Tag Archives: moedersterfte

Oude vetes werken door in debat over bevallingen

Vrouwen en waar ze op welke manier bevallen. Dat gaat altijd gepaard met opiniestukken vol zwaar beladen termen. Om te begrijpen waarom de gemoederen zo snel zo hoog oplopen, met een ondertoon van ‘help, de thuisbevalling verdwijnt’, kunnen we niet om het verleden heen. Zwangerschap en bevalling vormen zeker sinds 1700 een beladen territorium, met gender als frontlinie. Nu Nederland opnieuw in de top tien staat van beste landen om moeder te worden, lijkt angst het nieuwste wapen te worden van zij die vrouwen in hun keuzes willen belemmeren.

‘Vroeger’ was het volstrekt duidelijk. Vrouwen hielpen vrouwen met de bevalling en mannen bleven ver weg van al dat gedoe. Hoewel de moeder- en kindsterfte hoger lag dan nu, bereikten in bevallingen gespecialiseerde vrouwen een hoog niveau. Zo is het dagboek bewaard gebleven van Catharina Schrader, een Friese verloskundige die leefde van 1656 tot 1746. Van de 3060 bevallingen die ze noteerde, eindigde het in slechts 5 procent van de gevallen helaas in een miskraam of de dood van moeder en/of kind. In alle andere gevallen liep het goed af.

Langzamerhand ontstond er echter een professionele medische klasse, bestaande uit mannen (onder andere omdat vrouwen geweerd werden van diverse scholen en alle universiteiten). Deze klasse begon zich vanaf 1700 steeds meer met de bevalling te bemoeien. Dat proces vond niet overal op hetzelfde moment plaats, maar wanneer het ook gebeurde, het liep altijd uit op een strijd tussen artsen en in bevallingen gespecialiseerde vrouwen.

De uitkomsten van de strijd tussen vroedvrouw en arts, tevens veelal een conflict tussen vrouwen en mannen, verschilden van land tot land. De grote lijn was echter dat de op basis van mondelinge overlevering opgeleide vroedvrouw het onderspit dolf tegenover de veelal mannelijke, officieel opgeleide arts.

Die officiële opleiding kende echter gebreken als het ging om vrouwen en de zorg tijdens de bevalling. Zo signaleert de KNOV dat de door vroedvrouwen verzamelde kennis niet terecht kwam in de medische literatuur. Oeps….Barende vrouwen konden steeds vaker geen beroep meer doen op een lokale vroedvrouw, en kregen in plaats daarvan steeds vaker een arts aan hun bed, die vanuit een superieure positie z’n gang ging en soms flinke brokken maakte. Waar vroedvrouwen verdwenen en mannen het overnamen, volgde onmiddellijk de beruchte kraamvrouwenkoorts, ook wel ‘doktersplaag’ genoemd. De moedersterfte steeg dramatisch.

Dat hield artsen niet tegen om te ijveren voor bevallingen in een ziekenhuis onder hun leiding. Zo adviseerde een Amerikaans rapport in 1910 en 1912:

To improve obstetrics training, one report recommended hospitalization for all deliveries and the gradual abolition of midwifery. Rather than consult with midwives, the report argued, poor women should attend charity hospitals, which would serve as sites for training doctors.

Tegenwoordig vinden in de Verenigde Staten bijna alle bevallingen plaats in het ziekenhuis. Nederland wist thuis bevallen wél gedeeltelijk te behouden. Vrouwen kunnen hier nog kiezen wat ze willen. Die vrijheid staat echter onder druk. Steeds opnieuw moeten mensen in de pen klimmen om te benadrukken dat de vrouw centraal staat en vooral zelf de regie moet kunnen houden over haar bevalling.

Ondertussen kwam onder andere de Verenigde Staten erachter dat ziekenhuisbevallingen helemaal niet zo veilig zijn als vaak wordt beweerd. Dit systeem kost bovendien handen vol geld – jaarlijks vijftig miljard dollar voor circa 4 miljoen geboorten. In Nederland bleek daarentegen in 2009 dat thuis bevallen net zo veilig is als het ziekenhuis. De conclusie van dat onderzoek:

Vrouwen, concluderen de onderzoekers in de studie, moeten worden aangemoedigd te bevallen waar ze willen bevallen.

Dat gebeurt echter steeds minder. Onderzoekers constateren een tegenstrijdige beweging. Vrouwen zijn steeds vaker goed opgeleid, mondig, en geëmancipeerd. Vrouwen drongen door tot medische beroepen, zijn nu soms zelf gynaecoloog, en kunnen als ze zwanger worden een beroep doen op bergen informatie. Als het echter gaat om de bevalling, komen ze terecht in een angstcultuur. Die angstcultuur beperkt de keuzes die vrouwen maken, betoogde Raymond de Vries, hoogleraar Midwifery Science, in een oratie in 2011. Hij pleit voor het stoppen van bewust of onbewust vrouwen angst aanpraten voor de bevalling.

Beide aspecten, een strijd tussen artsen en verloskundigen die deels langs een genderlijn verloopt, en angst aangepraat krijgen, zijn volop zichtbaar in de huidige polemiek. Zo publiceerde de Volkskrant recent een stuk van een mannelijke promovendus en een mannelijke docent, vol beschuldigingen en beladen termen. De beide heren vonden dat verloskundigen met hun thuisbevallingen ‘Russische roulette met de levens van moeder en kind’ spelen. Toe maar. 

Niet alleen negeerden ze de duidelijke conclusie van het onderzoek uit 2009, maar ze noemden ook cijfers die nergens op slaan. Zo schrijven beide heren bijvoorbeeld dat bijna dertig procent van de thuis bevallende vrouwen alsnog naar het ziekenhuis moet. In werkelijkheid gebeurt dit in 3,4 procent van de gevallen.

Als er iets mis loopt komt dat meestal omdat artsen en vroedvrouwen niet goed genoeg samenwerken. Wie de historische context kent, zal dat niet verrassend vinden. Opeens wordt dan ook verklaarbaar waarom de samenleving, bij monde van de media, opvallend snel met het vingertje naar de veelal vrouwelijke verloskundige wijst. Zij zijn fout, het is hun schuld… In werkelijkheid spelen gynaecologen een minstens even grote rol in die niet optimale samenwerking.

De regering wil inmiddels dat de zorg wordt ontschot, zoals dat in Haags jargon heet, en dat beide partijen beter gaan samenwerken. Goed plan. Ondertussen benadrukt moeder en vroedvrouw Claudia van Dijk:

Het gaat erom dat de professional altijd dienstbaar blijft aan het proces en de moeder.

Daarvoor zijn nodig: wederzijds respect, correcte informatie, een goede samenwerking, en het mensenrecht van vrouwen om baas in eigen buik en baas over eigen lijf te zijn. Want de feiten zijn deze: Nederland kent zeer, zeer lage sterftecijfers. De babysterfte daalde tussen 2001 en 2012 van 3,9 naar 2 per duizend geboren kinderen per jaar. Bij de moedersterfte gaat het gemiddeld per jaar om 12 vrouwen per 100.00 geboorten. Waarbij aangetekend: ieder sterfgeval is er eentje teveel. Maar er is geen enkele reden voor ophef, laat staan voor gezwatel over Russische roulettes als vrouwen er in goed overleg voor kiezen om thuis te bevallen met behulp van een verloskundige.

 

 

Als tieners sterven is dat hun eigen schuld????

Sterven tijdens de bevalling is de belangrijkste doodsoorzaak voor tienermeiden wereldwijd. Dat becijferden de Verenigde Naties. Ze schatten dat dagelijks 200 meiden dood gaan omdat ze veel te jong, en onder slechte omstandigheden, een kind moeten baren. De VN wil dat landen strengere maatregelen nemen tegen kindhuwelijken en jong moederschap. Daarbij helpt het niet dat meiden vaak zelf de schuld krijgen van hun zwangerschap en de gevolgen.

In landen als Bangladesh, Chad, Guinea, Mali, Mozambique en Niger krijgt een op de tien meisjes een kind voordat ze zelf de leeftijd van vijftien jaar heeft bereikt, maken de VN duidelijk in hun rapport. Te vaak kan hun lijf zo’n zware aanslag niet aan, en bezwijkt het meisje. Dat maakt het extra pijnlijk dat campagnes nogal eens de schuld bij meisjes zelf leggen:

“Al te vaak veroordeelt de maatschappij het meisje voor de zwangerschap”, aldus UNFPA-directeur dokter Babatunde Osotimehin. “De realiteit is dat tienerzwangerschap meestal niet het resultaat is van een bewuste keuze, maar eerder van het gebrek aan keuzes en van omstandigheden buiten de controle van het meisje. Het is een gevolg van weinig of geen toegang tot onderwijs, werkgelegenheid, kwalitatieve informatie en gezondheidszorg.”

Goh, waar hebben we dat eerder gehoord? Het slachtoffer de schuld geven lijkt wijd verbreidt als het gaat om meisjes, vrouwen, seksualiteit en alles wat daarmee samenhangt. Daarvoor hoef je niet af te reizen naar een ontwikkelingsland. De dubbele moraal begint hier, in eigen land. Vooral meisjes lijden daaronder, omdat zij veel vaker dan jongens te maken hebben met stereotypering, negatieve waardeoordelen, beschuldigingen en hardvochtige reacties. Het ligt een beetje aan cultuur en religie hoe zwaar de druk op meisjes is, maar in alle gevallen wijzen mensen met hun vingertje naar haar, en niet naar hem.

De Verenigde Naties hebben dit in de gaten. De organisatie neemt gender en rolpatronen expliciet op in hun rapport. En roept landen op om onderliggende oorzaken aan te pakken.  Zolang veel samenlevingen meisjes beschouwen als nutteloze kostenposten, en een risico voor de goede naam van de familie, blijven ze ten prooi vallen aan vroege uithuwelijking en tienerzwangerschappen. Meisjes tot hun achttiende op school houden, meisjes meer op waarde schatten, families ondersteunen om meiden een betere start te geven, dat soort maatregelen kunnen het tij keren. Wie weet hoeven we dan niet iedere dag 200 jonge meiden te begraven.

Abortus, een kwestie van mensenrechten

Abortus blijft een beladen onderwerp, waarbij de emoties hoog oplopen en religieuze, politieke of andere ideologische dogma’s de werkelijkheid nogal eens geweld aandoen. Zie onder andere onze eigen SGP-politicus Van der Staaij, met zijn bijzondere opvattingen over de vrouwelijke reproductieorganen, die het totaal uitbannen van abortus moeten goedpraten. Vanwege dit soort types maakte het gerespecteerde Guttmacher instituut deze video. Laten we  de feiten niet uit het oog verliezen. Het gaat om mensenlevens – en ook vrouwen zijn mensen:

Voor wie de uitgesproken tekst na wil lezen: zie hier.

Rio draait de klok terug, maar Londen doet een stap voorwaarts

Een samenwerkingsverband van het Vaticaan, Syrië, Rusland, Egypte en een paar conservatieve Latijns-Amerikaanse landen negeerde vrouwenrechten tijdens een recente  internationale VN-conferentie in Brazilië. De kongsie zorgde ervoor dat het slotdocument van de top in Rio geen recht op anticonceptie of andere reproductieve voorzieningen vastlegt. De conferentie draait daarmee de klok terug. Een top over gezinsplanning in Londen probeert nu te redden wat er te redden valt.

Melinda en Bill Gates komen op voor de keuzevrijheid voor vrouwen

Zodra je het Vaticaan in dezelfde zin tegenkomt als Syrië, zoals in de berichtgeving over de VN-top in Brazilië gebeurde, kun je op je vingers natellen dat het foute boel is:

Womens’ rights and youth campaigners were shocked that a coalition of the Holy See, Russia, Syria, Egypt and several of the more conservative states in South America were able to jettison international agreements made in the 1990s by speaking against the inclusion of reproductive rights in the final agreement. Instead, the only mention of reproductive rights in the 80-page missive was as a “health issue”. Robinson said this “failure of leadership” could have a devastating effect on some of the world’s poorest and most powerless women.

Ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton toonde zich buitengewoon teleurgesteld over de boterzachte praat in het einddocument van de VN-conferentie. Verschillende progressieve media spreken zelfs van een aanval op de rechten van vrouwen. Zij wijzen op de grote invloed van het Vaticaan:

The Holy See is a non-member-state permanent member of the United Nations that has been influential in equating women’s reproductive rights with abortion during the Rio conference.  “The Holy See has made many delegations argue that reproductive rights and health is [a] code word for abortion. It is not, never has been,” said Gita Sen from Development Alternatives with Women for a New Era, or DAWN, representing the Women’s Major Group.

De top in Londen, georganiseerd door de Engelse regering en de Gates Foundation, maakt duidelijk hoe belachelijk het is dat tegenstanders reproductieve rechten verengen tot het schrikbeeld van zo snel mogelijk zoveel mogelijk foetussen aborteren. Maar ze hebben in één opzicht gelijk: het gaat inderdaad om mensenlevens. Zwangerschap is in veel ontwikkelingslanden doodsoorzaak nummer 1 voor jonge vrouwen, vooral als het de gewoonte is meisjes al zeer jong uit te huwelijken. Ook voor volwassen vrouwen is baren een levensgevaarlijke activiteit:

Mike Egboh runs a programme called Paths 2, which is trying to improve how health systems in Nigeria function using schemes such as repairing hospitals. Mr Egboh’s motivation is highly personal – his own mother died in labour during her 11th pregnancy. He told me: “Many of us here in Africa were not planned children. “I’ve seen women being wheeled out of the labour room dead. I stayed at a hospital one day – and within three hours, there were five dead bodies. Five. I’m not kidding – I was there.”

Als moeder en kind het wel overleven, kan de volgende ronde beginnen. Maar na negen zwangerschappen wil je echt wel een keer dat het ophoudt. Volgens kenniscentrum Guttmacher instituut zouden vrouwen en hun gezinnen er enorm bij gebaat zijn als degenen die dat willen een beroep kunnen doen op anticonceptie. Vooral in ontwikkelingslanden blijft een groot deel van deze groep echter verstoken van de gewenste voorbehoedsmiddelen. Onder andere omdat conservatieven met allerlei middelen landen willen laten opereren volgens het principe ‘hou je benen bij elkaar, slet’. Een gezondheidspolitiek die aantoonbaar niet werkt.

Daarover gaat het op de top in Londen, die vandaag begint. Actrice Ashley Judd, die de internationale bijeenkomst steunt, vindt het hoog tijd dat het etiket ‘controversieel’ afgehaald wordt van anticonceptie en reproductieve rechten:

When we better support health programmes that give Therese, and millions of women like her, voluntary access to modern family planning, we help reduce the incidence of unsafe abortion, we improve her health and we enable her to better care for and educate her children. We build healthier families and communities. Where is the controversy?

UPDATE: Melinda Gates stelt 560 miljoen dollar beschikbaar om voorbehoedsmiddelen makkelijker toegankelijk te maken voor vrouwen in de armste landen.

Cijfers zeggen niet alles

Aaaah, vooruitgang. Meer vrouwen in de Franse regering, meer vrouwen in de top van het bedrijfsleven, meer vrouwen die de geboorte van een kind overleven, het zijn positieve ontwikkelingen. Toch is niet alles wat het lijkt. Cijfers vallen tegen als bij nader inzien blijkt dat de allerbelangrijkste posities in handen van mannen blijven. Percentages krijgen een andere lading als het vrouwelijk aandeel nog steeds stereotype en vernederend van aard is. Een paar voorbeelden van hoe dit werkt.

Deloitte onderzocht benoemingen in het Britse bedrijfsleven. Ondernemingen nemen wat vaker een vrouw aan op topfuncties. Wat blijkt echter:

A report by Deloitte found that companies are beginning to increase the number of women on their boards, but warned that most were being appointed to non-executive positions rather than more important executive roles. Carol Arrowsmith, a partner in executive compensation at Deloitte, said it was “clearly not very good” that nine out 10 of the most important boardroom roles went to men in the year that the government put gender diversity in the boardroom at the top of the agenda.

Hetzelfde zie je bij de nieuwe Franse regering. Die bestaat voor de helft uit vrouwen. Wat wil je nog meer, zou je kunnen zeggen. Nou, dit: de belangrijkste posten kwamen in handen van mannen. De enige uitzondering was het ministerie van Justitie. Vrouwen kregen de ‘softe’ ministersposten, en het woordvoerderschap rondom vrouwenrechten. Ze maken dus wel de helft van het aantal uit, maar hebben binnen die gelijke verdeling veel minder macht en invloed.

Of neem de massamedia, de blockbusters die Hollywood produceert en die alle Nederlandse filmzalen overspoelen. Op zich is het al een probleem dat vrouwen slechts dertig procent van de sprekende rollen hebben. Als ze dan ook nog eens vooral opgevoerd worden als sekspoezen, de kleurloze vrouw/vriendin van, of als slachtoffer die redding van mannen behoeft, laat zelfs die dertig procent nog een bittere smaak achter. Vrouwen zijn niet alleen een minderheid, ze worden ook nog eens op een verwrongen manier afgebeeld: geïsoleerd, zonder eigen leven, als gebruiksvoorwerp.

Of neem Nederland. Leuk dat steeds meer vrouwen betaald werk verrichten, maar de cijfers vallen tegen als je vragen stelt zoals ‘hoeveel procent van de vrouwen zijn economisch zelfstandig’. Dan valt het opeens erg tegen en krijg je van de Delta Lloyd Groep op je kop dat je je financiële verantwoordelijkheid niet neemt. Bedankt, Delta Lloyd. Of columnistes geven je ervan langs dat je een luie donder bent. Bedankt, Ebru Umar. Alsof vrouwen in een vacuüm keuzes maken, los van bezuinigingen op kinderopvang, structuur van belastingstelsels, inrichting en werkcultuur van bedrijven, partners en mannen die denken dat ze veel doen in het huishouden maar ondertussen het grootste deel van alle klussen aan vrouwen overlaten. Bedankt, heren.

Laatste voorbeeld: opiniestukken. De meeste opinies komen nog steeds van mannen, maar het Amerikaanse op-ed project turfde het aantal vrouwennamen en kwam uit op stijgende percentages. Zo ging het aantal opiniestukken van vrouwen bij de New York Times van 17 naar 22% in zeven jaar tijd. De Los Angeles Times zag een toename van 20 naar 24%, al bijna een kwart van de stukken. Vooruitgang! De adder onder het gras is echter dit:

Women are writing more op-eds than ever before, but those op-eds are still predominately about topics our culture considers “pink,” which really means less important. […] think food, fashion, family, and furniture. […] …it’s telling that out of the topics the study considers “general interest” — politics, economy, health, education — women wrote only 261 out of 1,410 articles. Just 11% of economics articles in legacy media were written (or co-written) by a woman.

Oftewel, je moet alert blijven. Dat je als vrouw een voet tussen de deur hebt weten te wringen, wil nog niet zeggen dat je ook op de plekken en onderwerpen belandt die er echt toe doen. Marginalisering kent vele vormen. Maar goed, zoals acteur Bill Murray al zei: baby steps! Langzaam maar zeker verder komen, en iedere stap vooruit is er één.

Wat zeven biljoen mensen betekent voor vrouwen

Zeven biljoen mensen, da’s veel en dus schrijven de media erover. Vaak gaat het óf om ‘ha, een mijlpaal, dat moeten we vieren’, óf hel en verdoemenis want kan het milieu zoveel aardbewoners wel aan. Waar het minder vaak over gaat is wat die bevolkingsgroei in de praktijk betekent voor vrouwen. Want het zijn vrouwen die deze aardbewoners baren, vaak met gevaar voor eigen leven, en meestal hoofdverantwoordelijke zijn voor de verzorging van al die kinderen.

China, India en Afrikaanse landen, de gebieden waar de meeste bevolkingsgroei is, hebben culturen waarin vrouwen minder waard zijn dan mannen. Jongens gaan voor meisjes, en moeders worden geacht eerst te zorgen voor hun man en kinderen voordat ze aan zichzelf denken. Met ieder kind wat erbij komt, wordt het lastiger om de bestaande middelen eerlijk te verdelen over alle gezinsleden. Dan gebeuren er zaken die nadelig zijn voor de minst waardevolle leden van het gezin, de moeders en de meisjes.

Het komt er vaak op neer dat meisjes thuis moeten blijven omdat er vaak alleen geld is om de jongens naar school te sturen. En het komt erop neer dat moeders eerst alle anderen te eten geven en dan zelf als laatste het minste te eten krijgen. Veel vrouwen raken op die manier chronisch ondervoed. Dat maakt de situatie van de kinderen problematisch. Sommige studies zijn echter zo verstandig om in te zien dat de vrouw de sleutel is. Als zij te weinig te eten en onvoldoende rust krijgt, heeft dat ook nadelige gevolgen voor de andere leden van het gezin.

Niet zo vreemd dat steeds opnieuw de roep klinkt dat meer vrouwen makkelijker toegang moeten krijgen tot voorbehoedsmiddelen. Vrouwen kunnen dan zelf bepalen of er kinderen komen en zo ja wanneer. Helaas ligt dat in de praktijk niet zo eenvoudig. Wereldwijd hebben circa 215 miljoen vrouwen geen toegang tot anticonceptie, terwijl ze dat wel zouden willen. Bijvoorbeeld om een pauze van een paar jaar in te lassen tot de geboorte van een volgende kind. 

Die kloof tussen wens en daadwerkelijk gebruik van voorbehoedsmiddelen heeft allerlei oorzaken. Ze hebben er soms de leeftijd niet voor – ga als veertienjarige bruid maar eens de strijd aan met je mannelijke familieleden en je kersverse echtgenoot. Religie, culturele gebruiken en/of politieke situaties belemmeren het aanbieden van anticonceptie. En tot slot wijst webmagazine Jezebel erop dat de terughoudendheid ook het gevolg is van de lage status van vrouwen:

While some lack of access is the result of a lack of resources, much of this stems from local cultural attitudes that value women for their reproductive qualities, and not much else.

Daarnaast deinzen mensen soms terug voor het je mengen in de voortplanting van andere mensen. Wie zijn wij om anderen voor te schrijven dat ze dan maar aan de voorbehoedsmiddelen moeten? Op zich een zeer legitieme zorg, ware het niet dat vrouwen zelf ook een stem hebben. Als er ruimte is om te mogen bepalen wat ze zelf willen, gaan de meeste vrouwen voor kwaliteit boven kwantiteit, signaleert wetenschapster Sara Blaffer Hrdy in haar boek Moederschap. Minder kinderen, die meer kans hebben op overleven.

Het ligt er bovendien aan hoe je die conversatie over geboortebeperking inzet. De Herald Tribune geeft als voorbeeld Pakistan, waar een kwart van de vrouwen graag voorbehoedsmiddelen wil gebruiken, maar niet kan krijgen:

Telling couples to limit their family hasn’t gone down well in Pakistan. What has worked is pegging family planning to child and maternal mortality. “When couples understand that the life of the mother and child is at risk they start paying attention,” says Dr Nasser Mohiuddin, who runs the National Trust for Population Affairs planning and development department.

Precies. Vrouwen zeggenschap geven over hun eigen lijf is aan alle kanten het slimste wat je kunt doen. Voor henzelf, en voor hun omgeving. Het leven wordt aantoonbaar beter als vrouwen zeggenschap krijgen over hun vruchtbaarheid. Wie weet wat de toekomst zal brengen, als meer mensen dit doorkrijgen….

Nieuwsronde

Strauss-Kahn kreeg zijn paspoort terug, maar de zaak rondom zijn gedrag in New York blijft voor verdeelde reacties zorgen. Plus een serie onderzoeksresultaten. Onder andere dat cultuur een sterke factor blijkt bij succesvol de wiskunde beoefenen, en dat vrouwelijke managers nog steeds minder salaris krijgen dan hun mannelijke collega’s terwijl ze hetzelfde werk doen. Dat en meer in deze nieuwsronde…

Ook in deze nieuwsronde: een verpleegkundige uit Malawi redde talloze levens door te ijveren voor goede medische zorg aan zwangere vrouwen en baby's.

  • De strafzaak tegen Strauss-Kahn is van de baan. Prompt schreef Heleen Mees een stuk waarin ze uitgebreid ingaat op de fouten in de persoon en handelswijze van de vrouw die aangifte deed. Het leidde ertoe dat docent cultuurhistorie Willemijn Ruberg de geschiedenis indook en duidelijk op een rijtje zette dat dit een gebruikelijke strategie is. Na verkrachting volgt vaak karaktermoord op de vrouw. Ook in de Engelstalige wereld reageren mensen verdeeld op de affaire.
  • Vrouwelijke managers in Engeland krijgen gemiddeld 10.000 pond per jaar minder salaris dan hun mannelijke collega’s. Op de manier waarop deze situatie zich ontwikkeld kan het nog wel honderd jaar duren voordat de loonkloof verdwenen is, constateert een onderzoeksrapport van het Chartered Management Institute, een vakorganisatie voor managers.
  • Ook in Canada stuiten vrouwen op taaie structuren als zij hogere managementfuncties proberen te bereiken, bleek uit onderzoek: ”The image of the glass ceiling – that women hit barriers once they reach higher levels – doesn’t address the complexity and range of obstacles that women face, the study argues. Rather, the report cites a new metaphor coined by scholars Alice Eagly and Linda Carli: the labyrinth, or the full range of challenges in navigating a career.”
  • Succes in wiskunde vaardigheden hangt niet af van je sekse, maar van je opvoeding en culturele omgeving. Dat blijkt uit een studie waarbij Amerikaanse onderzoekers van de universiteit van Californië de situatie analyseerden in twee dorpen in India. In het ene dorp gelden mannen cultureel gezien als belangrijker dan vrouwen. Jongens krijgen er gemiddeld vier jaar meer onderwijs dan meisjes, en alleen mannen kunnen bezittingen erven. Het andere dorp had een cultuur waarbij vrouwen wél status hadden en bezit kunnen erven of managen. Drie keer raden waar de wiskundekloof wél zichtbaar was en waar niet.
  • Engelse experts vrezen dat het in dat land de kant op gaat van de Verenigde Staten als het gaat om abortus. Anti abortus activisten zetten dezelfde middelen in als in de V.S. om de toegang tot deze vorm van zorg moeilijk, zo niet onmogelijk te maken. Onder andere barones Deech waarschuwt tegen de activiteiten van dit soort groeperingen. Ze krijgen nieuwe kansen omdat steeds meer Engelse politici afkomstig zijn uit conservatieve partijen, en beslissingen nemen die in het straatje passen van de anti abortus activisten. En commentator Hadley Freeman schrijft in een column dat ze niet weet wat ze angstaanjagender vindt, orkaan Irene of conservatieve politici die de anti-vrouwen standpunten van Christelijk rechts napraten.
  • En om positief te eindigen: een Malinese verpleegkundige staat in haar land bekend als Florence Nightingale, omdat ze zich inzet voor goede medische zorg aan zwangere vrouwen en baby’s. Ze heeft al heel wat levens gered. CNN heeft het hele verhaal.

Vrouwen Soedan leven tussen hoop en vrees

Hoe zal het de vrouwen vergaan in het jongste land van de wereld? Afgelopen week werd Zuid Soedan geboren, een nieuw land met een nieuwe grondwet. Volgens Ms Magazine maken vrouwen 60% van de bevolking uit, en stemde 52% van hen voor afscheiding van het Islamitische noorden. Veel vrouwen zien de oprichting van Zuid Soedan als een kans om eindelijk vrede te krijgen en de situatie van vrouwen te verbeteren.

Vrouwen van Zuid Soudan staan in de rij om te stemmen voor onafhankelijkheid.

Vrouwen hebben zich actief in de politiek gemengd, zeker nadat ze in 2005 voor een dichte deur stonden tijdens vredesonderhandelingen met het noorden. De vrouwen pikten dit niet en dwongen met stakingen en protesten een plek aan de onderhandelingstafel af. Met succes. Volgens Ms Magazine zorgde deze druk van vrouwenorganisaties ervoor dat de grondwet van Zuid Soedan expliciet ingaat op de rechten van vrouwen. Zwart op wit staat in dit document dat vrouwen land en geld mogen erven, gelijk loon voor gelijk werk moeten krijgen, en als mens gerespecteerd moeten worden (oftewel: niet verkrachten, niet mishandelen etc). Daarnaast moeten ze minimaal een kwart van de politieke bestuurders uitmaken in de nieuwe regering.

Het zal nog een heel karwei worden om die grondwet ook in de praktijk handen en voeten te geven. Soedan kent een zeer hoge sterfte onder zwangere vrouwen: één op de zeven moeders sterft tijdens of vlak na de bevalling. Tijdens de oorlogen van de afgelopen jaren gebruikten soldaten verkrachting systematisch als oorlogswapen. En in grote delen van het land mogen vrouwen volgens allerlei gewoonten en gebruiken geen land of geld erven. Daarnaast kan 92% van de vrouwen niet lezen of schrijven, zodat het makkelijk is ze iets wijs te maken en te misbruiken.

Vrouwen werken daarom hard om hun plek in de regering waar te maken. In de aanloop naar de onafhankelijkheid namen vrouwen deel aan trainingen om leiderschapsvaardigheden te krijgen en te bepalen welke onderwerpen ze op de politieke agenda willen krijgen. Sociale voorzieningen, onderwijs en een betere gezondheidszorg staan hoog op de lijst.

Als de vrede eindelijk terugkeert, kan het land namelijk eindelijk voorzieningen opbouwen: wegen en ziekenhuizen herstellen, scholen openen, de gemeenschap opbouwen. Vrouwen spreken de hoop uit dat de moedersterfte zal verminderen en dat de onafhankelijkheid meer vrijheid zal brengen. Nu al vinden allerlei activiteiten plaats om vrouwen beter op te leiden en toegang te geven tot betaald werk, ook in niet-traditionele banen zoals automonteur. Ook al moeten de vrouwen veel hindernissen nemen, ze zijn vastbesloten, merkte een correspondent van The Guardian:

Nura is not an activist; she has never heard the word “feminist”. She is a 20-year-old, softly spoken Sudanese girl, wearing oil-slicked blue mechanic’s overalls. When she graduates next year she, along with three other female classmates, will have defied the odds to become the first women mechanics in South Sudan. “We have a saying that one hand is not enough to clap. It’s true,” she tells me. “We need both sexes, not just one. There’s an hereditary attitude in my village that women are weaker. I ignore those words and despise the people who say them because I have louder words in my heart telling me I am strong.”

Women on Waves opent speciaal telefoonnummer in Venezuela

De Nederlandse organisatie Women on Waves opende 18 mei een hotline in Venezuela. Dat meldt de organisatie in een persbericht. Vanaf nu kunnen ongewenst zwangere vrouwen bellen naar een speciaal nummer. Goed getrainde professionals geven de vrouwen informatie over het gebruik van morning after pil en Misoprostol, een ander medicijn waarmee vrouwen vroege zwangerschappen kunnen afbreken. Eerder lanceerde Women on Waves zo’n telefoonnummer ook al in Argentinië, Chili, Peru en Ecuador.

Women on Waves opent een speciale abortus hotline in Venezuela.

Veel Latijns-Amerikaanse landen, waaronder Venezuela, verbieden abortus of staan de procedure alleen toe onder zeer strikte voorwaarden. Omdat gewone anticonceptie ook slecht verkrijgbaar is, zijn vrouwen de klos zodra ze seksueel actief worden. Vanwege het gebrek aan voorbehoedsmiddelen kunnen ze zichzelf niet goed beschermen. Als de zwangerschap ongewenst is, kunnen ze niet terecht bij officiële klinieken. Vrouwen nemen zodoende hun toevlucht tot huismiddeltjes en kwakzalvers.

Met alle gevolgen van dien. Ecuador kent bijvoorbeeld circa 93.000 illegale abortussen per jaar, met als gevolg 30.000 ziekenhuisopnamen vanwege complicaties. Zoals verminkingen, ernstige infecties en bloedingen. Voor een zogenaamd modern land als Argentinië zijn de cijfers al even grimmig. Hier gaat het om circa 500.000 illegale abortussen per jaar. Bloedingen en infecties staan op de tweede en derde plaats als oorzaak van moedersterfte – beide meestal het gevolg van zo’n illegale abortus. Het is een van de hoofdoorzaken van de hoge sterfte van zwangere vrouwen in Argentinië: 44 op de duizend. In Nederland is de moedersterfte nog geen 1 op de duizend.

Om aan die situatie een einde te maken, zet Women on Waves aparte telefoonlijnen op. Vrouwen kunnen algemene informatie en voorlichting krijgen over seks, voorbehoedsmiddelen en morning after pil. Mochten ze van een ongewenste zwangerschap af willen komen, dan geven de medewerkers van de telefoonlijn informatie over Misprostol. Dit is een erkend middel met een wetenschappelijk aangetoond laag risico bij gebruik in een vroeg stadium van de zwangerschap. Women on Waves hoopt zo mensenlevens te kunnen redden, en vrouwen meer grip op hun leven en gezondheid te geven.

Nederlandse abortuswet werkt uitstekend

De Nederlandse abortuswetgeving en gezondheidszorg leiden tot het laagste aantal ongewenste zwangerschappen, ook bij tieners, het laagste aantal abortussen, en de laagste sterfte onder zwangere vrouwen. Dat is een hard feit: uit het jaarlijkse overzicht aan de regering blijkt opnieuw dat Nederland één van de laagste abortuspercentages ter wereld heeft. Minder dan één procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd doet een beroep op deze zorg. Mocht het toch zover komen, dan is het een veilige ingreep, onder streng toezicht uitgevoerd door professionals.

Grafiek uit het rapport met het aantal abortussen in Nederland. Sinds 2000 vertonen die aantallen een rechte lijn, terwijl de Nederlandse bevolking als geheel nog steeds toeneemt.

Uit de cijfers blijkt dat het aantal abortussen sinds het jaar 2000 stabiel is en ieder jaar opnieuw rond de 28.000 uitkomt. Uitgesplitst naar leeftijd blijkt het aantal abortussen onder tieners zelfs licht te dalen. Deze toch al gunstige cijfers worden nog een beetje vertekend, omdat buitenlandse vrouwen voor een abortus naar Nederland reizen. Deze ‘buitenlandse’ abortussen worden ook meegeteld. Voor in Nederland woonachtige vrouwen zijn de cijfers dus eigenlijk nog lager dan deze rapportage weergeeft.

Dat Nederland de laagste cijfers ter wereld heeft, betekent tegelijkertijd ook dat alle andere landen hogere cijfers hebben. Met andere woorden: de systemen en wetgeving in het buitenland leveren méér tienerzwangerschappen, méér abortussen en meer dode of verminkte vrouwen op.

Paar voorbeeldjes nodig? Neem Ghana. Perikelen rondom abortus zorgen daar voor slachtoffers bij een kwart van de zwangere vrouwen. Circa één op de tien zwangere vrouwen sterft na een slecht uitgevoerde abortus, en nog eens 13% van de vrouwen blijft verminkt en ziek achter. Dit is des te schrijnender omdat Ghana een redelijk tolerante abortuswetgeving kent. De ingreep is legaal. Helaas weten maar weinig vrouwen dit, dus in wanhoop zoeken ze massaal hun toevlucht bij kwakzalvers.

Dan de Verenigde Staten, waar de Zesde Clan vaak over schrijft. Abortus is daar een veel voorkomende procedure, onder meer omdat voorbehoedsmiddelen soms slecht verkrijgbaar zijn. Het Guttmacher Institute maakte een video over de feiten:

Of neem Argentinië. Slecht uitgevoerde abortussen zijn daar een van de hoofdoorzaken van de sterfte onder zwangere vrouwen. In tegenstelling tot Ghana kent dit land zeer strikte wetten. Argentinië staat abortus alleen toe in geval van verkrachting of levensgevaar voor de vrouw. Daarnaast zijn voorbehoedsmiddelen slecht verkrijgbaar. Vrouwen kunnen geen kant op. Dit leidt tot 500.000 tot 700.000 illegale abortussen per jaar. Ernstig bloedverlies en ernstige infecties staan op de tweede en derde plaats in de ranglijst van doodsoorzaken bij zwangere vrouwen. Beiden zijn direct gelinkt aan complicaties van illegale abortussen.

Vrouwen in Argentinië vechten voor een betere abortuswet.

Anti-abortusactivisten in Nederland zouden er goed aan doen deze feiten eens tot zich door te laten dringen. Zij willen abortus uitbannen. Voor hen is abortus moord. Duidelijk. Maar we leven niet in een utopie. In de realiteit plegen vaders incest met hun dochters. Verkrachten mannen vrouwen. Zijn jongens en meisjes al experimenterend onvoorzichtig met seks. Falen voorbehoedsmiddelen soms. Zorgen medische complicaties ervoor dat gewenste zwangerschappen toch afgebroken moeten worden. En, het belangrijkste van allemaal: vrouwen zijn mensen, geen willoze enveloppen waar zodra ze zwanger zijn met alle geweld een kind uit moet komen.

Abortus zal altijd een onderdeel moeten blijven van de zorg aan vrouwen. En wie het leven lief heeft, kiest dan voor de Nederlandse aanpak. Met goede seksuele voorlichting, makkelijk verkrijgbare voorbehoedsmiddelen, en professionele zorg aan zwangere vrouwen, waarbij abortus onderdeel uitmaakt van het hele pakket. Dat zorgt voor het minste aantal doden en verminkten.

Fenomeen van kindbruidjes is slecht nieuws voor iedereen

Trouwen op je veertiende? Geen probleem in grote delen van de wereld. In zuidelijk Azië en delen van Afrika heeft bijna veertig procent van de meisjes een trouwring om voordat ze 18 jaar zijn. De nieuwste cijfers van Unicef tonen aan dat die culturele praktijk schadelijke gevolgen heeft: zodra een meisje trouwt komt haar opleiding op de laatste plaats. Ze moet zich wijden aan man en kinderen. De gevolgen: veel analfabetisme, armoede, te jonge moeders die hun kind te weinig eten kunnen geven, waarna allerlei vicieuze cirkels ontstaan.

Ook in Afghanistan is het nog heel gewoon dat een oudere man met een minderjarig meisje trouwt.

Onder andere het blad The Economist publiceerde de bevindingen van Unicef. Deze grafiek uit het rapport haalde de rubriek ‘Grafiek van de dag’ en laat zien dat vroeg trouwen directe negatieve gevolgen heeft voor de schoolopleiding van meisjes. Hoe hoger het percentage kindbruiden, hoe hoger het percentage analfabete meisjes en vrouwen.

Maar jong trouwen heeft voor een meisje nog meer gevolgen naast een verbroken opleiding. Het International Center for Research on Women verzamelde de belangrijkste feiten over kindbruiden. Meisjes jonger dan vijftien jaar sterven vijf keer zo vaak in het kraambed als volwassen vrouwen. Voor meisjes en vrouwen van 15 tot 19 jaar is zwangerschap de belangrijkste doodsoorzaak: hun lichaam kan die zware belasting niet aan, met alle gevolgen van dien. Wie jong trouwt loopt ook een groter risico dat de kersverse echtgenoot hen slaat, seksueel misbruikt of op andere manieren slecht behandeld.

Goed dat organisaties als Unicef en ICRW de harde feiten op een rijtje zetten, maar wat vinden mensen er zelf van? Nou, die beginnen ook steeds meer in te zien dat zo jong trouwen op z’n zachts gezegd niet handig is. Zo gingen vorig jaar vrouwen de straat op in Yemen om te betogen tegen het bestaan van kindbruidjes en voor het instellen van een redelijke minimum leeftijd voor een huwelijk. In Nigeria zorgden vrouwenorganisaties ervoor dat er een officieel onderzoek plaats vond naar de handel en wandel van een 49-jarige senator, die een 13-jarig Egyptisch meisje trouwde. In India zijn vrouwengroepen actief, onder andere in Punjab, om de traditie van kindbruidjes te bestrijden.

Zelfs de kindbruidjes lukt het hier en daar genoeg moed op te brengen om naar de rechter te stappen voor een echtscheiding. Zo spanden twee meisjes van 11 en 16 jaar in Saudi Arabië een rechtszaak aan om te ontkomen aan een huwelijk met 70-jarigen. En opnieuw in Yemen wist een meisje van 10 een echtscheiding te krijgen. Ze wilde gewoon naar school kunnen en had geen zin in een huwelijk met een onbekende man van dik in de dertig, die haar ook nog eens mishandelde.

Kindbruidjes maken deel uit van taaie tradities. Met name religieuze leiders en conservatieve politici hebben de neiging alles bij het oude te willen laten, zoals het magazine Foreign Policy signaleert. Maar overal groeit het verzet. Dat is een hoopvol teken voor de toekomst.

Afrikaanse landen pleiten voor ruimere abortuswetgeving

Terwijl Christelijke partijen en anti abortus bewegingen in Nederland meer beperkingen willen, pleiten steeds meer landen op het Afrikaanse continent juist voor een meer tolerante abortuswetgeving. Begin november kwamen experts uit diverse landen bijeen in Accra, Ghana om te bespreken hoe Afrikaanse landen dit voor elkaar kunnen krijgen.

Veel Afrikaanse landen staan abortus alleen toe als het leven van de moeder in gevaar is. In alle andere gevallen is het illegaal en krijg je lange gevangenisstraffen als iemand je betrapt. Het gevolg: veel dode en verminkte vrouwen. Persbureau IPS noemde de strikte abortuswetgeving daarom zelfs een stille oorlog tegen vrouwen.

Dat is niet zo vreemd, want het gaat om grote aantallen. Het Amerikaanse Guttmacher instituut becijferde dat in Ghana één op de tien vrouwen sterft als gevolg van een onveilig uitgevoerde abortus. Gezondheidswerkers in Nigeria verwachten dat veilige abortus de moedersterfte kan terugdringen met twintig procent. En op de conferentie in Ghana van begin november schatten gezondheidswerkers in dat jaarlijks een miljoen Afrikaanse vrouwen verminkt raken als gevolg van onveilige abortussen. Het gaat om een schatting, omdat veel vrouwen hun illegale abortus voor de buitenwereld verbergen en een andere reden opgeven voor hun medische klachten.

Deze situatie begint ook door te dringen tot de publieke opinie. Tijdens de conferentie in Accra gaven verschillende experts aan dat mensen anders beginnen te denken over abortus. Zoals de vertegenwoordiger van Ghana:

Dr Richard Turkson, Ghana’s High Commissioner to Canada, noted that the stigma surrounding abortion was still very strong but no longer absolute and there was the need now to say the word “abortion” in many settings where it previously was unthinkable.

Zoals altijd wanneer het gaat om de mentaliteit van mensen, gaan de veranderingen langzaam. Maar zulke trends zijn wel hoopgevend. Bovendien zijn er hier en daar al voorbeelden van hoe het anders kan. Zo paste Zuid-Afrika de eigen strikte abortuswetgeving aan. Lange tijd was abortus alleen mogelijk als drie dokters onafhankelijk van elkaar toestemming gaven. Dat lukte bijna nooit, en dus stierven jaarlijks duizenden vrouwen aan de gevolgen van illegaal uitgevoerde abortussen. De situatie werd zo nijpend dat de regering in 1996 het roer omgooide en abortus tot 12 weken legaal maakte. Na de twaalf weken mogen alleen artsen onder bepaalde omstandigheden nog een abortus uitvoeren.

Het Britisch Medical Buletin noemt dit een van de meest ingrijpende wijzigingen in de wet sinds Zuid Afrika de Apartheid afschafte. De sociale gevolgen waren enorm. Voor het eerst kregen vrouwen een stem en konden ze zonder veto van drie artsen hun eigen keuze maken. In medisch opzicht waren de gevolgen iets minder duidelijk. Vanwege de slechte medische omstandigheden in grote delen van het land is de moedersterfte nog steeds hoog. Maar het aantal vrouwen dat in de problemen raakt vanwege slecht uitgevoerde abortussen daalde drastisch. Een direct gevolg van het kunnen aanbieden van legale, professioneel uitgevoerde procedures door goed opgeleide medewerkers.