Tag Archives: minachting

Schrijfsters moeten het doen met minachting

De jury van de Gouden Strop 2011 beleefde naar eigen zeggen veel spannende uren met goede inzendingen. Helaas moet de prijsuitreikers ook van het hart dat veel andere inzendingen bleven steken in ‘relationeel gedoe, prinsen op witte paarden, en zieleroerselen van onevenwichtige dames’. Ja, het staat er echt. Zou een mannelijke auteur ooit zo laatdunkend weggezet worden?

Het is niet voor het eerst dat schrijfsters het moeten doen met minachting. En dat blijft ook niet beperkt tot Nederland. Joanna Russ gaf in het boek ‘Andere levens, andere letteren’ al een prachtig overzicht van de vele manieren waarop mensen schrijfsters marginaliseren. Man schrijft over vader-zoon relatie en het is Literatuur, vrouw schrijft over vader-dochter relatie en het is huiselijk geneuzel van een onevenwichtige dame. Andere levens, andere letteren is in de Nederlandse vertaling alleen nog tweedehands verkrijgbaar, maar het Engelstalige origineel is nog overal te koop.

Terug naar Nederland. Ook daar is het geluid van de Gouden Strop overal hoorbaar. Zo wierp de AKO Literatuurprijs 2007 stof op, omdat de jury het nodig vond vrouwen te bekritiseren. Ze zouden alleen schrijven over kleine persoonlijke wissewasjes en relatieproblemen. De genomineerden waren dan ook allen van het mannelijk geslacht. Net als Joanna Russ merkte Elsbeth Etty in NRC Handelsblad op dat schrijfsters verdacht vaak op die manier in een hoek neer worden gezet. Net als Joanna Russ kon zij zonder enige moeite het patroon in kaart brengen.

Haar oplossing:

..de beste remedie tegen literair seksisme is vrouwelijke auteurs niet langer als beschermde diersoort te behandelen en hun werk, samen met dat van mannelijke collega’s, te laten beoordelen door evenwichtig samengestelde jury’s zonder vooroordelen

Indirect geeft Etty dus aan dat ook zij ziet dat er sprake is van seksisme. En haar oplossing kan werken, maar als dit soort cliché’s zo hardnekkig voortwoekeren, moet die opmerking ‘zonder vooroordelen’ zeer serieus in concrete daden omgezet worden. Geen vooroordelen hebben is namelijk verrekte lastig als het literaire klimaat zo doordrongen is van minachting voor schrijfsters.

De jury van de Gouden Strop heeft de vooroordelen, getuige het neersabelende ‘onevenwichtige dames’ en het teruggrijpen naar het verwijt van relationeel gedoe, in ieder geval niet achter zich gelaten. Daar getuigt ook de lijst met de uiteindelijke genomineerden van. De longlist was nog eerlijk verdeeld tussen schrijvers en schrijfsters. De vijf uiteindelijke nominaties betreffen echter vier mannen en een schrijversechtpaar. Met andere woorden: alle zelfstandige schrijfsters vielen bij de nadere selectie af voor de onderscheiding voor de beste Nederlandse thriller van dit jaar. Het patroon blijft in stand.

Advertenties

Quotum of diversiteitsbeleid: de vooroordelen blijven hetzelfde

Keer op keer heet het ‘nee, geen vrouwenquotum, want dan gaat de kwaliteit omlaag en krijgen vrouwen het verwijt dat ze de baan alleen kregen vanwege hun geslacht’. Nederland heeft liever zachte methodes zoals streefdoelen, transparante benoemingsprocedures en een duidelijk diversiteitsbeleid. Maar wat blijkt? De vooroordelen blijven. De belangrijkste technologische universiteit van de V.S., MIT, kan erover meepraten.

MIT laboratorium voor vrouwen, circa 1888.

MIT begon in 1999 aan een uniek experiment. De universiteit erkende destijds publiekelijk dat het benoemingsbeleid vrouwen achterstelde. Jonge vrouwen die net aan hun loopbaan begonnen, voelden zich gesteund door (mannelijke) collega’s, maar dat sloeg al snel om. Zodra vrouwen écht vooruitgang boekten of probeerden te maken, liepen ze aan tegen een muur / een glazen plafond. In de bewoordingen van de universiteit zelf:

Marginalization increases as women progress through their careers at MIT. Examination of data revealed that marginalization was often accompanied by differences in salary, space, awards, resources, and response to outside offers between men and women faculty with women receiving less despite professional accomplishments equal to those of their male colleagues. An important finding was that this pattern repeats itself in successive generations of women faculty. The Committee found that, as of 1994, the percent of women faculty in the School of Science (8%) had not changed significantly for at least 10 and probably 20 years.

Dat moest anders. De universiteit stelde geen quota in, maar koos voor een zeer bewust uitgevoerd diversiteitsbeleid. MIT schafte de achterafkamertjes af, werkte aan betere wervingsprocedures, en stak energie in de bewustwording over het effect van genderstereotype om automatismen te doorbreken. Met succes: het aantal vrouwen op invloedrijke posten binnen de universiteit verdubbelde de afgelopen tien jaar naar 17 procent. De onverklaarbare verschillen in salaris en middelen verdwenen grotendeels. MIT heeft nu zelfs een vrouwelijk hoofd van een faculteit, iets wat nog nooit eerder was voorgekomen. Zie verder hier het volledige rapport.

Die vooruitgang bleef niet onopgemerkt, signaleert de New York Times. De laatste twee jaar is de kritiek losgebarsten. Zelfs mannelijke studenten vertellen hun vrouwelijke leeftijdsgenoten tegenwoordig dat ze het voortrekken van vrouwen oneerlijk vinden. Binnen dat verongelukte klimaat krijgen wetenschappers het verwijt dat ze hun baan alleen te danken hebben aan hun sekse. Ook zou de kwaliteit van het personeel achteruit zijn gegaan omdat er nu teveel vrouwen bij de universiteit werken. (Herhaling: slechts 17 procent van de faculteiten bestaan tegenwoordig uit vrouwelijk personeel. De algehele paniek breekt blijkbaar uit bij alles boven de tien procent of zo).

Kortom, precies dezelfde verwijten die een hard quotum op zou leveren volgens de critici. Verwijten die bovendien aantoonbaar onterecht zijn, gezien de vele prijzen die de vrouwelijke wetenschappers in de wacht slepen. De normen zijn niet omlaag gegaan, benadrukt MIT in de New York Times. De universiteit heeft gewoon beter gezocht en zeer geschikte vrouwen gevonden.

Emoties en achterdocht trekken zich duidelijk niks aan van de objectieve feiten. De weerstand past bovendien heel goed bij twee andere kwalijke neigingen, namelijk de minachting voor het vrouwelijke en de neiging vrouwen te straffen voor hun succes.

Dit soort experimenten zijn interessant omdat ze op kleine schaal duidelijk maken wat er gebeurt als je meer vrouwen in je organisatie wil krijgen, terwijl je omgeving vasthoudt aan de oude normen en waarden. Zoals webmagazine Jezebel samenvat:

The university also needs help from the country as a whole, which still tends to cling to the beliefs that women can’t do science, and — more broadly and damagingly — that the old systems that favored white men over any other group were actually fair.