Tag Archives: moeder de vrouw

Ophef boekenweek is teken van vooruitgang

De moeder, de vrouw. Dit thema van de boekenweek 2019 leidde, tot verbazing van organisator CPNB, tot ophef. Ik vind die ophef een teken van vooruitgang. Twintig jaar geleden zouden de meeste mensen niet met hun ogen geknipperd hebben en een instantie klakkeloos z’n gang hebben laten gaan. Nu niet. Het wemelt op twitter van de protesten, 300 auteurs en uitgeverijen publiceerden een protestbrief in NRC Handelsblad en De Morgen, en boekhandel Savannah Bay gaat een eigen boekenweekthema bedenken. Met een door vrouwen geschreven boekenweekessay – en geschenk.

Bij alle reacties die tot nu toe verschijnen licht ik graag een paar thema’s uit. Allereerst de veelbetekenende reactie van de stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek. De CPNB liet in een interview weten dat ze de ophef niet aan zagen komen en waarschijnlijk de verwoording van het thema onderschat hebben:

We wilden de veelkantigheid van het moederschap laten zien. ‘De moeder de vrouw’ uit het gedicht van Nijhoff vonden we een mooie literaire verwijzing. We dachten dat het duidelijk zou zijn. Maar allerlei discussies zijn door elkaar heen gaan lopen.’

De CPNB maakt hiermee pijnlijk duidelijk dat ze totaal gemist hebben welke lading deze termen hebben. Eeuwenlang was ‘de’ vrouw een groot probleem. Mannen schreven boeken vol over haar inferieure aard, losse zeden, hysterische emoties en leugenachtige sluwheid. Binnen die staat van zonde en slechtheid was het moederschap, naast non worden, de enige geaccepteerde positie van de vrouw. Allerlei geleerde mannen en kerkvaders schreven voor hoe belangrijk het was dat vrouwen trouwden en kinderen kregen en hoe ze vervolgens moesten zijn. Deze belerende teksten stonden bol van woorden als dienen, verzorgen, gehoorzamen, zwijgen, de man volgen, al dan niet religieus bekrachtigd met Bijbelteksten.

Tot op de dag van vandaag benutten mannen met macht hun podium nog steeds om uit te leggen waarom ze vrouwen minderwaardig vinden. En gebruikt een bepaalde groep mensen ‘moeder de vrouw’ nog steeds om te verwijzen naar de vrouw die zichzelf helemaal wegcijfert om voor zijn kinderen en voor hem te zorgen. ‘Moeder de vrouw’ heeft geen eigen naam, haar taak en functie zijn belangrijk, niet zijzelf als persoon, zoals deze cartoon treffend parodieert:

Hoe seksistisch dit de vrouw de moeder/moeder de vrouw is, weet je meteen als je andere varianten probeert. Je hoort nooit ‘vader de man’ of ‘dochter het meisje’, signaleert Paulien Cornelisse. Inderdaad, en daarom ben ik rond dit boekenweekthema zo blij met de protesten. ‘De moeder’, ‘de vrouw’ zijn terecht zeer problematische begrippen geworden, en vrouwen eisen het recht op om hier zelf iets over te zeggen te krijgen. Dat het CPNB de ophef niet aan zag komen zegt alles over het CPNB. Nederlandse vrouwen en veel mannen zijn inmiddels een stapje verder.

Andere tegenreacties over de ophef spreken ook boekdelen. Özcan Akyol benutte zijn podium als columnist van het AD om vrouwen die aanstoot nemen tegen het boekenweekthema, te betichten van hysterie. Dit woord duikt regelmatig op als vrouwen in verzet komen tegen onrecht. Ze hebben geen terechte aanklacht, nee, ze zijn hysterisch. Het is naast ‘hoer’ hét etiket om vrouwen te diskwalificeren en terug in hun hok te meppen.

Akyol haalt nog een ander seksistisch geintje uit in zijn opiniestuk. Hij verklaart vrouwen zo sterk, nobel en ”veel subtieler dan mannen”, dat ze dit soort protesten helemaal niet nodig zouden hebben. Ook dit type argument kent een lange geschiedenis. Opleidingen, hadden vrouwen niet nodig. Stemrecht ook niet, want de vrouw had al genoeg invloed als moeder en echtgenote. Politiek was zo’n smerig bedrijf, daar moesten edele vrouwen met hun tere aard helemaal niks van willen weten, ze waren zo goed en hoogstaand dat ze dat maar beter konden overlaten aan mannen. Opnieuw, brrrrrrr.

Tot slot de ja-maar types die de protesten verdraaien. Mogen mannen dan niet schrijven over vrouwen en moeders? Boehoehoehoe, identiteitspolitiek, de creativiteit gaat ten onder aan politiek correct geleuter. Dit is een favoriet argument van conservatieven om alle pogingen af te slaan om meer diversiteit te bereiken. Daarbij vergeten ze gemakshalve dat zijzelf ook aan identiteitspolitiek doen: de identiteit van de blanke man die kan terugvallen op zijn machtspositie als de neutrale standaard, de objectieve brenger van universele waarheden – terwijl alles aan elkaar hangt van subjectiviteit, blinde vlekken, de angst om privileges en macht te verliezen, enzovoorts. Zeg maar de profiteur van het informele mannenquotum aan de top van het bedrijfsleven of de politiek, die tegen een vrouwenquotum is want ‘we moeten alleen voor kwaliteit gaan’. Zoals Mark Rutte.

De CPNB heeft inmiddels in een verklaring laten weten te willen kijken hoe ze een positieve wending kunnen geven aan het thema van de boekenweek. De stichting gaat graag in gesprek met de ondertekenaars van de protestbrief. Misschien lukt het om tot ”creatieve oplossingen” te komen, hoopt de CPNB. Nog beter lijkt mij: beter voeling houden met de maatschappij, zich bewust worden van seksisme, en vanaf nu boekenweekgeschenken – en essays jaarlijks 50-50 door mannelijke en vrouwelijke auteurs laten schrijven.

Advertenties

Gender belangrijkste factor bij verdeling huishoudelijk werk

Gender is de belangrijkste factor bij de verdeling van huishoudelijk werk. Hoe vrouwelijker mensen een persoon beoordelen, hoe vaker mensen verwachten dat die persoon de was doet, de vloer schrobt en voor kinderen zorgt. Dat blijkt uit representatief onderzoek van de universiteit van Indiana. De studie richtte zich op Amerikaanse huishoudens, maar de opvattingen in Nederland zijn ook behoorlijk traditioneel. Waarschijnlijk kunnen wij de Amerikaanse bevindingen zó overnemen.

Onderzoekster Natasha Quadlin en haar medewerkers keken naar beschikbare cijfers over wie wat doet in het huishouden, en ondervroegen ruim duizend Amerikanen over hun ideeën wie wat zou moeten doen in huis. Al snel bleek dat inkomen weliswaar een rol speelde, evenals het feit of iemand wel of niet betaald werk verricht buitenshuis en zo ja, voor hoeveel uur. Van degene met een laag of geen inkomen wordt meer huishoudelijk werk verwacht.

Het allergrootste verschil ontstond echter bij sekse. Konden deelnemers een persoon identificeren als vrouw, dan kreeg zij de meeste structurele taken zoals koken en wassen toegewezen. Mannen kregen vooral de losse klussen: vuilnisbak buiten zetten, reparaties uitvoeren, het gras maaien. Alleen als het ging om kinderen discipline bijbrengen keken mensen naar het mannetje van het stel, voor de rest kwamen alle dagelijkse werkzaamheden neer op de vrouw.

De studie toonde aan dat mensen een soort kortsluiting in hun hoofd krijgen als de jaren vijftig rolpatronen niet passen bij een bepaalde situatie. Bij stellen van een man en een man of een vrouw en een vrouw vielen deelnemers aan het onderzoek terug op stereotypen over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Ze kozen de homoseksuele of lesbische partner die naar hun mening de meeste ”vrouwelijke” trekken vertoonde en zadelden die partner op met de meeste huishoudelijke taken.

De cliché opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid leidden tot rare situaties, signaleert Salon:

Women who loved sports still had to do more feminine chores than male partners who baked cookies in their spare time […]  This new study also provides another example of how rigid gender expectations hurt men: Even if straight-guy Bobby likes to bake, his peers still think his wife should be the family cook. And what if Bobby’s wife is the better car mechanic? Fans of clean houses, working automobiles, and delicious baked goods must not stand for this.

Moorcock vond eindelijk de juiste woorden

SF en fantasy-auteur Michael Moorcock gaf een interessant interview aan The New Statesman. Hij praat over Tolkien, over zijn nieuwste boek (een soort autobiografische fantasy) maar ook over zijn privéleven. En over het belang van taal. Taal, wereldbeeld en inzicht vormen een drie-eenheid. Je hebt zodoende de juiste terminologie nodig om te begrijpen wat er speelt. En wat er in zijn eerste huwelijk, met auteur Hilary Bailey, gebeurde, is hem nu pas duidelijk geworden, nu hij de juiste woorden heeft gevonden:

Unreconstructed and living the high life of the rising writer, Moorcock simply took his wife (with whom he had three children) for granted as a domestic helpmeet. “Back then, I was unaware of gender politics,” he confesses. “We simply didn’t have the vocabulary to deal with those inequalities. When I think about it now, I was able to live and write because of someone who later turned out to be a prolific writer, who wrote a couple of bestsellers. But she didn’t write anything apart from the odd short story until after I left. You have to address that and you think, ‘Christ, I was a bastard.’’

Zulk soort pijnlijke inzichten zorgden ervoor dat het schrijven van die fantasy-autobiografie, The Whispering Swarm, vijf jaar in beslag nam in plaats van de geplande één jaar. Maar het was het waard 😉