Tag Archives: meisjes

Manchester is aanslag op feministische popster en haar fans

De aanslag op Manchester is nog vers, maar als het gaat om gender vallen mij een aantal zaken op. De dader is een man. Hij koos tot doelwit van zijn aanslag een concert van Ariana Grande, een uitgesproken feministe die meeliep in de Amerikaanse Women’s March en geen geduld heeft met seksisme. Haar concert trok honderden jonge meisjes. Die dan ook domineren onder de groep slachtoffers. Onder andere Slate Magazine durft daarom de volgende stelling aan: dit was een gerichte aanslag op vrouwen en meisjes.

Bij terreur gaat het verdacht vaak om mannen. Deze mannelijke daders hebben verdacht vaak een geschiedenis van geweld tegen meisjes en vrouwen, voordat ze de volgende stap zetten en aan het moorden slaan. Doden ze mensen, dan vermoorden ze opvallend vaak eerst een of meer vrouwen – vaak familieleden, zoals een moeder, zus of echtgenote. En ze kiezen voor het terrein van hun aanslag vaak plekken waar meer vrouwen dan mannen te vinden zijn. Zoals winkelcentra.

Zelfs als daders ”willekeurig” mensen op straat neerschieten, zijn die zogenaamd willekeurige slachtoffers opvallend vaak heel toevallig vrouwen. Dat gebeurde onlangs nog in Finland, waar een 23-jarige man de vrouwelijke burgemeester Tiina Wilen-Jappinen en twee vrouwelijke journalistes doodschoot in de stad Imatra.

Dan Manchester. De dader is een man. Hij koos als doelwit een concert van Ariana Grande. Zij geldt als een feministische heldin. Ze staat erop dat ze gezien wordt als een zelfstandig persoon. Ze spreekt zich luid en duidelijk uit tegen het seksisme in de muziekindustrie en seksisme in het algemeen. In interviews, in haar liedjes en in haar optredens benadrukt ze de kracht van vrouwen. Dat je sexy mag zijn en dat een sexy uiterlijk niet betekent dat mensen je ‘dus’ mogen verkrachten, of mogen reduceren tot seksobject.

Haar meest recente plaat heet Dangerous Woman. Bij de keuze voor die titel werd ze geïnspireerd door een uitspraak van de Egyptische feministe en schrijfster Nawal al Saadaawi:

Onder die titel vulde ze een album vol feministische liederen. ‘Gevaarlijke Vrouw’ werd ook de titel van haar toernee. Ze treedt regelmatig op voor uitverkochte zalen gevuld met meisjes en jonge vrouwen, de kerndemografie van haar fans. Zodoende trof de aanslag in Manchester vooral vrouwen en meisjes.

Die vrouwen en meisjes hadden in de concerthal de avond van hun leven. Totdat de bom af ging. Uitgerekend op die plek, op dat moment, met deze groep in de zaal. De Amerikaanse journalist David Leavitt, en met hem vele anderen, grepen de tragedie prompt aan om Grande en haar veelal vrouwelijke fans een trap na te geven met uitspraken zoals:

“MULTIPLE CONFIRMED FATALITIES at Manchester Arena. The last time I listened to Ariana Grande I almost died too”

Zelfs het slachtoffer worden van een aanslag, met een meisje van 8 onder de doden, kan de tweede sekse niet behoeden voor minachting, bagatellisering, sneren en erger. Want:

The impulse to hate and fear women who are celebrating their freedom—their freedom to love, their freedom to show off their bodies, their freedom to feel joy, together—is older than ISIS, older than pop concerts, older than music itself.

De 23-jarige man die de bom plaatste, behoort tot die vrouwenhatende traditie. Of hij dat nou zelf doorhad, of niet. De locatie en het doelwit van zijn bom spreken luid en duidelijk.

Stereotypen richten al vroeg schade aan bij meisjes

Meisjes van een jaar of zes zijn er al vast van overtuigd dat genialiteit een mannelijke kwaliteit zou zijn, waar zij als meisje en toekomstige volwassen vrouw helaas niet over beschikken. En meisjes leren al jong dat ze afhankelijk van anderen zijn voor het doen van uitgaven: ouders geven dochters 20% minder zakgeld en minder financiële vrijheid dan hun zonen. Dat blijkt uit twee recente onderzoeken naar opvattingen over mannen en vrouwen.

Ouders besluiten of hun kind zakgeld krijgt en zo ja, hoeveel en hoe vaak. Wat blijkt uit onderzoek? Ouders geven jongens 20% meer zakgeld, houden regelmaat aan, en laten hun zonen redelijk vrij in wat ze er mee doen. Meisjes daarentegen krijgen minder geld, op onregelmatige momenten, en in veel gevallen blijven ouders betrokken bij wat ze met dat zakgeld doen. Meisjes moeten bijvoorbeeld vaker aan hun ouders vragen of ze een uitgave mogen doen en als dat al mag, krijgen ze het geld niet zelf in handen maar gaan de ouders mee om de portemonnee te trekken.

Ook Nederlandse ouders doen dit:

Wie er niet van opkijkt is Joop Schipper, hoogleraar Arbeids- en Emancipatieeconomie aan de Universiteit van Utrecht en expert op het gebied van beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen. “Dit is niet het eerste onderzoek waarin deze ongelijkheid wordt beschreven. Het begint bij het zakgeld, daarna krijgen jongens meer betaald voor hun eerste bijbaantje en  zo gaat het door in het hele verdere leven.

Meisjes leren op die manier al vroeg dat jongens meer verdienen, dat ze van anderen afhankelijk zijn voor geld, en dat geld niet iets is waar ze zelfstandig over te beslissen. Dat onderscheid maken niet alleen ouders, maar ook scholen. Zo krijgen meisjes in de Amerikaanse staat Utah op school te horen dat ze zich, als ze met een jongen uitgaan, ‘vrouwelijk’ moeten gedragen, hem moeten behagen en zijn geld niet mogen verkwisten,

Ook op andere manieren krijgen meisjes signalen dat ze minder zijn. De onderzoekers van de ‘wie is de slimste’ studies kwamen er bijvoorbeeld achter dat jongens en meisjes op hun vijfde nog geen verschillen zien tussen de seksen als het gaat om genialiteit. Tegen de tijd dat ze zes worden, hebben meisjes echter verinnerlijkt dat alleen jongens ‘van nature’ briljante slimheid vertonen.

Dit verschil bij zesjarigen treedt op ongeacht de opvoedingsstijl van de ouders, inkomensgroep of etnische achtergrond. De onderzoekers wijten het aan ‘de cultuur’. Die toont, op enkele uitzonderingen na, louter jongens en mannelijke figuren die geniaal zijn en allerlei problemen oplossen. Denk aan de gemiddelde door mannen gedomineerde geschiedenisles op school, Sherlock Holmes, de mannen van Star Trek, dr. Who, enzovoorts. Ook speelgoed laat niet na om meiden te vertellen dat wiskunde zo moeilijk is en dat wetenschap alleen kan met roze kleuren.

Meisjes verinnerlijken die stereotypen. Met grote gevolgen. Ze reageren minder vaak op studiebeurzen als die gepromoot worden met vragen van het type ‘ben jij slim genoeg?’ (want meisjes zijn niet slim, dus helaas). Ze achten zichzelf minder geschikt voor studies die naar verwachting grote intelligentie vereisen, en beginnen zodoende niet aan een loopbaan in de exacte vakken.

Om het schadelijke effect van dit soort overtuigingen tegen te gaan zijn voorbeelden nodig, denken de onderzoekers. Meer fictieve heldinnen die geniaal blijken. Meer aandacht voor vrouwen die, in heden of verleden, blijk gaven van genialiteit en iets uitvonden, ontdekkingen deden en/of succesvol werkzaam zijn binnen exacte beroepen. En wist je dat James Bond’s Q in werkelijkheid een vrouw is? Zulke voorbeelden kunnen als tegengif dienen voor de stereotiepe beelden waar wij als maatschappij jongens en meisjes mee overspoelen.

Meisjes excelleren op school, maar is Nederland daar klaar voor?

Campagnes om exacte vakken toegankelijk te maken voor meisjes, hebben effect, concludeert De Volkskrant. In Nederland maar ook in bijvoorbeeld de V.S. volgen meisjes steeds vaker wiskunde, scheikunde en natuurkunde. Ze halen in alle vakken, behalve gym en natuurkunde, ook hogere cijfers dan jongens. Zijn we daar als samenleving klaar voor?

Dat is de vraag, want schoolsucces biedt niet automatisch een garantie voor loon naar werken op de arbeidsmarkt. In als mannelijk gecodeerde sectoren staan mensen (mannen) nogal vijandig tegenover vrouwen en waarderen hun bijdragen niet, ook niet als die bijdrage objectief beter is. Bovendien moet je niet zwanger worden, want dan gooien werkgevers je de laan uit. En de overheid zegt daar niets van.  Tot slot houden veel jongeren er zeer traditionele opvattingen op na over wie thuis de wc moet schrobben en wie het geld moet verdienen.

Ik zou dus zeggen: goeie eerste stap, die mooie cijfers op school. Maar als samenleving hebben we er niets aan als we vrouwelijke ambitie eng vinden en de helft van de Nederlandse bevolking op blijven sluiten in het roze ghetto van verzorgen, troosten en het huishouden doen, met hooguit een baantje ‘voor erbij’.

Producenten durven vrouwen niet aan

Helden? Hollywood blockbusters? Filmstudio’s en producenten die geld willen verdienen met de verkoop van op dit soort films gebaseerd speelgoed? Als je die dingen combineert weet je als meisje en als vrouw één ding zeker: producenten durven vrouwen niet aan en zien je niet staan. (Ja, dat rijmt.)

GhostGusterGirls_CityCon2016-3

De voorbeelden vliegen je op dit moment om de oren. Ghostbusters editie 2016 heeft een geheel uit vrouwen bestaand spokenjagers-team. Maar dat zou je niet zeggen als je een speelgoedwinkel binnen stapt. Alle producten die samenhangen met deze film richten zich expliciet op jongens. Jongens staan op de verpakking en van (beelden van) de nieuwe Ghostbusters ontbreekt ieder spoor. Alsof meiden geen spoken willen vangen in een stoer pak en met geweldige wapens.

De verwachte verkoop van speelgoed beïnvloedt zelfs filmscripts. Een paar dagen geleden kwam regisseur Shane Black in het nieuws omdat hij toegaf dat hij het script van Iron Man 3 moest aanpassen op last van Marvel Studios. Black wilde een vrouwelijke slechterik in het verhaal. Uiteindelijk werd het echter een man en ging acteur Guy Pearce er met de rol vandoor. De reden voor de verandering was, expliciet, de sekse van de schurk:

“There was an early draft of ‘Iron Man 3’ where we had an inkling of a problem. Which is that we had a female character who was the villain in the draft. We had finished the script and we were given a no-holds-barred memo saying that cannot stand and we’ve changed our minds because, after consulting, we’ve decided that toy won’t sell as well if it’s a female…We had to change the entire script because of toy making.”

Eén van de redenen kan zijn dat de poortwachters bij filmstudio’s en speelgoedfabrikanten kijken naar de zogenaamd neutrale waardering van films, series en producten op sites zoals Rotten Tomatoes of IMDB. Uit onderzoek blijkt echter dat zogenaamd neutrale waarderingen in de praktijk helemaal niet neutraal zijn. Veel meer mannen dan vrouwen brengen hun stem uit. Deze mannelijke meerderheid heeft de neiging om over op vrouwen gerichte producties heen te kotsen. Oftewel:

James Poniewozik  ‎@poniewozik Men are 1) less open to things women like than vice versa 2) more likely to think, “This requires my opinion!”

Op die manier lijkt het alsof je meer risico neemt als je iets voor of met vrouwen doet. Maar dat is schijn. Je mist een deel van de ”vrouwelijke stem” en de mannelijke meerderheid vertekent het beeld met hun allergische reactie op alles wat riekt naar vrouwen en vrouwelijkheid. Waarna het iedere keer als een complete verrassing komt dat films die vrouwen centraal stellen succes hebben en dat mensen juist wél zitten te wachten op heldinnen en alles wat daarmee samenhangt. Meisjes nemen zelfs de roze en paarse kleuren voor lief, als ze maar in de huid van hun heldin kunnen kruipen.

Hoe dan ook,  Marvel heeft sowieso een notoir vrouwenprobleem bij de superheldenfilms en de merchandising daar omheen. Eerder hielden ze bijvoorbeeld Black Widow uit productie. Dat veranderde pas na een aantal succesvolle films, en nadat fans campagne voerden met de kreet ‘waar is Black Widow’.

Juist omdat het gaat om fantasie, om spelen, om dat wat kinderen zien en horen, brengt deze gang van zaken schade toe aan meisjes. Als kind krijgen ze al ingeprent dat ze in hun hok moeten blijven – ‘dit is niet voor jou, hou je bij je babypop en je roze strijkbout‘. Deze seksistische marketing kan zelfs leiden tot pestgedrag op scholen. Bijvoorbeeld omdat je als meisje een StarWars t-shirt draagt. En dat hoort niet, dat is iets voor jongens, dus hup, uitjouwen die bitch.

Studio’s zoals Marvel en speelgoedfabrikanten zouden hun verantwoordelijkheid moeten nemen en een wereld tonen waarin vrouwen en meisjes volwaardig meetellen. Revolutionair:

having a new Ghostbusters movie with four female leads is a step toward gender equality. But having an “all female Ghostbusters” is like going back to the days when we talked about girl bands or lady doctors or soldierettes. It puts women in a subcategory, and makes men into the unlabeled default. Who wants to live in a world where “ghostbuster” means male unless stated otherwise? Fuck that world.

Nederlandse docenten krijgen hulp bij gender

Nederlandstalige handboeken die zonder Mars en Venus geneuzel over jongens en meisjes in de klas schrijven, zijn dungezaaid, signaleert documentatiecentrum Rosa. Daarom zijn de medewerkers blij met Linda Knobbe. Die schreef Een Klas vol Jongens en Meisjes, een toegankelijk boek vol handige adviezen voor leerkrachten. Zodat ze kinderen écht gelijke kansen bieden.

wereldligtvoorjeopen

Hard nodig, merkte Esther Vis. Voor project Van Dolle Mina tot Twitterfeminist verdiepte ze zich in de rol van stereotypen in het Nederlandse onderwijs. Dat het in de jaren zeventig in schoolboeken wemelde van de huisvrouwen en mannen met zakenkoffertjes verbaast misschien niemand. Ruim veertig jaar later is er echter weinig veranderd, constateert Vis. Nog steeds duwen onbewuste vooroordelen en hardnekkige overtuigingen, over ‘de’ jongen en ‘het’ meisje’, kinderen in een nauw hokje.

Linda Knobbe besloot dieper in te gaan op dit genderprobleem op school. Ze richt zich vooral op bewustzijnsbevordering: ,,Het boek wil leerkrachten stimuleren om de kansengelijkheid voor jongens en meisjes te verhogen. Daartoe biedt het de nodige tools”, aldus Rosa.

Wie meer theorie wil (en nog meer handige tips) kan ook te rade gaan bij de website van project Gender in de Klas. Of de kennispagina van Athena’s Angels, waar vier hoogleraren gedegen wetenschappelijke studies verzamelen over vooroordelen, indirecte en directe discriminatie en alles wat je altijd wilde weten over seksisme, maar nooit durfde te vragen. Docenten en opvoeders van Nederland, doe er je voordeel mee!

 

Onderdrukking maakt vrouwen psychisch ziek

Vrouwen zijn twee keer zo vaak depressief dan mannen, lijden vaker aan ernstige trauma’s en kampen vaker met angststoornissen. Wetenschappers beginnen dit soort feiten steeds vaker te combineren met negatieve leefomstandigheden en komen tot de conclusie dat seksisme vrouwen ziek maakt. Zojuist kwam een nieuwe statistiek aan het licht die dit inzicht bevestigt: mondiaal geldt zelfmoord als doodsoorzaak nummer 1 bij meiden tussen de 15 en 19 jaar.

Dat zelfmoord wereldwijd zo’n grote doodsoorzaak is bij jonge meiden, kwam bij toeval aan het licht. Dokter Suzanne Petroni, directeur Gender, population and development bij het Internationale Onderzoekscentrum voor Vrouwen, las in een rapport dat moedersterfte bij deze leeftijdsgroep gedaald was. Daarna volgde een kort bijzinnetje: het zelfmoordpercentage was juist gestegen. Deze doodsoorzaak staat sinds het jaar 2000 op de eerste plaats, en had moedersterfte naar de tweede plek op de lijst verdrongen.

Waarom beroven meiden zich zo vaak van het leven? Ze lijden aan logische wanhoop, concluderen wetenschappers. Want onderdrukking heeft (ook) psychologische gevolgen. En die onderdrukking begint ernstige vormen aan te nemen zodra meiden in de puberteit komen. Opeens mogen meisjes niet meer naar school, opeens moeten ze thuis blijven en met spoed trouwen, vaak met een man die ze niet zelf uitkozen.

Ook misstanden zoals seksueel geweld nemen enorm toe zodra meisjes in de puberteit komen. In Nederland heeft bijvoorbeeld 20% van de vrouwen en 4% van de mannen seksueel geweld meegemaakt voor het 16e levensjaar. Da’s een groot verschil. In andere landen krijgen meiden waarschijnlijk nog meer voor hun kiezen…

Pas met de komst van feministische geestelijke gezondheidszorg beginnen deskundigen meer inzicht te krijgen in de psychologische gevolgen van die negatieve levensomstandigheden. Zo gaf psychiater Nelleke Nicolai in een lezing uit 2007 de volgende link aan:

Een van de recent meest onderzochte factoren bij depressie momenteel is de combinatie van vernedering met machteloosheid: een machtig brouwsel, dat eerder nog dan verlieservaringen een depressie kan luxeren. Vernedering is niet aan sekse gebonden, maar de combinatie vernedering plus het onvermogen of de onmogelijkheid er iets aan te doen komt verhoudingsgewijs veel voor in het leven van vrouwen.

Waarna Nicolai situaties opsomt waar vrouwen vaak mee te maken hebben: seksueel geweld, fysiek geweld, mishandeling door de intieme partner, en andere vormen van systematische discriminatie. Vaak vanuit een situatie waarbij meisjes weinig waarde hebben volgens de samenleving, en vrouwen als tweederangs wezen gelden.

Het inzicht dat seksisme vrouwen ziek maakt krijgt op die manier steeds meer onderbouwing door harde cijfers. Feministen zoals Jessica Valenti hopen dan ook dat dit type onderzoek zorgt dat mensen seksisme serieuzer nemen:

There’s no vaccination we can get or drug we can take to lessen the impact that sexism has on women’s everyday lives. But perhaps recognizing just how sick it is making us – and that the damage it causes runs deep – we can start to convince others to take sexism (and the misogyny behind it) more seriously.

Protesteren werkt, Bart Smit editie

Speelgoedfabrikant Bart Smit kreeg vorig jaar veel kritiek op een folder die wemelde van de ouderwetse rolpatronen. Met succes: deze keer staan zowel jongens als meisjes stofzuigend op de foto, spelen een jongetje en een meisje samen winkeltje, en zijn teksten veranderd zodat ze meisjes niet afschilderen als hét hulpje van mama. Hulde!

Bart Smit reageerde niet op de vraag of de opvallend frisse aanpak het gevolg was van de kritiek van vorig jaar. ”Geen commentaar”, aldus een woordvoerder. Maar ja, tegenvraag: wat had het anders kunnen zijn? In ieder geval toont de speelgoedfolder geen roze en blauwe ghetto’s meer, en is speelgoed iets van kinderen m/v geworden. Ook leren jongens nu dat het huishouden doen niet alleen een taak is van hun zusje, terwijl zijzelf hooguit een paar lege flessen wegbrengen. Jong geleerd, oud gedaan!

 

Angela Crott ziet vrouw als vijand

Met mensen als Angela Crott hebben vrouwen, en meer in het bijzonder feministen, geen vijanden meer nodig. Haar artikel ‘Het is tijd voor de eerste maculinistische golf’ staat bol van het vijanddenken. Vrouwen doen het fout, en mannen moeten meer ruimte krijgen, anders komen jongens in de knel, aldus Crott.

Vroeger was alles beter!

Meteen in de inleiding geeft ze vrouwen al de schuld. Die hebben de man diens rol van beschermer afgepakt zodra ze via de tweede feministische golf wat meer zeggenschap kregen. Daardoor kampen die arme jongens nu met overbezorgde moeders die teveel macht hebben, en veel te snel een rem zetten op de lawaai-, actie-, geldings- en exploratiedrang van jongens. Mannen moeten de situatie redden, want zij laten jongens tenminste lekker hun gang gaan.

In Crott’s wereldbeeld bestaan er geen bezorgde, timide vaders. Jongens die liever in stilte een boek lezen, vallen ook buiten haar wereldbeeld. Moeders zijn louter vijandige wezens die vaders met argwaan bekijken en jongens inperken. Dat er ook wildebrassen onder de moeders voorkomen, past niet in haar theorie. Meisjes vallen al helemaal buiten de boot. Die moeten zichzelf maar redden, Crott bekommert zich alleen om de jongens.

Waarom geeft de Volkskrant Crott zoveel ruimte om haar onzinnige theorieën te spuien? Opzij ging in het vorige nummer in gesprek met vier deskundigen, die gehakt maakten van haar beweringen over mannelijkheid en problemen rondom opgroeiende jongens. Ruim daarvoor verwees de Zesde Clan haar verhaal al naar de prullenbak.

Ten tweede: heeft niemand het partijprogramma van de SGP gelezen? Daarin tref je dezelfde angsten aan. Mannen moeten echte mannen zijn, en vrouwen echte vrouwen, anders wordt het een chaotische zooi. De SGP grossiert in pareltjes zoals deze: ,,Man en vrouw hebben een verschillende aanleg en roeping. Het is onbegonnen werk om dit onderscheid weg te poetsen. Het hameren op gelijkheid en onderlinge uitwisselbaarheid van man en vrouw miskent de natuurlijke werkelijkheid.”

Haal het Bijbelse sausje er vanaf, en je houdt Crott over. Als de Volkskrant een kwaliteitskrant wil blijven, kunnen ze volgende pennenvruchten van deze mevrouw maar beter niet publiceren.

UPDATE: zie ook hoogleraar Jos Claessen, en wat hij schrijft over ‘het jongensprobleem’, o.a. op school:

Voor het ‘jongensprobleem’ in het voortgezet onderwijs worden onder meer ‘verklaringen’ aangevoerd als de komst van het Studiehuis en verschillen tussen jongens en meisjes in ontwikkelingssnelheid en rijping van het puberbrein. Maar: onderzoek dat deze verklaringen ondersteunt, ontbreekt. Wat we wel weten dat er tussen scholen grote verschillen bestaan in het studiesucces van jongens. Er zijn scholen die relatief veel meer jongens tot en met het eindexamen weten vast te houden. Het geheim van deze scholen is dat ze in hun hele onderwijsconcept oog hebben voor de uiteenlopende onderwijsbehoeften van hun leerlingen (jongens EN meisjes) en daar over de hele linie systematisch en actief op inspelen. Deze scholen hebben een mooie balans gevonden tussen structurering / kaders enerzijds en autonomie / stimulering eigen initiatief anderzijds.

Belgisch onderwijs respecteert het kind

België geeft het goede voorbeeld in onderwijsland. Eind vorig jaar ondertekenden de Vlaamse minister van Onderwijs en Gelijke Kansen, en talloze koepelorganisaties, een verklaring. Daarin staat dat de ondertekenaars onder andere willen bevorderen dat leerlingen en onderwijzers een genderbewustzijn ontwikkelen, zodat betrokkenen zien hoe traditionele verwachtingen over jongens en meisjes ongelijkheden in stand houden. Eind mei 2013 volgt een landelijke studiedag in Brussel, om deze en andere afspraken in de praktijk vorm te geven.

Het programma ziet er vernieuwend, inspirerend en optimistisch uit. Te beginnen met een introductie van het begrip gender, en de link met heteronormativiteit en homofobie. Niemand minder dan Dr. Elizabeth Meyer, van de California Polytechnic State Universiteit, zal deze openingslezing houden. De rest van de dag kunnen onderwijzers en schooldirecteuren zich buigen over allerlei actuele kwesties.

Ook de situatie van jongens in de klas komt aan bod. In Nederland krijgt dat vaak een verongelukt toontje – jongens doen het slechter dan meisjes, dus moet het onderwijs jongensvriendelijker worden gemaakt en moeten mannelijke docenten meer ruimte krijgen. Zo niet in Belgie. Daar neemt Wendelien Vantieghem van de universiteit Gent – Onderzoeksgroep CuDOS (60’) – allereerst de houding van jongens onder de loep. In het bijzonder

de impact van een “macho- mannelijke” anti-schoolcultuur op het studiegedrag- en de attitudes van jongeren. Verder beschouwen we de impact van de identiteitsontwikkeling tijdens de puberteit, met speciale aandacht voor de genderidenti- teit. Ten slotte gaan we wat dieper in op mogelijke aanknopingspunten voor scholen en beleid om met deze processen om te gaan.

Kijk! In Nederland beschikt de overheid ook over goed wetenschappelijk onderbouwd onderzoek waaruit blijkt dat de anti school houding van jongens een van de belangrijkste oorzaken van hun relatieve achterstand vormt. In de praktijk hoor je in de media echter alleen pedagogen die terugwillen naar de jaren vijftig, toen jongens nog jongens mochten zijn, mannen nog échte mannen waren, en vrouwen hun plek wisten. Wat fijn dat ze in België wel linker uitkijken om mee te gaan in dat soort conservatisme.

Kritisch analyseren wat er speelt rondom gender is belangrijk, omdat het schadelijk voor hun ontwikkeling is om kinderen in een strak rollenpatroon te proppen. Om die reden strijden ouders en deskundigen in Engeland bijvoorbeeld ook tegen seksistische marketing, onder andere via de beweging Laat Speelgoed Speelgoed zijn (LTBT):

“Ideas of gender are limiting to children,” says Lise Eliot, neuro- scientist and author of Pink Brain, Blue Brain: How Small Differences Grow Into Troublesome Gaps – And What We Can About It. Eliot supports the LTBT movement, explaining: “Children are very black and white in their attitudes. They perceive gender as opposites because we often present it very simplistically as such. This is not the case, though: we are not opposites. “Psychologically and neurologically there are far more similarities than differences, particularly in children. By imposing these categories on children through the options we present them with, we limit their interests what they might become.”

Belgische onderwijzers en pedagogen letten om die reden op gender – namelijk om stereotypering te bestrijden en kinderen een kans te geven zelf te ontdekken wat ze leuk vinden om te doen, en over welke vaardigheden ze beschikken. Nederland, kijk asjeblieft eens wat onze zuiderburen doen. En volg hun goede voorbeeld. Het Nederlandse onderwijsklimaat zal er flink van opknappen. En misschien gaan jongens dan eindelijk weer wat positiever denken over leren en studeren, zonder dat je het onderwijs vrouwonvriendelijk hoeft te maken.

Gescheiden klassen maken stereotypen sterker

Jongens en meisjes uit elkaar halen en aan hun sekse aangepaste lessen laten volgen, maakt stereotypen sterker en verslechtert de kwaliteit van het onderwijs. Dat constateert de ACLU, een onafhankelijke Amerikaanse organisatie, in een studie naar de praktijk van gescheiden onderwijs. In de Verenigde Staten bestaan ruim duizend scholen die het onderwijs aanpassen op basis van theorieën over de echte jongen en het echte meisje. Ook in Nederland pleiten conservatieve ideologen voor het scheiden van de seksen.

In Nederland pleitten onder andere voorzitter Wim Kuipers en onderwijskundige Angela Crott voor het opzetten van soortgelijke scholen. Ze hanteren daarbij neuroseksistische leerstellingen over jongensbreinen en meisjesbreinen. Die zouden volstrekt anders in elkaar zitten, onder andere vanwege een taakverdeling in de oertijd die verdacht veel lijkt op de levenswijze van de Flinstones.

In de Verenigde Staten kregen mensen met dit soort opvattingen voet aan de grond. Hier krijgen jongens en meisjes gescheiden van elkaar les op basis van wat iedere sekse nodig zou hebben. Hoe ziet dat eruit? Welnu, zulke scholen zitten als volgt in elkaar:

The scenes they describe are right out of a gender essentialist nightmare: the boys’ classroom “is brightly lit and cool, and the students are allowed to run around to blow off steam. They can sit in beanbag chairs if they wish and their desks are moveable and do not face each other.” On the other hand, the girls’ classrooms “are warm and dimly lit, and students are expected to remain in their seats and face each other while they work, even if they find that distracting.
 Girls are supposed to discuss their feelings about novels while boys are supposed to discuss the action in the books.” How very 1800′s, and ll paid for by your tax dollars- scary!

De docenten op zulke scholen doen er alles aan om stereotypen te versterken. Zo moedigen ze de jongens aan om avonturenboeken te lezen, te sporten en zich te concentreren op hun rol als beschermer en kostwinner. Meisjes moeten nadenken over gevoelens, en krijgen alle ruimte om zich te concentreren op kapsels en make up. Jongens mogen zich met ‘harde, abstracte’ wiskunde bezig houden. Meisjesbreinen gruwen daarvan volgens dit soort pedagogen. Zij krijgen wiskundeles aan de hand van verhaaltjes, zodat meisjes de link met de dagelijkse praktijk in het oog krijgen. Enzovoorts, enzovoorts.

De scholen namen deze ver strekkende maatregelen op grond van dubieus ‘onderzoek’. Sommige scholen namen zelfs niet de moeite ergens een pamfletje vandaan te halen en refereerden alleen aan ‘jongens zijn nou eenmaal anders’. Evaluaties van resultaten ontbraken en diverse scholen overtraden Amerikaanse wetgeving. Bijvoorbeeld de bepaling dat deelname aan gescheiden klassen op basis van vrijwilligheid moet gebeuren en dat leerlingen altijd een alternatief moeten krijgen.

De ACLU eist dat de overheid ingrijpt en dat er veel meer toezicht komt op dit soort gescheiden scholen:

The widespread legal violations uncovered by our investigation underscore the need for greater public accountability and oversight by state authorities, and for more enforcement efforts at the federal level. Specifically, the Department of Education should act swiftly to rescind the 2006 regulations that have led to a widespread misunderstanding of the requirements for implementation of single-sex education in public schools, to reinstate the prior regulations, and to provide immediate and much-needed guidance making clear that programs based on sex- stereotyped instruction violate Title IX and the Constitution.

De Gereedschapskist: vervreemding

Leve de Russische schrijver en theoreticus Victor Sjklovski . Hij introduceerde het begrip ‘vervreemding’. Een techniek om het gewone, het automatische, los te koppelen van de praktijk. Het effect is dat mensen harder moeten werken om echt waar te nemen. Vervreemding schudt je zodoende wakker en kan je aan het denken zetten. Voor feministen is het daarom een ideale techniek om op een creatieve manier de aandacht te vestigen op de onlogische en rare manier waarop vrouwen vaak afgebeeld of beschreven worden.

Sjklovski zelf gebruikte zijn theorie oorspronkelijk om uitspraken te doen over kunst en de functie van kunst. Een bekend citaat van hem is:

“Doel van de kunst is om een ding te doen ervaren als iets dat gezien en niet alleen herkend wordt: wat de kunst doet is ‘vervreemden’ en de vorm moeilijk maken, de moeilijkheid en de duur van de gewaarwording vergroten, want het waarnemingsproces zelf is het doel van de kunst en moet verlengd worden.”

Voordat u afhaakt, lieve lezer, snel over naar Bitch Magazine. Dit feministische blad geeft namelijk een prachtig voorbeeld van het gebruik van vervreemding in de praktijk. Het blad publiceerde een soort recensie van Girl Land, een nieuw boek van conservatieve auteur Caitlin Flanagan met verschrikkelijk achterhaalde adviezen om meisjes op te voeden. In plaats van punt voor punt de theorie van de auteur uiteen te rafelen, nam het blad letterlijke citaten uit het boek en plaatste die in foto’s met katten, bij wijze van ironische verwijzing naar de bekende LOLcats. Het effect is dit:

Huh????

Wat staat hier in hemelsnaam? Wat bedoelt de auteur? Wat zegt dit over de manier van denken? System error, does not compute….

Fantasy auteur  Jim C. Hines geeft een ander voorbeeld. Hem viel op dat vrouwen vaak in de meest rare poses op de kaft van fantasyromans staan. Wat deed deze geniale man? Hij probeerde dezelfde poses aan te nemen, liet foto’s maken van zijn verrichtingen, en vertelde over zijn ervaringen. De meeste poses bleken nauwelijks vol te houden en kwamen hem te staan op spierpijn en ander ongemak.  Hines’ conclusie na zijn experimenten:

My sense is that most of these covers are supposed to convey strong, sexy heroines, but these are not poses that suggest strength. You can’t fight from these stances. I could barely even walk. Guys, you should try it sometime. Get someone who won’t laugh at you too much to try to help you match these poses. The physical challenge is far more enlightening than anything I could say. (Wardrobe changes are optional.)

Een variant hiervan was dit idee: mannelijke superhelden tekenen in poses die meestal gereserveerd worden voor de vrouwelijke superhelden. Opnieuw zie je dan pas goed hoe belachelijk en onnatuurlijk die poses zijn. Met een schok realiseer je je dat we zo gewend zijn dat vrouwen op die manier afgebeeld worden, dat het niet meer opvalt. Maar als je Batman en Superman afbeeldt als Wonder Woman zie je opeens weer hoe belachelijk de standjes zijn.

De vervreemdingstechniek. Het is creatief, uitdagend, leerzaam. Eindeloos plezier voor de hele familie. Het mooiste: jij kunt het ook!

Lego sluit meisjes op in roze keurslijf

We moeten met Lego spelen aantrekkelijk maken voor meisjes! Dus snel, in januari 2012, met een nieuwe serie Legosets gekomen. Met een sprookjesland waar de meiden zich een prinsesje kunnen voelen en aan de hand van vijf verschillende personages, met hun eigen achtergrond, een schoonheids salon kunnen bouwen, of een parfumlaboratorium. De kleur roze komt vaak terug, en de Legopoppetje kregen rondingen, inclusief borsten. Want dat willen meisjes! Is dat echter wel zo? Volgens de New York Times is de strategie van Lego helemaal niet zo vanzelfsprekend. Steeds meer mensen beginnen het roze ghetto zat te worden.

Lego, links reclame uit de jaren tachtig, rechts de bimboficatie anno 2011.

De auteur van het stuk in de New York Times, Peggy Orenstein, heeft blijkbaar goed opgelet toen ze het boek ‘ Waarom we allemaal van Mars komen’ van Cordelia Fine las. Fine doet daarin twee zaken: slecht uitgevoerd onderzoek naar sekseverschillen aan de kaak stellen, en duidelijk maken dat er wel degelijk verschillen zijn tussen mannen en vrouwen, maar dat die verschillen in natuurlijke aanleg veel kleiner zijn dan we denken. En veel flexibeler. Want mensen zijn gemaakt om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden.

Orenstein vraagt zich dan ook terecht af of het onderzoek van Lego wel klopt. De bestaande cultuur kan kleine sekseverschillen versterken en uitvergroten. Bovendien constateert ze net als Fine dat kinderen al op jonge leeftijd doorhebben dat de omgeving van meisjes iets anders verwacht dan van jongens. Ze doen al snel hun uiterste best om het gewenste gedrag te vertonen. Lego kan dus inderdaad gezien hebben dat meisjes anders spelen, maar heeft de firma wel goed verder gekeken? Er bestaat zoiets als sociaal wenselijke antwoorden, sociaal wenselijk gedrag, en een goede onderzoeker let daarop.

Volgens de New York Times kan Lego juist schade aanrichten met de exclusieve meisjes-aanpak:

Traditionally, toys were intended to communicate parental values and expectations, to train children for their future adult roles. Today’s boys and girls will eventually be one another’s professional peers, employers, employees, romantic partners, co-parents. How can they develop skills for such collaborations from toys that increasingly emphasize, reinforce, or even create, gender differences? What do girls learn about who they should be from Lego kits with beauty parlors or the flood of “girl friendly” science kits that run the gamut from “beauty spa lab” to “perfume factory”?

Daarnaast constateert Sociological Images nog iets anders.Tot de jaren tachtig bracht Lego z’n speelgoed met gender neutrale reclames onder de aandacht. Vanaf de jaren tachtig veranderde dit. Lego koos voor jongens. Die strategie redde het bedrijf in 2005 uit een slechte economische situatie, maar veroorzaakte tegelijkertijd een probleem: de meisjes verdwenen. Help, wat nu??? Volgens Sociological Images reageerde Lego op een foute manier op die vraag:

They have deliberately designed products that they expect will appeal to boys and included boys almost exclusively in their marketing material. Today Legos are shelved in the boy aisle is most toy stores. […] Now, stuck with only 50% of the kid market, they’re going after girls by overcompensating.  And, to top it all off, they’re shaking their heads and doing “science” to try to figure out girls, as if they’re some strange variant of human that regular humans just can’t get their head around. In fact, girls don’t feel like the toy is for them because Lego has done everything in its power to ensure that they will not.

Het lijkt er sterk op dat Lego niet zo goed wist wat te doen, en in klassieke marketingfouten vervalt bij het benaderen van meisjes en vrouwen.  Vele firma’s gingen Lego al voor. Consumenten zijn niet gek. Kleur het roze en het is voor de vrouwtjes roept veel irritatie op. Ook in geval van Lego zijn de eerste reacties op de nieuwe lijn al binnen. Niet verrassend zijn veel mensen niet erg blij met de nieuwe Legospullen voor meisjes. Een typisch voorbeeld:

…you lost me at “taller and curvier.” I’m not against “stuff for girls” but this line is already hitting several sour notes. I don’t understand what exactly is wrong with the regular female minifigs. Legos are blocky, that’s the point. My Lego does not need protruding breasts.

Lego weet wat meisjes willen. Want dat hebben ze onderzocht.

Aan dit soort kritiek zie je dat het verzet tegen stereotiepe marketing voor meisjes en vrouwen toeneemt. En actie loont. Engeland kent sinds een paar jaar de campagne Pink Stinks. De activisten van deze beweging hebben onlangs bereikt dat een van de grootste speelgoedketens afscheid neemt van de aparte secties voor jongens en meisjes. Voortaan deelt de winkel speelgoed in naar soort activiteit. Bart Smit, Intertoys, misschien willen jullie dit goede voorbeeld volgen?

Taal en gender: de casus van Chinese karakters

Wat zegt taal over culturele opvattingen rondom de seksen? Veel, signaleert een Amerikaanse student op website Sociological Images. Philip N. Cohen begon aan een cursus Chinees en kwam er al snel achter dat het patriarchaat geschreven is in karakters. Zo is het woord voor ‘goed’ samengesteld uit de karakters voor een vrouw en zoon. Een vrouw en een dochter daarentegen? Eh, laten we het dáár maar niet over hebben.

Cohen merkt ook op dat patrilocaal wonen de taal doordrenkt. Patrilocaal is een term uit de antropologie en houdt in dat de vrouw haar familie moet verlaten en intrekt bij de familie van haar man. Meestal pakt dat slecht uit voor de status van de vrouw, want zij komt als eenling en als buitenstaander nieuw binnen in het systeem, terwijl haar man terug kan vallen op zijn eigen vader, moeder, broers, zusjes etc. Hij staat daardoor veel sterker dan zij.

Chinese karakters maken dat ook duidelijk. Zo leerde Cohen dat het karakter voor grootmoeder van moederszijde bestaat uit de tekens voor vrouw en buitenstaander. Inderdaad. Voor de grootmoeder van vaderszijde staat echter twee keer het teken voor ‘melk’. Zij behoort tot de familie die er toe doet, terwijl de grootmoeder van moederszijde een vreemde eend in de bijt blijft.

De Zesde Clan zou Cohen en andere geïnteresseerden graag door willen verwijzen naar Het karakter van China, een boek van een Zweedse sinolog, Cecilia Lindqvist. Zij heeft als eerste onderzocht waarom de tekens eruit zien zoals ze zijn, en legt de link met eerdere versies van het schrift en de archeologie. Op die zoektocht komt ze ook allerlei inzichten tegen over mannen en vrouwen, die in de karakters verankerd zijn.

Zo merkt ze op dat veel termen die familiebanden aanduiden nog steeds het woord voor vrouw in de stam hebben. Waarom is dat, als vrouwen toch naar het huis van hun echtgenoot moeten verhuizen? Het antwoord ligt in het verleden. Uit archeologische opgravingen blijkt dat vrouwen vroeger waarschijnlijk een veel betere status hadden dan tegenwoordig. Ze kregen aparte graven met eigen grafgiften. Pas veel later zien archeologen dat vrouwen ‘opeens’ worden bijgezet aan de voeten van een man. Dat is een teken van verlies aan macht en status. In de karakters bleef echter een erfenis zichtbaar van vrouwen die meetellen en familiebanden bepalen.

Lindqvist komt ook tegen dat de modernere situatie spanningen oproept. Veel karakters die gaan over onderlinge conflicten en spanningen, bevatten het teken vrouw of zien er met een beetje fantasie uit als een aantal vrouwen opeengepakt in een beperkte ruimte. Dat komt overeen met de situatie van vrouwen die binnen moeten blijven in een huis waar de mannen de baas zijn. Die onderling slaags raken en ruziëen en roddelen. Het zijn tekens met een negatieve lading, die echter perfect weergeven wat er kan gebeuren als vrouwen in een vijandige omgeving moeten overleven.

Als je op die manier naar taal gaat kijken, zie je pas welke culturele lading alledaagse woorden en begrippen doorgeven aan mensen. Er ontvouwt zich een geheel nieuwe wereld. Veel plezier op speurtocht….

Kuiper baseert plan voor gescheiden onderwijs aan jongens en meisjes op drijfzand

Ja hoor, jongens en meisjes mag je best apart les geven, mits het maar bij experimenten blijft en niet leidt tot uitsluiting op basis van geslacht. Dat liet het ministerie van Onderwijs weten. Het ministerie zet daarmee de deur op een kier voor een proefballon van Wim Kuiper, de christelijke voorzitter van de Besturenraad. In Trouw opperde deze man dat jongens en meisjes zó anders zouden zijn, dat het soms beter is ze apart les te geven. Geheel niet verrassend wil Kuiper dit vooral doen bij vakken die een sterke gender lading hebben: wiskunde (mannelijk) en taal (vrouwelijk).

O wee als je als meisje goed bent in wiskunde, of als jongen goed in taal. In het wereldbeeld van Kuiper is geen plek voor jou.

In Trouw zei hij, alsof dat een universele waarheid is:

“In de puberteit lopen jongens gemiddeld twee jaar achter op meisjes in hun hersenontwikkeling, daar moet je in het onderwijs rekening mee houden door aangepaste lessen. Zo zou een taalles volgens Kuiper gescheiden kunnen worden gegeven. “Meisjes zijn meestal beter in taal. Als jongens zich in dat vak alsmaar met meisjes vergelijken, kan dat heel ontmoedigend voor ze zijn.” Bij wiskunde geldt het omgekeerde, omdat het ruimtelijk inzicht bij jongens zich vaak sneller ontwikkelt dan bij meisjes. “In een gescheiden wiskundeles zou je juist op de voorsprong van jongens kunnen inspelen.”

Kijk je naar Kuiper’s denkwijze, dan zie je meteen waar het scheef loopt. Ten eerste focust hij zich alleen op de jongens. Ten tweede negeert hij de gerede twijfels bij al die zogenaamd definitief vaststaande wijsheden over hersenen. Ten derde negeert Kuiper bestaand onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen naar de schoolprestaties van jongens en meisjes. Zijn voorstel staat bol van vooroordelen en is gebaseerd op drijfzand.

Laten we ze even nalopen. Kuiper praat over jongens. Die zouden bij taal ontmoedigd kunnen raken. Docenten moeten bij wiskunde inspelen op de voorsprong van jongens. De meisjes? Geen idee, daar heeft Kuiper het niet over. Meisjes bestaan alleen als probleem voor de jongens, want hun succes bij taal zou een negatief effect hebben op de jongens. En bedankt.

Ten tweede baseert Kuiper zijn voorstel op populaire theorieën over de hersenen.  Terwijl allang duidelijk is dat uitspraken over verschillen in hersenen en hersenontwikkeling met veel argwaan tegemoet getreden moeten worden, zéker als het gaat om gender. Vaak gaat het namelijk om ondeugdelijk uitgevoerd onderzoek, of onderzoek op basis van zulke beperkte groepen (getallen onder de vijftig) dat de resultaten weinig zeggen over dé jongen en hét meisje. Ook de media spelen een rol: geblaat over man-vrouwverschillen verkoopt, dus onderzoek hierover krijgt gegarandeerd grote koppen. Ander onderzoek met andere resultaten blijft onzichtbaar voor het publiek.

Tot slot is het de vraag of de wetenschap al ver genoeg gevorderd is om überhaupt boude uitspraken te doen over hersenen, laat staan op die wankele basis beleid te baseren. Er is veel, heel veel, wat we nog niet weten.

Kuiper negeert bovendien wat we wel weten. Hij slaat onder andere geen acht op bestaand onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen over jongens, meisjes en schoolprestaties. Uit die studie, gepubliceerd in 2010 en in het bezit van de Nederlandse regering, blijkt duidelijk dat jongens het als groep niet beter, maar ook niet slechter zijn gaan doen dan dertig jaar geleden. De enige categorie die onderzoekers zorgen baart is een groep adhd jongens. Ook een zogenaamd stoere anti schoolhouding speelt jongens parten. De meisjes daarentegen zijn van ver gekomen en doen het steeds beter. Daardoor ontstaan langzamerhand verschillen.

Waarom kan Kuiper niet eens kijken naar buurland België? Ook daar lopen ze niet weg voor verschillen tussen leerlingen, maar ze kijken wel uit jongens en meisjes in hun eigen blauwe en roze keurslijf op te sluiten. Daar pleiten de deskundigen voor een respectvolle aanpak, waarbij docenten rekening houden met culturele verwachtingen voor jongens en meisjes, de ontwikkeling van individueel talent, en maatwerk voor iedere leerling binnen dezelfde klas. Want meisjes zijn anders, en jongens ook, zoals onder andere deze docent maatschappijleer opmerkt.  We komen allemaal van Mars. Kijk, zo kan het ook.

UPDATE: De Zesde Clan verwijst je graag door naar een opiniestuk van redacteur en columniste Elma Drayer, die twee dagen na publicatie van dit stuk in dagblad Trouw reageerde op de voorstellen van Kuiper. Mooiste passage uit het stuk: in teksten rond 1900 hoef je alleen maar de woorden ‘de waare aard der vrouw’ te vervangen door ‘hersenen’ en dan heb je hetzelfde. Tussen 1911 en 2011 is er verdacht weinig veranderd in het kamp van de kwakdenkers.

Expoo leert ouders genderbewust opvoeden

Om beter om te gaan met stereotiepe verwachtingen en rolpatronen heeft documentatiecentrum Rosa in opdracht van het Belgische Expertisecentrum Opvoedingsondersteuning (Expoo) een special gemaakt over genderbewust opvoeden. Aangeboren of aangeleerd? Het blijft een eeuwige discussie, maar vast staat dat de samenleving veel waarde hecht aan het etiket jongen of meisje, met bijbehorende waardeoordelen en rolpatronen. Dat heeft invloed op de opvoeding van kinderen, stelt Expoo.

Samen op kookles.

België timmert flink aan de weg. Eind vorig jaar lanceerde het land al Gender in de Klas. Dit project heeft tot doel mensen stil te laten staan bij hun onbewuste aannames en vooroordelen over jongens en meisjes. Als je weet wat je denkt, kun je vervolgens beter kijken naar de kwaliteiten van kinderen als individu.

Het project Genderbewust Opvoeden wil hetzelfde doen, maar dan thuis. Want het is lastig navigeren in een wereld vol dekbedden met raketten voor de jongens, en voor de meisjes een roze beker met het commando ‘lief’ erop. Bovendien zijn kinderen niet gek. Ze Ze willen hun ouders gehoorzamen en voldoen aan verwachtingen. Dus zijn ze erg alert op signalen die wijzen op goed gedrag. Zo doen meisjes al vroeg extra hun best om lief en zorgzaam te zijn.

Om tegenwicht te bieden aan dat keurslijf roept Expoo ouders op om te zorgen voor variatie in spelletjes en kinderen te stimuleren met al het speelgoed te spelen. Dat betekent ook: niet terugdeinzen of wegkijken als een jongen een pop oppakt. Vooral vaders vinden dat moeilijk, signaleert Expoo, en hun zonen pikken die afkeuring snel op. Het centrum roept ouders ook op de roze en blauwe scheiding in winkels te doorbreken en kinderen te stimuleren zelf kritisch na te denken over zaken zoals groepsdruk, wat hoort en niet hoort, en wat ze zelf willen.

Datzelfde advies geven ook deskundigen in een artikel van de Globe and Mail over genderneutrale opvoeding. Het gaat niet zozeer om de prinsessenjurk en de Transformerspoppetjes, als wel om de waarde die de omgeving daaraan hecht:

Parents and educators shouldn’t worry so much about which pronouns kids are using – they should focus instead on the ideas they represent. “Get into the child’s head more and explore [stereotypical notions] from the child’s perspective,” says Prof. Barnett, a senior scientist at the Women’s Studies Research Center at Brandeis University, from her home in Cambridge, Mass. “That’s where I think you can have some powerful effects. If a child says all doctors are men, for instance, ask them why they think that – and point out that it’s not true.”

De deskundigen doen in dit artikel ook praktische aanbevelingen. Zo adviseren ze spelletjes niet op basis van geslacht maar op basis van activiteit te organiseren. Het gaat dan niet meer om gender, maar om wie het leuk vindt om in de zandbak te spelen. Dat kunnen jongens én meisjes zijn, die dan samen kunnen spelen. Zo komen ze nader tot elkaar en beperk je de schade aangericht door waarde oordelen en een systeem van apartheid op basis van sekse.

Meer adviezen nodig? Neem eens een kijkje bij dit dossier van Groei Mee, of bezoek de site van Pink Stinks, een organisatie van Engelse ouders en deskundigen die de invasie van de kleur roze in de levens van meisjes tegen probeert te gaan. Of lees dit persoonlijke verhaal van een moeder die opgroeide in een gezin waarvan de ouders hun stinkende best deden om ‘echte meisjes’ en ‘echte jongens’ af te leveren. Het persoonlijke is politiek!

National Geographic duikt in de wereld van kindbruiden

National Geographic dook in de wereld van kindbruiden. In een indringend essay, begeleidt door een fotoserie, schetst auteur Cynthia Gorney een ontluisterend beeld van de situatie. Meisjes, soms nog geen 12, moeten trouwen met veel oudere mannen en krijgen op hun dertiende of veertiende al hun eerste kind. Ze kunnen geen opleiding meer volgen. Hun leven ligt vast: ze moeten zich schikken in een bestaan als onmondige vrouw van.

Nujood, een meisje uit Jemen, wilde geen kindbruid zijn en stapte op haar tiende naar de rechter om haar huwelijk te ontbinden.

Het tijdschrift geeft daarmee een gezicht aan de anonieme cijfers uit allerlei onderzoeken naar kindbruiden. Het op jonge leeftijd uithuwelijken van dochters treft ieder jaar honderdduizenden meisjes. Ook al is het in veel landen illegaal, families uit India, Ethiopië, Jemen of Nepal doen het toch. Dochters leveren niets op, maar kunnen wel je familie eer verpesten als ze verliefd worden op de verkeerde jongen, of ontvoerd of verkracht worden. Het is veiliger en rendabeler als ze al jong overgaan naar de familie van de bruidegom.

Voor de meisjes betekent een vroeg huwelijk vooral veel ellende, zoals uit allerlei onderzoeken blijkt. Op te jonge leeftijd kinderen krijgen is funest. Veel meisjes sterven tijdens de bevalling of raken verminkt. Daarnaast hebben de meisjes geen kans gekregen een opleiding te volgen. Gezinnen met een kindbruid zijn daardoor in de regel armer. De kinderen krijgen zodoende minder kansen, want er is te weinig geld om goed voor ze te zorgen als ze ziek zijn, of ze langer naar school te laten gaan dan strikt noodzakelijk is. Op die manier zijn kindbruiden slecht nieuws voor iedereen.

Het is daarom niet zo vreemd dat steeds meer mensen wakker schrikken en zich beginnen te verzetten tegen de praktijk van het jong uithuwelijken van meisjes. Zo kent een arme regio in Ethiopië sinds een paar jaar het project ‘Berhane Hewan’. Met steun van mensen alsde Zuid-Afrikaanse bisschop Desmond Tutu en Mary Robinson, voormalig presidente van Ierland, leren meisjes een vak en krijgen ze voorlichting over hun gezondheid en hun rechten.

Met succes. Het aantal deelneemsters groeide van 700 naar meer dan 12.000. Allemaal meiden die hun opleiding af kunnen maken en zelf beslissingen mogen nemen. Sinds het programma begon loopt het aantal gevallen van kindbruiden terug en worden er ook minder meisjes verminkt door een besnijdenis, meldt de BBC. Tot vreugde van hun moeders. Die zien nu wat ze allemaal gemist hebben doordat ze op hun veertiende moesten trouwen en zich moesten wijden aan man en kinderen. En zijn blij dat hun dochters meer keuze hebben. Goed nieuws!

Minister Leers weet dat hij het onmogelijke vraagt, maar doet dat toch

Minister Leers heeft criteria opgesteld om de mate van verwestering van asielzoekers te bepalen. Wie te westers is, mag niet teruggestuurd worden naar Afghanistan. Het meisje Sahar is de eerste die gered wordt door deze beslissing. Tegelijkertijd stelt hij dat Nederland van de meisjes mag verwachten dat ze zich aanpassen, zodat ze bij terugkeer niet in de problemen komen. Ook al blijkt uit informatie van zijn eigen ambtenaren dat dit godsonmogelijk is.

Voordat de Zesde Clan hier verder op in gaat, willen we u graag een filmpje tonen. Een Pakistaanse actrice, Veena Malik, deed mee aan een reality show, a la Big Brother. Ze reisde hiervoor naar India. Prompt bemoeiden conservatieve geestelijken zoals Mufti Sahab zich ermee, en beschuldigden haar ervan dat ze met haar gedrag haar eigen land, cultuur en godsdienst te schande had gemaakt:

Over dit soort gedachtengoed hebben we het. Terug naar asielzoekers in Nederland en de criteria voor verwestering. De Rijksoverheid schreef in een persbericht dat er een notitie ligt over de risico’s die meisjes uit Afghanistan lopen als zij na een jarenlang verblijf in Nederland terug moeten naar eigen land. Tegelijkertijd vindt Leers de risico’s niet allesbepalend:

Van meisjes die een westerse levensstijl hebben aangenomen, kan worden gevraagd zich bij terugkeer aan de Afghaanse samenleving aan te passen, om problemen te voorkomen. […]  Het zal steeds gaan om een individuele beoordeling en de aanvrager zal de combinatie van omstandigheden (waaronder verwestering) zelf aannemelijk moeten maken. Bij de beoordeling zal zwaar meewegen of de duur van het verblijf niet primair te wijten is aan het voeren van procedures, die enkel gericht zijn op het bemoeilijken van de terugkeer.

Minister Leers bouwt dus allerlei drempels in. Ten eerste een beroep op de eigen verantwoordelijkheid. Waarbij je maar moet hopen dat de combinatie meisje en uit Nederland afkomstig niet automatisch al zal leiden tot een gezellige steniging, wat je zelf ook probeert op het gebied van aanpassen en je mond houden. Vervolgens de bewijslast: die ligt bij de asielzoeker. Ga als asielzoeker maar overtuigend aannemelijk maken dat je bij terugkeer in de problemen zult komen. Ten derde moet je aantonen dat je de terugkeerprocedures niet onnodig getraineerd hebt. Ook hier ligt de bewijslast dus bij de asielzoeker.

Asielzoekers zijn op deze manier automatisch schuldig, totdat ze aannemelijk hebben gemaakt dat ze onschuldig zijn. In een rechtsstaat is dat meestal omgekeerd: je bent onschuldig totdat het tegendeel bewezen is.

Voor de verdiepingsslag nemen we vervolgens even een kijkje in dat thematische ambtsbericht over schoolgaande meisjes in Afghanistan en de risico’s die meisjes lopen. Het ambtsbericht omschrijft in klare taal de status van vrouwen en meisjes. Op pagina 3 vallen al de woorden ‘het lage aanzien van vrouwen in Afghanistan’. Op pagina 4 lezen we dat vrouwen op alle gebieden achtergesteld zijn aan mannen. Om te vervolgen met de observatie: “Geweld tegen meisjes en vrouwen is diepgeworteld in de Afghaanse samenleving”.

Kabul, 2010: meisjes liggen in het ziekenhuis na een aanslag op hun school.

Wat volgt is een litanie aan misstanden. Gedwongen huwelijken. Kindhuwelijken. Huiselijk geweld. Verkrachting, en als je naar de politie stapt pakken agenten niet de dader op, maar jou, omdat je overspel pleegde met een man. Beperken van de bewegingsvrijheid van meisjes en vrouwen. Slecht onderwijs. Sterke sociale druk om met school te stoppen zodra je de huwbare leeftijd bereikt hebt (circa 12 jaar).

Binnen deze context verwachten de opstellers van het ambtsbericht dat verwesterde meisjes, wat ze ook doen, zullen opvallen. Hun accent, manier van spreken, manier van bewegen, alles is anders. Ze zullen meteen herkenbaar zijn als buitenstaander, zeker ook omdat iedereen elkaar kent in dorp of streek (pagina 8).

Op basis van deze notitie schreef Leers een brief met de nieuwe criteria voor het vaststellen van verwestering bij meisjes zoals Sahar. Het is de moeite waard de brief in z’n geheel te lezen. Maar hier de kern:

Uit het ambtsbericht blijkt dat, ook als verwesterde meisjes erin slagen hun gedrag en attitude aan te passen aan de heersende normen, zij niet anoniem zijn. De noodzaak tot aanpassing, de geïsoleerde positie en de inferieure status van vrouwen en meisjes in Afghanistan leggen een grote psychosociale druk op verwesterde meisjes. Deze passages over de druk die verwesterde meisjes bij terugkeer naar Afghanistan kunnen ervaren, noodzaken niet het uitgangspunt van het beleid ten aanzien van Afghaanse vrouwen en meisjes die een westerse levensstijl hebben aangenomen, te verlaten. Nog steeds geldt dat een terugkeer naar Afghanistan niet in strijd is met artikel 3 van het EVRM, omdat wordt verwacht dat de terugkeerder zich aanpast aan de Afghaanse samenleving om zodoende problemen te voorkomen. Een dergelijke aanpassing vraagt veel van betrokkenen, maar is niet onmogelijk. Ook indien meisjes bij terugkeer hun uiterlijk en gedrag aanpassen, zullen zij niet anoniem zijn in het openbare leven. Het ambtsbericht beschrijft dat zij ook in dat geval schoolgerelateerde of maatschappelijke problemen kunnen ondervinden. Deze in het ambtsbericht beschreven problemen en risico’s zijn echter niet in zijn algemeenheid te kwalificeren als reëel risico op schending van artikel 3 van het EVRM. 
 U leest het goed. Leers snapt best dat meisjes zich op geen enkele manier onzichtbaar kunnen maken. Ze blijven opvallen als buitenstaander. Maar Leers weigert hier consequenties aan te verbinden. De basis blijft: keer terug en pas je maar aan. Ook als dat niet kan.

De enige uitweg vormen een paar criteria voor verwestering. Daarvan is er slechts één zeer concreet: het meisje is minimaal tien en verblijft al minimaal acht jaar in Nederland. Voor de rest gaat het om boterzachte vaagheden, zoals de samenstelling van het gezin en medische omstandigheden. Met deze nieuwe criteria voor verwestering verwacht Leers enkele tientallen tot een hondertal meisjes alsnog asiel in Nederland te kunnen bieden. De rest moet terug.

Sommige kwesties zijn zo belangrijk dat ze alle ruimte moeten krijgen. De Zesde Clan dankt u, geachte lezer, voor uw aandacht en uw geduld.

Woordenwolk geeft stereotypen vorm

Briljant idee: ga naar de site Wordle, type in welke woorden adverteerders gebruiken in speelgoedreclames, en vergelijk op die manier welke termen reclame bureau’s gebruiken om jongens en meisjes aan te spreken. Weblog Achilles Effect deed het, en de resultaten logen er niet om.

Voor jongens in de leeftijd van zes tot acht jaar oud:

En voor de meisjes:

Zoals de auteur van het weblog schrijft: duidelijke taal, commentaar overbodig.

Wij lezen de Emancipatiemonitor zodat u dat niet hoeft te doen, deel 2: onderwijs

Hoera, de invoering van de tweede fase in het onderwijs zorgt ervoor dat de keuzes van meisjes en jongens dichter bij elkaar komen. Vooral meisjes laten traditioneel vrouwelijke vakken vallen en gaan meer voor economie en techniek. En de onderwijsprestaties van jongens zijn niet slechter dan dertig jaar geleden. Niks geen jongenscrisis dus. Dat is goed nieuws uit de Emancipatiemonitor 2010. Deze editie besteedde speciale aandacht aan de studie- en beroepskeuze van jongeren, hun positie op de arbeidsmarkt en hun inkomen.

Delen van het onderzoek voor het hoofdstuk onderwijs kwamen vorig jaar al in het nieuws. Zo bleken alle horrorverhalen over jongetjes die sneuvelden in het ‘gefeminiseerde’ basisonderwijs op niks gebaseerd te zijn. Hun eigen gedrag bleek de grootste oorzaak van eventuele lichte achterstanden. Laat je enkele opvallend kwetsbare groepen buiten beschouwing, zoals Marokkaanse jongens met ADHD, dan deden jongens en meisjes het even goed.

Hoe zit het dan met het hoger (beroeps)onderwijs? De Emancipatiemonitor constateert dat van de generatie van dertig jaar geleden eenderde van zowel mannen als vrouwen een hogere (beroeps) opleiding afrondde. Voor de mannen is dat anno nu nog steeds eenderde gebleven: 35%.  Ze zijn het dus niet slechter gaan doen. Huidige verschillen ontstaan omdat vrouwen het flink beter zijn gaan doen en in 41% van de gevallen een diploma van een hogere opleiding halen.

Dat is een verschil van 6%. Niet het einde van de wereld, maar de meiden doen het dus wel wat beter dan de jongens in het MBO, HBO en op universiteiten. De Emancipatiemonitor vindt deze uitkomst lastig dit te verklaren. Misschien ligt het aan de veranderende denkbeelden over vrouwen en betaald werk: thuis blijven met een mannelijke kostwinner is geen automatisme meer. Voor jonge vrouwen is het daardoor duidelijk geworden dat ze hun best moeten doen op school, en dat doen ze dan ook.

Gekeken naar inhoudelijke vakkenkeuze blijken jongens en meisjes naar elkaar toe te groeien. Dat komt vooral door de invoering van de tweede fase. Daardoor vielen bijvoorbeeld wiskunde en economie uit het profiel cultuur en maatschappij, voorheen een populaire keuze bij de meiden. Als ze hier nu voor kiezen, beperken ze hun kansen op vervolgstudies en een baan. Dus doen meiden dit profiel niet meer. Meisjes kiezen ook net als jongens vaker voor een dubbel profiel.

Beide bewegingen samen – vaker dubbel profiel, minder vaak cultuur – zorgen ervoor dat meiden vaker kiezen voor economie, natuur of techniek. Zo steeg in het VWO het aantal meiden met natuur en techniek van bijna nul naar 22%. En op het VMBO kiezen zowel meiden als jongens even vaak voor de richtingen economie en landbouw. Overal nam de inhoudelijke kloof in vakken tussen jongens en meisjes daardoor af.

Op de hoogste onderwijsniveau’s, HBO en universiteit, blijkt dat steeds minder vrouwen traditionele studies kiezen zoals een taal of kunst. Ze richten zich vooral op gezondheidszorg, onderwijs, rechten en bedrijfskunde, en in mindere mate beta studies. Bij de exacte vakken gaat het om kleine aantallen meiden, maar desalniettemin is de stijging opvallend. De Emancipatiemonitor spreekt van een ‘inhaalslag’. Kanttekening: in Europees verband hobbelt Nederland achteraan. In geen enkel ander Europees land vormen de exacte vakken zo’n mannelijk bolwerk en stromen zo weinig vrouwen door naar studies als informatica, wiskunde of techniek.

De adder in het gras zit aan het einde van dit verhaal. Ja, meiden doen het goed in het onderwijs, vrouwen kiezen vaker voor niet-traditionele studierichtingen. Maar eenmaal op de arbeidsmarkt staan ze vanaf het begin op achterstand. Wat blijkt namelijk? De afgestudeerde man met diploma X krijgt meteen in zijn eerste baan een hoger salaris dan de vrouw met hetzelfde diploma X, die in dezelfde sector aan de slag gaat.

Volgende keer:  het hoofdstuk werk en inkomen. Dan krijgt u meteen antwoord op de vraag hoeveel onverklaarbaar loonverschil er structureel wordt aangetroffen tussen een man en een vrouw met dezelfde baan.

Regering wil opvang meisjes voortzetten

De Nederlandse regering wil twee proefprojecten voortzetten om meisjes op te vangen die het slachtoffer zijn of dreigen te worden van eergerelateerd geweld. Dat schrijft staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner in een brief aan de tweede kamer. Het gaat om twee gespecialiseerde opvanghuizen van de organisaties Fier Fryslân en Kompaan/De Bocht. De projecten begonnen in 2007 en vingen tot nu toe bijna 240 meisjes op, waarvan de helft jonger dan achttien jaar.

De staatssecretaris komt met haar belofte tegemoet aan pleidooien van onder ander Fier Fryslân om de speciale opvang voor meisjes in stand te houden. Die organisatie liet ook een petitie rouleren en bood de handtekeningen in november vorig jaar aan de regering aan. De organisatie ziet dat er een gebrek aan opvang is voor meisjes die het gevaar lopen verwond of mishandeld te worden door familieleden die vinden dat ze de eer van het gezin hebben geschonden. Daarom zouden de twee bestaande projecten niet alleen voortgezet moeten worden, maar zou het aantal opvangplaatsen zelfs uitgebreid moeten worden.

Die toezegging deed de staatssecretaris echter niet. Ze houdt het erop dat ze gespecialiseerde opvang in een breed verband wil bekijken.