Tag Archives: mannelijke held

Fenomeen ‘vrouwen in de koelkast’ tiert welig

Eeeeeeeen ja hoor, daar treft weer een vrouwelijk personage een gruwelijk lot, zodat de mannelijke held Emoties met hoofdletter E kan uiten. Het fenomeen heet Women in Refrigerators, oftewel Vrouwen in Koelkasten. Gail Simone bedacht de term na het lezen van een comic waarin superheld The Green Lantern letterlijk zijn vriendin, eh, hoe heet ze ook weer, dingetje, dood in de ijskast aantreft. Dit vrouwvijandige cliché staat opnieuw in de belangstelling vanwege een niets ontziende supercut van verhalen die dode en verminkte vrouwen gebruiken om de man meer diepgang te geven

De mannelijke schurk martelt een vrouw dood en laat haar lijk achter voor de mannelijke hoofdpersoon, zodat die weer genoeg stof heeft voor zeshonderd nieuwe verhaallijnen.

Het is net als dat spelletje waarbij je alle blauwe auto’s op de snelweg telt. Ze reden al die tijd rond, maar pas als je specifiek kijkt zie je ze opeens overal. Zo ook met het fenomeen ‘de vrouwen in de koelkast‘. Ze waren er allang, maar de supercut maakt volgens journalist Katie Rife pijnlijk duidelijk hoe vaak auteurs, regisseurs en tekenaars vrouwen gebruiken als voorwerpen die de mannelijke personages dienen.

Net als met andere stereotiepe verhaaltechnieken staan strips niet op zichzelf. Ze passen bij een wereld die vrouwen reduceert tot voetnoten in het verhaal van mannen, veelal blanke mannen. Die praktijk uit de realiteit dringt door tot kunstzinnige en creatieve uitingen, zoals strips. Maar ook films, en tegenwoordig benoemen zelfs boekenrecensenten het fenomeen.

Zo valt op dat Lev Grossman in zijn Magiërs-trilogie volop gebruik maakt van dit cliché. Dat doet afbreuk aan zijn verhalen, want voor een hippe, zelfbewuste versie van het fantasygenre valt Grossman opeens wel heel erg terug op ouderwetse stereotypen. Daarnaast geeft het ook een dubieuze boodschap af, stelt recensent Sady Doyle:

It’s not just that it’s an epic Hero’s Quest narrative centered entirely around a white, straight guy. It’s the absence of a female lead who can make it through even one entire installment of the trilogy without being killed, raped or otherwise horrifically traumatized to fuel that guy’s arc. […] Taken as a trend, it indicates that women are disposable, and that men’s emotions are more important than women’s bodies and lives.

De supercut laat duidelijk zien hoe de mannelijke held verder kan, terwijl de vrouwelijke personages in het stof bijten. En hoe. De opsomming van vrouwen in koelkasten doet een brede greep uit allerlei films, maar slaat er noodgedwongen vele over. Neem de meest recente Thor film. Rene Russo speelt Frigga, Thor’s moeder en Odin’s echtgenote. Voor haar geen bijzondere krachten of een schijndood of wat dan ook. Nee, iemand steekt haar met gemak neer en punt. Op naar de emotionele uitvaart waar alle mannelijke helden, Odin voorop, hun emoties kunnen tonen en met hernieuwde grimmigheid verder vechten. Tenenkrommend.

Anderen noemen de eerste drie Star Wars films als afschrikwekkend voorbeeld. Anakin’s moeder en Anakin’s partner sterven beiden een eenzame dood, zodat de Held genoeg redenen heeft om over te lopen naar de Duistere zijde en Darth Vader te worden. Kots. Uiteraard bekritiseren feministen dit fenomeen niet zonder ook met suggesties voor oplossingen te komen (want woede is eng, woedende feministen zijn nog enger, dus woede, hou je aan de regels!). Zoals:

Don’t erase/obliterate female characters to give their male counterparts depth — just give men depth in the first place. And so, I propose a radical suggestion: let’s give female characters more to do than cause the male protagonist boners and/ or tears. My guess is that fewer of them will be raped/tortured/murdered as a result.

Lijkt De Zesde Clan een hele goeie…. Waarbij we graag aanvullen: in het leven van alledag zou het ook fijn zijn als vrouwen gezien worden als mensen die er toe doen.

Games: het hulpeloze wicht deel 3

Anita Sarkeesian publiceerde deel drie van haar reeks over het stereotype van het hulpeloze wicht in computerspelletjes! Na een eerste verkenning van dit teveel voorkomende cliché, besteedde ze in deel 2 aandacht aan de duistere uitwassen. Zoals sterven om de mannelijke held meer diepgang te geven. Of moet de held haar zelfs eigenhandig doden, omdat ze anders in een monster verandert of op een andere manier ondraaglijk moet lijden. Hoe loopt het af? Beleef het mee in deel 3, waarin we onder andere kennis maken met rolomkeringen (zeldzaam) en ironisch seksisme (volop aanwezig):

De video zorgde zoals altijd weer voor veel discussie. Zie onder andere de commentaren op deze site. Niet alle, maar wel veel van deze commentaren, geven blijk van een problematische houding. Teveel mensen vinden een feministische analyse onverteerbaar. Feminist Philosophers vatten de stand van zaken als volgt samen:

If I understand this argument correctly and charitably, it is something like this: Yes sexism exists, but if someone wasn’t explicitly trying to be sexist, they deserve a cookie and not condemnation. [suppressed premise: Because not f***ing up is hard. And public disapproval makes us feel negative. And sexism makes us feel negative. And aren’t we trying to get rid of things that make us feel negative?] (Okay maybe that wasn’t so charitable. But accurate, I think.) Takeaway ‘lesson’ from both of these stories:  Cookies and niceness–as opposed to actually doing the hard work of swallowing one’s pride and working to fix the problem–are the better ways to approach sexism.

De kritiek op seksisme blijft echter komen, omdat het seksisme aanhoudt. Langzaam aan beginnen door de aanhoudende druk hier en daar veranderingen op te treden. Zo veranderen seksisme-ontkenners soms van mening. Lees bijvoorbeeld dit interview met Jim Sterling, invloedrijk in de gamegemeenschap, en iemand die ironisch seksisme gebruikte totdat hij in ging zien dat computerspelletjes echt een vrouwenprobleem hebben, en dat hij daar aan meewerkte. Hij veranderde van houding en gedrag, en besteedt nu bijvoorbeeld aandacht aan de manier waarop producenten vrouwelijke hoofdpersonen elimineren. Complimenten.

Daarnaast zetten producenten zich in om vrouwelijke personages een volwaardige plek in computergames te geven. Zo maakt The Last of Us een goed begin met het aanpakken van seksisme in videospelletjes. En krijgt de nieuwste aflevering in de reeks Bioshock voor het eerst een speelbaar vrouwelijk personage. In Vancouver vond bovendien een evenement plaats om in twee dagen een geheel nieuw spel te ontwerpen, zonder te vervallen in stereotiepe rolpatronen. Zelfs zakenblad Forbes gaf inmiddels toe dat seksisme een serieuze discussie verdient. Vooruitgang….

Stereotypen in computerspelletjes: het hulpeloze wicht

Anita Sarkeesian van Feminist Frequency kreeg er ongenadig van langs toen ze een plan aankondigde voor een serie over vrouwelijke personages in computerspelletjes. Ze zette echter door, zamelde genoeg geld in, en voilà, ondanks nog meer kritiek (zoals: ze had het werk voor niks moeten doen!) zag de eerste film het levenslicht. Wie liever leest: de uitgeschreven Engelse tekst staat hier.

Het vergde moed om deze video te maken en te tonen. Wie zich afvraagt ‘goh, waarom geven vrouwen hun mening niet zo snel in het openbaar’, moet misschien even stil staan bij de opeenvolgende golven van op de persoon gerichte agressie. De haat barstte los, nog voordat Sarkeesian ook maar 1 filmpje had gemaakt. Het idee opperen was al genoeg reden voor bedreigingen en beledigingen:

This wasn’t about trying to have a reasoned, even passionate debate about her views on games, this was about telling a woman that she was not allowed to have an opinion on the matter. The mere idea that she might express an opinion about the way that women are portrayed in games is apparently so abhorrent to some people that they felt that the only appropriate way to respond was to take away her voice. If they couldn’t intimidate her into silence with threats of sexual violence and online harassment then by cracky they were going to try to sabotage any attempt to make this happen.

Sarkeesian ging er desondanks goed voor zitten. Als eerste analyseert ze het stereotype van’het hulpeloze wicht’. Videospelletjes wemelen van zulke zwakke vrouwen. Ze zit gevangen, enge kerels bedreigen en ontvoeren haar, de mannelijke held moet haar redden!!!! Dit stereotype reduceert vrouwen tot bezit. Ze is een prijs die de man kan winnen, een schat die hij moet vinden, een reden om aan een avontuur te beginnen. Zelf speelt de vrouw echter geen actieve rol. Zij verliest aan macht en handelingsvrijheid, zodat de mannelijke held kan schitteren.

Het zijn geen incidenten. Keer op keer krijgen vrouwen geen plek in het verhaal. Dat heeft gevolgen in de praktijk. Want keer op keer zien dat vrouwen hulpeloos zijn, nestelt zich tussen de oortjes. Het maakt de wereld vijandiger voor meisjes (en vrouwen). Neem bijvoorbeeld een gebeurtenis op school, waarbij het dochtertje van een blogster een spreekbeurt hield over elven:

A couple first grade boys yelled out, “Stupid! Boring!” The boys wanted to be clear that they wouldn’t be interested in something as uncool and girlie as fairy, Fairies, are sadly, on eof the few images we can find in our culture of magical females. Unfortunately, the boys’s reaction isn’t a rare reaction when girls show and tell “girl” stuff. How’s that for an early lesson in public speaking? What if fairies flew out of the Pink Ghetto? What if kids saw fairies go on exciting adventures in narratives marketed to all kids? What if fairies didn’t look coy, with short skirts and shy smiles? What happens when kids learn, from the moment they exit the womb, that there are girl toys and boy toys, and that girls are less important than boys? How does it affect who our kids grow up to be?

Dus je ziet, computerspelletjes, films, verhalen in het algemeen, het gaat over ons en het vertelt ons iets over hoe het hoort. Die boodschap is tot op de dag van vandaag: meisjes, blijf in je hok. Jongens, voel je vrij om meisjes te minachten en de wereld te veroveren. Dat is niet handig voor een goede persoonlijke ontwikkeling.