Tag Archives: moederschap

Leesvoer: essays van Rebecca Solnit

Ik zal Rebecca Solnit eeuwig dankbaar zijn voor het essay dat leidde tot het woord ‘mansplaining‘. Dankzij die term beschikten ik opeens over een instrument om te verwoorden wat zo vaak gebeurde, maar waar ik geen taal voor had: de onaangename situatie waarbij een man dingen uit gaat leggen die je allang weet, of zelfs beter weet dan hij, maar waar hij over praat omdat hij vindt dat hij het beter weet. Gewoon omdat hij de man is, en jij ‘slechts’ een vrouw.

Solnit schrijft met veel humor over allerlei onderwerpen. Gender en situaties die maken dat je als vrouw in de marge verdwijnt, maken deel uit van een grotere productie over onderwerpen als milieuvervuiling, politiek gekonkel, de situatie van links in de V.S. De Zesde Clan stelt echter vrouwen centraal, dus ik concentreer me op de essays die de situatie van en rondom vrouwen behandelen.

Steeds opnieuw keert Solnit terug naar taal, naar de manier waarop woorden een beeld van de werkelijkheid scheppen, en hoe je vanuit die basis de wereld opnieuw kunt bekijken. Zoals het essay over mannen die dingen aan haar uitleggen. Dit essay maakte veel los bij lezeressen. Net als ik leerden ze het woord ‘mansplaining‘ en konden ze beter omgaan met een tenenkrommende situatie, omdat ze nu over de taal beschikten om het fenomeen aan de kaak te stellen:

I finished this book and immediately wanted to buy all the author’s other works. In future, I would like Rebecca Solnit to Explain Things to Me.

Solnit ageert ook tegen de manier waarop anderen vrouwen insluiten in hun verhaal. Neem haar meest recente artikel, in Harper’s Magazine: The Mother of all Questions. Dit essay begint met een lezing over Virginia Woolf. Voordat Solnit ‘engel in het huis’ kan zeggen, begint de zaal vragen te stellen over de gezinssituatie van Woolf. Had ze kinderen? Waarom kreeg ze geen kinderen? Zou ze niet véél gelukkiger zijn geweest als ze kinderen had gekregen?

Solnit moest moeite doen om haar publiek uit die groef te krijgen. Het leidt tot een mooi verhaal over de stortvloed aan vaak vermanende verhalen die vrouwen over zich heen krijgen, om hen te vertellen hoe ze het beste hun leven moeten leiden. Waarbij vrouwen opvallend vaak een en hetzelfde recept krijgen voorgeschreven:

Happiness is understood to be a matter of having a great many ducks lined up in a row — spouse, offspring, private property, erotic experiences — even though a millisecond of reflection will bring to mind countless people who have all those things and are still miserable. We are constantly given one-size-fits-all recipes, but those recipes fail, often and hard. Nevertheless, we are given them again. And again and again.

Net als de revolutionaire term mansplaining biedt dit essay inzichten die lezeressen koesteren. Bijvoorbeeld omdat Solnit de ondermijnende aard van een bepaald soort vragen herkent, erkent en in detail beschrijft. Zodat het je opeens opvalt als iemand niet aan mannen, maar wél aan vrouwen vraagt of ze wel gelukkig zijn en hoezo heb je geen kinderen (of wel kinderen, en zorg je dan wel goed genoeg voor ze.) En andere keuzes kunt maken. Zoals de keuze om een tegenvraag te stellen, of te beseffen dat er niet één script is waarmee je het als vrouw gaat redden in deze samenleving.

Met andere woorden, Solnit’s zorgvuldig beargumenteerde essays veranderen wereldbeelden, zoals de schrijfster zelf ook veelvuldig hoort van lezers. Haar stukken zetten je aan het denken, helpen je om je eigen koers te bepalen en onderweg de taal te hebben om obstakels aan de kant te zetten. Ga weg, mansplainer. Nee, vrouwenglossy, vrouw zijn staat niet gelijk aan moeder en als mijn gezin maar gelukkig is. We zijn hier om de boeken van schrijfster X te bespreken, niet haar relaties of baby’s. Enzovoorts.

Hulde dus voor Rebecca Solnit. Meer lezen?

Maar Solnit zwijgt niet. Gelukkig!

Lees vrouwen 2015: Kate Muir, Suffragette City

Wat gebeurt er als een New Yorkse kunstenares, Albertine Andrews, opeens onaangekondigde bezoekjes krijgt van de geest van haar feministische grootmoeder, Agnes McPhail? Die fantasierijke kwestie staat centraal in Suffragette City, een heerlijk boek van de Schotse auteur Kate Muir.

Kate Muir heeft ietwat geleden onder de vloek van chicklit. De kaft van haar debuutoman Suffragette City, verschenen in 1999, valt nog enigszins mee. Bij opvolgers Left Bank en West Coast gaat het echter loos, met pastelkleuren en zwierige lettertypes. Hoe reductief en seksistisch zo’n ontwerp is wordt meteen duidelijk als je de zaken omkeert. Schrijfsters klagen dit soort ontwerpkeuzes terecht aan. Het schept verkeerde verwachtingen bij mogelijke lezers en doet totaal geen recht aan de verhalen.

Zo ook hier. Sufragette City is goed geschreven en Muir heeft een mooi gevoel voor humor, dus ja, het leest makkelijk. Ondertussen geeft Muir echter een haarscherpe analyse van de stand van zaken rondom vrouwenemancipatie in de V.S., de mores in de kunst- en modewereld, bewustwording en de betekenis van keuzes maken. Stof tot nadenken!

Het verhaal begint met Albertine. Ze loopt bij wijze van performance art rond met een onechte zwangerschapsbuik, om te zien hoe mensen op haar reageren. Die reacties voelen beklemmend aan: een zwangere vrouw mag zichzelf niet meer zijn. Ze verandert in het eigendom van het collectief, en dat collectief staat bol van de morele veroordelingen. Die ervaringen verwerkt Albertine daarna in schilderijen. Die niemand ziet, want professioneel succes bleef tot nu toe uit.

Haar leven kabbelt voort totdat haar oma Rose haar een kist brengt, met daarin brieven en kleding van overgrootmoeder Agnes McPhail. Albertine begint de brieven te lezen. Ze ontdekt dat deze voormoeder zich ontwikkelde van brave predikantenvrouw tot militante voorvechtster van het vrouwenkiesrecht. Sterker nog, de geest van McPhail verschijnt en begint zich met Albertines leven te bemoeien. (Leuk weetje: Muir baseerde Agnes McPhail’s verhaal gedeeltelijk op het leven van de Schotse feministe Helen Crawfurd.)

Met deze techniek weet Muir op een intelligente manier situaties anno 1900 te verweven met het heden. Zoals gezinnen en culturen die een sterke voorkeur voor jongens vertonen (voorbeeld van 1900: India. Voorbeeld uit 2000: China). En wat moet je als moderne vrouw met het feminisme? Bij zoiets als het stemrecht ging het om een duidelijke strijd voor een fundamenteel democratisch recht. Maar waar moet je anno 2000 nog voor vechten?

De titel van de roman verwijst naar die verandering. McPhail leefde in Suffragette City, een stad waar vrouwen opkwamen voor basale democratische rechten. Honderd jaar later en dit woord staat vooral voor seks in de grote stad, zoals bijvoorbeeld bezongen door David Bowie in zijn Suffragette City. Waarbij het draait om de lol van mannen die een scharrel zoeken.

Naast dit alles geeft Muir ook een messcherpe satire op het wereldje van de mode en moderne kunstenaars. Ze geeft leeghoofdige conversaties perfect weer en trakteert de lezer op een hilarische episode, waarin een vriendin van Albertine de ‘Stemrecht voor Vrouwen’-vaandels en sjerpen gebruikt voor een modecollectie, tot groot ongenoegen van McPhail. Vergezocht? Nou nee, In 2014 stuurde Karl Lagerfeld modellen de catwalk op met protestborden over gelijke rechten voor vrouwen.

Die thema’s zoals emancipatie, geboorte en als vrouw grip krijgen op je leven en je identiteit helder krijgen, maken van Suffragette City een zeer actueel, en tegelijkertijd tijdloos boek in de goede betekenis van het woord. Aanbevolen!

Feministische longreads

Het NRC heeft ze, dus waarom de Zesde Clan niet: longreads. Langere artikelen, tikkeltje essay-achtig, waar je in kunt duiken om de gedachten van een ander tot je te nemen. Bij de Zesde Clan staat natuurlijk een feministische invalshoek centraal. Dat wil zeggen: kritisch, met analyses rondom gender, danwel aandacht voor machtsverhoudingen en de vrije ontplooiing van mensen (en alles wat dat tegenhoudt). Onze longreads:

Een mooi artikel van Jacqueline Rose, een academica die zich eerder boog over kwesties zoals het Zionisme en de situatie in Israel. Deze keer grijpt ze de vertaling in het Engels van ‘The Conflict’, een boek van de Franse Elisabeth Badinter, aan voor een overdenking over moeders en het moederschap.

Het moederschap volgens propagandisten.

Rose biedt meteen ook een goede leeslijst aan voor geïnteresseerde mensen die zich verder willen verdiepen in dit universele thema. Met observaties zoals deze:

One of the most striking characteristics of discourse on mothering is that the idealisation doesn’t let up as reality makes the ideal harder for mothers to meet. If anything, it seems to intensify. This isn’t quite the same as saying that mothers are always to blame, although the two propositions are surely linked. […] Against what is all this a defence? What are all these pious, oversexualised, punitive or simply dotty versions of motherhood covering for?

Ann-Marie Cordiam bespreekt in Hallo dames, klaar om te verliezen? de vele manieren waarop rolpatronen jongens en meisjes, mannen en vrouwen, in hokjes douwen en misstanden veroorzaken. Waarbij vooral meisjes geestelijk gekortwiekt worden, en ‘meisje’ voor een jongen het allerergste scheldwoord is. Ze schreef dit stuk naar aanleiding van een lezing van Asha ten Broeke, die regelmatig in de media aandacht vraagt voor dit soort kwesties en een digitaal seksismemuseum opzette, om duidelijk te maken dat Nederland nog steeds oerconservatief is.

Twee standup comedians begonnen een interactieve theatershow, Sex Signals, over het beladen thema van seksueel geweld. Gaandeweg ontwikkelden ze een effectieve aanpak. Praat over omstanders. Wat is hun rol in het geheel? Wat kunnen ‘derden’ doen als ze zien dat het tussen twee mensen niet goed loopt? Hoe kun je met elkaar een cultuur creëren die daders ontmoedigt en slachtoffers respectvol opvangt? Die collectieve insteek blijkt effectief. Onder andere op een militaire basis daalde het aantal incidenten sterk. Dat geeft hoop voor de toekomst…

Weblog De Tweede Sekse geeft in een uitgebreide beschouwing een beeld van de feministische beweging in België. Media, bijeenkomsten, acties, initiatieven, scholing en bewustwording, ons buurland heeft het allemaal. De Tweede Sekse geeft daarnaast graag tips en ideeën om jezelf als vrouw te organiseren. Hou je het op vrouwen alleen, of kies je voor een gemengde groep?  Wat zijn bewezen succesvolle actievormen? Hoe ga je om met macht en hiërarchie? Interessante vraagstukken waar De Tweede Sekse duidelijke ideeën over heeft.

Vrouwelijke auteurs domineren het Young Adult genre, boeken voor tieners. The Atlantic brengt in kaart hoe de media, uitgevers en andere opiniemakers desondanks een blanke man op het schild hijsen. De boeken van die schrijfsters zijn zo-zo. Nee, de briljante roman van die ene man redt het genre. Waarna vrouwen het nakijken hebben:

John Green’s book deserves acclaim, regardless of his race or gender. But by choosing him to be the crown prince of YA, the entertainment industry has continued its cycle of promoting the work of white men as “real” work, and the work of women as “simple” or, in Graham’s words, “uniformly satisfying.” It’s a triple blow, being a (1) woman who writes primarily for (2) girls who are (3) teenagers. Three strikes, and you’re out of the mainstream narrative.

In het verlengde daarvan doet literatuurwetenschapster Elaine Showalter een boekje over rondom het fenomeen Grootse Amerikaanse Roman. Het boek der boeken waarin iedere lezer de natie weerspiegelt ziet. Vreemd genoeg lijken alleen blanke Amerikaanse mannen toegang te hebben tot het geheim om zo’n roman af te leveren. Of is er meer aan de hand?

Je hebt formele sollicitatieprocedures, met openbare vacatureteksten, en je hebt informele praktijken die werken via aanbevelingen en ons kent ons. Die tweede ‘procedure’ zorgt er regelmatig voor dat de baan naar de zoveelste blanke man gaat, merkt Ann Friedman op in een mooi essay voor de Columbia Journalism Review. Journalistieke banen worden vaak vervuld via informele kanalen. Maar dit gebeurt ook in andere sectoren. Zie de haarscherpe analyse rondom hoogleraarsbenoemingen in Nederland, bijvoorbeeld. Zodoende blijf je zitten met een oververtegenwoordiging van mannen. (En krijg je een omstreden Nationale Ombudsman, die bovenop een racistische opmerking ook over zijn vrouw praat alsof hij bepaalt wat zij kan doen.)

‘Westerse’ vrouwen horen regelmatig dat ze niet zo moeten zeuren, want in andere gebieden van de wereld hebben vrouwen het veeeeeel zwaarder en gebeuren er veeeel ergere dingen, dus waar hebben we het over. Je bungelt toch niet verkracht en dood aan een boom? Nou dan. In een helder betoog zet journaliste Soraya Chemaly precies uiteen wat er mis is met die redenering.

Amerikaanse abortusklinieken kampen met de luidruchtige aanwezigheid van demonstranten. Rechters hebben inmiddels bepaalt dat klinieken in principe niet het recht hebben om een bufferzone rondom de voordeur in te stellen. Anti abortus fanaten kondigden meteen aan hun acties uit te breiden. Slecht nieuws voor vrouwen en de vrijwilligers die patiënten naar binnen begeleiden, blijkt uit dit inzichtgevende artikel. Daaraan verwant een artikel over het cynische gebruik van de termen ‘veiligheid van vrouwen’ waarmee Amerikaanse autoriteiten de veiligheid van vrouwen juist te grabbel gooien. Enneh…. de instantie die de bufferzone verbood, beschikt zelf over een eigen no-go zone. Meten met twee maten….

Nog eentje dan. Films! Scenarioschrijvers doen soms hun best om een krachtig vrouwelijk personage op te nemen in het verhaal. Helaas loopt die poging regelmatig uit op frustraties, en krijg je een gevalletje Trinity syndroom:

the Strong Female Character With Nothing To Do—is becoming more and more common. […] This is Trinity Syndrome à la The Matrix: the hugely capable woman who never once becomes as independent, significant, and exciting as she is in her introductory scene. […] And even when strong, confident female characters do manage to contribute to a male-led action story, their contributions are still more likely to be marginal, or relegated entirely to nurturer roles, or victim roles, or romantic roles.

Wat te doen? De auteur van het stuk, Tasha Robinson, stopt niet bij het analyseren van het probleem, maar biedt ook oplossingen en suggesties. Wie weet kunnen we dan als kijker genieten van vrouwelijke personages die echt iets te doen hebben in de film.

 

Mannen vertellen vrouwen dat emancipatie af is

Inkoppertje van de week: als twee mannen vrouwen vertellen dat de emancipatie voltooid is, weet je zeker dat die emancipatie nog bij lange na niet gedaan is. Zeker als die over-en-sluiten-boodschap gepaard gaat met kreten als ‘dames, jullie willen zelf niet’, natuur, moederschap, sneren naar feministen, en cirkelredeneringen.

Is de emancipatie van de man eigenlijk al af? Want die hebben het pas zwaar!

Emotioneel beladen termen en verwijten daargelaten rijst de vraag: waarop baseren beide heren hun mening eigenlijk? Ze komen niet verder dan ”de weerbarstige realiteit van de menselijke natuur”, en redeneringen over een situatie die is zoals-ie is omdat het nou eenmaal zo is en zo is het. Ja doei, zo lusten we er nog wel een paar.

Het belangrijkste lijken verwijzing naar ‘de menselijke natuur’. In de praktijk zijn dat vaak codewoorden voor dé aard van dé man en dé vrouw. Zo ook hier. Laten we de verschillen koesteren, kraait het tweetal. Laten we ”de inschatbare waarden van onbetaalde moederzorg” niet in twijfel trekken. Nee, stel je voor! Plus, vrouw = moeder. Logisch!

Niet zo vreemd dat de mannen die een natuurlijke orde koesteren waarin zij de plannen maken, en vrouwen het eten,  bijzonder laatdunkend doen over de gedegen onderzoeken van Justine Ruitenberg en Wil Portegrijs, die onder andere belangrijke bijdragen levert aan de tweejaarlijkse emancipatiemonitor. Deze beide wetenschapsters wijzen terecht op de invloed van sociale normen op de mogelijkheden van vrouwen.

Ruitenberg en Portegrijs staan daarin absoluut niet alleen. Vrouwen worden tot op de dag van vandaag heel anders beoordeeld dan mannen, vaak in hun nadeel, en het Mars en Venus gedoe over ‘de natuur’ van mensen versterkt die situatie. Dat resulteert in situaties waarin vrouwen gesaboteerd worden, of zichzelf saboteren. Zodoende opereren mannen en vrouwen absoluut niet in een gelijk speelveld.  Zie niet alleen de Emancipatiemonitor, maar ook boeken als Vrouwen en Ambitie van Anna Fels, Women Don’t Ask van Linda Babcock en Sara Laschever, Waarom we allemaal van Mars komen, van Cordelia Fine, en vele, vele andere studies.

Daarnaast is het pijnlijk wat de beide Leidse onderzoekers niet noemen. Ze hadden op z’n minst kennis moeten nemen van het onderzoek van Marieke van den Brink naar de manier waarop universiteiten hoogleraren benoemen. Haar gedegen analyse van sollicitatieprocedures toonde glashelder aan dat een ons-kent-ons mannenkring mannen bevoordeelde, en vrouwen letterlijk niet zag staan. Boomsma en Price willen daar waarschijnlijk niets van weten. Stel je voor dat ze academisch succes krijgen, en dat ze daarbij in hoge mate voordeel hadden van hun sekse. Onverteerbaar, dus negeren die hap.

Tot slot bejubelen de beide Leidse onderzoekers-in-spe de onbetaalde moederzorg, maar daarmee stippen ze ongewild nog een pijnpunt aan. Of twee eigenlijk. Ten eerste: werkgevers discrimineren zwangere vrouwen massaal door ze te ontslaan, op een zijspoor te zetten, of door ze om te beginnen niet eens aan te nemen. Alleen al om die reden kan de emancipatie nog lang niet af zijn. Ten tweede: waarom al die nadruk op moederschap? Vanwaar die curieuze afwezigheid van mannen en het vaderschap?

Kortom, heren: gezakt. Doe asjeblieft je huiswerk voordat je een grote broek aantrekt. En NRC: door clickbait te publiceren kun je je cijfers misschien tijdelijk opkrikken, maar uiteindelijk gooi je het predikaat ‘kwaliteitskrant’ te grabbel.

UPDATE: via de Volkskrant meer kritiek op de twee Leidse promovendi en hun vreemde betoog. Zie hier en hier.

Opvoeding nekt ambitie van vrouwen

Terwijl Nederlandse krantenkolommen volop ruimte bieden aan ach en wee verhalen over dalende geboortecijfers, en een vermeende jongenscrisis op scholen, vindt op dit moment in Engelse kranten een discussie plaats die veel meer hout snijdt. Wat je ook beweert over jongens, zodra jongeren hun eerste baan vinden, doen jongemannen het beter. Nog een paar jaar verder en ze domineren de politiek, het bankwezen, de sport, de opinieprogramma’s en de literatuur. Wat doen we meisjes eigenlijk aan?

Vrouwen verinnerlijken de sociale codes van een samenleving.

Een vrouw uit Amersfoort kreeg bergen kritiek te verduren toen ze een vrouwenavond organiseerde over werken als gemeentelijk raadslid. Belachelijk, zoiets hoefde niet, want vrouwen zijn toch geëmancipeerd? Hoezo moet je bijzondere initiatieven nemen om hen te interesseren voor de lokale politiek? Nou, omdat mannen daar al de boventoon voeren, en vanaf lokaal gaat het percentage vrouwen alleen maar verder achteruit.

Ook in de technologie domineren mannen. Belinda Palmar, voorzitter van een organisatie die meisjes kennis laat maken met computertechnologie, wijst erop dat de volgende Mark Zuckerberg gewoon weer van het mannelijk geslacht zal zijn. Want samenleving en school belonen meisjes vooral als ze zich rustig gedragen, netjes werken en bescheiden zijn. Dat heeft ernstige gevolgen voor hun ambities:

the common factor is that girls don’t see themselves working in technology. […]  Our girls are faced with three big challenges: schools are failing to inspire them to choose careers in technology, the media is selling them vacuous ambitions and we are failing to show them that they can be heroes.

Meisjes hebben dat haarscherp door. Palmar vertelt dat ze met een meisje sprak, die de afkorting ICT ironisch vertaalde als I Can Type. Want de horizon in het lesprogramma stopte bij het aanleren van secretariële vaardigheden op de computer. Dat schiet op…

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat mensen sociale wezens zijn. We reageren op subtiele hints vanuit de omgeving, waaruit blijkt of iets wel of niet bij je past. Stel dat je een studie zoekt na het voortgezet onderwijs, dan blijkt dat minder meisjes zichzelf geschikt achten voor ICT als de ruimte waar ze informatie opdoen, eruit ziet als het hol van een nerd. Want nerds zijn (blanke) mannen, dus hoor je daar als vrouw niet bij, dus ben je minder geschikt voor zo’n studie en dus kies je dat vak niet.

Ook columniste Tanya Gold ziet dat mensen moord en brand schreeuwen dat jongens het zo slecht zouden doen, en dat meisjes de jongens op school voorbij streven, en over tien jaar de wereld zullen regeren. Niets van dat alles blijkt echter als je observeert wie wat doet in de maatschappij. Volgens Gold vergeten die mensen de impact van het krijgen van een kind, én de effecten van een opvoeding als meisje. Dan blijkt nog steeds dat school en cultuur vrouwen subtiel doorgeleiden naar een bestaan als ‘vrouw van’, met de nadruk op vaardigheden zoals bakken en de greep naar Botox als het sex appeal vermindert:

Even the Girls’ Day School Trust, not a notorious radical feminist pit or favoured kindergarten for the brave women of Femen and Pussy Riot, is concerned that the “skills” females learn at school damage them in the workplace. I agree. They are not so much skills, I think, as dating tips for women who will grow to live – or, if you prefer, die – by the rules.

Nederland zou dezelfde discussie kunnen voeren. We hebben een enorm conservatieve maatschappij, doordesemd van een moederschapscultus die de ambities van vrouwen ernstig inperkt. We hebben een land waar de overheid traditionele rollenpatronen tussen man en vrouw stimuleert, en waar politieke partijen zoals de SGP bijna onbestraft basale democratische rechten aan vrouwen kunnen onthouden. (Moet je als moslimpartij eens proberen. Het land zou te klein zijn.)

In plaats daarvan blijft het stil. Sterker nog, de media besteden vooral aandacht aan mensen die de vrouwenemancipatie de schuld geven van jongensproblemen op school, en roepen dat we terug moeten naar échte mannen. Ondertussen krijgt iedere vrouw die uit haar traditionele gender rol stapt, te maken met demoraliserende, seksistische agressie en een vijandig klimaat waarin je steeds boodschappen krijgt dat je hier niet thuis hoort.

Leve internet, dan lees je tenminste nog eens iets waar je als vrouw wél baat bij hebt. Voor wat betreft Nederland: negeer de kranten en lees een goed boek. Anna Fels schreef over vrouwen en ambitie en dit boek verscheen ook in een Nederlandse vertaling. Wat je in de Engelse kranten leest, diept zij verder uit. Inclusief tips om die meisjesopvoeding in goede banen te leiden. Daarnaast kun je je voordeel doen met Cordelia Fine, die allerlei mythes over dé man en dé vrouw grondig onderuit haalt.

Volkskrant geeft belegen borrelpraat alle ruimte

Alarm! Het gaat mis in Nederlandse gezinnen, meldt een landelijk dagblad. Moeder zwaait veel te dominant de scepter! Zolang zij niet doorheeft dat vaders hard nodig zijn, blijven vaders ontmand achter!! Waardoor met name jongens ernstig in de problemen komen!! En dat is allemaal de schuld van de emancipatie en doorgeschoten vrouwendominantie! Lazen we dat niet al eerder in Trouw? En daarna in januari dit jaar bij het NRC? Waarom nu, in De Volkskrant, opnieuw deze riedel?

Vrouwen, agressief en dominant, behalve als ze troosten, zorgen en over emoties praten met hun kinderen. Ja ja….

Het is zo’n cliché verhaal dat De Zesde Clan het rijtje inmiddels volautomatisch kan opdreunen. Keer op keer bieden kranten kolommen aan voor als bewezen stellingen geponeerde beweringen. Deze keer krijgen Irene Zwaan en Glenn Helberg alle kansen om dit verhaal af te draaien. Het is opvallend met hoeveel stelligheid dit type conservatieve denker de emancipatie de schuld geeft:

Nederlanders vinden dat vaders moeten moederen, daar heeft de emancipatiebeweging voor gezorgd. En als vaders dat niet kunnen, zijn ze overbodig als opvoeder. Als een vader op zijn papadag het huishouden niet voor elkaar krijgt, wordt hem verweten dat hij een slechte vader is. Van vaders wordt verwacht dat ze net zo zorgen, troosten en praten met hun kinderen als moeders doen. Ruig en spannend spel wordt afgekeurd, omdat het te gevaarlijk is.

Wie zijn die Nederlanders die dat vinden? Onderbouwingen? Bronvermelding? Bewijzen? Niets van dit alles. Zo is het, stellen Zwaan en Helberg. Ze gaan vervolgens vrolijk verder met de volgende rij op de bingo kaart: de enige uitweg uit deze ellende is mannen weer gezag geven. Waarmee de aap uit de mouw komt: de opstellers van de meest recente aflevering in deze ‘terug naar de jaren vijftig’-campagne willen dat niemand meer de optie ‘vader onbekend’ in een geboorte acte kan aanvinken. Die optie moet verdwijnen, want ‘er is altijd een vader’, en die moet erkenning krijgen.

De Zesde Clan heeft eerder aandacht besteed aan deze redenatie . De overheid heeft de optie ‘vader onbekend’ niet voor niets opgenomen in de geboorteacte. Deze optie is bedoeld voor de noodgevallen, de probleemsituaties. De gevallen waarin vrouwen zwanger raken door verkrachting, of in een gammele relatie met een agressieve man. Om haarzelf en het kind te beschermen kan het juist een uitstekend idee zijn om de biologische vader buiten de deur te houden. Of die biologische vader is wel degelijk onbekend, en dan moet je een vrouw niet in allerlei beladen Calvinistische ‘beken dat je een hoer bent’ scenario’s willen dwingen.

De Zesde Clan vindt het opmerkelijk dat een discussie over een grotere rol van de vader, zo vaak uitloopt op een roep om vrijheden van vrouwen in te perken. Het is ook opvallend dat mannen zo’n passieve rol toebedeeld krijgen. Anderen, de moeders, moeten snappen dat zijn rol belangrijk is. Anderen moeten regelen dat vader zijn gezag terug krijgt. En hoezo mag je mannen op hun papadag niet aanspreken op huishoudelijke klussen? Die horen er gewoon bij. Of is het de bedoeling dat papa zich mag beperken tot de leuke opvoedkundige bezigheden met een hoge status? De huishoudelijke klussen moet mama blijkbaar doen, tijdens haar zes mamadagen.

Maar er valt meer aan te merken op de redenaties van Zwaan en Helberg. Dit verhaal bestaat bij de gratie van een heteroseksueel stel. Dat laat nogal wat mensen en gezinsvormen buiten beschouwing. Ook staat of valt deze denktrant bij een rigide genderkeurslijf. Er is geen ruimte voor diversiteit en flexibiliteit. Zo besteedt de VPRO gids uitgerekend deze week aandacht aan een 8-delig NTR programma, De Kunst van het Opvoeden. Het omroepblad interviewde naar aanleiding daarvan pedagoog Jo Hermanns. Die komt tot een veel toleranter inzicht:

Opvoeden doe je niet volgens een kookboek. De gouden regel bestaat niet […] Kinderen kunnen zich ook aan meerdere mensen hechten, en aan andere mensen dan hun moeder, en vervolgens gewoon gelukkig worden. […] Kinderen zijn gebaat bij goede ouders, of dat nu een vader en een moeder, twee vaders of twee moeders zijn.

Een inzicht waar ook Sarah Blaffer Hrdy toe kwam, in haar standaardwerk Moederschap. Zolang een stabiele groep van maximaal vijf personen voor de baby zorgt, komt het helemaal goed. Geen woord over ‘moeder moet zorgen’, of taakverdelingen, het gaat er alleen om dat de baby stabiliteit en liefde krijgt van een beperkt aantal mensen.

Bovendien is het nogal wat, moeders reduceren tot ‘zorgen, troosten en praten’. In haar wetenschappelijke werk komt Hrdy tot een heel ander plaatje. Ze constateert dat vrouwen wel degelijk hard kunnen zijn. Niks geen zacht en meegaand gedoe, en lekker praten over emoties. Zouden Zwaan en Helweg haar studies gelezen hebben? Zo ja, dan hadden ze dit huidige stuk in de Volkskrant nooit zo uit hun pen kunnen krijgen.

Zijn de Nederlandse dagbladen zo wanhopig om hun oplage cijfer omhoog te krikken, dat ze meehuilen met de hardst huilende wolven in het bos? Kom op mensen, dat Mars en Venus gedoe is populair, snel, aanhaken! Of past dit in de trend van de nieuwe huiselijkheid, waarbij feministen de schuld krijgen van slechte maaltijden en overgewicht, terwijl ondertussen vrouwen weer worden opgezadeld met de aloude keukendienst? Alleen nu zogenaamd als vrije keuze? (Mannen weten ondertussen wel beter: ”Cupcakes. Let op: niet zelf maken. Dat blijft vrouwenwerk.”)

De meest hoopvolle uitleg blijft wat de Zesde Clan betreft deze. Het is een achterhoedegevecht van wanhopige mensen die houvast zoeken, en die diep van binnen weten dat ze niet meer terug kunnen naar de jaren vijftig. Die periode is definitief voorbij. Mannen komen van aarde. Vrouwen komen van aarde. Wen er maar aan.

Vaarwel Adrienne Rich

Feministe en dichteres Adrienne Rich is niet meer. De Amerikaanse stierf op 82 jarige leeftijd aan de complicaties van reumatische artritis. Rich was vanaf haar zestiende actief in de literaire wereld, en streed voor vrouwenrechten en de erkenning van homoseksualiteit.

Adrienne Rich.

Onder andere de New York Times publiceerde een mooi en uitgebreid bericht over de betekenis van haar leven en werk:

Triply marginalized — as a woman, a lesbian and a Jew — Ms. Rich was concerned in her poetry, and in her many essays, with identity politics long before the term was coined. She accomplished in verse what Betty Friedan, author of “The Feminine Mystique,” did in prose. In describing the stifling minutiae that had defined women’s lives for generations, both argued persuasively that women’s disenfranchisement at the hands of men must end. For Ms. Rich, the personal, the political and the poetical were indissolubly linked; her body of work can be read as a series of urgent dispatches from the front.

In Nederland bracht uitgeverij Sara haar boeken uit. Zoals Uit Vrouwen Geboren, over moederschap als instituut versus moederschap als ervaring. Of Bloed, brood en poëzie, een bundel met essays en gedichten. Deze boeken zijn tweedehands verkrijgbaar.

Weblogs en sites die vrouwen centraal stellen

De Zesde Clan, het weblog waar vrouwen centraal staan, kijkt graag over de grenzen. Want als je op het wereldwijde web surft, ontdek je vanalles waar je ook wat aan kunt hebben voor de situatie in Nederland. Daarom veerden we meteen op toen we hoorden dat het Amerikaanse blad Forbes vorige week een uitverkiezing hield van de beste weblogs en sites voor vrouwen.

Naast favorieten van de Zesde Clan, zoals onder andere Women&Hollywood, Catalyst en Jezebel, staan er ook sites op waar we nog nooit van gehoord hadden, maar die ons erg interessant lijken. Een greep uit het brede aanbod:

  • Pretty Young Professional. Site opgezet door drie ex-werkneemsters van adviesfirma McKinsey. Biedt tips voor zelf onderneemster worden, solliciteren en onderhandelen, maar ook adviezen om overspannenheid te voorkomen en een bootcamp etiquette voor trouwfeesten.
  • Amazing Women Rock. Als de algemene onderwaardering voor vrouwen je moedeloos maakt, biedt deze site inspirerende voorbeelden om met nieuwe energie verder te gaan.
  • Beauty Bean. Vrouwen staan onder grote druk om er altijd slank en stralend uit te zien. Deze site gaat over schoonheid, maar dan de schoonheid van binnenuit. Hier geen dieettips en gefotoshopte modellen, maar reportages met vriendelijke adviezen die ervoor zorgen dat je lekker in je vel kunt zitten.
  • Daily Mom Report. Dé site voor moeders die nieuwskoppen willen snellen en op de hoogte willen blijven van de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van opvoeding, producten zoals wiegjes, en gezondheid voor moeder en kind. De productanalyses zijn voor Nederlandse ouders misschien minder nuttig, omdat sommige spullen alleen in de V.S. te koop zijn, maar discussies over borstvoeding zijn waarschijnlijk wel weer zeer herkenbaar. Zie ook Motherlode, een weblog van de New York Times over het moederschap en alles wat daar mee samenhangt.
  • Families and Work. Nederland is niet het enige land waar gezinnen worstelen met het combineren van onbetaalde zorg en betaald werk. Dit weblog biedt onder andere reportages, discussies en persoonlijke verhalen. Zie ook The Juggle.
  • Gender Across Borders houdt wereldwijd bij wat er gebeurt op het gebied van gender, feminisme en politieke ontwikkelingen die vrouwen raken. Veel informatie over Afrika en Latijns-Amerika. In België is documentatiecentrum Rosa ook een bezoek waard. De rubriek Verruim Je Blik linkt door naar nieuwsagentschappen die in allerlei continenten bijhouden wat er gebeurt op het gebied van gender.
  • TrustLaw. Deze site richt zich op vrouwen, mensenrechten en rechtspraak, en haalde onlangs nog het nieuws met een top vijf van de landen waar vrouwen het ’t slechtst aan toe zijn. (Afghanistan stond op nummer 1.)

Kortom, surf rond en geniet van de vergezichten. Er valt genoeg te ontdekken….

Emancipatiemonitor noteert stand in het land

Hoe staat het met de emancipatie van mannen en vrouwen in Nederland? Iedere twee jaar meet de Emancipatiemonitor de temperatuur van de patiënt. En komt met goed en minder goed nieuws. Meer meisjes kiezen voor exacte vakken, meer vrouwen verrichten betaald werk, en de helft van de mannen acht zichzelf even geschikt voor het opvoeden van kinderen als een vrouw.

Minder goed nieuws is er helaas ook. Er komt niets terecht van doelen en streefcijfers. De scheiding op de arbeidsmarkt in mannen en vrouwenberoepen is stricter dan ooit, en wie moeder wordt mag van ‘de’ samenleving hooguit twee tot drie dagen iets anders doen dan thuis zitten en voor de kinderen en het huishouden zorgen. De Zesde Clan neemt de komende weken steeds een ander hoofdstuk onder de loep om dieper in te gaan op de resultaten.

De lezing van: Sarah B. Hrdy

Geen link naar een tekst deze keer, maar naar een videofilm op de site van de universiteit van Leiden. Daar hield professor Sarah B. Hrdy afgelopen november de Niko Tinbergenlezing 2010. De inleiding vindt nog plaats in het Nederlands, maar daarna wordt de voertaal Engels.

Hrdy maakte naam met boeken over het moederschap en de socialisatie van kinderen. Door inzichten uit de genetica, biologie en andere takken van wetenschap te combineren, weet ze keer op keer met verrassende stellingen te komen, die ze stelselmatig en deskundig van een solide onderbouwing voorziet. Lees onder andere eens Moederschap, een natuurlijke geschiedenis. Of haar nieuwste, een kind heeft vele moeders. Vanwege dit laatste boek nodigde de universiteit van Leiden haar uit en hield ze haar lezing.

Nederland staat elfde in lijst van landen met eerlijke verhoudingen

Het Engelse Instituut voor Vaderschap onderzocht hoeveel mogelijkheden heterostellen met kinderen hebben om werk en zorg eerlijk te verdelen. Nederland blijkt op die lijst een elfde plek te behalen. Gastland Engeland vindt zichzelf terug op de achttiende plaats. Het Vaderschapsinstituut vergeleek de 21 landen met de hoogste inkomens in de wereld. Het is de eerste keer dat een organisatie landen en gezinnen op die manier met elkaar vergelijkt in een Fairness in Families Index, meldt het instituut.

Misschien dat Nederland een hogere plaats haalt nu er een speciaal mannenstrijkijzer op de markt is.

De organisatie besloot de vergelijking op te stellen omdat de Engelse regering expliciet beloofde de combinatie van arbeid en zorg makkelijker te maken. Dit leidde tot de vraag: hoe is de situatie nu dan? Het Vaderschapsinstituut keek naar verschillende gebieden. Het bracht in kaart hoeveel minuten tijd een man besteedt aan onbetaalde arbeid en de zorg voor kinderen, tegen ieder uur van de moeder.  Hoeveel betaald vaderschapsverlof kunnen mannen in een bepaald land krijgen? Hoeveel mannen verrichten parttime werk en hoe verhoudt zich dat tot parttime werkende vrouwen? Het instituut keek ook naar de deelname van vrouwen in het openbare leven en op het gebied van betaalde arbeid. Denk aan het aantal vrouwen in de regering, of het aantal vrouwen in een managementfunctie.

Net als eerder bij een mondiale genderindex, slepen de Scandinavische landen met gemak de medailles binnen. Als het gaat om een eerlijke verdeling van betaald en onbetaald werk, of zorg, staan Zweden, Finland en Noorwegen met stip op de eerste, tweede en derde plaats. Denemarken volgt op de vierde plek. Buurland België staat op zes, en doet het daarmee een stuk beter dan Nederland. Nederland moet ook Frankrijk, Griekenland en Italië voor laten gaan. Zwitserland bungelt onderaan.

Directeur Rob Williams signaleert in The Guardian dat het voor mannen en vrouwen erg lastig is om los te komen van stereotype rolpatronen, als die rolpatronen erg sterk zijn. Hij constateert dat veel landen systemen in stand houden die mannen de arbeidsmarkt opjagen en vrouwen thuis vast houden, of ze dat nou willen of niet. Om vaders vanaf het begin beter te betrekken bij huishouden en kinderen, pleit Williams voor meer betaald verlof voor mannen. Dat bleek in Zweden namelijk erg goed te werken. Helaas ziet Williams dit nergens terug in de plannen van de Engelse regering:

The bad news is that there is nothing in the government’s plan of action to date which will make a significant difference to our rankings on the FiFI table. The big policy clue in the index is that without legislating for significant periods of reserved leave for fathers new parents will struggle to negotiate the gender traps which push men into breadwinning and capture women in the home.

Gelukkig kan Nederland, mocht het hier niet lukken met meer betaald vaderschapsverlof, altijd nog teruggrijpen op een geheim wapen: het mannenstrijkijzer!

Deze nieuwe, ultieme strijkhulp moet gewoon een plaatsje krijgen in de gereedschapskist, om zelfverzekerd en snel je stapel strijkgoed onder handen te nemen.  Het nieuwe Philips strijkijzer voor mannen laat alle tegenzin wegsmelten en klaart de klus in een mum van tijd. Zo kun je, met een kreukvrij zelfvertrouwen, je tijd besteden aan belangrijkere dingen.

Alleenstaande jonge vrouwen verdienen meer dan mannen

Nieuwe onderzoeken uit Japan en de V.S. laten zien dat het debat over een loonkloof tussen mannen en vrouwen een nuancering moet krijgen. Want wat blijkt: jonge alleenstaande vrouwen verdienen steeds vaker meer dan jonge alleenstaande mannen. De kloof komt pas op gang als beiden ouder worden en er een kind in het spel komt.

Japanse single vrouwen van onder de dertig namen de afgelopen tijd 100 euro meer per maand mee naar huis dan hun mannelijke tegenhanger. Volgens de Belgische krant de Standaard ontstaat het verschil omdat vrouwen steeds hoger opgeleid zijn, en werken in sectoren die minder last hadden van de economische crisis. Zoals de zorg, in vergrijzend Japan een groeisector. Mannen daarentegen werken meer in de industrie, een sector die juist klappen kreeg. Ook daalden de hogere lonen met zeven procent, en díe lonen werden vooral door mannen verdiend. Bij hen viel meer te halen dan bij de vrouwen.

In de V.S. is dezelfde trend zichtbaar: ook hier nemen de jonge vrouwen meer geld mee naar huis dan hun mannelijke tegenhanger. De percentages lopen uiteen van 6 tot 17% meer.  Volgens Time magazine gaat het echter net als in Japan om een zeer specifieke groep: alleenstaande jonge vrouwen zonder kinderen die in de grotere steden leven. Dezelfde groep maar dan op het platteland krijgt juist minder dan mannelijke leeftijdsgenoten. En ook hier houdt alles op zodra een vrouw moeder wordt.

Wat het moederschap doet met het salaris van vrouwen blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse regering naar vrouwen in managementfuncties. Per kind gaat er 1100 dollar van het vrouwensalaris af, zodat moeders uiteindelijk 79 dollarcent krijgen voor iedere hele dollar van een man. Dit ongeacht of híj vader is of niet. Sommige leden van het congres zijn dit inmiddels de moederschapsbom gaan noemen.

Het is lastig aan te tonen dat je als vrouw achtergesteld wordt op de arbeidsmarkt omdat je een kind hebt. Probeer maar eens juridisch overtuigend te bewijzen dat je vanwege je zwangerschap door je werkgever op een zijspoor bent gezet. Bijna niet te doen. Zolang dat niet verandert is het fijn als jonge vrouwen krijgen waar ze recht op hebben, gezien hun opleiding en hun inzet. Maar als vrouwen gezien worden als ex-werknemer zodra ze een kind krijgen, gaat er niet veel aan de algemene loonkloof veranderen.

Vertrouw vrouwen

Discussies over wat te doen met eicellen of kwesties als abortus laten de gemoederen zo hoog oplaaien, dat het soms lastig wordt om je weg te vinden temidden van het gegil en geschreeuw. In de Verenigde Staten hebben pro life mensen hier iets op gevonden. Abortusarts Tiller droeg vaak een button met de slogan: Trust women. Vertrouw vrouwen. Hij werd vermoord vanwege zijn beroep, maar de oproep om vrouwen te vertrouwen kreeg navolging.

Die slogan is krachtig, omdat veel discussies rondom vrouwen en voortplanting stiekum een heel negatief beeld van vrouwen schetsen. De vrouw als onverantwoordelijke slet, die tussen het shoppen en de manicure door even een abortus laat uitvoeren. De vrouw als hysterische gek, die ivf eist ook al is ze de zestig al gepasseerd. Enzovoorts. Vertrouw vrouwen roept op om vrouwen te zien als mensen. Mensen die worstelen met moeilijke dilemma’s, en die, misschien gesteund door deskundige artsen of een begripvolle partner, verantwoordelijke afwegingen maken over wat er met hun lijf en leven gebeurt.

Die respectvolle benadering ontbreekt in veel discussies. Meest recente voorbeeld: de column van Malou van Hintum in de Volkskrant van vandaag, over de mogelijkheid om eicellen in te vriezen en tot je 45ste terug te laten plaatsen. Van Hintum constateert terecht dat deze procedure vragen oproept. Abortus, IVF, adoptie, eicellen invriezen, het gaat altijd om het afwegen van belangen, wikken en wegen, en uiteindelijk een knoop doorhakken, wetende dat de perfecte oplossing niet bestaat. Maar dan vervolgt Van Hintum met de volgende conclusie: ,,Dat hun moeder een autonome keuze heeft gemaakt, daar gaat het om. Arme kinderen.”

Waarbij we meteen bij de titel van de column komen, en op dat wat de nadruk krijgt. De kinderen. Die worden er de dupe van als mama haar zin doordrijft. Immers, in de opsomming van Van Hintum: mama gaat met pensioen als de kinderen beginnen te studeren, wat later krijgt mam allemaal chronische ziekten, en dan gaat ze dood zodat ze geen oma kan zijn voor de kleinkinderen. Het rotwijf!

Een eicel.

Dit karikaturale plaatje blijft alleen overeind staan als je geen vragen stelt. Maar die zijn onontkoombaar. Want waar is de vader in dit geheel? En vijftigers die met een jonge vrouw een tweede leg beginnen, waarom zegt Van Hintum daar niks over? Wat als vrouwen ruim voor hun 45ste gebruik kunnen maken van hun ingevroren eicel? Dan klopt de rekensom van Van Hintum al niet meer.

En wat dan nog, als de vrouw inderdaad op wat latere leeftijd moeder wordt.  Als je met zo’n IVFprocedure zwanger wordt met je eigen ingevroren eicel, zal dit gebeuren omdat de vrouw er klaar voor is. Een geschikte partner, stabiele thuissituatie, voldoende financiële ruimte, een zeer bewuste keuze voor een vurig gewenst kind. Dat lijkt me veel en veel beter dan een ‘moetje’ van een twintiger, of een dertiger die geen geschikte partner heeft gevonden en daarom maar een kind krijgt met een of ander vaag type waar ze zo haar twijfels over heeft.

Wat deze column eigenlijk aantoont, is dat zelfhaat vrouwen niet vreemd is. Dat zou de titel moeten zijn: arme Malou van Hintum.