Tag Archives: narratieve analyse

Seksisme alarm: afspiegeling van de bevolking

Is het goed of juist onbelangrijk als de beoefenaars van een vak een afspiegeling van de bevolking vormen? Het antwoord van die vraag hangt af van de situatie. Versterkt het argument de positie van mannen, dan is het cruciaal dat een beroepsgroep een afspiegeling van de samenleving vormt. Gaat het om vrouwen, dan is precies datzelfde argument opeens waardeloos en onmogelijk uit te voeren.

Neem hoogleraren. Die beroepsgroep bestaat, nog steeds, voornamelijk uit mannen. Minister Bussemaker (en velen met haar) problematiseert die scheve situatie en wil dat universiteiten in 2017 honderd vrouwelijke hoogleraren aannemen. Wat vindt filosoof Sebastien Valkenberg daar van? De Volkskrant geeft deze man een podium om het volgende te zeggen:

Ik was ook niet onder de indruk van de argumentatie van de drie vrouwelijke wetenschappers binnenin de krant. Een van die hoogleraren zei bijvoorbeeld dat het goed is dat de wetenschap een afspiegeling is van de samenleving. Ik zou eerlijk gezegd niet weten waarom een universiteit een afspiegeling zou moeten zijn van de samenleving. Dat brengt grote praktische problemen met zich mee. Want hoe moet dat er in de praktijk dan uitzien? Een stad als Amsterdam heeft 188 nationaliteiten; moet dit dan allemaal vertaald worden naar de samenstelling van de onderwijspopulatie en misschien wel het curriculum?

Afspiegeling van de samenleving, waardeloos argument, niet doen! Prima als de gemiddelde hoogleraar gewoon, zoals eeuwenlang het geval was, een oudere blanke man blijft. Ook als allang duidelijk is dat die eenheidsworst de wetenschap geen goed doet.

Maar dan, als het gaat om mannen. Eeuwenlang was de rechterlijke macht ferm in mannenhanden. Tot de jaren vijftig werden vrouwen niet eens toegelaten: ”ongeschikt vanwege hun “natuurlijke aanleg en geestelijke eigenschappen”, noteert tijdschrift Opzij. De afgelopen jaren komen er echter steeds meer vrouwen bij. Ook de topfunctionarissen, de rechters, zijn steeds vaker een vrouw.

En kijk: opeens is het zeer belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving:

Vrouwen vonnissen niet anders, zegt ook een woordvoerder van de Haagse rechtbank. Maar het gaat haar om de beeldvorming, nu haar rechtbank 68 procent vrouwelijke rechters heeft. „We zouden een afspiegeling moeten zijn van de maatschappij. Als een verdachte man in een verkrachtingszaak drie vrouwelijke rechters treft, kan hij denken: ik ben al veroordeeld. Dat is niet zo, maar dat gevoel kan er wel zijn.”

Over de gevoelens van vrouwen als ze, bijvoorbeeld in zaken rond alimentatie en seksueel geweld een louter mannelijke rechtbank aantreffen, natuurlijk geen woord. Waarna rechtbanken plannen opperen om het aantal vrouwen in te perken en extra hun best te doen om meer mannen aan te nemen. In 2010 zong het idee van een quotum al rond, om het aantal vrouwen te beperken, en de Haagse rechtbank wilde positieve discriminatie van en voor mannen instellen, om maar wat voorbeelden te noemen. Duidelijke effecten van een knap staaltje framing.

Kortom, ik concludeer dat de dubbele moraal in Nederland springlevend is. We meten met twee maten. Meer mannen = goed. Meer vrouwen = slecht. De argumenten daarvoor slepen we er met de haren bij, al naar gelang de situatie en om welke sekse het gaat. UPDATE: zoals weblog Stellingdames de positie van filosoof Sebastien Valkenberg verklaart (na eerst gehakt te hebben gemaakt van zijn redenaties):

Het is goed mogelijk dat Valkenberg zich wegens deze maatregel van Bussemaker bedreigd voelt in zijn eigen positie als witte man. Gelijkheid voelt voor geprivilegieerden vaak als onderdrukking. Of zoals Obama het in zijn afscheidsspeech verwoordde over antiracisme-activisten in zijn land: “They’re not demanding special treatment, but the equal treatment that our founders promised”.

Hear, hear.

UPDATE 2: dit erudiete weerwoord op het stuk van Valkenberg, door filosofe Chantal Bax.

Seksisme alarm: ”Emo’s reis” van prof. dr. De Boer

Emo’s Reis, van prof. dr. Dick E.H. de Boer. Toen ik dat boek uit 2011, over de pelgrimage van de dertiende eeuwse abt Emo, in de bieb aantrof bij de nieuwe boeken, nam ik het gelijk mee. Middeleeuwse handschriften! Kerkelijke kunst! Pelgrimages! Prachtig uitgegeven, vol foto’s, waaronder beelden die De Boer maakte toen hij de route van Emo reconstrueerde. Wat kon er mis gaan met zo’n mooi, geleerd boek?

Nou, veel. Allereerst de manier waarop De Boer en zijn uitgever het boek positioneren, en wat er in het echt gebeurt. Volgens de tekst op de achterflap schetst Emo’s reis het landschap en de samenleving in het Europa van het begin van de dertiende eeuw. In zijn inleiding licht De Boer toe dat hij de microscoop van Emo’s leven gebruikt als een telescoop ”om de grote wereld daarbuiten waar te nemen”. Hij ziet zijn werk als ”een perfecte gids om het Europa van de vroeg 13e eeuw te leren kennen” (pagina 43).

Dat klinkt universeel en algemeen menselijk. Maar Emo studeerde aan de universiteiten van Oxford en Parijs. Instituten die vrouwen expliciet uitsloten (zegt De Boer er niet bij.) Als abt bewoog Emo zich bovendien in kerkelijke kringen. De machtselite tolereerde vrouwen daar alleen als zwijgende maagd of moeder (zegt De Boer er niet bij). Vanuit dat standpunt bekijkt de professor niet ‘de samenleving’. Als lezer krijg je geen algemeen en universeel, maar ‘fallocentrisch‘ beeld – een term uit de koker van Hélène Cixous en Luce Irigaray om aan te duiden dat de helft vergeten wordt.

Ik wilde mijn innerlijke feministe sussen en gewoon genieten van Middeleeuwse cultuur. Toch had ik het aan het slot van de circa veertig pagina’s tellende inleiding alsnog helemaal gehad met De Boer. Dat hij met Emo centraal van de ene naar de andere man wandelt, soit. Maar die paar keer dát hij dan eindelijk een vrouw opvoert, doet bij dat op een manier die neerkomt op grammaticaal seksisme.

Grammaticaal seksisme? Ja. Dat gaat zo (vetgedrukte woorden van mij):

  • pagina 19, de eerste vrouw die de Boer noemt. Context: Emo, een neef van abt Emo, wil op het terrein van zijn boerenhoeve een kloostertje stichten. ”Zijn vrouw scheidde van hem vanwege zijn plannen”, schrijft De Boer. Even later: ”Bovendien stribbelden de echtgenoten van Emo’s zusters tegen”.
  • Man man man, nog meer mannen. Dan schrijft De Boer op pagina 25 over de Hollandse graaf Albrecht van Beieren, die in 1370 naar Praag reisde ”om zijn dochter uit te huwelijken”.
  • pagina 37 ”Voor Lotharius’ carrière was bepalend dat zijn moeder stamde uit het Romeinse patriciaat”
  • pagina 39, over keizer Hendrik VI. Die overlijdt. Daarna, schrijft De Boer, ”bleef zijn weduwe achter met hun pas 2,5 jaar oude zoontje Frederik”
  • Zelfde pagina: ,,…dus koos Philips voor een Byzantijnse bruid – een dochter van de keizer Isaak Angelos”

Alleen Hildegard van Bingen ontsnapt aan deze praktijk, en ”ene Thecla” die De Boer vluchtig aanhaalt in een stukje over middeleeuwse pelgrimages, waar verder vooral mannelijke pelgrims uitgebreid aan bod komen.

Ik kan me voorstellen dat je als geschiedkundige moeite hebt om de namen van de zusters van een neef van je hoofdpersoon te vinden. Misschien waren die inderdaad onbekend. Maar de hoogste adel leverde vele bronnen op, waar ook de vrouwen in voorkomen. Zoals de weduwe van keizer Hendrik VI. Het gaat om Constance van Sicilië. De Boer móet haar naam weten, maar hij neemt de moeite niet om haar in zijn tekst een identiteit te geven. Hij doet haar af met ‘zijn weduwe’.

Dit taalgebruik is een schoolvoorbeeld van het routinematig en als vanzelfsprekend marginaliseren van vrouwen. Mensen doen zoiets vaak onbewust. De Boer stond er vast niet bij stil dat hij, in een context die vrouwen toch al marginaliseert, vrouwen nog verder in de marge drukt. Maar onbewust seksisme is ook seksisme. Met dit type taal reduceert hij vrouwen tot anonieme aanhangsels van een man. ”Een van de beste werken over de Middeleeuwen”, zoals de achterflap Het Parool citeert, past zodoende in een lange traditie van mannen die over mannen schrijven en vrouwen niet eens een naam waardig achten. Doodzonde.

BONUS Wil je wél over met name genoemde vrouwen lezen? Probeer dan eens Travels with a Medieval Queen, waarin Taylor Simeti de reis reconstrueert die Constance van Sicilië in 1194-95 ondernam om haar aanspraak op de Siciliaanse troon veilig te stellen. Of lees dit artikel over vrouwen en mystiek in de dertiende eeuw, de beweging waarvan vrouwen als Hildegard van Bingen en Hadewijch deel uit maakten. Of naslagwerken, zoals het deel over de middeleeuwen uit de reeks De Geschiedenis van de Vrouw en 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Jinek seksisme alarm: Intermediair

De late night show van Jinek blijft honende reacties oproepen. Na de toestanden over Het Been (KAN NIET!!!) en De Bank (WEG ERMEE!!!) krijgen we nu Mark Koster van Intermediair. Volgens hem slaan de scorebord journalisten aan het muiten. Dus zal hij Eva wel even voorzien van wat loopbaanadvies. Wat volgt is een episch geval van neerbuigende mansplaining.

Mark Koster zal Eva Jinek wel even uitleggen hoe zij haar programma moet redden.

Ter herinnering: Eva Jinek is journaliste en presentatrice, een professional die hard werkt en in 2009 genomineerd werd voor de Talent Award Televizierring. Bij Koster verdwijnen deze ervaring en vakkennis uit beeld. Hij gebruikt in 1 stukje termen zoals:

  • ”charmant beeldbuisbijtertje”
  • ”bevallige tv-akela”
  • ”huppelt verdwaasd door de wei”
  • is bang
  • ”wil behagen”
  • ”halve gehannes”
  • ‘de massa behagen op booby-niveau’ (Tieten, tieten! Het lijkt Missie Aarde wel)
  • ”Bij Eva weet je dat je een sputterend of giebelend ‘ja maar’ krijgt toegebeten”
  • blijft een lauwe straal over ons uitstorten (pis! Zeikwijven!)

Eerst even dit. Mensen die kritiek krijgen op seksistisch taalgebruik, gebruiken onder andere het excuus van ironie. Het was grappig bedoeld! Mensen begrijpen me verkeerd! Sorry, maar ironisch seksisme is nog steeds seksisme. Als feminist neem ik daar aanstoot aan. Ik vind dat net zo erg als ironisch racisme. Of ironisch antisemitisme, wat dat ook moge zijn. Het is onsmakelijk en zet aan tot een tweederangs behandeling van medemensen.

De taal verraadt dat. Zie het lijstje hierboven. Akela past, samen met woorden als kenau en manwijf, tot de termen die mannen en sommige vrouwen traditioneel voorbehouden aan vrouwen die de grenzen van hun sekse overschrijden. Hetzelfde geldt voor ‘bijtertje’.  In combinatie met een manspersoon komt dit woord meestal voor in de context van een compliment. De tegenstander vindt zo’n bijtertje misschien irritant, maar je hebt hem hard nodig om te scoren. Vrouwelijke bijtertjes daarentegen? Huuuuh! Het werkt tegen vrouwen als ze zich zo gedragen. Dan worden ze een akela-manwijf-kenau-eng.

Koster maakt daarnaast gretig gebruik van woorden die mensen juist sterk associëren met typische vrouwelijkheid, in de seksistische zin van het woord. Hij sluit Jinek op in termen zoals charmant, bevallig, wil behagen (want dat willen alle vrouwen altijd. Behagen. Vooral mannen behagen). In zijn optiek huppelt en giebelt Jinek.

Koster roept daarmee stokoude beelden op van frivole meisjes of kindvrouwtjes, die maar wat aanklooien. Die zich schuldig maken aan gehannes, in de woorden van Koster. In het geval van Jinek zelf ‘dat halve gehannes’. Dus zelfs dat doet ze niet goed – ze doet het maar half. Maar wat maakt het uit, zolang ze maar charmant giebelt.

Indirect roept Koster ook associaties op met dieren – nog zo’n gouwe ouwe als het gaat om vrouwen terug in hun hok douwen. Jinek huppelt verdwaasd door de wei. Als een koe. Of een geit. Schapen. Alles wat in een wei rond kan huppelen. Ik mag blij zijn dat Koster het houdt op sputteren en giebelen, en niet ook nog eens woorden als ‘kakelen’ en ‘mekkeren’ heeft gebruikt.

Koster rijgt dit tendentieuze taalgebruik aaneen in rare combinaties. De bevallige akela, het charmante bijtertje. Iets giebelend toegebeten krijgen (huh? Hoe doe je dat?) Volgens mij raakt Koster ernstig in de war van vrouwen die de rolpatronen doorbreken en blijk geven van ambities. Die bijten! Maar gelukkig wel ladylike, met charme. Wat een opluchting voor Koster. Anders had hij Jinek en co moeten verjagen met hooivorken en brandende fakkels.

Mannen zijn ondertussen gewoon mensen die iets willen bereiken.

Tot slot het loopbaanadvies. Wat zegt Koster eigenlijk? Hij vindt het zielig voor Eva. Ze heeft in zijn optiek pech. Ze maakt namelijk best wel een goed programma, alleen voor het verkeerde publiek. Vervolgens gaat Koster jij-bakken. Hij beticht Jinek van angst en vindt dat ze verdwaasd is – o nee, sorry, ze huppelt dus verdwaasd door een wei, als die denkbeeldige koe/geit/schaap. Het charmante blondje heeft niet helemaal door dat ze werkt voor NS-klanten.

Ze moet van Koster NU een keuze maken. Of kiezen voor de bovenkant van de markt, of de massa behagen op booby-niveau. Het is er eentje van het genre ‘kind of carrière’. Of serieus presenteren, of op booby-niveau werken. Er is geen tussenweg, mevrouwtje.

Wat is dit voor advies? Koster zegt eerst dat Jinek best een goed programma maakt. Hoe moet ze dan nog meer aan de bovenkant van de markt zitten? Geen antwoord. Lam advies, zeg. En wat voor publiek heeft Koster eigenlijk voor ogen, als hij vakvrouw Jinek de carrièretip ‘booby-niveau’ geeft om betere kijkcijfers te halen? Alsof ‘de kijker’ alleen bestaat uit zestienjarige puberjongens, die hevig opgewonden raken als ze ontdekken dat Jinek een vrouw is. Vrouw! Blond! Ze heeft benen! En borsten. BORSTEN!!!! Whooohoooe!!!! Kijken!!!!

Zo’n advies houdt geen rekening met heterovrouwen, veel lesbische vrouwen, en alle jongens en mannen die zich niet met dit type primitief ‘tieten, tieten’ niveau bezig willen houden. Met dit onderdeel van zijn advies reduceert hij de kijker niet alleen tot een geile borsten-staarder, maar hij reduceert Jinek tot blonde bimbo.

Ik probeer dit booby-advies naar mannen te vertalen. Zeg Humberto, jongen, of je gaat serieus aan het werk, of je gaat op penis-niveau werken, ja? Zeg, Jeroen? Ballen-niveau voor jou, anders jaag je nog meer vrouwelijke gasten weg dan je nu al doet.

Behalve seksistisch heb ik ook nog een ander woord voor dit type advies van een man aan een vrouw. Mansplaining. Mark Koster, als je al carrières wil fileren in Intermediair, laat makkelijk seksisme dan in godsnaam zitten. Het is niet nieuw, het is niet origineel, het levert verward denken op en het maakt vooral inzichtelijk hoe sterk je zelf nog in ouderwetse rollenpatronen vast zit.

De gereedschapskist: je eigen verhaal vertellen

‘Er kunnen pas verhalen over vrouwenlevens ontstaan, als vrouwen niet langer geïsoleerd opgesloten zitten in de huizen en de verhalen van mannen’. Met die stelling lanceerde wetenschapper en schrijfster Carolyn G. Heilbrun in 1988 een debat dat tot op de dag van vandaag bijzonder actueel is. Want nog steeds belanden teveel vrouwen in de leegte van een samenleving die hen niet ziet staan als zelfstandig mens, en herkennen ze zichzelf niet terug in de verhalen die blanke mannen vertellen.

Heilbrun zag haarscherp in dat de westerse samenleving voor mannen een ander script in petto heeft dan voor vrouwen. In Nederland luidt dat script: doe wat je wilt, maar op een gegeven moment krijg je een relatie en een kind, en vanaf dat moment moet je inschikken. Als samenleving zetten we vrouwen onder druk om dat scenario te volgen. Vrouwen worden geacht hun ambities grotendeels op te geven en als moeder en parttime medewerkster in de marge te eindigen. Heilbrun:

The story for men to follow is of the quest, while women’s plot, she suggests, is marriage, support, erotic service.

Buiten huwelijk en ondersteuning zien vrouwen zichzelf nauwelijks terug. Mannen maken de spannende gebeurtenissen mee, hun queeste doet ertoe, zij zijn de held die handelt in zijn eigen verhaal. Dat zie je terug in de samenleving. In een filmmontage over helden, wereldwijd uitgezonden tijdens de meest recente uitreiking van de Oscars, haalde het aandeel van heldinnen bijvoorbeeld de tien procent niet. Het zogenaamd hippe MTV kon bij de Movie Awards zelfs geen enkele vrouw bedenken voor de categorie ‘beste held’.

Die onzichtbaarheid heeft grote gevolgen voor vrouwen. Vrouwen worden niet erkend, niet gezien, niet op waarde geschat. Je kunt rustig een verhaal hebben met alleen maar mannen, maar alleen vrouwen? Dat vinden we als samenleving raar:

I don’t think I’ve ever seen a book whose characters are 100% women, or even 100% women and their love interests. It simply doesn’t happen, because of course men exist. Of course they have impact on events and play significant roles in other people’s lives. Of course you couldn’t write a book, even a book set in an entirely different world, without them. But when it’s the reverse? Well, then you can’t expect women to be shoehorned in everywhere. Why would they even be around? It’s a fantasy world. It’s about criminals. You’re being unreasonable expecting women to be there. You’re asking too much.

Dit heeft onder andere te maken met een cultuur die de man als de universele norm ziet, terwijl vrouwen alleen iets over hun eigen sekse kunnen vertellen. In dat wereldbeeld vinden mensen het al snel irritant als een verhaal verteld wordt vanuit een vrouwelijk perspectief. Op z’n best is het overbodig (want je hebt het algemene verhaal al), en op z’n slechts ervaren mensen het als een vorm van discriminatie. Hoe dan ook kan een ‘vrouwenverhaal’ nooit zo goed zijn als een mannenverhaal, want… eh… nou ja… eh…mannen zijn nu eenmaal je van het…. universeel …. en zo.

Zodoende zien vrouwen zichzelf niet weerspiegeld op een manier die recht doet aan hun ervaringen. Ze horen er niet bij, of stuiten zelfs op regelrechte weerstand als ze iets over hun eigen belevingen proberen te vertellen. Dat leidt tot gevoelens van vervreemding en isolatie:

…when your experience is never the subject of the dominant discourse you begin to wonder whether you are just an isolated freakazoid after all.

Wat weer kan leiden tot depressies en/of gevoelens van zinloosheid, en bij gebrek aan beter zwijgen en onzichtbaar blijven.

Dat is omdat vrouwen mensen zijn. Vrouwen, als sociale wezens, reageren op signalen uit hun omgeving. Die signalen houden voor vrouwen vaak in dat ze geen verhaal hebben. Vrouwen hebben geleerd, zoals Hella Haasse zo mooi omschreef, dat mannen zelfstandig zijn, vrouwen bijvoeglijk. Vrouwen weten dat zij degenen zijn met minder status en minder invloed en dat ze maar beter hun mond kunnen houden.

Breken vrouwen met die voorschriften, dan noemt de samenleving hen bazig, een bitch, een heks die mannen impotent maakt door bijvoorbeeld haar eigen zin door te drijven in plaats van naar Hem te luisteren. Die combinatie van verinnerlijkt seksisme en sociale straf als vrouwen gendernormen overtreden, heeft gevolgen voor het beeld van de wereld en de plek die vrouwen daar in mogen hebben. Zelfs bij zoiets zogenaamd triviaals als humor wordt dat verschil in verwachting duidelijk:

This difference in expectations tells us a lot about how the two sexes look at life. Men expect a lot, and when they don’t get it they become sour. Women expect little and are happy when they get anything at all. When they “get” the punch line, their reward centers light up because the pleasure is so surprising.

Om al die redenen is het van levensbelang dat de ervaringen van vrouwen ruimte krijgen. En gelukkig is er steun. Vrouwen kunnen terecht bij literatuur. In een tijdperk waarin seksisme ondergronds doorwoekert en zich verschuilt achter complimenten, kunnen romans de functie van gids vervullen.

Vrouwen kunnen elkaar bovendien onderling steunen, en steun vragen van mannen die snappen hoe de samenleving vrouwen marginaliseert. Door, om te beginnen, vriendelijk voor elkaar te zijn. In een wereld die vrouwen routinematig objectiveert, ridiculiseert en agressief behandelt, is vriendelijkheid een revolutionaire daad. Het gaat om menselijk fatsoen en respect. Elkaar ruimte geven om iets te zeggen en in te gaan op de argumenten, niet op de eigenschappen van de persoon – dat doen internettrollen al vaak genoeg.

Het helpt ook als vrouwen zichzelf serieus nemen. Methoden en manieren om situaties te analyseren, zoals feministen die aanreiken, kunnen daarbij behulpzaam zijn. Vervolgens kunnen vrouwen vanuit een hernieuwd inzicht en bewustzijn eisen dat anderen hen ook serieus nemen. Zoals schrijfster Ruthie Knox, die persoonlijke ervaringen gebruikt in haar romantische fictie. Waarna eindredacteuren haar sommeerden delen van de tekst te veranderen, omdat de lezer het niet zou accepteren. Nou, pech gehad:

I wrote myself out of my story, because my story is not close enough to the fantasy. I am tired of writing myself out of my stories. I’m not doing it anymore.

Hoort zegt het voort….

De Gereedschapskist: feministen wegmeppen

Twee heerlijke artikelen leggen precies uit wat er gebeurt als ergens een probleem rondom gender opduikt. Na veel discussie komt de conclusie vaak neer op ‘accepteer het onvermijdelijke nou maar’, en volgen teksten die neerkomen op ‘kunnen die verrotte feministen hun kop niet houden’. Dit laatste vuile karweitje wordt opvallend vaak opgeknapt door de Goede Vrouw van dienst. Die wil maar wat graag aantonen dat zij wél begrip heeft voor die arme belaagde mannen.

Catfight! In de serie Dynasty lustten ze er wel pap van.

Amanda Marcotte beschrijft de verschillende fases in het patroon. Het gaat als volgt. Eerst krijg je kritiek op een seksistische praktijk. Op die kritiek volgen defensieve reacties, waarna er kritiek komt op deze defensieve reacties. Vervolgens meldt de Goede Vrouw zich om eens en voor altijd te vertellen hoe het zit. Deze dame volgt meestal de volgende checklist:

  1. het is geklaag van zeurende, danwel agressieve vrouwen, die zoeken naar dingen om zich over op te winden,
  2. het onderwerp is saai, achterhaald, zinloos,
  3. het ging om kwaliteit en mannen hadden die kwaliteit, /het gaat om de beste kandidaat, mannen kunnen dit nou eenmaal goed / mannen hebben de beste eigenschappen voor dit of dat / mannen kunnen iets beter dan vrouwen
  4. maar dit betekent niet dat vrouwen niks kunnen, hoor, echt niet! Noem de uitzondering die de regel bevestigt.
  5. als er al seksisme bestaat, dan is dat positief, omdat het ervoor zorgt dat de vrouwen afvallen die toch al niet goed genoeg waren
  6. afleidingsmanoeuvres. We praten over onderwerp X, maar eigenlijk is Y belangrijker en waarom gaat de discussie dáár niet over
  7. Kijk, ik ben de echte feministe, ik durf taboedoorbrekende dingen te zeggen, kijk mij eens hip en dapper zijn

De Zesde Clan zou hier voor de Nederlandse situatie aan toe willen voegen dat de vrijwilligsters van dienst graag een beroep doen op neuroseksistische Mars en Venus theorieën. Blijkbaar slaat dit gedachtengoed aan in ons land, omdat het past bij onze conservatieve huisvrouwencultuur. Vanuit dat jaren vijftig rollenpatroon krijg je vreemde verhalen over mannen zijn nu eenmaal zus, en vrouwen zo, en dat is goed, en daarom moeten we bijvoorbeeld voorkomen dat zielige jongens beschadigd worden door incapabele juffen, en waar o waar is de echte man waar je je als single vrouw verliefd op kunt worden, boehoehoe, die agressieve, veel te ver doorgeslagen feministen hebben de mannen gecasteerd!

Zulke vrouwen opereren vanuit een soort heilige missie. Wij stellen het echte onrecht aan de kaak! Wij begrijpen onze jongens en onze mannen tenminste! Wij weten hoe het hoort! Vrouwen, blijf bij je leest en geef mannen alle ruimte om hun unieke mannelijke kwaliteiten breeduit te etaleren, want zij kunnen dit en dit en dit het beste! Het NRC Handelsblad is de laatste tijd grootleverancier van dit soort artikelen. Turf de onbewezen stellingen en vooroordelen, en je houdt nauwelijks een regel tekst over die gebaseerd is op logica of een wetenschappelijk bewezen feit.

Gelukkig zijn er altijd stemmen die oproepen tot nuchterheid. Zoals die van hoogleraar Evelien Tonkens:

hoe toevallig is het dat alle vermeend wetenschappelijke kennis over sekse en hersenen een echo is van eeuwenoude maatschappelijke stereotiepen? Vrouwen zijn ongeschikt voor rechten en politiek, aldus een bestseller uit 1797. Vrouwen zijn ‘qua temparament en fysieke aanleg’ ongeschikt voor huisarts of medisch specialist, aldus een hoogleraar geneeskunde in 1915. Het is stomtoevallig altijd kennis die vrouwen op hun plaats houdt. Nooit kennis die hen uitdaagt en hun wereld vergroot. Waarom omarmen mensen dit massaal als waarheid, terwijl ze wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering of het nut van inenting tegen baarmoederhalskanker massaal verwerpen? Vanwege lust tot sekseverschil (en afkeer van treinrijden en inenten). Veel mensen willen dolgraag horen dat de seksen wezenlijk verschillend zijn. Graag in onbegrijpelijke toverformules over cortexen die geen tegenspraak oproepen.

Gelukkig weten feministen zelf dondersgoed hoe het zit. Meestal slagen ze erin de pogingen om hen, voor de zoveelste keer, af te schilderen als agressieve mannenhaters, van een context te voorzien. Gezien het revolutionaire karakter van de beweging kun je bijna niet anders verwachten:

The stereotype of the ugly, unfuckable feminist exists for a reason – because it’s still the last, best line of defence against any woman who is a little too loud, a little too political. Just tell her that if she goes on as she is, nobody will love her. Correct me if I’m wrong, but I’ve always believed that part of the point of feminist politics – part of the point of any sort of radical politics – is that some principles are more important than being universally adored, particularly by the sort of men who would prefer women to smile quietly and grow our hair out.

Het besef van achterliggende mechanismen maakt de praktijk echter niet minder tenenkrommend. Meer mensen – ja, vrouwen zijn ook mensen – zouden er goed aan doen eens een bezoekje te brengen aan sites als Feminism 101. Het zou de publieke discussie naar een flink hoger niveau tillen.

Leve nerderige meisjes en vrouwen

Deze video spreekt voor zich:

Toch nog meer weten? Zie dan onder andere hier, hier (onderdeel van het probleem, als je het de Zesde Clan vraagt), hier (vrouwen tussen de nerds van Wikipedia), hier en hier (twee onderzoeken over de manier waarop de nerdcultuur vrouwen van zich vervreemdt). Enzovoorts.

Mannen redden de wereld

Wat heb je aan vrouwen? Niks. Eén man overleeft alles, heeft het door, gaat de uitdaging aan en redt de wereld. Volgens Hollywood dan. Kijk maar:

Hulde aan de samenstellers van deze compilatie:

As I keep posting on Reel Girl, the problem of female erasure is not abouteach movie, (“one man”) but the repetition of the same old story where females get shoved to the sidelines again and again. The “One Man” video reveals the sexist pattern of Hollywood movies better than anything I’ve ever seen. Now if they would just make one of these featuring animated movies for kids….

Voor meer alleen-mannen inventarisaties kun je ook terecht bij Hollywood Boys Club, een site waar iedereen mannenclubjes kan aanmelden. TV series waar geen vrouw aan te pas komt, enzovoorts. Je zou deze verzameling kunnen zien als het gespecialiseerde neefje van 100 procent mannen.

De Gereedschapskist: zeurende, klagende jammeraars

Huilfeministen. Slachtoffers. Aanstellers. ‘Je zeurt’. Veel te vaak krijgen feministen en andere weldenkende mensen deze verwijten naar hun hoofd geslingerd zodra ze kritische geluiden laten horen over verschijnselen in de maatschappij. De meest recente aflevering komt van Angela Carper, forensisch arts. Zij zet Volkskrantredacteur Joyce Brekelmans weg als huilfeministe, nadat Brekelmans zich afvroeg waarom mensen zo negatief reageren op feministische standpunten.

Arme, arme stakker. Waarom kan die vrouw haar kop niet houden?

De meest recente golf van ‘je zeurt’ verwijten ontstond nu radio 538 voor de vijfde keer de ‘meest neukbare moeder ‘verkiezing hield. Neee, geen verkiezing van de meest neukbare vader, die hebben we niet. Het uiterlijk van mannen doet er niet toe. Het gaat om vrouwen en vooral hoe aantrekkelijk mannen hen vinden. Vanwege die en nog vele andere redenen leidde de verkiezing tot kritiek:

MILF staat voor Mother I’d Like to Fuck, grofweg: een geil wijf dat minimaal één kind ter wereld heeft gebracht waar mannen graag mee zouden willen neuken. Want dat zijn wij vrouwen, wezens waar mannen hun pik in kunnen steken. Als je lekker bent ten minste. […] Waar de fuck is het misgegaan? Wanneer zijn wij vrouwen gestopt met demonstreren tegen deze belachelijke verseksualisering van ons algehele zijn? Wanneer zijn we het leuk en ‘grappig’ gaan vinden om ‘neukbaar’ gevonden te worden?

Waarna een van de eerste commentatoren de auteur, Hasna el Maroudi, meteen verwijt dat ze zeurt om respect. Zo volautomatisch gaat dat. Kritiek? Zeurpiet!!

We kunnen nog vele, vele ‘je zeurt’ reacties verwachten. Want het vormt een geniaal wapen om kritische stemmen tot zwijgen te brengen. Het verwijt valt in de lange traditie van het toon-argument. De ander wuift weg wat je zegt, want je zegt het op de verkeerde toon. Te boos, te fel, te jankerig. Blijkbaar kiezen we in Nederland vaak voor de subcategorie ‘zeurend’, omdat we daar als groep het meest allergisch op reageren. Zo’n verwijt dient verschillende functies. Waaronder:

  • feministen zwart maken
  • vrouwen gelijkstellen aan zeurpieten
  • de inhoudelijke argumenten negeren
  • verandering tegenhouden / de status quo verdedigen
  • het klinkt netter dan ‘hou je kop’

Negatieve oordelen over het feminisme vallen in Nederland in vruchtbare aarde. Waarom moeten die strijdende vrouwen zo grof zijn?, heette het in de beginjaren van de tweede feministische golf. Daarvoor en daarna was het niet veel beter. El Maroudi geeft eerlijk toe dat dit negatieve imago een drempel opwerpt:

Lang heb ik me er tegen verzet. Ik wilde geen feminist zijn. Feministen zijn dik, dragen tuinpakken en zijn zuur. Ze gaan ervan uit dat vrouwen hopeloze gevallen zijn die zonder (georganiseerde) steun niets kunnen bereiken. Wanneer je vindt dat je onrecht is aangedaan vanwege je geslacht, kun je daar prima zelf iets aan doen. Je hebt een mond, trek hem open en los het probleem op. We leven in Nederland, niet in Saudi-Arabië, zo meende ik. Erg leuk bedacht van mezelf, maar ontzettend naïef. De meeste vrouwen dragen in Nederland weliswaar geen niqaab, maar de onderdrukking is een stuk geniepiger.

Omdat ‘het’ feminisme een slecht imago heeft, is het schieten voor open doel. Van zuur tuinpak naar jammerende huilfeministe is slechts een kleine stap. Het ‘je zeurt’ argument versterkt zodoende de bestaande vooroordelen en maakt feministen nog vervelender. Feministen, hou je kop!

Het zeurargument versterkt daarnaast ook de bestaande minachting voor vrouwen in het algemeen. Het past in het stereotype beeld van de zeurende (huis)vrouw, de vijandige beeldvorming rondom dominante krengen die anderen het leven zuur maken met hun constante geklaag. Mannen houden niet van zeurvrouwen. Vrouwen, hou je kop!

Over mannen hoor je dit nauwelijks. Brekelmans maakt die dubbele moraal zichtbaar met haar observatie:

alleen bij mannen zijn ‘iets aan de kaak stellen’ en ‘zeiken’ twee verschillende dingen.

Het zeurverwijt versterkt niet alleen bestaande minachting voor vrouwen in het algemeen, en feministen in het bijzonder, maar maakt het ook mogelijk om discussies de kop in te drukken. Laten we even kijken wat Carper doet. In een kort stukje tekst gebruikt ze veel termen met een negatieve lading. In de kop van het stuk: huilfeminisme. In de broodtekst: de discussie vervuilen met geklaag, slachtoffertoon, gejammer, huilfeministen, wie kritiek heeft zou ‘medevrouwen reduceren tot slachtoffers’, klaagzang, nog een keer de term huilfeminisme. En dat in vijf korte alinea’s.

De inhoud van de kritiek verdwijnt zodoende achter een wolk van negatieve, op de persoon gerichte waardeoordelen. Dit kan steun voor de kritische groep ondermijnen. Wie wil bij deze ‘huilfeministen’ horen? Wat een tenenkrommende jankerds. Critici, hou je kop!

Door de grote aandacht voor slachtoffers en jammerende klaagzangen, kan de auteur bovendien voorbijgaan aan de inhoudelijke argumenten. Met het zeurargument kun je negeren waar het echt over gaat. In een weerwoord probeert redacteur Joyce Brekelmans dan ook terug te gaan naar datgene waar de kritiek zich op richt:

niet het sexy imago van de genomineerde dames is het probleem, maar de hoeveelheid gal die naar boven komt zodra iemand ook maar waagt op te merken dat er sprake is van seksisme. De door jou zo gehate ‘slachtoffertoon’ heeft meer te maken met vooroordelen van de lezer dan met het punt dat wordt gemaakt. De ‘huilfeministen’ die jij beschrijft, zijn pure projectie. Wat ik zie, zijn enkele vrouwen die constateren dat gewoon braaf je bek houden, je werk doen en lief lachen niemand motiveert om de status quo te veranderen. Een betere tactiek is om zo nu en dan een zere scheen op te zoeken en een discussie op gang te brengen. Want een debat over vrouwenemancipatie ontstaat nu eenmaal niet vanzelf.

Daar heb je ‘m: de status quo veranderen. Feminisme als een beweging die fundamentele veranderingen wil bereiken. Eng, dooooodeng. Geen wonder dat zoveel mensen in het defensief schieten. Door boos te worden, of door feministen als zeurpieten neer te sabelen, of door de kritiek af te doen als gejengel van aanstellers die beter over iets echt belangrijks zouden moeten praten. Want dat is de vierde functie van deze strategie: verandering tegenhouden, danwel de status quo verdedigen. Kritische mensen zijn lastig en vervelend, en bovendien in de minderheid, dus ze moeten hun kop houden. Zeker als het van die enge feministen zijn.

Probleem: inhoudelijk standpunt X en dan volautomatisch de reactie HOU JE KOP staat zo primitief. Het roept beelden op van iemand die de vingers in de oren steekt. Kinderachtig. Dat is reden nummer vijf waarom mensen dit wapen hanteren. Met ‘je zeurt’ kun je de schijn ophouden dat je nog enigszins inhoudelijk reageert op standpunt X. Ook al doe je dat in werkelijkheid helemaal niet.

Er valt nog veel, heel veel te verbeteren in de situatie van vrouwen in Nederland. Vrouwen in het algemeen, feministen in het bijzonder, en hopelijk ook steeds meer mannen, hebben dat door en houden daar hun kop niet over. Ook al maak je ze uit voor zeurpiet. Gelukkig maar.