Tag Archives: nominaties

Oscars blijven wit en mannelijk

Wil je zien hoe machtsbolwerken zichzelf in stand houden? Dan hoef je niet verder te kijken dan de Oscars. De veelal witte, mannelijke stemmers nomineerden vooral witte mannen, en sloegen vrouwen opnieuw over voor de hoofdprijs van beste regisseur, de Oscar waarmee Hollywood haar filmgenieën eert en de canon in stand houdt. Van de nominaties voor acteursprijzen ging er slechts eentje naar een persoon met een gekleurde huid: Cynthia Erivo, voor haar rol in “Harriet.”

De Oscars leveren gemengde gevoelens op bij onder andere Dana Stevens, de vaste filmrecensent van webmagazine Slate.com. Ja, de nominaties zijn een Hollywood incrowd feestje. Als regisseur kun je misschien meer genieten van complimenten van de bezoekers die naar de bioscoop gaan om jouw werk te zien. Aan de andere kant, zo benadrukt Stevens, kun je er niet omheen dat de Oscars nog steeds betekenis hebben. De prijzen bepalen welke werken de officiële filmcanon waardig zijn en geven aan welke verhalen we als cultuur belangrijk vinden.

Daarom is het volgens Stevens extra schrijnend dat films van regisseuses wel nominaties kregen in categorieën zoals beste film en beste actrice, maar opnieuw genegeerd werden toen het aankwam op de nominaties voor beste regisseur:

2019 was a year in which the number of mainstream films made by women started to reach critical mass: Lorene Scafaria’s Hustlers, Lulu Wang’s The Farewell, Kasi Lemmons’ Harriet, Marielle Heller’s A Beautiful Day in the Neighborhood, Olivia Wilde’s Booksmart, Joanna Hogg’s The Souvenir, Claire Denis’ High Life, Céline Sciamma’s Portrait of a Lady on Fire, and Mati Diop’s Atlantics were all either well-reviewed, successful at the box office, or both, and several of them were recognized in Monday morning’s nominations in categories other than directing. To respond to a year like that with the studious exclusion of anyone female from the award that above all others confers authorship and authority, the one that attributes a film’s success to the unifying vision of an individual, starts to look like nothing else but rank condescending sexism.

Het overslaan van regisseuses leidde tot cynische commentaren van het kaliber ‘denken mensen soms dat films zichzelf regisseren?’ Dat kaboutertjes, in plaats van vrouwen zoals Greta Gerwig, een meesterwerk zoals Little Women vorm gaven? Time Magazine ziet een eenvoudige reden voor het negeren van vrouwelijk talent. Degenen die bepalen wie de nominaties voor de Oscars krijgen, zijn nog steeds veelal man en wit. Zij herkennen talent en kwaliteit blijkbaar alleen als het in een witte mannelijke vorm verschijnt. De uitzondering bevestigt de regel dat alleen mannen en het mannelijke tellen:

it’s certainly worth pointing out that men can vote for female-directed films. But historically, they have not. Bigelow remains the only woman ever to win Best Director, and she won for Hurt Locker, a war movie that stars primarily men, delves deeply into the male psyche and fits neatly into a long line of Academy-anointed films on that particular topic.

De mannen die de nominaties voor beste regisseur bepaalden, gaven dit jaar opnieuw blijk van die interesse voor verhalen van mannen, over mannen. Kanshebbers zijn Martin Scorsese, “The Irishman”, Todd Phillips, “Joker”, Sam Mendes, “1917”, Quentin Tarantino, “Once Upon a Time in Hollywood” en Bong Joon Ho, “Parasite”. Als Bong Joon Ho zou winnen, is hij de tweede niet-witte man ooit die deze eer te beurt valt. De beste regisseur is en blijft een witte man, volgens de Oscars.

Behalve in Parasite spelen vrouwen geen rol van betekenis in de werken van deze genomineerde meesterregisseurs. 1917 is een door mannen gedomineerde oorlogsfilm met 1 (korte) scene waar een burger in voor komt. Dat is een vrouw en zij treedt vooral op als verzorgster van een baby die niet de hare is. In The Irishman heeft de enige actrice, Anna Paquin, zeven woorden tekst in de hele rolprent. Once Upon a Time draait om mannen en telt wat meer vrouwenrollen, maar die zijn stuk voor stuk problematisch. De vrouwelijke personages dienen respectievelijk als vijand om in elkaar te slaan en in brand te steken, als middel om de mannelijke hoofdrolspeler aan te moedigen zijn vak weer serieus te nemen, en als object om naar te kijken, tevens beloning voor de mannelijke hoofdrolspelers (de mannen verdelgen het kwaad en mogen dan bij haar aanschuiven voor een gezellig diner).

In Joker dienen de paar vrouwenrollen opnieuw vooral als middel om de mannelijke hoofdpersoon motieven voor zijn handelen te geven, of als contrast – hij verdient sympathie omdat hij psychische aandoeningen heeft, maar zijn moeder, die ook duidelijk psychisch niet in orde is, blijft een tweedimensionale karikatuur, de Slechte Moederfiguur die je openlijk mag haten omdat ze haar zoon verpestte. Daarnaast presenteert de film een man die een vrouw stalkt als iets onschuldigs en romantisch. Yikes. Het is opvallend hoeveel mannelijke filmrecensenten blind bleven voor het seksistische gehalte van deze film. Ze prezen Joker de hemel in, terwijl vrouwelijke filmrecensenten met afschuw reageerden. Zij zijn echter zodanig in de minderheid, dat de mening van de mannelijke recensenten domineert.

Tot slot Parasite. Dit is de enige film van een man met een gekleurde huid/nietwesterse achtergrond, en ook de enige film waarin vrouwen volwaardige rollen spelen. De actrices spelen personages met een eigen identiteit, een eigen verhaal. Ze hebben hun eigen problemen en handelen op eigen initiatief. Het is niet voor niets dat de Alliance of Women Film Journalists Parasite uitriep tot beste film van 2019.

Al met al kun je opnieuw stellen dat de leden van de organisatie die de Oscarnominaties bepaalt, geen zin hebben in verhalen met, over of van vrouwen. Ze hebben ook geen zin in mensen m/v/x met een andere huidskleur. Dieptriest.

En de Oscar gaat naar….. een man

Jaarlijks reikt de Amerikaanse filmindustrie Oscars uit, en jaarlijks blijkt welke verhalen, personages en makers de dominante cultuur belangrijk vindt: het werk van blanke mannen en de verhalen van blanke mannen. Vrouwen maken slechts 20% van de genomineerden uit. Het protest groeit, onder de noemer Oscars So Male. Hollywood heeft een enorm mannenprobleem, waardoor mannen kansen en werk aan andere mannen geven en vrouwen buiten in de kou staan.

Vakblad Variety signaleert dat de diversiteit op het gebied van huidkleur een beetje toenam en, na een aantal zeer magere jaren, nu weer opklom naar het niveau van 2007. Onder andere Octavia Spencer, Denzel Washington en Viola Davis maken dit jaar kans op een Oscar en in de categorie ‘beste film’  staan Moonlight, Hidden Figures en Fences, drie films met ras en etniciteit als belangrijk thema.

Deze relatieve vooruitgang strekt zich echter niet uit tot de seksen. Als je de acteurscategorieën even buiten beschouwing laat, domineren mannen in hoge mate. Dit jaar nomineerde de Academy of Motion Picture Arts and Sciences geen enkele vrouw voor beste regisseur of cinematograaf. De categorie scenarioschrijver leverde slechts 1 vrouw op uit een groep van minstens 10 genomineerden. Bij producenten ziet het beeld er iets gunstiger uit: negen van de 30 genomineerden zijn vrouw.

Al met al komen mannen op 80% van de genomineerden. De Academy nomineert liever een jodenhater als Mel Gibson dan een vrouw, aldus actrice Lena Dunham:

“It’s so crazy that Mel Gibson gets to make those insane movies and like scream about Jewish people on the street and then he gets to make a movie and everyone’s like, ‘But he’s an artist!’” Dunham is confident that, “If a woman went on a rant about Jews she would literally be like put in a dungeon.” Robinson inserted that, adding insult to injury, Gibson was nominated for “fucking Hacksaw Ridge,” a film she places in the cinematic genre of a “white dude jerking off about the heroism of another white man—I could not be less interested in that.”

De mannelijke dominantie is hardnekkig. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen in de periode van 2005 tot 2016 gemiddeld nooit verder kwamen dan 19% van de Oscarnominaties. Dit jaar biedt meer van hetzelfde. Alleen in de categorie ‘korte documentaires’ bevat de lijst evenveel mannen als vrouwen. Heel toevallig gaat het dan om relatief goedkope films, die je zelfstandig kunt maken met weinig middelen.

Bij de acteurscategorieën kom je altijd 50-50 uit, maar ook dan zie je opvallende verschillen. Zo hebben vrouwen in de categorie ‘beste ondersteunende actrice’ opvallend vaak rollen waarin ze een mannelijke hoofdpersoon helpen. Bijvoorbeeld als loyale echtgenote van of als de moeder van. Omgekeerd gaat het bij ondersteunende acteurs meestal om schurkenrollen, of zelfstandig opererende personages die het pad van een mannelijke hoofdpersoon kruisen, signaleert website Goldderby.

Waarom zijn lof en eer voor vrouwen en ‘vrouwenverhalen’ belangrijk? Welnu:

Because what we choose to honour doesn’t only tell us who excelled; it tells us who we are. If women aren’t integral to our storytelling, it skews the perspective of which stories are “worth” hearing, and how they’re told. At this point, you’re likely smacking your head, thinking you’ve heard all this before. Listen, I would give anything not to be still writing it. But the statistics keep forcing me to, like some film-columnist Ancient Mariner with a dead Oscar hanging around my neck.

Dus is het veelbetekenend dat wij als cultuur vrouwen marginaliseren. Het ontneemt vrouwen kansen en sluit deuren voor ze. Zo pikte Steven Spielberg het werk op van Colin Trevorrow omdat hij zichzelf in deze regisseur herkende. Hij gaf hem een miljoenenbudget en de kans om Jurassic World te regisseren. Dit gebeurde in hetzelfde jaar waarin Kathryn Bigelow Zero Dark Thirty uitbracht (omzet ruim 95 miljoen dollar). Maar, zoals Johanna Schneller van dagblad de Globe and Mail constateert:

Bigelow is the only woman to have ever won a best director Oscar, for 2008’s The Hurt Locker. But if Spielberg saw himself in her, he hasn’t said so. And she’s not directing Star Wars: Episode IX, either. Colin Trevorrow is.

Zo houd je de status quo in stand en kom je vanzelf op baggercijfers zoals 7% regisseuses in de top 250 van meest succesvolle films uit 2016. En weet je vrij zeker dat Oscars naar een man gaan.

SF boekenprijs kent alleen mannelijke genomineerden

Wie er ook de Arthur C. Clarke Award gaat winnen dit jaar, het zal een man zijn. De shortlist bevat romans van Kim Stanley Robinson, Ken Macleod, Peter Heller, Nick Harkaway, Adrian Barnes en Chris Beckett. Waar waren de schrijfsters? De jury bestond nota bene uit een diverse groep, met verschillende vrouwelijke leden, dus hoe zit dat?

Liz Williams, jurylid, SF schrijfster en zelfverklaard feministe, begreep die opgetrokken wenkbrauwen. Ze nam de ongebruikelijke stap om de vreemde situatie van louter mannelijke genomineerden toe te lichten. Volgens Williams had de jury weinig keuze: uitgeverijen laten werk van schrijfsters links liggen. Het aanbod bestaat bijna alleen uit (blanke) mannelijke auteurs. Dan houdt het op:

we received disproportionately fewer from women, of which many were technically fantasy. We do not have to go far to look for the answer: over the last few years, the publishing industry in both Britain and the US (but particularly in the former) has been commissioning fewer and fewer SF novels by women. The running gag for some years now has been that the industry has had a Highlander approach to women who write SF: there can be only one, at least on contract.

Natuuuuurlijk krijg je meteen mensen die roepen ‘nou, dan zullen de dames wel minder SF schrijven’. Dat is in de ervaring van Williams en andere SF schrijfsters echter niet het geval. Vrouwen schrijven wel degelijk science fiction, zijn zeer actief, willen graag. Ze dringen echter de laatste jaren minder en minder door tot uitgeverijen. Volgens Williams speelt de economische crisis daarbij een rol. Uitgeverijen en boekhandels maken zware tijden door, en dit beïnvloedt hun keuzes en marketingstrategie:

These are biased towards “safe bets” which then become self-fulfilling prophecies: such as ‘female SF doesn’t sell, so we won’t include that’ – which guarantees it doesn’t sell.” This may even go on to affect submissions to publishers … Are women writers, in fact, caught up in an enormous feedback loop of diminished expectation? This, in turn, feeds us into the much wider, and much-discussed, issue of the changing nature of publishing itself. There’s a general view that the mainstream publishers are increasingly concentrating on big names…

Die grote namen, die veilige keuzes, betekenen in de praktijk vooral mannelijke auteurs. Als een uitgeverij het al aandurft een roman van een schrijfster uit te geven, ziet Williams bovendien onbewuste culturele vooroordelen opduiken. De weinige romans van vrouwen krijgen meestal negatievere recensies dan de romans van hun mannelijke collega’s.

Zo ontstaat op alle niveau’s een enorme kloof tussen het werk van vrouwen, en de resultaten daarvan. Sommigen spreken vanwege dat culturele patroon zelfs al van ‘het uitwissen van SF-schrijfsters’. Ze dringen niet door tot het collectieve geheugen, en als ze erin slagen de drempel over te komen, worden ze na korte tijd de deur uitgewerkt. We hebben geen ruimte voor vrouwen – nou vooruit, misschien voor 1 vrouw dan, maar niet meer.

Dit is niet nieuw. Zie onder andere het werk van Joanna Russ en Elaine Showalter, die dit soort mechanismen systematisch in kaart brachten. Zie ook het patroon bij andere creatieve uitingen. Zoals de schilderkunst. Russische avant-garde schilderessen benutten rond 1917 massaal de ruimte die ze in die tijd kregen. In de officiële kunstboeken vind je ze echter nauwelijks terug. Daar tref je voornamelijk mannennamen aan. Onder andere het Groninger museum moet nu met man en macht proberen hun werk weer onder de aandacht te brengen, zodat het publiek deze groep Russische kunstenaressen hopelijk opnieuw kan ontdekken.

Nogmaals, het is een oud patroon. Vroeger zou niemand daar iets van zeggen. Het is een teken van vooruitgang dat er kritische geluiden klinken. We zijn zover dat mensen vragen beginnen te stellen, en willen weten waar de vrouwen zijn. Dat geeft hoop…

The Help en Bridesmaids halen nominaties binnen

Vijf nominaties voor een Golden Globe en vier nominaties bij de Screen Actors Guild (SAG). The Help doet het tot nu toe goed in het circuit. Ook Bridesmaids viel in de smaak bij SAG leden en kreeg twee nominaties, onder andere voor beste ensemble film. Blijkbaar levert het tot nu toe geen schade op als actrices het beeld bij een film domineren, concludeert Women&Hollywood voorzichtig.

Scene uit The Help.

De vijf nominaties voor een Golden Globe leidden tot vreugde bij de regisseur en de cast van The Help, een film over de enorme kloof tussen blanke gezinnen en hun zwarte hulpen in het racistische zuiden van de Verenigde Staten. Vanwege het beladen onderwerp kwam er echter ook al vrij snel kritiek op deze nominaties:

Since none of the nods are for “least accurate,” “most sugarcoated depiction of African-American history” or “best effort to be offensive,” it’s safe to say that members of the Association of Black Women Historians weren’t asked to cast a vote. Earlier this year they wrote an open letter to fans of The Help, arguing that it distorted, ignored and trivialized the experiences of black domestic workers.

Bridesmaids toont dezelfde mix van optimisme en tegenslag. De producers van deze film over, inderdaad, bruidsmeisjes die in de aanloop naar het huwelijksfeest in allerlei bizarre situaties terecht komen, zien in de SAG nominaties een voorproefje van de Oscars. De stem van de Screen Actors Guild leden weegt namelijk zwaar bij de stemming welke films zo’n beeldje verdienen.

Tegelijkertijd beginnen er echter berichten te circuleren dat een vervolg er waarschijnlijk niet in zit. Chris O’Dowd, de mannelijke hoofdrolspeler, zei onlangs:

he is surprised that a follow-up to the hugely popular comedy has not yet been greenlit. “There’s no word yet,” he informed the Daily Star. “You’d think someone would want to take it on but I’m not sure.”

Webmagazine Salon is een stuk optimistischer, en dat was in september dit jaar. Nog voor de nominaties dus. Het blad sprak met Linda Obst, een invloedrijke producente die de ins en outs van Hollywood zeer goed kent. In een interview gaf zij aan:

It came at a moment when […] women’s projects were dying everywhere. That’s why the opening of “Bridesmaids” was so critical for every woman in features, why its success was attended with such profound interest by every woman writer, producer and director in town. […] There are suddenly projects for women! I’m pitching one right now that is a female-based comedy and people are really responsive to it. And then my directing debut, which was dead in the water at New Line, went from having no momentum to having momentum, the weekend right after “Bridesmaids” opened. “Bridesmaids” meant that the idea of being able to make a movie about women was resuscitated.

Enfin, even afwachten of de nominaties daadwerkelijk leiden tot prijzen. En dan op naar de Oscars….

Schrijfsters moeten het doen met minachting

De jury van de Gouden Strop 2011 beleefde naar eigen zeggen veel spannende uren met goede inzendingen. Helaas moet de prijsuitreikers ook van het hart dat veel andere inzendingen bleven steken in ‘relationeel gedoe, prinsen op witte paarden, en zieleroerselen van onevenwichtige dames’. Ja, het staat er echt. Zou een mannelijke auteur ooit zo laatdunkend weggezet worden?

Het is niet voor het eerst dat schrijfsters het moeten doen met minachting. En dat blijft ook niet beperkt tot Nederland. Joanna Russ gaf in het boek ‘Andere levens, andere letteren’ al een prachtig overzicht van de vele manieren waarop mensen schrijfsters marginaliseren. Man schrijft over vader-zoon relatie en het is Literatuur, vrouw schrijft over vader-dochter relatie en het is huiselijk geneuzel van een onevenwichtige dame. Andere levens, andere letteren is in de Nederlandse vertaling alleen nog tweedehands verkrijgbaar, maar het Engelstalige origineel is nog overal te koop.

Terug naar Nederland. Ook daar is het geluid van de Gouden Strop overal hoorbaar. Zo wierp de AKO Literatuurprijs 2007 stof op, omdat de jury het nodig vond vrouwen te bekritiseren. Ze zouden alleen schrijven over kleine persoonlijke wissewasjes en relatieproblemen. De genomineerden waren dan ook allen van het mannelijk geslacht. Net als Joanna Russ merkte Elsbeth Etty in NRC Handelsblad op dat schrijfsters verdacht vaak op die manier in een hoek neer worden gezet. Net als Joanna Russ kon zij zonder enige moeite het patroon in kaart brengen.

Haar oplossing:

..de beste remedie tegen literair seksisme is vrouwelijke auteurs niet langer als beschermde diersoort te behandelen en hun werk, samen met dat van mannelijke collega’s, te laten beoordelen door evenwichtig samengestelde jury’s zonder vooroordelen

Indirect geeft Etty dus aan dat ook zij ziet dat er sprake is van seksisme. En haar oplossing kan werken, maar als dit soort cliché’s zo hardnekkig voortwoekeren, moet die opmerking ‘zonder vooroordelen’ zeer serieus in concrete daden omgezet worden. Geen vooroordelen hebben is namelijk verrekte lastig als het literaire klimaat zo doordrongen is van minachting voor schrijfsters.

De jury van de Gouden Strop heeft de vooroordelen, getuige het neersabelende ‘onevenwichtige dames’ en het teruggrijpen naar het verwijt van relationeel gedoe, in ieder geval niet achter zich gelaten. Daar getuigt ook de lijst met de uiteindelijke genomineerden van. De longlist was nog eerlijk verdeeld tussen schrijvers en schrijfsters. De vijf uiteindelijke nominaties betreffen echter vier mannen en een schrijversechtpaar. Met andere woorden: alle zelfstandige schrijfsters vielen bij de nadere selectie af voor de onderscheiding voor de beste Nederlandse thriller van dit jaar. Het patroon blijft in stand.

Directors Guild Award negeert vrouwen

De Directors Guild Award is één van de belangrijkste onderscheidingen in de Amerikaanse filmindustrie. Wie daar wint, zou hoge ogen gooien om een Oscar in de wacht te slepen. Na het succes van prachtige films zoals Winter’s Bone en The Kids are Allright zou je mogen verwachten dat er tenminste één regisseuze genomineerd zou worden voor de prijs. Maar nee. De Award negeert vrouwen en nomineerde alleen films van mannen.

Jennifer Getzinger kreeg een nominatie voor het regisseren van een aflevering van de serie Mad Men.

Women&Hollywood volgt de ontwikkelingen op de voet en heeft helaas nog meer slecht nieuws. Ook in de categorie documentaires geen nominaties van regisseuzes. Terwijl het genre van de documentaire alom geldt als een categorie waar vrouwen wat makkelijker aan de bak komen dan films. Alleen op het gebied van televisieprogramma’s wisten vrouwen een paar nominaties in de wacht te slepen. Het gaat dan om het regisseren van bijvoorbeeld een aflevering uit een serie.

Volgens Women&Hollywood bevatte de short list met betrekking tot documentaires nog wel wat vrouwennamen: vijf van de vijftien. Maar ze vielen af in de uiteindelijke nominaties:

Five women (out of 15) made it to the short list for the Oscars including Lucy Walker who made two fine films this past year. The fact that the DGA did not include any of those women — or others who were left off that list including Laura Poitras — does not give me a good deal of hope that a woman will make it onto the final Oscar nomination list. Question- who nominates these awards and how many women are on the nominating committee?

Een hele goeie vraag. De ledenlijst van de DGA is alleen tegen betaling te zien. Er is ook een lijst met websites van aangesloten leden. Die ziet er zeer mannelijk uit: Abdul, Mark, Ken, Malcolm, David, de ene mannennaam na de andere, met hier en daar een Rebecca of Debrah ertussen. Dat belooft niet veel goeds.

Schrijfsters maken goede kans op Costa prijs

De vijf nominaties voor de Costa Book of the Year Award kennen dit jaar een hoog gehalte schrijfsters en boeken met thema’s waarbij meisjes en vrouwen centraal staan. Van de vijf boeken zijn er drie geschreven door vrouwen. De schrijfsters behandelen thema’s als moederschap, borstkanker en de moord op meisjesbaby’s in India. Omdat ze in hun categorie de beste zijn ontvangen ze ieder bijna 8000 dollar, maar als ze de prijs voor boek van het jaar winnen komt daar nog eens 39.000 dollar bovenop. Een goeie stimulans om vooral door te schrijven en dichten.

De Costaprijs wordt uitgereikt op 25 januari in Londen. Misschien kennen sommige de onderscheiding beter onder de oude naam, Whitbread Book Award. Dit geldt als één van de belangrijkste prijzen in de Engelstalige literaire wereld. Op de nominatie staan de beste werken uit verschillende categoriën. Naast roman is dat ook beste debuut, beste dichtbundel, kinderboek en biografie. Een jury selecteert uit die winnaars van hun categorie het meest indrukwekkende boek van het jaar.

The Guardian heeft een mooi overzicht van de vijf genomineerde boeken, met korte inhoudsbeschrijving en de mogelijkheid een paar pagina’s te lezen. Korte samenvatting: in de categorie roman won Maggie O’Farrell voor haar boek The Hand that First held Mine, over twee vrouwen en hun worsteling met het moederschap. Kishwar Desai leverde het beste debuut af met haar roman Witness the Night. Gebruikmakend van het genre van de detective, gaat ze aan de hand van een misdaad in een Indiaas dorp in op de ondergrondse stroming van meisjesmoord. Jo Shapcott tenslotte won de prijs voor beste dichtbundel. In het werk Of Mutability verwerkte ze onder andere haar ervaring met borstkanker.

Vorig jaar won een dichter de grote Costaprijs. Het ging om A Scattering van Christopher Reid. Hij droeg de bundel op aan zijn echtgenote, die vier jaar eerder overleed.

AKO Literatuurprijs negeert vrouwen

‘Opvallend genoeg’ staan er geen vrouwen op de shortlist voor de Ako Literatuurprijs, meldt NRC Handelsblad ietwat bedremmeld. De kanshebbers zijn allemaal blank en mannelijk. Zelfs Annejet van der Zijl redde het niet, en dit valt voor het NRC in de categorie ‘verrassende afvallers’.

Erwin Mortier, de winnaar van 2009.

De Zesde Clan vindt het heel goed dat het NRC uit dit woordgebruik laat doorschemeren dat er een probleem is met deze nominaties. Want het kan in de creatieve wereld ook echt anders. Zo maken ongeveer evenveel mannen als vrouwen kans op de UvA-scriptieprijs 2010 . En er staan zat vrouwen op de nominatie voor de RVU Radioprijs, voor jonge programmamakers. Als lezers het voor het zeggen hebben, doen vrouwelijke auteurs het ook goed. Bij de NS Publieksprijs telde het lijstje evenveel schrijvers als schrijfsters, en kreeg Franca Treur uiteindelijk de prijs.

Maar als het gaat om ‘het beste Nederlandstalige literaire boek’, en er een bedrag te winnen valt van 50.000 euro, zijn het opeens alleen mannen die in aanmerking komen voor de hoogste eer. En dat is niet alleen in Nederland zo. Sigrid Lievens van de universiteit van Gent onderzocht de loopbanen van Vlaamse schrijfsters. In 2004 constateerde zij dat vrouwen veel schrijven, ongeveer evenveel als mannen. Vrouwen zenden iets minder manuscripten naar een uitgever dan mannen, maar ook hier liggen de verhoudingen nog redelijk gelijk.

Maar dan. Het zijn vooral mannen die de ingezonden manuscripten beoordelen. Slechts een kwart van de gepubliceerde auteurs is vrouw. Hier treedt dus voor het eerst ongelijkheid op. Vervolgens gebeurt er dit:

Zowel voor literaire prijzen als voor het toekennen van werkbeurzen geldt dat literatuur in grote mate door mannen wordt beoordeeld. Bovendien speelt, met name wat de literaire prijzen betreft, het ‘old boy’s network’ een niet te onderschatten rol. De meeste schrijvers bouwen, in tegenstelling tot hun vrouwelijke collega’s, sneller en bewuster een sterk netwerk uit binnen de literaire wereld. Als gevolg hiervan zullen ze vaker onder de aandacht van het publiek worden gebracht – door het winnen van een prijs, het ontvangen van een werkbeurs, het geven van interviews. Voor uitgeverijen is dit een niet onbelangrijk aspect, omdat die aandacht een zekere invloed heeft op de boekenverkoop.
 
 

 

En zo is het kringetje weer rond. De Zesde Clan haalde Jonathan Franzen aan in een eerder artikel. Deze auteur erkende publiekelijk, in dagblad The Guardian, dat ook hij inziet dat ‘het wereldje’ blanke mannen bevooroordeelt.  In de Huffington Post stelt Jennifer Weiner onomwonden dat er een dubbele moraal heerst:

Jennifer Weiner: ”I think it’s a very old and deep-seated double standard that holds that when a man writes about family and feelings, it’s literature with a capital L, but when a woman considers the same topics, it’s romance, or a beach book – in short, it’s something unworthy of a serious critic’s attention.”

Zelfs in de wereld van de smakelijke pulp delven vrouwen het onderspit. De gemiddelde chicklit roman wordt doodgezwegen door de pers, en publiekelijk afgemaakt: slecht geschreven, clichématig, etc. Maar de mannelijke tegenhanger, de Dick-lit, wordt vrolijk gerecenseerd door gezaghebbende bladen, en niemand doet er lacherig over.

Het wordt tijd dat jury’s opletten en nadenken over het fenomeen ‘onbewuste vooroordelen’. Dan verandert er misschien eindelijk iets.