan dat je een oude, zeer seksistische traditie volgt. Die we misschien eens een keertje achter ons moeten laten….

Zelf willen lezen wat ze schrijft? Dan kun je natuurlijk altijd het origineel bestellen bij uitgeverij Continuum, of haar boek tweedehands voor zes dollar op amazon.com kopen. (excuses voor deze reclame).