Tag Archives: oordeel

Rechter geeft definitie van discriminatie bij sollicitaties

Discriminatie bij een sollicitatieprocedure bewijzen? Ga er maar aan staan. Zelfs als de Commissie Gelijke Behandeling (nu: College voor de Rechten van de Mens CVRM) oordeelt dat er sprake is van verboden onderscheid naar geslacht, kan een rechter later alsnog vinden dat er niks aan de hand is. Dat blijkt uit een uitspraak van de rechter in een zaak tegen de Universiteit van Amsterdam. Proefprocessenfonds Clara Wickmann is ondertussen wel blij met het feit dat er eindelijk een heldere definitie van vrouwendiscriminatie aan universiteiten op tafel ligt.

De rechter gaf namelijk in meer algemene zin toe dat er wel degelijk stront aan de knikker kan zijn. Eenzijdig samengestelde selectiecommissie? Ontbreken van een objectieve buitenstaander? Veranderingen gedurende de sollicitatieprocedure en ondervertegenwoordiging van vrouwelijke wetenschappers? Dat zijn duidelijke aanwijzingen voor discriminatie. Universiteiten die op deze manier wetenschappelijk personeel werven, moeten op hun tellen passen. De volgende keer zou het vonnis zomaar eens in het nadeel van de universiteit uit kunnen pakken. In die zin staan vrouwen bij volgende rechtszaken sterker dan voorheen.

Wat was er aan de hand? Econome Edith Kuiper maakte rare dingen mee toen ze bij de Universiteit van Amsterdam solliciteerde. Uiteindelijk bleek dat de selectiecommissie een deel van haar wetenschappelijke werk niet had laten meetellen, tijdens de procedure de criteria veranderde, en uiteindelijk een lager gekwalificeerde kandidaat aan nam. Een man. De CGB oordeelde dat de UvA discrimineerde. De universiteit trok zich daar niets van aan.

Samen met proefprocessenfonds Clara Wichmann besloot Kuiper de UvA voor de rechter te dagen. Want:

Uit onderzoek van Marieke Van den Brink ( 2010) blijkt dat de achterstand van vrouwelijke wetenschappers wordt veroorzaakt door onder meer de (louter mannelijke) samenstelling van beoordelingscommissies, schuivende selectiecriteria (die worden aangepast aan de kandidaat die de commissie toch al op het oog heeft) en het feit dat vrouwen veelal niet worden gezien bij de acquisitie van wetenschappers (“old boys’ network”). In de zaak van Edith Kuiper waren precies deze elementen aanwezig in de benoemingsprocedure die zij doorliep voor een aanstelling van universitair docent.

Dat de rechter het bewijs in dit ene geval blijkbaar niet overtuigend genoeg vond, kan. Dit gebeurt ook vaak zat met vrouwen die een tijdelijk contract hebben, melden dat ze zwanger zijn, en dan opeens geen verlenging van hun contract krijgen – en dus op straat staan. De ene keer oordeelt het CVRM wel verboden onderscheid naar geslacht, de andere keer niet. Maar in alle gevallen zie je hetzelfde patroon: de zwangere vrouw voldoet opeens niet meer, krijgt opeens negatieve beoordelingen, opeens moet het bedrijf bezuinigen, och gut, toevallig neemt een man of een niet-zwangere vrouw het werk over. Keer op keer hetzelfde liedje. Maar er moet maar net een werkgever zijn die net iets te openlijk is over z’n ware motieven, om discriminatie hard genoeg te maken.

Het proefprocessenfonds is het er overigens niet mee eens dat de UvA voldoende aannemelijk gemaakt zou hebben dat Kuiper net de uitzondering op de door Van den Brink vastgelegde regel was. Het fonds beraadt zich nog op een hoger beroep.

Delft mag vrouwen voorkeur geven

De Technische Universiteit Delft krijgt steun van het College van de Rechten van de Mens voor haar diversiteitsbeleid. Delft mag de komende tijd tien hoge(re) wetenschappelijke functies alleen voor vrouwen openstellen. De uitspraak geeft hoop voor de toekomst en zet een eerdere uitspraak van de Commissie Gelijke Behandeling(CGB) recht.

Koningin Beatrix bij de officiële presentatie van het nieuwe College van de Rechten van de Mens. Onder andere de Commissie Gelijke Behandeling ging op in deze nieuwe organisatie.

Opvallend hoe weinig aandacht de Nederlandse media besteedden aan deze uitspraak van het College. Toen de Commissie Gelijke Behandeling vorig jaar de Rijksuniversiteit Groningen voor iets vergelijkbaars op de vingers tikte, wemelde het in de media van de mensen die riepen ‘zie je wel’! Foute boel, dat diversiteitsbeleid! Onterechte achterstelling van mannen! Boe en nog eens boe! Terwijl toen al stemmen klonken dat de CGB ernaast zat met dit harde oordeel:

De Commissie Gelijke Behandeling hanteert een te beperkte interpretatie van de relevante Europese rechtspraak. Wat ook opvalt is het opmerkelijke gebrek aan gevoel van urgentie. […] Dat de Groningse universiteit geen mannelijke kandidaten had opgeroepen, was volgens de commissie een beslissende tekortkoming. Zo zou een ‘objectieve vergelijking’ met mannelijke kandidaten niet gemaakt kunnen worden. Deze redenering miskent echter het bijzondere karakter van de selectie van persoonsgebonden hoogleraarschappen, een categorie leerstoelen waarvoor speciale selectieprocedures gelden.

Krap een jaar later schrijft opvolger CVRM een diplomatiek commentaar, dat het eerdere oordeel van de CGB over Groningen intact laat, terwijl er tegelijkertijd steun komt voor Delft. Heel knap. Blijkbaar voelt dit college wél urgentie:

Eén van de belangrijke voorwaarden van voorkeursbeleid is dat de functie openstaat voor mannen en vrouwen en dat alleen bij gelijke geschiktheid de voorkeur naar een vrouw mag gaan. In dit bijzondere geval heeft de Technische Universiteit Delft zeer grondig aangetoond dat de achterstand zo hardnekkig is, dat het nodig is een aantal functies alleen voor vrouwen open te stellen om zo het aantal vrouwelijke universitaire (hoofd)docenten en hoogleraren te vergroten.

Voorkeursbeleid ligt onder andere zo gevoelig omdat het gaat om werk, geld en macht. Als 1 persoon een baan krijgt, krijgt de ander ‘m niet. Dat is een hard feit: het aanbod is beperkt. Geen wonder dat een mannelijke wetenschapper de zaak aanhangig maakte bij het CVRM. Hij was op zoek naar een zogenaamde tenure track positie, maar viste achter het net omdat Delft tien trajecten voor vrouwen reserveerde. Discriminatie op grond van geslacht! College, doe iets!

Maar nee. Want, zoals het College in haar oordeel schrijft:

Het probleem van de hardnekkige achterstand is vooral cultureel van aard en kan niet alleen met procedurele maatregelen worden doorbroken. Voorts is van belang dat de Europese wetgeving is veranderd sinds het HvJEU zijn arresten wees. Nu wordt niet meer getoetst of met de maatregel wordt beoogd gelijke kansen te creëren, maar of de maatregel noodzakelijk is om volledige gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de praktijk te verzekeren. […] De vrouwen die op deze manier worden aangesteld dragen bij aan het vergroten van de diversiteit binnen de TU Delft en dienen als rolmodel voor toekomstige vrouwelijke studentes en wetenschappers.

Dit oordeel erkent dat vrouwen mede door een ons kent ons wereldje, en beeldvorming waarbij de succesvolle wetenschapper nog altijd gezien wordt als een (blanke) man, structureel op achterstand komen. Alleen harde maatregelen kunnen die vicieuze cirkel, zoals in kaart gebracht door Marieke van den Brink, doorbreken. Dat doet effe pijn, maar verrijkt op de langere termijn de wetenschap. Niet leuk voor die ene individuele man. Maar goed voor het collectief. Deze uitspraak geeft hoop voor de toekomst!

BONUS: De Universiteit van Amsterdam moet zich verantwoorden voor een sollicitatieprocedure waarbij een commissie van drie mannen uiteindelijk een man benoemde die niet voldeed aan de eisen, terwijl er een vrouwelijke kandidate was met betere papieren. De CGB oordeelde eerder al dat in deze zaak hoogstwaarschijnlijk sprake was van verboden onderscheid naar geslacht. De zaak komt binnenkort voor de rechter. Opvallend dat in mediaberichten over dit type sollicitatieprocedure niet verwezen wordt naar het eerder genoemde onderzoek van Marieke van den Brink, die haarfijn duidelijk maakt hoe informele, onduidelijke procedures vrouwen benadelen in dit soort academische kringen.

Verkeerde sekse kost Nederlander geld (deel 2)

Vrouw zijn is een kostbare zaak. Nadat de Emancipatiemonitor eind vorig jaar bekend maakte dat er een onverklaarbaar beloningsverschil bestaat van 8% in het nadeel van vrouwen, komt nu het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) met het nieuws dat verzekeraars vrouwen financieel straffen voor het hebben van de verkeerde sekse. In vergelijkbare gevallen ontvangt een man soms een ton meer letselschade dan een vrouw, blijkt uit onderzoek.

Wie arbeidsongeschikt raakt, bijvoorbeeld door een ongeluk, kan een schadevergoeding ontvangen voor gederfde inkomens. De vaststelling van het bedrag voor letselschade pakt voor mannen echter veel hoger uit dan voor vrouwen in vergelijkbare omstandigheden. Want vrouwen gaan waarschijnlijk toch trouwen, kinderen krijgen, en stoppen met werken. Dus hoeven ze ook niet zoveel letselschade te krijgen.

Geen wonder dat zelfs het CVRM openlijk het woord discriminatie in de mond neemt. Die discriminatie vindt plaats omdat verzekeraars bij vrouwen standaard statistieken raadplegen, en bij mannen niet. Dat is om twee redenen oneerlijk. Ten eerste zeggen statistieken vooral iets over het verleden. Verzekeraars kijken naar een vrouw van vijftig en zeggen vervolgens dat een vrouw van twintig ook zo zal leven. De verzekeraars negeren daarmee allerlei maatschappelijke omwentelingen, zoals de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen en de verdwijning van het kostwinnersmodel.

Vervolgens treden verzekeraars vrouwen ook in gesprekken anders tegemoet. Het CVRM schrijft:

Uit het onderzoek blijkt dat bij het vaststellen van de schade stereotype denkbeelden over mannen en vrouwen een rol kunnen spelen. […]  Volgens de geïnterviewde experts worden aan vrouwen vaker vragen gesteld over het hebben van een kinderwens en het combineren van zorg en werk. Dit kan ertoe leiden dat vrouwen zich dan moeten verdedigen ten aanzien van veronderstellingen over carrière en ambities waar een man dat niet hoeft.

Dit heet het omkeren van de bewijslast. Niet redelijk, oordeelde het Rotterdam Institute of Private Law:

Men kan hieruit afleiden dat het veeleer aan de aansprakelijke (of diens verzekeraar) is om aan te geven waarom op grond van statistische gegevens moet worden aangenomen dat hetgeen de benadeelde concreet heeft gesteld niet aannemelijk is. Het is aldus niet aan de benadeelde om te beargumenteren dat zij afwijkt van de statistieken, maar aan de aansprakelijke om te onderbouwen waarom de benadeelde in het concrete geval niet zou afwijken van die statistieken.

PvdA politicus John Kerstens heeft inmiddels samen met een collega Kamervragen gesteld over de discriminatie bij het vaststellen van letselschade.

Diversiteitsbeleid: één onzorgvuldigheid en het is bal

Niels Spierings, politicoloog-econoom en interim-voorzitter van het Nederlands Genootschap Vrouwenstudies blijft zich verbazen over de felle reacties zodra vrouwen voordeel hebben van diversiteitsbeleid. Het meest recente incident speelde zich af aan de Rijks Universiteit Groningen (RUG), waar vrouwen konden reageren op extra ingestelde posities van hoogleraar. Mocht niet, vond de Commissie Gelijke Behandeling. Hoezo niet, vraagt Spierings zich af.

Volgens Spierings benadeelde de universiteit geen enkele man. Niemand hoefde een baan in te leveren, er kwamen alleen stoelen voor vrouwen bij. De argumentatie van de commissie gelijke behandeling is daarom onjuist, aldus de politicoloog-econoom. Mannen zijn volgens hem niet benadeeld en de benoemde vrouwen voldeden aan de eis van geschiktheid. Sterker nog:

Wat de mannen betreft: ze zijn eeuwen bevoordeeld. Er wordt ze nu niet eens iets afgenomen. Wat de vrouwen betreft: als ze op eigen kracht naar de top willen klimmen, zoals vaak hun argument is, dan helpt dit Groningse beleid hen juist. Nog steeds worden veel meer mannen dan vrouwen benoemd, en niet enkel omdat ze ‘geschikter’ zijn. Ik wil als jonge man en wetenschapper ook ooit hoogleraar worden, maar niet omdat ik per ongeluk als man geboren ben.

De Zesde Clan proeft in deze discussie een kloof tussen gevoelens van rechtvaardigheid en de letter der wet. De Commissie Gelijke Behandeling heeft daar wel vaker mee te maken. Zo is het voor vrouwen lastig om te bewijzen dat ze ontslagen werden vanwege hun zwangerschap. Keer op keer kun je op je klompen aanvoelen dat dit de reden was. Werkgevers verschuilen zich echter achter economische tegenvallers of het aloude ‘ je voldeed niet / je paste niet in het team’. Dan zit er vaak niets anders op dan de werkgever vrij te spreken. Het gevoel van rechtvaardigheid legt het bij dat type oordelen af tegen de eisen uit de wet.

In dit geval gebeurde er volgens ons iets soortgelijks. Omdat diversiteitsbeleid zo beladen is zijn er allerlei complexe wetten met een bijbehorende berg jurisprudentie. De commissie schreef in haar oordeel over de RUG dat de universiteit op zich best een uitzondering mag maken om bestaand onrecht op te heffen en achtergestelde groepen extra kansen te geven. Tegelijkertijd blijkt uit allerlei jurisprudentie dat je geen direct onderscheid mag maken op basis van geslacht. Nu de universiteit extra geld alleen voor vrouwen inzette en alleen vrouwen konden reageren op functies, was het onderscheid naar geslacht te direct. Misschien wel rechtvaardig, maar juridisch gezien niet juist. Dus mag het niet: ,,Dit is niet zorgvuldig”, aldus de CGB.

Tot slot de felle reacties (zie bijvoorbeeld de commentaren onder dit artikel). In tegenstelling tot Spierings is de Zesde Clan totaal niet verbaasd. We kunnen er een checklist naast leggen. ‘Vrouwen hebben allang alle macht’ – check. ‘Die wijven pikken mijn baantje in’, check. Alle varianten op ze zeiken, zeuren, overdrijven, belachelijk. Check. Dat geschreeuw treedt iedere keer op als vrouwen bestaande machtsverhoudingen willen doorbreken, maakt niet uit wat er speelt. Het is iedere keer hetzelfde.

In dat vijandige klimaat is er  weinig tot geen ruimte om iets uit te proberen, of een risico te nemen. Dat is lastig, want diversiteitsbeleid  is een ingewikkeld vraagstuk, vol complexe juridische regels en allerlei (politieke) gevoeligheden. Er is niet zoveel voor nodig om een regeltje uit ellenlange wetsteksten te overtreden. De Zesde Clan wil de universiteit dan ook een hart onder de riem steken. Want wat de RUG deed getuigde van moed en gebeurde uit oprechte zorg over de huidige situatie, die de universiteit als volgt omschreef:

Verweerder [RUG] is ervan overtuigd dat een toename van het aantal vrouwelijke hoogleraren niet vanzelf gaat. Dit heeft ondermeer te maken met de mechanismen die een rol spelen bij de benoemingsprocedure tot hoogleraar door een faculteitsbestuur. Faculteitsbesturen bestaan voornamelijk uit mannen. Dan dreigt het “Similar-to-Me effect”, dat inhoudt dat de selecteurs kandidaten die op hen lijken positiever beoordelen dan kandidaten die niet op hen lijken. Daarnaast blijkt dat de kwaliteiten van vrouwen ondergewaardeerd worden, omdat zij vaker in deeltijd werken en daardoor minder gepubliceerd hebben. Verweerder acht het urgent om met een stimulerende interventie te komen, omdat met de reeds genomen maatregelen het beoogde effect slechts ten dele was behaald.

Wat we moeten doen is leren van dit incident en op een betere manier verder gaan. Het essentiële probleem is de systematische uitsluiting van talentvolle vrouwen, een achterstelling die verankerd zit in de bestaande structuren. Daar moeten we het over hebben. Keer op keer, zonder ons af te laten leiden, totdat dit soort patronen doorbroken worden en vrouwen écht gelijke kansen hebben. De Rijksuniversiteit Groningen probeerde dat. Hopelijk laten ze zich niet ontmoedigen en blijven ze de systematische achterstelling van vrouwen bestrijden. Hulde!