Tag Archives: mars en venus

Van feminisme light tot ‘optimistisch feminisme’, ruimte en vrijheid

Steeds meer feministen waarschuwen voor feminisme light. Het gaat daarbij om een voorwaardelijke vorm van gelijkwaardigheid met een nadruk op individueel consumeren. Onder andere auteur Chimamanda Addictie neemt stelling tegen dit soort krachteloze papieren tijgers. Anderen, zoals Jessa Crispin en Rebecca Solnit, benadrukken juist het vitale karakter van een opstandig soort feminisme. Geholpen door feiten, zoals die geleverd door onderzoekster Cordelia Fine. Die wijzen uit dat wij mensen veel flexibeler zijn dan de Mars en Venus denkers je willen laten geloven.

Feminisme ligt voortdurend onder vuur. In de kern is het een van de meest revolutionaire bewegingen aller tijden. Veel mensen voelen zich daar ongemakkelijk bij en proberen de scherpe kantjes van het basis gedachtegoed af te vijlen. Adichie is duidelijk in haar weerzin tegen het eindresultaat van dat soort verzachtingen, een voorwaardelijk soort feminisme:

Feminisme light bedient zich van parallellen als ‘hij is het hoofd en jij bent de hals’. Of ‘hij rijdt maar jij zit ernaast’. Nog troeblerender in feminisme light is het idee dat mannen van nature superieur zijn maar verwacht worden ‘vrouwen goed te bejegenen’. Nee. Nee.Nee. Aan de basis van het welzijn van een vrouw moet meer liggen dan mannelijke welwillendheid. […] We oordelen harder over machtige vrouwen dan over machtige mannen. En dat wordt mogelijk gemaakt door feminisme light.

Een andere manier waarop we als mensen feminisme reduceren tot een onschadelijk feel-good gebeuren is het vermarkten van de kernboodschap. Dan krijg je reclames voor water met een smaakje, onder het motto ‘women in control’ – waarna je hele slanke, hele blonde, hele blanke vrouwtjes vrolijk in een jurkje rond ziet huppelen.

Ja daaaaag, zo is het feminisme niet begonnen… Het begon met een roep om gelijkwaardigheid en om politieke, economische en sociale rechten, niet met koolzuurhoudend water kopen of een video liken op Facebook terwijl je op een Woman Power yogamat ligt.

Dát is het soort tandeloos feminisme waar Jessa Crispin tegenin gaat. In ‘waarom ik geen feministe ben‘ legt ze uit dat ze zichzelf niet bij zo’n individualistische consumentenbeweging aan kan sluiten. Ze wil terug naar het echte feminisme, een feminisme van vrouwen die boos worden, tegen achterstelling in opstand komen, en weigeren dat revolutionaire elan te verstoppen onder roze strikken en schattige cupcakes.

Crispin’s boek kreeg kritiek omdat ze wel een probleemanalyse geeft, maar geen oplossing biedt. Feministen opereren echter niet in hun uppie. Een andere feministe, Solnit, gaat in een nieuwe essaybundels juist in op wegen naar voren. Het doorbreken van de stilte staat centraal bij haar:

“Silence is forever being broken, and then like waves lapping over the footprints, the sandcastles and washed-up shells and seaweed, silence rises again.” Solnit’s voice shows us what it means to refuse to be drowned out, and how doing so creates the hope that you, along with many others, can change the world. “A free person tells her own story,” Solnit writes. “A valued person lives in a society in which her story has a place.”

Zover zijn we nog lang niet, en juist daarom is het goed als wij vrouwen onze stem blijven verheffen, met elkaar in gesprek gaan, en de wereld opnieuw definiëren op basis van onze eigen ervaringen, inzichten en onderzochte feiten. Wat dat betreft komt het goed uit dat wetenschapster Cordelia Fine een nieuw boek publiceerde. In Testosterone Rex maakt ze korte metten met alles wat je dacht te weten over de invloed van hormonen en genetische aanleg. Zo menen we dat mannen voordeel genieten van een fikse dosis testosteron, maar dat blijkt nergens op gebaseerd.

Ook theorieën over mannen- en vrouwenbreinen vallen in duigen zodra je kritisch onderzoek doet. Het wonder van mensenhersenen is juist dat ze zo flexibel zijn en zich aanpassen aan ervaringen en situaties. Dat geeft lucht en ruimte. Rollenpatronen liggen biologisch gezien veel minder vast dan mensen beweren, en zijn vooral een sociaal-cultureel product. Wat mensen verzonnen, kun je veranderen. Hoera!

De Gereedschapskist: perception bias (je ziet niet wat je ziet)

Zet drie vrouwen in een groep van tien en veel mensen denken dat vrouwen die groep domineren. Of: een man en een vrouw schrijven allebei een boek over persoonlijke dingen, vol emotie. De man krijgt lof want zijn verhaal raakt aan universele waarden. De vrouw zeurt en schreef een inferieur boekje. Voor die vreemde kronkels bestaat een naam. Perception bias. Of, vrij vertaald: vooroordelen in perceptie.

Voorbeelden te over van vertekeningen in de waarneming. Neem bijvoorbeeld een Amerikaans programma, Stuff You Missed in History Class. Oftewel dingen die je miste tijdens de geschiedenisles. De redactie ontvangt stelselmatig klachten dat het programma teveel aandacht besteedt aan vrouwen. De redactie zou vaker iets over mannen moeten vertellen. Producenten doken hun archieven in. Ze kwamen erachter dat vrouwen maximaal een kwart van het totaal uitmaakten, terwijl mannen in 40 tot 50% van de afleveringen domineerden (de rest had neutrale thema’s). 25% vrouwen? Teveel! Klacht!

Deze vooroordelen duiken ook op als het gaat om communicatie. Vrouwen beppen teveel, beweren auteurs in het Mars en Venus genre. Ze herhalen dat steeds, dus dan moet het wel kloppen. Een taalkundige ging op onderzoek uit. Hij kwam erachter dat auteurs elkaar citeren, zonder dat ze ooit verwijzen naar bestaand onderzoek. Waar baseren ze zich dan wel op? De taalkundige kwam uiteindelijk uit op pamfletten van conservatieve Christelijke groeperingen uit de V.S. uit 1993. Samengevat:

there was a flurry of Christian-right marriage counselors promoting the idea that women are gabbermouths and men are taciturn, and therefore ladies need to squelch hopes of having their emotional needs met in their marriages.

Wie wél gedegen wetenschappelijk onderzoek doet, ziet kleine verschillen tussen de seksen. Daarnaast telt de context. Als het gaat om de publieke ruimte en de wereld van betaald werk wijst alles er op dat mannen de gesprekken juist domineren. Mannen onderbreken vrouwen regelmatig, en op online fora nemen mannen zoveel ruimte in, dat anderen wegblijven. Omgekeerd blijkt dat vrouwen van een meerderheid sociale straf krijgen als ze ”te verbaal’ worden en op die manier ‘teveel’ ruimte innemen.

Vooroordelen in de perceptie komen ook tot uiting in onbewuste taalpatronen. Zo analyseerde de Lezeres des Vaderlands het gebruik van bijvoeglijk naamwoorden in boekenrecensies. Wat blijkt? Recensenten geven hoog op van de eruditie en het hoogstaande intellect van mannelijke auteurs. Mannen mogen een klagerige toon gebruiken. Als ze zeer persoonlijke verhalen schrijven over emoties, is dat omdat ze daarmee universele menselijke waarheden weergeven. Uiteraard op een indrukwekkende manier.

Bij vrouwen daarentegen wemelt het van negatieve kwalificaties. Vrouwen produceren ‘schrijfsels’, ‘sneue onboekjes’ en ‘weinig lezenswaardige romans’.  Geen woord over het intellect van schrijfsters of het hoogstaande erudiete gehalte van hun werk. Wel op de persoon gerichte kwalificaties over negatieve karaktertrekken zoals bemoeizucht. Ook het uiterlijk van schrijfsters lijkt belangrijker dan hun boek.

Kortom, we kijken met een gekleurde blik. We zien niet wat we zien. Een kwart programma’s over vrouwen voelt aan alsof vrouwen ”iedere keer” aan bod komen. Een kwart vrouwen actief op een gebied waarin het wemelt van de vrouwen, heet opeens een doorbraak. Zo vond NRC dat vrouwen eindelijk doorbreken in hun Cultuur Top 100. Oh?:

 3 u3 uur geleden  NRC 21 vrouwen tegenover 67 mannen (=24% vrouw). Noemen we dat tegenwoordig een “doorbraak”?

Gevalletje vertekende waarneming bij een krantenredactie.

Wat te doen? Wat helpt is #lekker tellen en goed kijken naar wat er feitelijk gebeurt. Voelt iets aan alsof vrouwen domineren, maar komen vrouwen niet verder dan maximaal 25% van het totaal? Dan is er geen reden tot angstvisioenen of feestjes. Dan is er veel werk aan de winkel.

Vrouwenhaat en dominantie zijn aangeleerd groepsgedrag

Mannen gaan nu eenmaal de strijd aan met andere mannetjes, om daarna vrouwtjes te domineren. Da’s de natuur! En vrouwtjes vinden dominante mannen juist leuk, ook als ze agressief gedrag vertonen. Doe je niks aan. O ja? Nee. Slecht nieuws voor de gelovigen, die allerlei situaties wensen te verklaren vanuit genen en biologie:  Vrouwenhaat is aangeleerd groepsgedrag, blijkt uit twee studies.

Lekker vlooien schept een onderlinge band bij aapjes.

Zowel apen als mensen blijken bijzonder flexibel in hun gedrag. Zodra de verhoudingen in een groep wijzigen, wijzigen ook de rollen van mannen en vrouwen. Onderzoek naar mensen toont dit beeld:

Within every population, whether we are looking at baboons or humans, there is a range of variation in traits. Some individuals are highly aggressive and seek dominance, whereas others are more content to socialize with their peers. These traits become enhanced or reduced based on the environment in which the population lives.

De mate van agressieve dominantie door mannen bleek van groot belang voor eenieders welbevinden. Als de seksen elkaar in evenwicht hielden, vielen de sociale problemen wel mee. Echter, hoe agressiever en dominanter mannen de aanwezige middelen beheersten en vrouwelijke seksualiteit onderdrukten, des te meer doden en ernstige interne spanningen:

across nations, women’s social and economic empowerment had a strong inverse relationship with the disparity between male and female mortality from both external (direct behavioral) and (behaviorally mediated) internal causes, even when accounting for general economic inequality and the prevalence of polygyny. This study demonstrates the usefulness of an evolutionary framework for explaining contemporary social phenomena and important public health issues.

Dat mannelijke dominantie weinig te maken heeft met biologie en genen bleek ook uit een studie naar een apenkolonie, die werd geteisterd door agressieve mannetjes. De macho apen vochten met andere mannetjes en terroriseerden de vrouwtjesapen. Hun agressie nam vooral angstwekkende vormen aan als een vrouwtjesaap hun seksuele avances weigerde.

De macho apen claimden op een gegeven moment vleesresten uit afvalbakken. De apen met een lagere status konden slechts toekijken. Zij en de vrouwtjes lachten echter het laatst. Het afval bleek verrot en de macho apen stierven massaal. Prompt sloeg de groepscultuur in de apenkolonie radicaal om. De agressie verdween en in plaats daarvan ontstond er een vreedzamer, op samenwerking gebaseerd systeem.

De studie naar deze specifieke apenkolonie signaleerde nog iets anders. De overlevers droegen die cultuur over op nieuwkomers. Zo verlaten pubermannetjes hun eigen groep, en voegen zich bij andere kolonies. Apen die zich bij deze specifieke kolonie voegden, namen de nieuwe gedragsregels over. Ook zij begonnen samenwerkingsgedrag te vertonen en besteedden meer tijd aan elkaar vlooien – een daad die ontspanning teweeg brengt en de harmonie bevordert.

Wetenschap, mensen. Denk hier even aan voordat je in boys will be boys cliche’s vervalt om wangedrag van mannen te rechtvaardigen. Er is niks natuurlijks aan.

Diversiteit is opeens cruciaal als het om mannen gaat

Organisaties weten de adviezen van Talent naar de Top opeens bijzonder goed uit te kunnen voeren, nu het gaat om het vergroten van het aantal mannelijke docenten in het basisonderwijs. Geen woord over ‘ooo, omgekeerd seksisme!’ als opleidingen alleen nog mannelijke studenten op wervingsposters zetten. Geen woord over ‘mannen moeten zich maar aanpassen en beter hun best doen’.

Voelen mannen zich eenzaam tussen al die vrouwelijke collega’s? Het woord ‘gezeur’ schittert door afwezigheid. Nee, mannen hebben iets unieks toe te voegen en iedereen moet z’n uiterste best doen om hun kwaliteiten recht te doen. Met als aanvulling het onuitgesproken ‘want van de kwaliteiten van de juffen moeten we het niet hebben.’

Het gedoe rondom diversiteit in het basisonderwijs biedt fascinerende voorbeelden van de wet van Sullerot, gecombineerd met een flinke dosis Mars en Venusdenken. De wet van Sullerot houdt, kort samengevat, in dat een beroep in belangrijkheid (vergoeding en aanzien) daalt naarmate het door meer vrouwen wordt uitgeoefend. Women Inc illustreerde die geobserveerde wetmatigheid onlangs nog met een infographic over een aangetoonde daling van het salaris met 0,1 procent, voor iedere vrouwelijke collega op de werkvloer.

Je ziet de wet van Sullerot ook terug in artikelen over de ‘feminisering’ van sector X of beroep Y, altijd in de context van negatieve waardeoordelen. Feminisering is ondraaglijk! Het leidt tot ,,tienermeisjesachtige mededogen met zielige diertjes”, waarna je opeens met een Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer zit opgescheept. Kijk uit hoor, want vrouwen rukken op – iiieeek, the horror, the horror!! Vrouw = parttime werken, dus heb je een probleem (want: meer mensen nodig). Als 70% van de studenten geneeskunde vrouw is, moet je je ernstig afvragen of je zenuwachtig moet worden en op hoog niveau bespreken of je nu een probleem hebt, ja of nee. En blijft de rechtspraak wel onpartijdig als de rechter steeds vaker een vrouw is? (Iets waar niemand zich druk over maakte toen de rechter bijna altijd een man was.)

De huidige discourse over het basisonderwijs volgt dit patroon naadloos. Al die juffen leiden automatisch en vanzelfsprekend tot een lagere kwaliteit van het onderwijs. Met al die vrouwen, gepaard gaande aan een lagere status en een lager salaris, kijken mannen wel linker uit om het onderwijs in te gaan. Ze laten de sector steeds vaker links liggen.

Dat mannen het basisonderwijs verlaten is slecht, heel slecht. Want dan hou je vrouwen over. Na dat soort waardeoordelen volgt het Mars en Venusdenken. Waarom is dat zo slecht en negatief? Omdat vrouwen nou eenmaal een bepaalde manier van zijn vertegenwoordigen. En, zoals ex-Opzij hoofdredactrice Cisca Dresselhuys de berichtgeving en de pleidooien voor meer mannen samenvat, dan heb je een probleem:

Allemaal types, die op school maar wat zitten te fröbelen in plaats van goed rekenen te geven, die bang zijn voor een zakelijke aanpak van problemen, die altijd alleen maar praten en nooit eens dóórpakken en ook nog eens te dom of te bang zijn om betere salarissen te eisen…

Want tsja, mannen zijn nou eenmaal anders dan vrouwen, waarbij anders automatisch opgevat wordt als ‘beter’ zodra het om mannen gaat. Zij weifelt en praat. Hij hakt knopen door. Zij kan niet zoveel met drukke jongens, hij begrijpt ze en kan goed inspelen op hun energie. Zij houdt zich aan de regeltjes, hij brengt actie en vernieuwing. Zij neemt haar baan niet zo serieus, met al dat parttime werken en een voorliefde voor knutselwerkjes. Hij heeft ambitie en gáát ervoor. Hij is een voorbeeld voor anderen (o nee, vooral jongens. Meisjes tellen niet). Zij is slecht. Hij is goed!!!!

Gelukkig zorgen kritische analyses van mensen zoals Dresselhuys, en commentatoren bij enkele artikelen, regelmatig voor de broodnodige nuancering. Ze wijzen op de dubbele moraal die uit dit soort verhalen duidelijk naar voren komt:

Marcel M – Ik zie het probleem niet zo. In een nog niet zo heel ver verleden waren de basisscholen, zeker op het platteland, mannenbolwerken waar strenge meesters (of in het katholieke Zuiden, strenge fraters, broeders en paters) grote klassen drilden, geleid door een Bovenmeester (het Hoofd der Lagere School). Ik geloof niet dat de meisjes van toen daardoor beroofd werden van vrouwelijke eigenschappen bij gebrek aan voorbeeldmodellen.

Cornel Klein Amerika West –Martijn Blijleven mag dan toevallig zelf ’n klankbord zijn voor jongens met stoere verhalen over de voetbalwedstrijd: niet alle mannen houden van voetbal; geen argument dus voor de “noodzaak” van mnl. lesgevers. Moeten jongens trouwens nog steeds “stoer” zijn of i.i.g. zo overkomen?

Catherine @Frans_B : hoe denkt U over het feit dat vrouwen nog steeds niet worden gekozen voor de baan omdat het een mannelijk management was -en hoe denkt U er over dat vrouwe al decennia vrijwel overal te maken hebben met een dominante mannen werkkultuur en nog dagelijks te maken hebben met openlijk of verhuld seksisme? vindt U nu de mannen zielig of moeten ze zelf beter leren omgaan met de realiteit?

Laten we het erop houden dat diversiteit bewezen goed is voor een beroep of bedrijf. Daarom is het op zich prima als er aandacht is voor de samenstelling van het lerarencorps op scholen. Maar wat zou het mooi zijn als mensen met dezelfde ijver en met dezelfde complimenten voor hun kwaliteiten en talenten vrouwen steunen in sectoren die nu door mannen gedomineerd worden….

Mannen vertellen vrouwen dat emancipatie af is

Inkoppertje van de week: als twee mannen vrouwen vertellen dat de emancipatie voltooid is, weet je zeker dat die emancipatie nog bij lange na niet gedaan is. Zeker als die over-en-sluiten-boodschap gepaard gaat met kreten als ‘dames, jullie willen zelf niet’, natuur, moederschap, sneren naar feministen, en cirkelredeneringen.

Is de emancipatie van de man eigenlijk al af? Want die hebben het pas zwaar!

Emotioneel beladen termen en verwijten daargelaten rijst de vraag: waarop baseren beide heren hun mening eigenlijk? Ze komen niet verder dan ”de weerbarstige realiteit van de menselijke natuur”, en redeneringen over een situatie die is zoals-ie is omdat het nou eenmaal zo is en zo is het. Ja doei, zo lusten we er nog wel een paar.

Het belangrijkste lijken verwijzing naar ‘de menselijke natuur’. In de praktijk zijn dat vaak codewoorden voor dé aard van dé man en dé vrouw. Zo ook hier. Laten we de verschillen koesteren, kraait het tweetal. Laten we ”de inschatbare waarden van onbetaalde moederzorg” niet in twijfel trekken. Nee, stel je voor! Plus, vrouw = moeder. Logisch!

Niet zo vreemd dat de mannen die een natuurlijke orde koesteren waarin zij de plannen maken, en vrouwen het eten,  bijzonder laatdunkend doen over de gedegen onderzoeken van Justine Ruitenberg en Wil Portegrijs, die onder andere belangrijke bijdragen levert aan de tweejaarlijkse emancipatiemonitor. Deze beide wetenschapsters wijzen terecht op de invloed van sociale normen op de mogelijkheden van vrouwen.

Ruitenberg en Portegrijs staan daarin absoluut niet alleen. Vrouwen worden tot op de dag van vandaag heel anders beoordeeld dan mannen, vaak in hun nadeel, en het Mars en Venus gedoe over ‘de natuur’ van mensen versterkt die situatie. Dat resulteert in situaties waarin vrouwen gesaboteerd worden, of zichzelf saboteren. Zodoende opereren mannen en vrouwen absoluut niet in een gelijk speelveld.  Zie niet alleen de Emancipatiemonitor, maar ook boeken als Vrouwen en Ambitie van Anna Fels, Women Don’t Ask van Linda Babcock en Sara Laschever, Waarom we allemaal van Mars komen, van Cordelia Fine, en vele, vele andere studies.

Daarnaast is het pijnlijk wat de beide Leidse onderzoekers niet noemen. Ze hadden op z’n minst kennis moeten nemen van het onderzoek van Marieke van den Brink naar de manier waarop universiteiten hoogleraren benoemen. Haar gedegen analyse van sollicitatieprocedures toonde glashelder aan dat een ons-kent-ons mannenkring mannen bevoordeelde, en vrouwen letterlijk niet zag staan. Boomsma en Price willen daar waarschijnlijk niets van weten. Stel je voor dat ze academisch succes krijgen, en dat ze daarbij in hoge mate voordeel hadden van hun sekse. Onverteerbaar, dus negeren die hap.

Tot slot bejubelen de beide Leidse onderzoekers-in-spe de onbetaalde moederzorg, maar daarmee stippen ze ongewild nog een pijnpunt aan. Of twee eigenlijk. Ten eerste: werkgevers discrimineren zwangere vrouwen massaal door ze te ontslaan, op een zijspoor te zetten, of door ze om te beginnen niet eens aan te nemen. Alleen al om die reden kan de emancipatie nog lang niet af zijn. Ten tweede: waarom al die nadruk op moederschap? Vanwaar die curieuze afwezigheid van mannen en het vaderschap?

Kortom, heren: gezakt. Doe asjeblieft je huiswerk voordat je een grote broek aantrekt. En NRC: door clickbait te publiceren kun je je cijfers misschien tijdelijk opkrikken, maar uiteindelijk gooi je het predikaat ‘kwaliteitskrant’ te grabbel.

UPDATE: via de Volkskrant meer kritiek op de twee Leidse promovendi en hun vreemde betoog. Zie hier en hier.

Miss Marketing staat vol onzin

Wat bezielde de toch wel respectabele uitgeverij Wolters Kluwer om in zee te gaan met Mabel Nummerdor en Mijke de Vette? Beide dames tikten een boekje over vrouwen en hoe je zo veel mogelijk spullen aan ze kunt verkopen. Op zich slim, want vrouwelijke consumenten vormen een onderbenutte bron van inkomsten. Vervolgens verzandt het geheel echter in Mars en Venus-theorieen die aantoonbaar nergens op slaan, en misbruik van de kleur roze. Waarom, o waarom?

De cover voor hem en voor haar geeft meteen weer hoe conservatief seksistisch de auteurs bezig zijn.

Het boek kreeg gemengde recensies, maar brengt mensen helaas toch op ideeën. Zoals communicatie adviseur Maaike van Dijk-Bokkers:

Wat ik erg vervelend vond, waren de spel- en stijlfouten in het boek, waar ik als communicatieadviseur erg lastig doorheen kon lezen. Maar ondanks dat, is dit een interessant boek waar ik zeker ideeën uit ga gebruiken. Omdat ik weet dat vrouwen inderdaad toch echt anders beslissen dan mannen, en die kans mag niemand laten liggen!

Welke ideeën zijn dat dan? Onder andere dat vrouwen psychologisch gezien heel anders in elkaar zouden zitten dan mannen, met veel verwijzingen naar de oertijd. Zo worden vrouwen volgens Nummerdor en De Vette onder andere evolutionair gedreven om relaties centraal te stellen en zo hun overleven te bevorderen. Zou dat voor mannen in de oertijd niet gelden? En hoe weten de auteurs zoveel van vrouwen in de prehistorie? Wetenschappers stellen zich in de regel veel terughoudender op, omdat onze kennis over de oertijd te beperkt is om zulke grandioze uitspraken te doen.

De auteurs ontwikkelen echter een heel model, Feminine Sparks, vanuit de veronderstelling dat vrouwen anders zijn dan mannen. Wat jammer voor hen dat deze overtuiging wetenschappelijk aangetoond nergens op slaat:

From empathy and sexuality to science inclination and extroversion, statistical analysis of 122 different characteristics involving 13,301 individuals shows that men and women, by and large, do not fall into different groups. In other words, no matter how strange and inscrutable your partner may seem, their gender is probably only a small part of the problem.

De bronvermeldingen laten zien waardoor het komt dat Nummerdor en De Vette hun model baseerden op ongefundeerd drijfzand. Ze raadpleegden voor hun tekst geen wetenschap, maar populaire neuroseksistische boekjes uit de Mars en Venus school. Zoals ‘waarom mannen niets onthouden en vrouwen niets vergeten’, en ‘waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen’. En natuurlijk de meester zelf, Gray en zijn Mannen komen van Mars boek, waar veel van deze mythes vandaan komen.

Nummerdor en De Vette lazen dit boek duidelijk niet.

Deze bronnen gebruiken is om drie redenen problematisch. Ten eerste: door dit soort mythes te herhalen dragen de auteurs bij aan de instandhouding van ongelijkheid:

Popular renderings of neuroscience legitimise longstanding cultural values and beliefs about men’s and women’s social roles, grounding them in ‘truth’ and ‘fact’. Neuroscientific knowledge, it has been shown, carries authority and shapes people’s perceptions of truth. In the oft-quoted psychological study by Skolnick-Weisberg and colleagues (2008), participants were less likely to spot incorrect psychological explanations to problems when impressive-sounding neuroscientific information was introduced. [..] Linking socially and culturally produced differences to biology justifies and legitimises social inequalities. If men and women are biologically destined to fulfill particular socio-cultural roles, then discrepancies in access and representation are less important; power and labour imbalances in the home are justified; and, those whose gendered identity or embodiment (that is, those who identify as transsexual, transgender or intersex) fall outside strictly defined gender binaries, have their own body (and brain!) to blame, not the society that produces and governs these norms.

Nummerdor en De Vette negeren dit alles. Ze herhalen de stereotiepe Mars en Venus denkbeelden. Op basis daarvan krijgt die o zo hooggeachte, want over geld beschikkende, vrouwelijke consument, een ‘prinsessenbrein’ toebedeeld. Dan krijg je probleem nummer 2: minachting voor vrouwen. Wil je vrouwen namelijk goed benaderen en iets verkopen, dan moet je je strategie aanpassen aan dat prinsessenbrein. De auteurs omschrijven dat op pagina 69 als volgt:

De hersenen van een vrouw zijn te vergelijken met een Amsterdamse loft aan de gracht. Het is niet groot, maar alles is aanwezig in een grote open ruimte. [..] Overal liggen werkspullen en fotoboeken vol herinneringen. Eigenlijk is het gewoon een ongeregeld zooitje.

Toe maar! Beledigen van de doelgroep, altijd een fijne verkoopstrategie.

Dit boek lazen ze ook niet. Dat zou namelijk hun marketingmodel totaal onderuit halen.

Ten derde leidt het citeren van dubieuze bronnen tot een herhaling van onbewezen ‘feiten’. Het boek wemelt daardoor van de aantoonbare onzin. Zo herhalen de auteurs bij het stukje over communicatie bijvoorbeeld de mythe dat vrouwen drie keer zoveel zouden praten als mannen. Helaas voor het duo is dit een claim die grondig onderuit is gehaald. Taalkundige Mark Liberman kwam erachter dat auteurs dit ‘feit’ van elkaar over schrijven, zodat de bewering keer op keer opduikt. Geen enkele auteur verwees naar een oorspronkelijke wetenschappelijk onderzoek. De wél bestaande onderzoeken laten nauwelijks verschil zien. Mannen en vrouwen praten ongeveer evenveel.

Uiteindelijk kon Liberman de bewering terug volgen tot 1993, met een mogelijke voorloper uit 1987. De bron bleek een pamflet van conservatieve Amerikaanse huwelijkscoaches uit de Christelijke hoek. Die probeerden de dames ervan te overtuigen dat ze het op moesten geven om een zekere mate van emotioneel welzijn in hun huwelijk te vinden, want meneer de holbewoner wil toch niet met ze praten.

Waarom duikt die valse claim dan toch iedere keer weer op? Webmagazine Slate vermoedt dat seksistische vooroordelen een rol spelen:

So why do people so readily believe women talk more? Part of the problem is that our prejudices distort our observations about reality. Consider that most Americans overestimate how much of the population is gay by a factor of 5 and overestimate how much of the population has illegally immigrated here by a factor of 6 or 7. They also overestimate what percentage of the population is on welfare. Traditional gender roles demand that women should be the listeners and not the speakers, so a woman who speaks as much as a man comes across as talking ‘too much’.

Tenenkrommend dat Nummerdor en De Vette zulke vrouwonvriendelijke onzin herhalen en proberen te verkopen als een handig weetje om betere marketingtechnieken te ontwerpen. Hun Feminine Sparks model hangt aan elkaar van conservatieve denkbeelden over dé man en dé vrouw, gesymboliseerd door het vrije gebruik van de kleur ‘roze’ en termen als ‘prinsessenbrein’ en ‘evanomics’. Dat laatste woord klinkt stoer, totdat je tot je door laat dringen dat dit komt van Eva, de vrouw die de ondergang van de mensheid veroorzaakte. Ze werd daarvoor in de bijbel al gestraft, en haar aandeel in de zondeval was voor Christelijke mannen eeuwenlang de stok om haar mee in de hoek van verderfelijke zondares te meppen.

Dit boek ontbreekt ook bij de bronvermelding, want als je dat leest stort Miss Marketings gedeelte over communicatie in.

Vooroordelen vormen zodoende de basis voor meer vooroordelen, om marketingtechnieken te ontwerpen die uitgaan van deze vooroordelen en de vooroordelen daardoor versterken. De vicieuze cirkel is rond. Miss Marketing is een enorme misser en de Zesde Clan hoopt vurig dat mensen zich niet laten verleiden tot het opvolgen van de ongefundeerde adviezen die erin staan. De vrouwelijke consument verdient echt beter.

BONUS: je ziet nog duidelijker hoe reclamemensen vrouwelijke consumenten benaderen, als je kijkt wat er in het omgekeerde geval gebeurt. Wat als ‘vrouwelijke’ producten’ letterlijk aan de man gebracht moeten worden?

Reclamejongens geven lesje Mars en Venus

Tienduizenden mensen kregen ‘m 27 november onder ogen, de commerciële bijlage ‘Man, de routekaart vanaf Mars’ in gratis krantje Spits. De Zesde Clan spitste natuurlijk haar oortjes. Wat hebben de reclamemakers ons vrouwen te zeggen over De Man?  De voorpagina geeft alvast een hint. Het Mars en Venus denken viert hoogtij. Plus: ‘Gedold worden door een meisje kan natuurlijk niet’. Aldus cabaretier Ruben Nicolai.

Ruben sloeg daarmee meteen een deuk in onze hoopvolle, leergierige openheid. Wij dachten dat het ging over man en vrouw, maar nee, wij zijn meisjes. En wij moeten het niet in onze hoofdjes halen om met mannen te dollen. Tegelijkertijd vertelt schrijfster en bladenmaakster Xenia Kasper ons op pagina 2 dat wij meisjes toch dollen met mannen, ook al willen we dat niet. Want we zijn heel complex. Daardoor hebben mannen het best wel moeilijk, want ze zijn anders en begrijpen ons niet, kunnen ons niet inschatten. Arme mannen!

Wat moeten we doen om dit leed te verzachten? Op pagina 4 komt een expertpanel, bestaande uit een fotomodel, een DJ en een soort van vaag bekende televisiepersoonlijkheid, ons meisjes tegemoet. ‘Beheers je en probeer hem niet te veranderen’ vertellen deze vrouwen. ‘Leer dus te leven met zijn irritante schoonmaakzucht, rondslingerende stinksokken of zijn openbare dronkenschap’, verduidelijkt Lauren Verster. Je houd je man gelukkig door hém alle ruimte te geven, lekker te koken, belangstelling voor hém te tonen en een goede moeder te zijn voor de kinderen. O, en er altijd goed uitzien natuurlijk.

Wacht even, dus hij hoeft niks, kan zijn eigen goddelijke gang gaan, en zij krijgt een heel lijstje met doe dit juist niet en dat juist wel? Dat klinkt als aanpassen en allerlei gedrag veranderen. Waarom moet zij wel veranderen en hij niet? En wat is dat voor truc, vrouwen gebruiken om vrouwen terug in hun hok te krijgen? (Oh, wacht…)

Verderop in de bijlage neemt de verwarring nog toe. Want nadat de een na de ander zegt dat mannen zo anders zijn dan vrouwen, leest De Zesde Clan even verderop in dezelfde bijlage dat mannen en vrouwen helemaal niet zo van elkaar verschillen. Beide seksen hebben hetzelfde talent voor altruïsme, stelt filosoof en natuurkundige Stefan Klein. En Ruben Nicolai vindt dat humor niet slechts voor één van beide seksen is weggelegd. ‘Ik ken heel veel vrouwen die minstens net zo geestig zijn als mannen’.  In de zaal ziet hij man en vrouw om dezelfde grappen lachen.

Heeeej, dat klinkt best positief, waarom geeft de voorpagina ons meisjes er dan van langs met dat ‘gedold worden door een meisje’ citaat? Nou, dat komt omdat Ruben meedeed met De Jongens tegen De Meisjes, een programma gebaseerd op ‘het eeuwige onbegrip’ tussen de seksen. Het ging om het onderdeel sport, en daar had Ruben als man opeens iets te bewijzen. ‘Kijk, m’n vrienden vinden alles goed, maar gedold worden door een meisje, dat kan natuurlijk niet…. Gelukkig won ik met rennen.’

Zijn vrienden waren die mening toegedaan, aldus Ruben, maar daarom werd het voor hem blijkbaar ook een punt. Sociale controle, leert De Zesde Clan hieruit. Ook op een ander moment in het interview leren vrouwen dat ze zich maar beter aan hun sekserol kunnen houden. Dan zegt Ruben: ‘Alleen vrouwen die soms een grappige man proberen te zijn, zeg maar one of the guys proberen uit te hangen, die vind ik nooit zo grappig’. Huuuuu, manwijven!!!! Nee, vrouwen kunnen het beter houden op er goed uit zien, lekker koken en een goede moeder zijn, en vooral heel veel ruimte geven aan mannen en belangstellend luisteren naar wat ze te vertellen hebben.

Uit wiens koker komen al die artikelen eigenlijk? Van Smart Media Publishing, blijkt uit het colofon. Van hoofdredacteur Jerry Huinder (man), en broodschrijvers Harmen Lustig (man), Roberto Lobosco (man) Wesley Meijer (man) en verrek, een vrouw? Hanne Reus. Die kon in haar uppie nooit de dominante redactiecultuur bijsturen. Als team wisten ze minstens vier bekende vrouwen te strikken, om ons complexe meisjes onder de neus te wrijven dat we die arme jongens vooral veel ruimte moeten geven, want ze hebben het al zo moeilijk, en als ze dan ook nog hun eigen stinksokken moeten oprapen is het einde echt zoek.

Lesje geleerd. Dank, Smart Media!

Elsevier verklaart de wereld

Ah, daar gaan we weer. Omdat mannen en vrouwen in de oertijd dit of dat deden, ligt dat voor eeuwig vast in de hersenen, en dus heb je een mannen en een vrouwenbrein, en toevallig zijn die breinen goed in precies die dingen die we anno 2012 verwachten van ‘echte’ mannen en ‘echte’ vrouwen. Het rijtje eigenschappen kunt u zelf invullen, want we zijn allemaal getraind in het aannemen van het roze en blauwe keurslijf. Deze keer is het weekblad Elsevier die een neurowetenschapster volop ruimte geeft om dit type denkbeelden te verkondigen. Het verschil tussen man en vrouw verklaard, schreeuwt de cover. Nou nee.

Blijkbaar kunnen wetenschappers van de Mars en Venus universiteit tijdreizen. Want ze beweren exact te weten hoe mannen en vrouwen in de oertijd leefden. Wat ze precies deden, dat het om heel verschillende werkzaamheden ging, en dat er dús verschillende hersenen ontstonden. Opvallend, want andere wetenschappers bezitten die kennis niet. Als ze eerlijk zijn en kritisch onderzoeken wat écht op een wetenschappelijk verantwoorde wijze bewezen kan worden, eindigen ze met enorme onwetendheid. Meer vragen dan antwoorden. Daarmee valt de basis voor zulke mannen- en vrouwenbrein theorieën meteen weg. Maar daar hoor je Elsevier niet over.

Daarnaast vertellen die neurowetenschappers in de media wel vanalles, maar op het gebied van de hersenen zie je hetzelfde fenomeen als bij onderzoek naar de steentijd. Er is veel, heel veel, wat we niet weten over de hersenen. Iedereen die doet alsof-ie alles al weet over man en vrouw, verkondigt sappig nieuws waar tijdschriften graag op inspringen in deze onzekere tijden. Maar het zijn hypothesen en mogelijke verklaringen, geen vaststaande feiten. Grote kans dat we het hoofdartikel van Elsevier nummer 31 over vijftig jaar even belachelijk vinden als theorieën dat je het van masturberen aan je ruggemerg krijgt.

Als de redactie van Elsevier iets breder had rondgekeken voordat ze op hun cover gingen blaten over mannen en vrouwenbreinen, hadden ze dat dat zelf ook al kunnen weten. En misschien afgezien van boude uitspraken over dé man en dé vrouw.

Richardson pleit voor beeld van man en vrouw als mens

Het zoeken naar verschillen tussen mannen en vrouwen is te vaak het doel op zich van wetenschap. Vervolgens verkopen die verhalen goed, omdat ze inspelen op bestaande rolpatronen. Maar als je genen van mannen en vrouwen vergelijkt, vallen vooral de overeenkomsten op, benadrukt professor Sarah S. Richardson van de universiteit van Harvard.

Menselijke genen, het lijkt wel abstracte kunst….

Richardson houdt zich bezig met de geschiedenis van de wetenschap en Vrouwen, Gender en Seksualiteit. Terugkijkend naar het verleden valt haar op dat wetenschappers al eeuwenlang proberen om verschillen te verklaren danwel goed te praten door een beroep te doen op de biologie. De echte man heeft dit, de echte vrouw dat…Steeds opnieuw haalden nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen hen in. Geen nood, dan lokaliseerden ze de verschillen tussen de seksen gewoon in een ander lichaamsdeel:

What really determines sex? A look back in history reveals that scientific advances keep changing the answer. In the 16th century, scientists believed that differences in blood were the cause. The pelvis was the culprit in the 18th century. By the 19th century, scientists shifted focus to the skull, then to the brain and, in the 20th century, to hormones. Now, scientists believe that sex differences lie in the human genome.

Het is de vraag of dit dan het eindstation is. Misschien denken we over vijf jaar wel weer wat anders. Bestudeer je het menselijke genoom, zoals Richardson doet in haar boek “Sex Itself: Male and Female in the Human Genome”, dan vallen vooral de overeenkomsten op:

Even when sex differences are discovered in the human genome, the differences are generally extremely small and insignificant in terms of biological impact. Furthermore, findings of difference are rarely replicated more than once in  scientific research: only a handful of “sex difference” claims have met this bar. For this reason, Richardson argued that we must critically examine genetic claims of difference between women and men to avoid reproducing errors and biases of sexual science of the past.

Richardson sluit zich met dit boek aan bij een stroming die al langer protesteert tegen de manier waarop biologie misbruikt wordt om mannen en vrouwen in nauwkeurig bepaalde keurslijven op te sluiten, die toevallig bijna geheel overeenkomen met sekse stereotypen uit de jaren vijftig. Tot die stroming behoren mensen zoals Cordelia Fine en Rebecca Jordan-Young.

De Zesde Clan zou er een lief ding voor geven als mensen zoals Angela Crott, Wim Kuipers en broodschrijvers van dagblad Trouw dit soort feiten eens tot zich door zouden laten dringen. Dat deze mensen kennis zouden nemen van studies waaruit bijvoorbeeld blijkt dat meisjes net zo goed in wiskunde kunnen zijn als jongens, mits het culturele klimaat hen daar ruimte voor geeft. Misschien kan het debat dan wat meer… goh, inderdaad, wetenschappelijker en inhoudelijker gevoerd worden. Want:

While many previous scientific claims to explain sex differences were proven false, this does not imply that women and men have no meaningful genetic differences. But to produce good science, Richardson argued that scientists must critically examine their results while keeping in mind the failures of earlier work on sexual differences. In particular, she contends that by assuming an X- and Y- chromosome sex binary, we neglect the variation that occurs within each sex as well the overlap between the sexes.

Verder lezen? Ascha ten Broeke geeft een goede populair wetenschappelijke inleiding in Het Idee M/V. Dit boek van professor Deborah Cameron is ook een absolute aanrader:

Zelfvertrouwen legt meer gewicht in de schaal dan gender

Moeilijke opdracht doen? De mate van zelfvertrouwen blijkt veel beter te voorspellen of iemand slaagt of niet, dan iemands sekse. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek, gepubliceerd in het vakblad Archives of Sexual Behaviour.

De boodschap is duidelijk… Gender is hard werken!

Wetenschappers lieten mannen en vrouwen een rotatietest doen. Dit is een standaard test om ruimtelijk inzicht te meten. Normaal gesproken iets waar mannen beter in zijn dan vrouwen, en dat ‘weten’ we allemaal. Onderzoekers Zachary Estes and Sydney Felker zagen echter dat zelfverzekerde vrouwen de test even succesvol deden als mannen. Zelfvertrouwen laat verschillen tussen man en vrouw bijna geheel verdwijnen.

Ze signaleren dat hun studie niet de eerste is die uitwijst dat verwachtingen, culturele omstandigheden en/of stereotiepe beelden de prestaties van mensen beïnvloeden. De Zesde Clan heeft in het verleden al eerder aandacht besteedt aan zulke onderzoeken. Zo merkten wetenschappers dat vrouwen uit twee Indiase dorpen heel verschillend presteerden bij testjes waar wiskundig inzicht voor nodig is. Waar vrouwen gemarginaliseerd werden en weinig opleiding kregen, deden mannen het veel beter dan vrouwen. In het naburige dorp, waar vrouwen wél status hadden en onderwijs kregen, bleven genderverschillen nagenoeg achterwege:

Among the male-dominated Karbi, men were 36% faster at solving the block  puzzles than women. But about a third of the overall difference was attributable  to the greater education received by the boys among the Karbi, and the rest  seemed to be linked to other cultural differences. Among the Khasi, the difference between men and women was so small that it  was not statistically significant. “This study tells us that culture does  matter,” says Hoffman. “What makes [it] unique is that we can control for  biology.”

Ook de universiteit van Colorado liet genderverschillen als sneeuw voor de zon verdwijnen. De universiteit liet studenten voor aanvang van hun studie exacte wetenschappen een kwartier lang schrijven over de normen en waarden die zij zelf belangrijk vinden. Bij een controlegroep moesten studenten schrijven over een norm of waarde in het algemeen. Nadat de studenten aan hun opleiding begonnen, bleef een verschil tussen de seksen zichtbaar bij de controlegroep. Bij de groep die over de eigen waarden schreef, presteerden mannen en vrouwen juist gelijk.

De onderzoekers denken dat dit komt omdat mensen alleen bij de eerste schrijfoefening bevestigd werden in hun eigen persoonlijkheid. Ze stonden daardoor steviger, en met name vrouwen deden het dan veel beter in een studie die algemeen geldt als een mannenaangelegenheid. Enfin, voor wie meer wil weten: wetenschapster Cordelia Fine schreef een prachtig boek over man, vrouw en dat we allemaal van de planeet aarde komen.

Chrome toevoeging zorgt voor omgekeerde wereld

Eén van de beste methoden om seksisme in teksten zichtbaar te maken is het woord vrouw vervangen door iets anders, zoals het woord neger, jood, of man, en dan te kijken hoe het klinkt. Klinkt het racistisch of gewoon idioot? Dan was de oorspronkelijke tekst hoogstwaarschijnlijk seksistisch of idioot. Je kunt deze techniek nu nog makkelijker toepassen, meldt webmagazine Jezebel.

Een slimme vrouw heeft namelijk een Google Chrome applicatie gemaakt, die de woorden voor je omdraait. Vrouw wordt man, man wordt vrouw, etc. Een heuse genderomkering. Danielle Sucher bouwde de applicatie met een duidelijk doel voor ogen:

When it’s installed, everything you read in Chrome (except for gmail, so far) loads with pronouns and a reasonably thorough set of other gendered words swapped. For example: “he loved his mother very much” would read as “she loved her father very much”, “the patriarchy also hurts men” would read as “the matriarchy also hurts women”, that sort of thing. This makes reading stuff on the internet a pretty fascinating and eye-opening experience, I must say. What would the world be like if we reversed the way we speak about women and men? Well, now you can find out!

De resultaten in de Engelse taal zijn hilarisch en verontrustend. Neem bijvoorbeeld het populaire mars en venus denken, de manier waarop iemand als John Gray over mannen en vrouwen schrijft, en kijk wat er gebeurt als je het omkeert:

“We need to talk.” For a woman, few words are as menacing as those four — especially when a man is the one saying them and she’s on the receiving end. Those four words can mean only two things to women: either we did something wrong or, worse, you really literally just want to talk.

Inderdaad, een horrorfilm is er niks bij 😉