Tag Archives: N.K. Jemisin

Jemisin wint tweede Hugo met apocalyptische trilogie

SF auteur N.K. Jemisin begint een fenomeen te worden. Het lukte haar om twee jaar achtereen een Hugo Award te winnen voor haar romans. De vorige keer dat iemand dat voor elkaar kreeg, was 25 jaar geleden. Dat betrof Lois McMaster Bujold. Jemisin won de onderscheidingen voor beste SF roman voor The Fifth Season en het vervolg, The Obelisk Gate. (Het slot van de trilogie, The Stone Sky, kwam net uit.) Nederlandse uitgeverijen, noteren jullie deze prijzen? Zet de vertalers maar aan het werk!

Schrijfsters deden het dit jaar geweldig bij de Hugo Awards, dé onderscheidingen voor publicaties op het gebied van Science Fiction. Vrouwen wonnen in bijna alle categorieën, van korte verhalen en grafische romans tot aan de beste redacteur – Liz Gorinsky – en de beste secundaire literatuur – Ursula Le Guin met essays over haar schrijverschap en de diepere lagen in haar romans. Maar Jemisin spande de kroon met haar tweede Hugo in twee jaar.

Ze maakt op lezers en jury’s grote indruk met haar meest recente trilogie. Die speelt zich af op een planeet waar vulkaanuitbarstingen, aardbevingen en andere natuurkrachten voor grote problemen zorgen. Om de zoveel tijd ontploft de boel en krijgen winter, lente, zomer en herfst er een Vijfde Seizoen bij. Eentje met aswolken die jarenlange winters veroorzaken, zure regens die landbouw onmogelijk maken, tsunami’s, enzovoorts.

Alleen mensen met een bepaalde aanleg kunnen dit soort geologische krachten beheersen en bijvoorbeeld voorkomen dat een vulkaan uitbarst. Geweldig, zou je zeggen, want dat redt levens. Maar mensen zijn doodsbang voor deze zogenaamde Orogenes. Iedereen die dit talent heeft geldt als een niet-mens, een gevaarlijk monster, en loopt het risico om gelyncht te worden.

In die setting volgt Jemisin de levens van een Orogene vrouw, haar partners en kinderen. Ze moeten zien te overleven op het moment dat een nieuw Vijfde Seizoen uitbreekt – door toedoen van een mannelijke Orogene, die om zijn moverende redenen besluit een continentale plaat in tweeën te breken.

Meer vertellen zou zonde zijn. Ik wil geen plotwendingen verraden of verrassingen verpesten. Laat ik het hier op houden. Ik schreef al eerder een lovend stuk over haar werk en blijf bij mijn advies: lees haar romans. Ze zijn geweldig. En hopelijk binnenkort ook eindelijk beschikbaar in een Nederlandse vertaling. Tot die tijd moet je het doen met het originele Engels, of de Spaanse vertaling. Of wachten op de televisieserie op basis van The Fifth Season.

Lees vrouwen: N.K. Jemisin

Lees vrouwen 2015 blijft fijn. Als je gericht je horizon verbreedt, kom je pareltjes tegen. Zoals de boeken van N.K. Jemisin. ‘The Killing Moon’ is bijvoorbeeld alleen al de aanschafprijs waard vanwege een grappig zelfinterview in het nawoord. Dan moet je echter wel het Engels machtig zijn. Nederlandse uitgevers, zorg aub voor goede vertalingen en zorg dat Jemisin ook bereikbaar wordt voor een Nederlandstalig publiek!

Jemisin schrijft epische fantasy, maar laat in interviews weten dat ze weinig op heeft met de traditionele vorm die dit genre meestal meekrijgt. Blanke mannen die met een zwaard in hun hand magie bedrijven of in de weer gaan met draken en schone dames, komen er bij haar niet in. Ze wil graag deel uitmaken van vernieuwing en de verwondering terugbrengen in verhalen die over mannen gaan, maar ook over vrouwen, kinderen, mensen met allerlei achtergronden en oriëntaties.

Aan verwondering geen gebrek. Jemisin’s debuteerde in 2010 met The Hundred Thousand Kingdoms, het eerste deel van een trilogie. Even lijkt alles ‘zoals het hoort’ in fantasy: de hoofdpersoon leeft in de marge van de samenleving, maar als haar moeder onder verdachte omstandigheden sterft, blijkt ze de troon van het koninkrijk te erven. Moet ze alleen wel tot een akkoord komen met een nicht en een neef. Tot zover een klassieke fantasy-verhaal opzet.

Maar dan. Duiken er opeens goden op. Goden die onderdrukt worden door machtige personen aan het hof. Goden die hun eigen cultuur hebben. Die zich met allerlei ontwikkelingen in de samenleving bemoeien, en verwikkelt zijn in een eigen strijd op leven en dood. Huh?!? Waarna je als lezer van de ene in de andere verbazing valt.

Jemisin benut bovendien romantiek in deze trilogie. Ze neemt daarmee een risico, want het element van liefde in een verhaal is typisch iets waar de gevestigde orde veel moeite mee heeft. Jemisin heeft lak aan die minachting voor romantiek en ziet liefde voor wat het is. Iets essentieels, waar hopelijk zoveel mogelijk mensen goede, fijne ervaringen mee hebben, en wat ook een serieuze plek verdient in mooie verhalen.

Haar volgende twee boeken, The Killing Moon en The Shadowed Sun, slaan een andere weg in.  Jemisin baseerde deze romans losjes op de klassieke Egyptische samenleving en hun ideeën over het leven na de dood. Daarnaast spelen dromen een grote rol in het verhaal. Mensen met aanleg daarvoor kunnen energie uit dromen halen en daarmee ziekten genezen.

Anderen hebben het talent om mensen in slaap te brengen en dan een zachte dood te bezorgen – euthanasie, een omstreden thema in de conservatieve Amerikaanse samenleving. Soms gaat het niet om euthanasie maar om een executie. Wie de wet overtreedt en ‘corrupt’ raakt, kan in slaap vallen en nóóit meer wakker worden.

Dit alles biedt een buitengewoon originele achtergrond voor een verhaal waarbij een religieuze orde van mensen die dromen beheersen en gebruiken, in een oorlog tussen diverse bevolkingsgroepen en woestijnstammen terecht komt. Jemisin heeft daarbij een goed gevoel voor krachtige, complexe vrouwelijke personages, die geloofwaardige ontwikkelingen doormaken en zowel goede als slechte kanten hebben.

Enfin, of mensen wél willen, of niet, het SF en fantasy genre verandert, vernieuwt en biedt steeds meer diversiteit. Met haar verhalen maakt Jemisin deel uit van de progressieve stroming, zonder dat het prekerig wordt. Als je eenmaal aan een roman begint, loop je een groot risico om te laat naar je bed te gaan. Aaaah, nog één hoofdstukje, eentje maar! Kortom warm aanbevolen, haar werk.

Wil je meer? Dat kan! Auteur Jim C. Hines stelt aan het einde van een artikel over gender bij de Hugo Awards een hele rits schrijfsters aan je voor. Lezers doen in de commentaren nog meer aanbevelingen, zoals Martha Wells, Jude Fisher (Jane Johnson), Andrea K. Höst, Ann Leckie, Patricia Briggs.

UPDATE: Zelfs de New York Times nam de moeite om de meest recente roman van Jemisin te recenseren. The Fifth Season komt op mijn leeslijstje hoor…