Tag Archives: loopbaan

Mannen profiteren van de glazen lift

Mannen worden volgens Van Eck vaker gevraagd voor leidinggevende en beleidsfuncties in het onderwijs en ze worden eerder gekozen als ze er op solliciteren. “Mannen in het basisonderwijs, dat wordt toch vaak als bijzonder gezien en dat geeft ze net een streepje voor op andere kandidaten.”

Dat schreef de NOS in een artikel over mannen in het onderwijs. De omroep interviewde onder andere Edith van Eck, senior onderzoeker van het Kohnstamm Instituut. Wat zij beschrijft noemen feministen de glazen lift: de structuren en opvattingen die ervoor zorgen dat mannen baat hebben bij hun sekse om in het werk vooruit te komen. En dat gebeurt niet alleen bij mannen in het onderwijs.

Onlangs kon het brede publiek kennis maken met nieuw onderzoek dat het bestaan van deze glazen lift bewijst. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Financieel Dagblad wijst uit dat recruiters mannen veel vaker benaderen dan vrouwen, ongeacht de sector op de arbeidsmarkt. Het nieuws haalde alle landelijke media.

Maar het is geen nieuws. Intermediair schreef twee jaar geleden al over de voorkeur voor mannen (- en vroeg in één adem door wat vrouwen moeten doen om uit de dode hoek te komen. Alsof vrouwen het probleem zijn en zelf voor een oplossing moeten zorgen.) Nog eerder, in 2011, toonde  Marieke van den Brink al aan hoe mannen andere mannen benaderen en voordragen voor hoogleraarsfuncties. Vrouwen konden op hun kop staan, maar kwamen er niet tussen.

De omgeving schat de ervaring en kennis van mannen ook stelselmatig hoger in dan dat van vrouwen, ontdekte Julia Wouters in haar studie De Zijkant van de Macht. Ook als uit objectieve feiten blijkt dat hij eigenlijk minder ervaring heeft dan zij, zien anderen hem tóch als sterker en beter. Het is een soort collectieve verdwazing, die voortvloeit uit de status van de man als de Eerste Sekse.

Dat heeft allerlei effecten. Beroemd en berucht zijn wat dat betreft onderzoeken waarbij de betrokken wetenschappers dezelfde cv’s versturen, en alleen de naam veranderen. Keer op keer blijkt dan dat mensen de fictieve mannelijke kandidaat liever aannemen dan de fictieve vrouw. Daarnaast bieden ze de mannelijke kandidaat (nogmaals: op basis van hetzelfde cv) structureel een hoger startsalaris en betere secundaire arbeidsvoorwaarden. Deze praktijk zet vrouwen op achterstand en vergroot de loonkloof.

Zelfs als je een plekje aan tafel verovert, wil dat niet zeggen dat je als vrouw eindelijk gezien wordt. Zo merkten hoog opgeleide, assertieve, vrouwelijke stafleden van president Obama dat ze niet werden uitgenodigd voor belangrijke vergaderingen en dat ze, bij de vergaderingen waar ze wel aan deelnamen, niet gehoord werden door de mannelijke deelnemers. Ook dit is een veel vertoonde dynamiek, waar meerdere onafhankelijk van elkaar uitgevoerde onderzoeken het bewijs voor leveren. Vrouwen niet zien en horen, ongeacht hoe ze iets zeggen en wat ze doen om gehoord te worden, is zo’n wijd verbreid fenomeen dat er zelfs een cartoon over bestaat:

Wat helpt is om te beginnen om de juiste woorden te gebruiken. Mannen bonuspunten geven, puur en alleen omdat ze een man zijn, is seksistisch. Vrouwen niet zien, overslaan, en achterstellen, is discriminatie, en daar hebben we in Nederland wetten voor omdat het niet mag. Als opnieuw blijkt dat wij als land nog steeds seksistisch zijn, vooroordelen hebben en zodoende vrouwen benadelen, moeten we actie ondernemen. Niet door vrouwen op te zadelen met nog meer werk, maar door als recruiter, als werkgever, en als overheid, op te treden en de structuren zodanig te veranderen, dat vrouwen gelijke kansen krijgen.

Verder moeten recruiters, werkgevers en organisaties aan de bak. Die moeten hun houding veranderen en vrouwen beter in beeld krijgen. Want het gaat niet alleen om recruiters. Ook op andere manieren komen banen veel vaker bij mannen dan bij vrouwen terecht – en soms kunnen vrouwen dat niet weten en kunnen ze er (dus) ook weinig aan doen. Zo discrimineren algoritmes vrouwen, zodat vacatures alleen op het scherm van mannen verschijnen.  Amazon schrapte bijvoorbeeld eind 2018 een programma, omdat het vrouwen oversloeg bij het geautomatiseerd zoeken naar geschikte kandidaten voor ict functies:

In effect, Amazon’s system taught itself that male candidates were preferable. It penalized resumes that included the word “women’s,” as in “women’s chess club captain.” And it downgraded graduates of two all-women’s colleges, according to people familiar with the matter. They did not specify the names of the schools. […] The Seattle company ultimately disbanded the team by the start of last year because executives lost hope for the project, according to the people, who spoke on condition of anonymity.

Meer weten? Het College voor de Rechten van de Mens deed verschillende onderzoeken naar de discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt – waaronder de loonkloof, zwangerschapsdiscriminatie en andere zaken – en heeft vast en zeker aanbevelingen om dit aan te pakken. De vier hoogleraren van Athena’s Angels verzamelden talloze onderzoeken die mensen kunnen lezen om zichzelf te scholen in gender, seksisme en de manieren waarop bewuste en onbewuste vooroordelen mannen sterken en vrouwen achterstellen. En laten we de achterstelling van vrouwen aub eens wat harder aanpakken, met boetes, in plaats van steeds maar weer te zeggen dat bedrijven zichzelf moeten reguleren. Dat doen ze niet – zie de beschamende resultaten van het beleid om dertig procent vrouwen in topfuncties te bereiken. Zelfs de Sociaal Economische Raad wil nu een hard quotum met sancties, wat dit onderwerp betreft.

Ontkennen van vooroordelen heeft averechts effect

Wie ontkent dat hij of zij vooroordelen heeft over vrouwen (en mannen), gedraagt zich daarna seksistischer dan mensen die zich wel rekenschap geven van vooroordelen. Dat blijkt uit onderzoek van een team Franse onderzoekers, geleid door Isabelle Régner en Pascal Huguet van de Aix-Marseille Université. Ze namen sollicitatiecommissies onder de loep en telden hoeveel vrouwelijke kandidaten een baan kregen. Hoe sterker commissies van zichzelf dachten open en eerlijk te kiezen, hoe minder vrouwelijke kandidaten ze benoemden.

Eerdere studies naar de rol van sollicitatiecommissies richtten zich vooral op fictieve situaties. Of testten de rol van vooroordelen door bijvoorbeeld cv’s te laten beoordelen, waarbij boven het ene CV toevallig de naam van een man stond, en bij de andere een vrouw. Die onderzoeken lieten al zien dat mensen de voorkeur geven aan mannen. Degenen die bijvoorbeeld kandidaten voor een baan bij een laboratorium moesten beoordelen, namen bij precies hetzelfde CV vaker de man aan. Dat niet alleen, maar ze boden deze fictieve man ook een hoger startsalaris, mentoring en betere secundaire arbeidsvoorwaarden aan, dan de keren dat ze de fictieve vrouw aan wilden nemen.

De Franse studie bestudeerde echter wat er in de praktijk gebeurt, met echte sollicitaties en echte kandidaten. Ze bestudeerden de besluiten van commissies die bepalen welke wetenschappers een elite onderzoeksplek krijgen bij the National Committee for Scientific Research (CNRS). In twee jaar tijd vond die afweging veertig keer plaats. Wat bleek? Hoe meer leden van sollicitatiecommissies meenden dat ze volledig neutraal en eerlijk waren, hoe meer mannen ze aannamen voor de prestigieuze baan bij de CNRS. Commissies die zich wel bewust waren van de seksistische obstakels die vrouwen tegen komen, namen vaker een vrouw aan.

De studie schetst zodoende een profiel van mensen waar je als sollicitante bij voorbaat al 1-0 achter staat. Wie het bestaan van vooroordelen ontkende, ontdekten Isabelle Régner en Pascal Huguet, onderschrijft vaker theorieën dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen en dan komt alles goed. Ook leefden bij de leden van die commissies een duidelijker beeld van vrouwen die nou eenmaal minder ambitieus zijn en meer aandacht hebben voor kinderen. Vervolgens gaven ze vaker de voorkeur aan een man.

Commissies die zich wél bewust waren van eigen vooroordelen, hadden scherper zicht op obstakels waar vrouwen mee te maken hebben, en deden hun best om vrouwen gelijke kansen te geven. Vervolgens namen ze mannen aan, maar ook vrouwen, en meer vrouwen dan de commissies die zich van geen kwaad bewust waren.

In interviews verklaarde Régner dat de uitkomst van het onderzoek haar niet verbaasde, en dat het hoop biedt. Namelijk dat bewustwording effect heeft. Het helpt mensen vooroordelen te overwinnen en vrouwen een eerlijke kans te geven:

“We were not surprised by the result since we already knew that such implicit gender stereotypes are present in the general population. As women are underrepresented in science, we inherently conclude that science is simply not for women,” says Régner. “The result does bring with it a solution though — when we realize that we have an intrinsic bias, we will make a conscious effort to block this bias.” Régner and colleagues point out that education and training is required to overcome such biases. “We must train evaluators and not simply inform of the existence of discrimination and intrinsic bias,” she says. “We need to explain to them that their behaviour involves memory, and how they themselves are victims of this so that they can effectively counteract it.”

Voorbeeld Turkije kan wetenschapsters helpen

Europese universiteiten zouden het voorbeeld van… jawel… Turkije moeten volgen, om academische vrouwen eerlijke kansen te geven. Dat stelt N plus One magazine in een wetenschappelijk onderbouwde analyse van seksisme op universiteiten, plakkende vloeren, glazen plafonds, en wat daaraan te doen. In Turkije heeft ‘wetenschap’ geen mannelijke lading, stelt het blad, zijn werving- en selectieprocedures openbaar en strak georganiseerd, en werd weerstand bij mannelijke academici verzacht door de personeelspool uit te breiden, zodat een man niet de indruk kreeg dat hij kansen mis liep omdat een universiteit per se een vrouw wilde benoemen.

N plus One magazine dringt aan op actie, omdat vrouwen nu massaal uitvallen in een hindernisloop waarbij factoren die hen benadelen, mannen juist bevoordelen. Door allerlei mechanismen krijgen mannen zo vaak kansen, het voordeel van de twijfel, of toegang tot de juiste personen, dat een onevenredig aantal van hen doorstoot tot de top. Onderbouwd met allerlei goed uitgevoerd onderzoek toont de auteur van het artikel aan dat vrouwen, die een loopbaan in de wetenschap willen,  in de marge belanden vanwege drie hoofdoorzaken: mannelijke romantische partners, mannelijke medestudenten en de vooroordelen van mannelijke poortwachters op universiteiten, laboratoria en onderzoekscentra.

Wat betreft romantische partners wijst onderzoek uit dat veel mannen er automatisch vanuit gaan dat hun carrière belangrijker is dan die van hun echtgenote. Wil ‘de echtgenote van’ ook iets, dan stuit zij al snel op mokkende mannen die klagen, emotionele chantage uitoefenen, en de situatie saboteren, net zolang totdat zij inschikt. De ‘partners van’ geven vervolgens eigen banen op om voor het werk van hun man te verhuizen naar zijn nieuwe werkplek. En draaien thuis op voor de zorg voor kinderen en huishouden, terwijl hij ongehinderd onderzoek doet en blijft publiceren. Wat dat betreft kunnen vrouwen maar beter niet trouwen, als ze hun eigen dromen waar willen maken. Een deprimerende situatie, die het gevolg is van een complex samengaan van opvoeding, verwachtingen, sociale druk, discriminatie, machtsstructuren enz. enz.

Wat betreft mannelijke medestudenten: die ontmoedigen hun vrouwelijke mede studenten en geven hun vrouwelijke docenten en professoren op seksistische gronden lagere waarderingen dan hun mannelijke docenten en professoren. In beide gevallen schaden ze de motivatie, kansen en vooruitzichten van de vrouwen met wie zij in aanraking komen.

Wat betreft de mannen met macht op universiteiten, laboratoria en onderzoekscentra: deze mannen houden een old boys network in stand waar vrouwen niet doorheen komen. Het blad citeert onder andere het baanbrekende onderzoek van Marieke van den Brink, naar de gang van zaken rond benoemingen op universiteiten. Ze bewijst dat witte mannen witte mannen als hoogleraar recruteren en vrouwen niet zien staan. N plus One constateert dat dit netwerk de reden is waarom diversiteitscampagnes zo vaak falen. Zo lang mannen mannen benoemen en elkaars positie beschermen, is de rest dekstoelen recht zetten op de Titanic.

De mannen met macht en status beïnvloeden ook de wetenschappelijke positie van hun vrouwelijke collega’s. Bij veel universiteiten hangt promotie af van publicaties en het effect van je publicaties. Daarom is het voor wetenschapsters erg schadelijk dat mannelijke wetenschappers hun werk niet lezen, en vooral zichzelf en werk van mannelijke collega’s citeren. N plus One:

The gendering of citation practices combined with the rarity of women in the upper echelons of the academy mean that fewer women are in a position to influence the shape of the discipline itself, leaving such power overwhelmingly in the hands of men. In a study of the five hundred most influential recent philosophy articles and the citation networks connecting them, only 3.5 percent were by female scholars, leaving whole islands of debate networks totally bereft of women

Dit leidt tot eenzijdige wetenschap, waarbij zogenaamd universeel geldige conclusies eigenlijk alleen gelden voor mannen, en je een groot deel van de probleemanalyse en mogelijke oplossingen mist. Neem bijvoorbeeld de Franse wetenschapper Piketty. Die schreef een boek over toenemende ongelijkheid door een concentratie van kapitaal in de handen van een kleine elite, maar negeerde gender als categorie, negeerde het werk van feministische economen, en miste zodoende allerlei oorzaken van die ongelijkheid, en mogelijke oplossingen.

Vrouwen botsen daarnaast aan tegen twee vijandige praktijken. Ten eerste een structureel wantrouwen jegens wetenschapsters. Keer op keer moeten ze bewijzen dat ze hun vak beheersen, dat ze écht weten waar ze het over hebben. Dit zorgt ervoor dat vrouwen onder hoge druk staan, perfectie moeten leveren, en bijvoorbeeld langer schaven aan publicaties omdat redacties van vakbladen hun artikelen anders weigeren. De tweede vijandige praktijk is seksuele intimidatie. Dat jaagt vrouwen letterlijk de wetenschap uit. Blijven ze, dan kampen ze met trauma’s en wordt het voor hen lastiger om zich thuis te voelen in het academische milieu. Ze hebben aan den lijve ervaren dat ze moeten werken in een seksistisch systeem, waarbij mannen stelselmatig het voordeel van de twijfel krijgen terwijl zij in de kou blijven staan.

Al die mechanismen en hindernissen zorgen ervoor dat het niet uitmaakt dat minder mannen studeren en, als ze gaan studeren, vaak minder presteren dan vrouwen:

The same mechanisms that pull women down are the ones that push men up, compensating for the latter’s initial lack of numbers in undergraduate studies until they become an overwhelming majority among the academic elite. All these various parts, some seemingly innocuous and others quite abominable, operate together, defeating attempts that remediate only a single aspect of the patriarchal machine.

Vandaar dat het magazine de blik werpt op Turkije. Vanuit het verleden heeft wetenschap hier een genderneutrale betekenis. De universiteit geldt als een veilige plek waar vrouwen op een respectabele manier een loopbaan kunnen hebben. Daarnaast verlopen sollicitatieprocedures gecentraliseerd, volgens heldere regels. Het gaat net niet zover als orkesten, die kandidaten achter een gordijn voor laten spelen (en opeens veel meer vrouwelijke muzikanten aannamen), maar het scheelt weinig.

O, en quota instellen, adviseert het vakblad. Want, zoals N plus One magazine constateert: op dit moment genieten mannen zoveel oneigenlijke voordelen, met zo’n sterk old boys network, dat je niet anders kunt dan daar iets krachtigs tegenover zetten.

Hoe gaat dat in de praktijk? In Nederland nam onder andere de TU Eindhoven drastische maatregelen. De komende maanden wil de universiteit alleen vrouwen benoemen. Pas als vacatures langer dan een half jaar open blijven staan, wil de universiteit de cv’s van mannelijke kandidaten zien. Nee, dat leidt niet tot de Apocalypse, zoals Linda Duits grappend schreef. Integendeel, vanwege alle voordelen die mannen genieten, mag je stellen dat universiteiten genoegen namen met minder goede mannelijke kandidaten. Ze misten de excellente vrouwen. Dus heel goed idee om van houding te veranderen en meer te doen om vrouwen een eerlijke kans te geven. Ook al zijn vrouwen in de techniek schaars, onder andere de TU zelf en het het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren zijn optimistisch over de haalbaarheid:

“Er zijn jarenlang mannen van middelmatige kwaliteit  benoemd en zeer hooggekwalificeerde vrouwen gepasseerd, dus het zou heel raar zijn als het niet lukt om vrouwen te vinden”, zegt voorzitter Hanneke Takkenberg, zelf hoogleraar in Rotterdam.

Aanbevelingsbrieven: hoezo is ‘zorgzaam’ een negatief etiket?

Top, als je ergens een leuke stage of baan had, en een leidinggevende wil een aanbeveling schrijven om je volgende sollicitatie kansrijker te maken. Maar veel van zulke aanbevelingen hebben een problematische kant. Uit analyses van zulke stukken blijkt dat aanbevelingsbrieven voor mannen langer, krachtiger en wervender zijn dan voor vrouwen. Mannen kunnen het, vrouwen… ehm… misschien?

Vrouwen krijgen kortere brieven, die bovendien veel vaker dan die voor mannen opmerkingen bevatten over hun persoonlijke leven, of hun mate van zorgzaamheid en collegialiteit. Gekoppeld aan bewuste en onderbewuste stereotypen leidt dat tot een drempel voor vrouwen. Ze komen over als harde werkers, maar niet geniaal. Etiketten zoals zorgzaam of vriendelijk leiden daarnaast tot aannames als ‘dan is ze niet assertief genoeg voor deze baan’/risico van een voetveeg.

Opstellers van aanbevelingsbrieven zouden daarom ”mannelijk” taalgebruik moeten bezigen om vrouwen een fatsoenlijke kans te bieden, adviseren onderzoekers. Er bestaat zelfs voor het Engelse taalgebied een calculator om het seksisme gehalte in zulke brieven te analyseren en de inhoud bij te stellen.

Onder andere Helen De Cruz is blij met de aandacht voor seksistische stereotypen, maar maakt zich tegelijkertijd zorgen wat het betekent als ”vrouwelijke” kwaliteiten gelden als zwakker en minder. Wat zegt dit over ons als cultuur als een kwalificatie als ‘zorgzaam’ een handicap is, vooral voor vrouwelijke kandidaten? Willen we dan geen fatsoenlijke collega’s, die sociaal vaardig zijn, kunnen samenwerken en verder kijken dan hun eigen ikje groot en lang is? Voor de academische wereld en het wervingsbeleid van universiteiten stelt ze:

Our practices of hiring someone who is a single-minded researcher, thinking only of their qualities as a researcher, without any regard for how they might be among students or colleagues are problematic. They do not reflect our lived reality in the workplace, where we do in fact care about colleagues being at least minimally decent. Worse, some instances I have heard of people who were hired who were known to be problematic, for instance, among female students, but it was overlooked because they were such excellent researchers. Given this, maybe we should re-evaluate practices whereby compassion, kindness and other qualities are coded by search committee readers as feminine and where they can hurt a candidate.

In plaats van een eigenschap als zorgzaam of collegiaal naar beneden te halen, zou De Cruz veel liever zien dat er ook bij mannen gekeken wordt naar hun sociale, dienstverlenende eigenschappen. Ook bij mannelijke kandidaten zou een woord als ‘zorgzaam’ in een aanstellingsbrief moeten komen, of een alinea over zijn vaardigheden bij het samenwerken in een team. Dan lukt het hopelijk vaker om te voorkomen dat een egoïstische streber de situatie in een hele groep verziekt.

Vrouwen protesteren tegen de loonkloof

Vrouwen kampen wereldwijd met een loonkloof. Naarmate de bewustwording daarover groeit en vrouwen een groter gevoel voor eigenwaarde ontwikkelen, neemt ook het verzet toe. Met succes: IJsland voerde onlangs een wet in die werkgevers verplicht mannen en vrouwen aantoonbaar hetzelfde te betalen. Landen die deze stap nog niet zetten, krijgen meer en meer te maken met demonstraties. Zoals stoppen met werk zodra voor vrouwen de gratis werktijd een aanvang neemt.

In Frankrijk vond de wegloop-actie georganiseerd plaats, onder leiding van organisatie Les Glorieuses. In IJsland vond de stakingsdag iets eerder plaats, in oktober 2017, voor de invoering van de wet die de ongelijke beloning verbiedt. Vrouwen verlieten hun werk rond half drie ’s middags. In Frankrijk was dat 7 november, half vijf ’s middags. Vrouwen legden op dat moment uit protest hun werk neer, omdat ze de rest van het jaar geen salaris meer krijgen.

In Nederland komt het verzet tegen de loonkloof ook langzaam op gang, maar mensen moeten er in ons land nog erg aan wennen dat vrouwen een hardere koers varen. BNR-presentratrice Petra Grijzen verliet radioprogramma Spitsuur met de uitspraak ,,Ik zit nu op 68 procent van mijn werkdag, succes met de uitzending.” Haar mannelijke collega’s reageerden verbaasd en lichtelijk vijandig:

De twee co-hosts reageren verbouwereerd. ,,Ga je echt weg? Dit is echt heel flauw. Goed, Petra gaat echt weg. We zijn niet in IJsland hè”, roept sidekick Thomas nog.

Nederland kent een behoorlijke loonkloof, vanwege de onderbetaling van zogenaamde ‘vrouwenberoepen‘. Kijk je binnen eenzelfde beroepsgroep of bedrijf, dan blijkt dat interne procedures en loongebouwen vrouwen structureel op achterstand zetten. Cijfers van de OECD tonen aan dat Nederland slechts vier landen voor zich heeft, te weten Israel, Korea, Japan en Estland. Alle andere vergeleken landen doen het beter dan wij. Zoals Portugal, Chili, Spanje, Denemarken en buurland België.

Bij dit alles neem ik zwangerschapsdiscriminatie nog niet eens mee – de praktijk waarbij werkgevers vrouwen van hun salaris beroven zodra ze in ”blijde” verwachting zijn. Uitzendkrachten en vrouwen met allerlei tijdelijke contracten zijn kwetsbaar voor ontslag/contract niet verlengd. Ben je beter beschermd, dan kun je een zwangerschap nog steeds in je portemonnee voelen. Vrouwen rapporteren dat de werkgever hen een beloofde promotie niet geeft, of dat een opleiding opeens aan hun neus voorbij gaat. Op al die momenten komen de inkomens van vrouwen onder druk te staan, terwijl mannen ongehinderd geld binnen blijven harken. Dat maakt het zo frustrerend en ergerniswekkend.

Komt er in Nederland, net als IJsland, ook zo’n wet die bedrijven verplicht de loonkloof aan te pakken? Als het aan oppositiepartijen zoals GroenLinks ligt wel. De partij publiceerde een voorontwerp voor een wet met een soortgelijke strekking. Ook vakbonden zoals FNV ijveren voor hardere maatregelen om te voorkomen dat mannen meer krijgen voor hetzelfde werk. Beide groepen maken dankbaar gebruik van onderzoeken van het College voor de Rechten van de Mens, die de problematiek haarfijn onderbouwen.

Totdat de overheid echter stelling neemt, moeten wij mensen van onderaf druk uit blijven oefenen. Want als er niks gebeurt moeten vrouwen tot in maart of april 2019 doorwerken om hetzelfde loon te verdienen wat mannen per 31 december 2018 uitbetaald kregen voor hetzelfde werk.

Ervaring sterker dan holle vooroordelen

Terecht reageerden mensen geschokt op het nieuws dat ruim de helft van de Nederlanders liever geen vrouw als baas wil. Maar het onderzoek biedt een zeer hoopvolle aanwijzing. Namelijk deze: in sectoren met relatief veel vrouwelijke leidinggevenden maalt niemand meer om de sekse van de manager. Mensen raken gewend aan een vrouw in een leidinggevende rol en gaan haar behandelen als een normaal persoon. Ervaring is sterker dan op angsten en stereotypen gebaseerde vooroordelen. Die omslag komt tot stand zodra dertig procent van de groep uit vrouwen bestaat.

Eerst het slechte nieuws. HR Pay for People deed onderzoek naar de houding van duizend werknemers ten opzichte van leidinggevenden. Uit de enquete bleek dat van de jonge mannen 73 procent liever niet onder een vrouw werkt. Het Algemeen Dagblad gaf hun angsten behulpzaam weer door het artikel te laten begeleiden door een foto van een feeks die uit lijkt te halen naar een in elkaar duikend groepje medewerkers. Bedankt, AD, voor deze bevestiging van stereotypen. Neem je de hele onderzoeksgroep, dan wilden nog steeds ruim de helft van de m/v liever een man als baas.

De krant citeert Janka Stoker, hoogleraar Leiderschap en Organisatieveranderingskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen:

,,Bij een goede leider denken we eerder aan masculiene dan aan feminiene kwaliteiten. Een leider associëren we met daadkracht, dominantie en risicobereidheid. Die eigenschappen dichten we eerder toe aan een man dan aan een vrouw.” […],,Een goede vrouw is zorgzaam, kan goed luisteren, wil niet op de voorgrond treden, is niet dominant, maar wil samenwerken en de boel bij mekaar houden. Dat soort stereotypen hebben we in ons hoofd, vrouwen net zo goed als mannen.” De eigenschappen die we toedichten aan een leider passen dus slecht op het beeld dat we in ons hoofd hebben van een vrouw, stelt Stoker.

Zo’n beeld van ‘leider = man” heeft grote, negatieve gevolgen voor vrouwen. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat mensen liever een man aannemen, omdat die naadloos past in het beeld van leider. Als vrouwen al een kans krijgen, moeten ze spitsroeden lopen. Vertoon je bij leiderschap passend gedrag, dan zou je een moeilijk rotwijf zijn waar niemand mee samen wil werken. Probeer je ”vrouwelijk” te blijven, dan ben je een zwak emotioneel meisje en neemt niemand je serieus. Zo kun je het onmogelijk goed doen. Iets waar mannen geen last van hebben: ze kunnen doen wat ze willen en ook als middelmatig type toch decennia lang onaantastbaar doorregeren, omringd door mensen die respectvol ruimte bieden aan deze mannen.

Maar nu naar de positieve kant. Halverwege allerlei artikelen over dit onderzoek naar de houding rond vrouwelijke bazen komt een zeer hoopvol gegeven naar voren. Wie gewend is aan vrouwelijke leiders, kan vooroordelen en nare etiketten achter zich laten en accepteert een vrouwelijke baas als iets heel normaals:

HR-baas Luyten vindt dat bedrijven meer moeten doen om te zorgen dat ook vrouwen een leidinggevende positie kunnen bemachtigen. Stel gewoon een vrouw aan als zij geschikt is, is zijn advies. Als voorbeeld noemt hij de uitzendbranche, waar relatief veel vrouwelijke manager werken. “Je ziet daar dat mannen een ander beeld hebben van een vrouw als baas, gewoon omdat ze dat meegemaakt hebben. In onze organisatie streven we naar een mix, want volgens mij heb je zowel mannen als vrouwen nodig.”

Op andere gebieden blijkt hetzelfde fenomeen. Zo onderzocht het CBS dat jongeren over het algemeen nog steeds traditionele opvattingen over rolpatronen hebben. Maar er is een groep die werkende vrouwen prima vindt, en zij hadden gemeen dat ze dat van huis uit mee hadden gekregen. Hun eigen moeder werkte betaald buitenshuis en dat was normaal, dus hoezo zou dat in hun eigen huishouden straks niet kunnen?

Of neem universiteiten: eerst verboden mannen vrouwen te studeren aan universiteiten, daarna was de eerste vrouwelijke studente een bezienswaardigheid, die achter een gordijn moest zitten omdat het anders té erg werd, daarna werd het normaal dat mannen én vrouwen studeren, en tegenwoordig zijn jonge vrouwen zelfs vaker hoog opgeleid dan jonge mannen.

Kortom, situaties normaliseren. Vrouwen worden mensen en de vooroordelen vallen weg. Alles wat er nodig is, is de wil om een bestaande situatie te problematiseren en er iets aan te doen. Vrouwelijke leiders eng en vervelend? Neem ze aan, geef ze die leidinggevende positie, en kijk, het went en je haalt die drempel van 30% en na een poosje kijkt niemand er meer van op. Selecteer je volgens je eigen overtuiging alleen naar kwaliteit en kom je vervolgens met een lijst met allemaal blanke mannen op de proppen? Zoek bewust verder, neem bewust vrouwen op in je namenlijstjes, en voordat je het weet worden je kandidatenselecties volautomatisch kleurrijk en divers. Je hoeft geen raketgeleerde te zijn. Je moet alleen wíllen.

Bedrijven benadelen vrouwen structureel

Vrouwendiscriminatie, veel bedrijven komen er nog mee weg. Ze ontslaan vrouwen zodra die aangeven zwanger te zijn – en beroven ons zo van een inkomen en een baan. Heb je wel betaald werk, dan betalen werkgevers vrouwen minder loon voor hetzelfde werk. Het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) is één van de weinige instanties in Nederland die dit soort wantoestanden in beeld brengt, toetst en oordelen uit spreekt. En die oordelen laten aan duidelijkheid niets te wensen over.

Een greep uit recente feiten:

Het College ontving een recordaantal klachten en meldingen in 2017. In ruim eenderde van de gevallen betrof het zwangerschapsdiscriminatie. Werkgevers hebben het met name gemunt op vrouwen met een onzeker arbeidscontract, oftewel stagiaires, trainees, uitzendkrachten, vrouwen met een nul uren contract en kortlopende contracten voor bepaalde tijd. Al die constructies maken het makkelijk van een contract af te komen of een contract niet te verlengen, toevallig net nadat een vrouw de mededeling deed.

De afgelopen tijd betrapte het CVRM diverse ondernemers op precies dit gedrag:

  • Het Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenZie verder in dit artikel voor de houding van dit bedrijf.
  • Stichting Sociale Wijkteams Amersfoort. Klinkt sociaal, maar deze organisatie verlengde het tijdelijke contract van een vrouw niet toen zij zwanger raakte.
  • Bloem en Sfeer Producten BV gaf vier andere tijdelijke krachten een vast contract. Alleen een zwangere medewerkster viel zeer toevallig nét buiten de boot. Niet toevallig dus. Discriminatie, oordeelde het CVRM.
  • Canon Nederland BV besloot de vrouw de schuld te geven. Het bedrijf beweerde dat een zwangere werkneemster geen vast contract kreeg ”omdat er twijfels waren over haar capaciteiten in het licht van de toekomstige strategische ontwikkelingen binnen de organisatie”. Vreemd, want alle voorgaande keren kreeg de vrouw lovende beoordelingen. Pas toen ze aankondigde zwanger te zijn vond de organisatie haar opeens niet meer ok. Discriminatie, oordeelde het CVRM

Het College onderzoekt ook de salarissen van mannen en vrouwen. Een grondige studie bij drie sectoren wijst uit dat werkgevers vrouwen structureel op achterstand zetten. In algemene ziekenhuizen, in de verzekeringsbranche en op hoge scholen krijgen mannen meer geld dan vrouwen, zodra er sprake is van grijze gebieden of subjectieve criteria, constateren de onderzoekers. Alleen blijft dit feit vaak verborgen omdat niemand anders de situatie onderzoekt:

Vóór de drie onderzoeken van het College is slechts mondjesmaat onderzocht in hoeverre binnen Nederlandse organisaties sprake is van onrechtmatige beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen.  De onderzoeken van het College leggen de valkuilen bloot, die vooral in het nadeel van vrouwen uitvallen.

Dat gebrek aan kennis is stuitend. Want ondertussen gaan werkgevers keer op keer al dan niet bewust de fout in. Bijvoorbeeld als ze de beloning af laten hangen van het laatst verdiende loon. Of als ze de inschaling baseren op de salarisonderhandelingen in plaats van de kennis, ervaring en opleiding van de kandidaat. Dan kun je zeggen ‘vrouwen, onderhandel fermer’, maar zo simpel is het niet. Zo’n beetje vanaf onze geboorte conditioneert onze cultuur vrouwen om bescheiden, helpend en troostend te zijn. Wij moeten lief zijn, niet assertief. Breken we met die norm, dan wijst onderzoek bij herhaling uit dat wij als samenleving vrouwen straffen. Wij vrouwen zijn geen idioten. We snappen hoe het zit. En zien vaak af van onderhandelen.

Soms doet een werkgever beiden tegelijk – zwangerschapsdiscriminatie en vrouwen financieel benadelen binnen de arbeidsrelatie. Zo besloot het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen een salarisperiodiek op te schorten omdat de werkneemster zwanger was geworden. Daarna verlengde het CBR haar tijdelijke contract niet, zodat ze helemaal geen inkomen meer had. Top, dat CBR.

De Nederlandse regering staat er ondertussen bij en kijkt er naar. Bedrijven moeten vooral zichzelf reguleren, heet het. Ja, vrouwen minder betalen mag niet, maar feiten verzamelen of straffen uitdelen ho maar. Wetgeving blijft vaak steken in krachteloze voornemens, beloftes en ‘geef ondernemingen de kans het zelf in orde te maken’. Het CVRM wordt daar doodmoe van en roept het kabinet op zaken met elkaar in verband te brengen en écht integraal aan te pakken. Want het schiet niet op zo.

Engeland in de ban van de loonkloof

Engeland is op dit moment in de ban van de loonkloof. Bedrijven met meer dan 250 werknemers moeten volgens een nieuwe wet voor ’s avonds 4 april 2018 gegevens openbaar maken over de salarissen van mannen en vrouwen. Wat blijkt? Veel bedrijven proberen de loonkloof te versluieren door duidelijk verkeerde cijfers aan te leveren, of door bepaalde groepen uit de overzichten te houden. Het algemene beeld nu is dat vrouwen, door allerlei praktijken, ruim 2,2 ton (in ponden) mislopen tijdens hun loopbaan. Dat komt aardig overeen met de drie ton (in euro’s) die Nederlandse vrouwen missen.

Uit alles blijkt dat Britste ondernemers alleen tandenknarsend openheid van zaken geven in de beloning van hun medewerkers. Werkgevers moeten aangeven wat mannen en vrouwen in hun organisatie gemiddeld per uur verdienen, en hoe het zit met de bonussen. Twee maanden voor de deadline had slechts 10% van het totale aantal bedrijven de verplichte cijfers openbaar gemaakt. Bij bedrijven die wel voldoen aan de wet, komen bovendien onregelmatigheden aan het licht.

Zo dienden diverse ondernemingen rapporten in met overal bedrag 0 ingevuld, of met cijfers die absurde uitkomsten opleveren. Zoals een loonkloof van meer dan 100 procent. Dat zou inhouden dat vrouwen hun werkgever betálen voor ieder gewerkt uur. Andere bedrijven probeerden de kloof te verminderen door bepaalde groepen niet mee te rekenen. Zoals partners. Dat zijn voornamelijk mannen en zij verdienen meestal zeer hoge salarissen. Door hen uit de overzichten te houden, lijkt de loonkloof kleiner dan-ie in werkelijkheid is.

Ondanks dit soort trucjes komen uit alle nu bekende data verontrustende patronen naar voren. Mannen krijgen veel vaker een bonus dan vrouwen, en ze krijgen in zo’n geval ook veel hogere bedragen extra dan hun vrouwelijke collega’s. Zo is de bonus-kloof bij Goldman Sachs 72 procent in het nadeel van vrouwen. Bij zender Discovery krijgen mannen per uur 13% meer salaris en 49% hogere bonussen. Bij dierenartsen krijgt een fulltime werkende man gemiddeld 36% meer salaris dan een fulltime werkende vrouw. Toen de top communicatiedirecteur van Downing Street 10 opstapte, was zijn opvolger een vrouw. Zij bleek 15.000 pond per jaar minder te verdienen dan haar voorganger. En zo gaat dat maar door.

Uit de berg data blijkt dat vrouwen in hun eerste arbeidsjaar al iets minder verdienen dan mannen, ook al zijn ze hoger opgeleid. Maar na vijf jaar zijn mannen de vrouwen al voorbij gestreefd en verdienen ze jaarlijks gemiddeld 9000 pond meer dan vrouwen.

Dat verschil loopt in de rest van de loopbaan alleen maar op. Mannen krijgen niet alleen vaker bonussen en in geval van een bonus hogere bedragen, ze krijgen ook eerder promotie en bereiken sneller de hoogste regionen in een bedrijf. Zo krijgen mannelijke managers 40% vaker en sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Niet zo vreemd, als je bedenkt dat Britse werkgevers er middeleeuwse opvattingen op nahouden als het gaat om hun medewerksters. Ze staan bol van de vooroordelen, en dat uit zich op allerlei manieren – minder promoties, lagere salarissen, sneller ontslag.

Kortom, de loonkloof is echt, bewijzen de harde cijfers voor de zoveelste keer – want feministen en iedereen die gelijkwaardigheid voorstaat, wijzen al langer op dit soort wantoestanden. Het is echter heel fijn om een enorme berg data te hebben, die dit feit nogmaals bewijzen en extra inzichten opleveren in de ernst van de situatie. De cijfers maken pijnlijk duidelijk hoe mannelijk de top in organisaties is, en hoe discriminerende praktijken grote kloven veroorzaken.

De sociale druk loopt inmiddels op. Zo lanceerde vrouwen in Engeland #paymetoo om rechtvaardige beloningen te eisen. Wat ook helpt: lid worden van een vakbond. Bij een bond aangesloten vrouwen hebben over het algemeen een iets betere positie op de arbeidsmarkt, met een minder grote loonkloof ten opzichte van mannelijke collega’s. Volgende stap: maatregelen van de overheid!

#Me too: aanbevolen artikelen uit buitenlandse media

Nederlandse kranten en andere media schrijven op dit moment mooie artikelen over seksuele intimidatie en de #meetoo beweging. Met dit weblog vestig ik daarnaast ook graag je aandacht op mooie analyses, essays en verhalen uit buitenlandse media. Voornamelijk Engelstalig. Warm aanbevolen!

Onder andere auteur Jim C. Hines hoort de kreet heksenjacht te vaak, nu #metoo hoog op de agenda blijft staan. Hij heeft een prachtige uitleg waarom het gebruik van die term van de pot gerukt is:

We as a society have spent decades silencing victims of sexual harassment. What the hell did you expect it to look like when the dam finally began to crumble? […] by calling it a witch hunt, they’re undermining everyone who’s been speaking out about their harassment. They’re suggesting all of these victims are lying, caught up in hysteria and publicity. If you want to say you don’t believe a particular allegation, that’s one thing. If you say it’s all a witch hunt, then intentionally or not, you’re joining everyone else who’s silenced victims and helped to perpetuate this harassment and abuse for so many decades.

SF auteur John Scalzi voert een denkbeeldig gesprek met een geschrokken man, die zich, als hij bekomen is van de fictieve heksenjacht, afvraagt wat hij moet doen nu vrouwen en enkele mannen massaal naar buiten treden met hun traumatische verhalen over machtsmisbruik en seksuele intimidatie. Maar ik herinner het me niet! Ja maar de jaren zeventig/tachtig/negentig waren een hele andere tijd! Ja maar ze liegen! Scalzi dient de denkbeeldige verwarde man op deskundige wijze van repliek. Met als uitsmijter een verwijzing naar het werk van vrouwen: ”I want to note that some of the ground I’m covering here has also been covered by women (like here and here and here), so if it sounds familiar, that’s why. And if it’s all new to you, maybe you should read and listen to more women.”

Daarbij komt dat veel mannen donders goed doorhebben wat wel en niet kan op het werk. Daders hebben geen preventieve training nodig om seksuele intimidatie terug te dringen. Ze doen wat ze willen omdat ze van de samenleving al een training gehad hebben. Namelijk eentje die hen leerde dat ze wegkomen met wangedrag. Tot voor kort dan.

Behalve daders weten ook mannelijke getuigen precies wat wel en niet gepast gedrag is. Magazine The Cut interviewde mannen die getuige waren van andere mannen die wangedrag ten opzichte van vrouwelijke collega’s vertoonden. Allemaal zaten ze met de situatie in hun maag – het was hen duidelijk dat die andere man grenzen overschreed. Alleen hadden ze moeite op te treden: de man in kwestie had de macht binnen het bedrijf en de getuige had geen zin zijn eigen loopbaan te riskeren. Dus hij zweeg en keek de andere kant op. Of de getuige was bevriend met de dader en deinsde terug voor een moeilijk gesprek met hem. Weer een andere man vond dat hij alleen op hoefde te treden als er sprake was van direct fysiek geweld, en hij wilde geen misverstand krijgen met de vrouw in kwestie (haar redden om daarna zelf een relatie met haar aan te gaan, of zoiets. Ja ja.).

Dan heb je nog de mannen die in een bubbel van privileges leven en de signalen die er waren, destijds niet oppikten. Zo steekt journalist Dana Milbank de hand in eigen boezem. Pas veel later hoorde hij dat journalistes op een van zijn oude werkplekken last hadden van wangedrag van enkele mannelijke collega’s. Milibank daarentegen genoot bescherming:

we all knew that Wieseltier was a flirt and a bit of a playboy and that he had a strong if vague reputation for being lecherous. Like many, I figured he was a harmless scamp. But here’s what I did know: I knew that Wieseltier could be a bully. At editorial meetings, he would harshly cut down those he didn’t like. I was advised before I took the job that if I wanted to get ahead at the New Republic, I needed to be on his good side. He would protect those he held in favor and sink those he didn’t. I was one of those he protected. I think he liked me. I liked, and greatly admired, him.

Als maatje van de pestkop van dienst had Milibank nergens last van en degenen die wél problemen ervoeren, hielden hun mond. Zo kon Milibank jarenlang op de redactie rondlopen in de volle overtuiging dat de wereld een en al rozengeur en maneschijn was. Fijn als je zo kunt werken, maar vrouwen en de niet-uitverkoren mannen hebben die luxe niet.

Komt er nu echt een kantelpunt, zoals diverse opiniemakers hoopvol aankondigen? Dat valt te bezien. In een mooi essay steekt feministe Rebecca Traister de hand in eigen boezem. Net zoals in Nederland auteur Sarah Sluimer deed, signaleert ze dat vrouwen een automatische neiging hebben om mannen te verontschuldigen en te beschermen met een empathie die ze niet op kunnen brengen voor seksegenoten. Mannen komen op die manier weg met wangedrag.

Daarnaast staan vrouwen onder grote druk om hun mond te houden – agressie dreigt aan alle kanten als ze #metoo willen roepen. Sociologe in opleiding Fauzia Husain signaleert dat internet / sociale media een belangrijke rol spelen in het laten zwijgen van vrouwen die over seksuele intimidatie beginnen. En dat het gedrag van zulke internettrollen opmerkelijke overeenkomsten vertoont, of het nou in de V.S. gebeurt, of in Pakistan. In beide landen slaan trollen terug met termen zoals ‘feminazi’, en krijgen vrouwen dezelfde verwijten naar hun hoofd geslingerd: ze zouden overdrijven, liegen of uit zijn op aandacht.

Daarnaast signaleert Traister in haar eerder genoemde essay dat de dominante cultuur talent in (blanke) mannen blijft herkennen, wat vrouwen ook zeggen. Dat betekent dat daders opvallend vaak nieuwe kansen krijgen als het rumoer een beetje geluwd is. Zo blijven roofdieren floreren terwijl vrouwen massaal hun beroep vaarwel zeggen, dromen en ambities opgeven, en een veilig heenkomen zoeken.

Tenslotte blijft een vrouwenhatende structuur in stand. Weblog Women&Hollywood gaf bijvoorbeeld een podium aan Mary Celeste Kearney. Zij onderzocht het curriculum en het studieklimaat in Amerikaanse filmopleidingen en concludeert dat die instituten nieuwe generaties Weinsteins opleiden. De veelal mannelijke docenten en op mannen georiënteerde studiematerialen zorgen ervoor dat studentes aan alle kanten het signaal krijgen dat zij niet welkom zijn en dat hun visie niet geldt. Daarnaast vallen mannelijke studenten vrouwen lastig, zodat zo’n beetje alle studentes óf zelf ervaring hebben met seksuele intimidatie, of nauw bevriend zijn met iemand die wangedrag ervoer. Mannen die uit zulke opleidingen rollen, hebben zodoende te vaak het idee dat ze met vrouwen kunnen doen wat ze willen, zonder dat het (ernstige) gevolgen heeft.

Kortom vele aspecten spelen een rol bij het instandhouden van een cultuur waarin rotte appels de sfeer blijven verzieken en veel vrouwen het onderspit delven. 2018 zal vrees ik weer veel van hetzelfde opleveren – net zolang tot de machtsverhoudingen en de cultuur écht kantelen en vrouwen ruimte en eerlijke kansen krijgen.

TOEGIFT: een strijdlied

Machtsongelijkheid en verongelijkte mannen

De ontwikkelingen rond seksuele intimidatie, #metoo en bekende mannen die ten val komen blijven maar komen. De lijst groeit met de dag – nu weer de Belgische tv maker Bart de Pauw en de Nederlandse casting-poortwachter Job Gosschalk. Na jaaaaaren over grijpgrage mannen geschreven te hebben kan ik alleen maar toejuichen dat dit onderwerp eindelijk breed onderwerp van gesprek is en langzaam aan pijnlijk wordt voor foute mannen. Ik voeg er graag wat achtergrond analyses aan toe. Na de analyse van groepsdynamiek, met dit soort foute mannen als ontbrekende traptrede, deze keer: machtsverschillen.

Macht lijkt voor sommige mensen moeilijk zichtbaar te zijn als het gaat om seksuele intimidatie, aanranding en/of verkrachting. Veel mensen, waaronder mannen met boter op hun hoofd, vormen verbale rookgordijnen om de blik te vertroebelen. Ze beweren dat het gaat om seks, om onschuldig flirten, ze verschuilen zich zoals Weinstein achter veranderingen in de cultuur: arme ik was een product van de jaren zeventig, toen kon alles. Eigenlijk zijn mannen de slachtoffers van dit verhaal. Ze mogen ook niks meer. Zelfs een hand op een schouder kan nu al leiden tot ontslag, huuuuuuuuu. Hoe overleven zulke verwarde mannen andere sociale situaties?

Zodra je echter kijkt naar de patronen, vallen foute mannen genadeloos door de mand en blijkt duidelijk dat het gaat om macht. En dan vooral: gebruik maken van machtsongelijkheid. Neem Job Gosschalk: hij koos als doelwit jonge, onervaren acteurs die aan het begin van hun loopbaan stonden en wisten dat hun succes afhankelijk was van de goedkeuring van zijn castingbureau. Hetzelfde geldt voor docenten van toneelscholen die ”relaties” aanknoopten met studenten. Dezelfde studenten die voor hun diploma van hun oordeel afhankelijk waren. Het gaat, kortom, om poortwachters. Mannen die zwaarwegende besluiten kunnen nemen, mannen die bepalen of je wel of geen werk hebt of krijgt. Mannen met macht.

Een ander machtsverschil zit ‘m in geld. Hij heeft geld. Zijn slachtoffers niet of nauwelijks. Gevestigde mannen met een stabiel, hoog inkomen kiezen als doelwit mensen die financieel geen stabiliteit hebben en voor hun inkomen afhankelijk zijn van zijn welwillendheid. Denk aan de baas die een vrouw met een tijdelijk contract bepotelt. De leidinggevende die een stagiair lastig valt. De poortwachters a la Weinstein die jonge, beginnende actrices in het nauw drijven. Jezelf verweren is lastig als verzet betekent dat je je toch al schamele inkomen kwijt kunt raken. Vrouwen die seksueel geïntimideerd worden op hun werk, blijven soms toch jaren in die giftige sfeer werken, omdat ze geen financiële alternatieven hebben:

“I didn’t walk out of that job because I don’t sit on a trust fund,” she told me after detailing her harassment with pointillist specificity. “I have no rich grandmother. I put out 300 résumés and waited.”

Macht kan ook immaterieel zijn en voortvloeien uit status en aanzien. Zowel over Harvey Weinstein, als de bekende komiek Louis CK, als over Bart de Pauw deden al jaren geruchten de ronde dat zij grensoverschrijdend gedrag vertoonden. In het geval van Weinstein en Louis CK waren hun daden zelfs voer voor stand up comedians, tijdens een Oscar uitreiking bijvoorbeeld. Maar de mannen konden jarenlang ongestoord doorgaan zonder dat er iets gebeurde, omdat ze golden als de succesvolle mannen met status, met privileges, de goudhaantjes, de grootverdieners. Veel mensen houden zulke mannen de hand boven het hoofd. Hij is zó goed, de anderen moeten zich maar aanpassen.

Tegenover al die vormen van macht verliest de eenling het. Maar de dynamiek verandert als mensen zich verenigen en als groep  optreden. Bij Weinstein gaat het inmiddels om 79 vrouwen. Bij Louis C.K. betreft het tenminste vijf vrouwen. Bij Bart de Pauw betreft het diverse getuigenissen, waarbij de namen bekend zijn bij zijn voormalige omroep. Bij Gosschalk gaat het om minstens drie acteurs, maar getuigenissen van anderen beginnen ook overal op te duiken. Vrouwen geven hun ervaringen ook massaal door via #metoo, een uitvinding van  Tarana Burke. Zij wilde slachtoffers een stem geven en hun isolement verminderen.

Die massale aantijgingen kun je niet meer afdoen met ‘ze liegen’. Een persoon kan uit zijn op persoonlijk of financieel gewin, maar 79? ‘k Dacht het niet. De roep om van seksuele intimidatie een mannen probleem te maken, iets waar mannen iets mee moeten, wordt steeds luider. Dat is niet fijn voor ze. Ze moeten aan het werk. Zichzelf bijsturen. Hun aso impulsen in toom houden. Dat leidt tot gemok en gepruil, maar ze moeten iets doen. Want daders krijgen steeds vaker hun ontslag, leggen zelf hun werk neer, lopen onderscheidingen mis. Ze ondervinden eindelijk negatieve gevolgen van hun daden.

Ik besluit dit stuk graag met een oproep om het werk van feministe Andrea Dworkin te lezen of nog eens te herlezen. Als het gaat om mannen, macht en seksuele intimidatie en geweld tegen vrouwen, heeft zij zeer heldere analyses gegeven die je een op een kunt terugzien in de tientallen schandalen die nu eindelijk openbaar worden. Aanbevolen om je verder in dit thema te verdiepen!

Wangedrag mannen kost vrouwen hun geld en hun vrijheid

De media staan bol van de analyses rondom het wangedrag van invloedrijke poortwachters zoals Hollywoodbaas Harvey Weinstein – niks aan toe te voegen, ga zo door. Deze discussie is van groot belang, want het wangedrag van dit soort mannen kost vrouwen hun geld en hun vrijheid. Zo zetten vrouwen minder stappen buitenshuis dan mannen, omdat ze niet zeker zijn van hun veiligheid in het openbaar. En kost seksuele intimidatie op het werk vrouwen duizenden euro’s in ongewilde breuken in hun loopbaan. Daarom wordt het hoog tijd voor mannen om zich in het gesprek te mengen. Om zich fatsoenlijk te leren gedragen – doe bijvoorbeeld bij twijfel de Rock Test – en/of seksegenoten aan te spreken als die zich niet fatsoenlijk gedragen.

Om te beginnen met dit meest recente onderzoek: de Amerikaanse universiteit van Stanford onderzocht het wandelgedrag buitenshuis van mannen en vrouwen. Ze analyseerden daarvoor de data op de smartphones van 717.527 mensen in meer dan honderd landen, van Zweden tot Qatar. Het betrof in totaal 68 miljoen dagen activiteit. Uit het onderzoek bleek dat hoe meer macht mannen in een samenleving hebben, hoe vervelender ze het voor vrouwen maken om buiten rond te lopen. In Qatar liep het verschil tussen de seksen bijvoorbeeld op tot 38%.

Vrouwen wandelen niet minder buiten omdat ze lui zijn, maar omdat ze vrezen voor hun veiligheid. Buiten rondlopen verandert in spitsroeden lopen. Ook in zogenaamd beschaafde landen zoals Nederland en België:

Zaterdag 14 oktober, middernacht. Twee jonge gasten rijden me voorbij op het voetpad. “High five? Nee? Neuken dan?” Ik steek mijn middelvinger op, maar ze fietsen zo snel voorbij dat ze de “fuck off” niet meer horen. Nog geen vijfhonderd meter verder loopt een viertal mannen. “He meisje, ben je verloren? Kom bij me, ik maak het leuk tussen ons.” Als ik vraag of er iets aan hen scheelt, hoor ik geschater. Nog twee mannen roepen me die avond ongepaste dingen toe. Ik word kwaad, maar voel mij machteloos. In een kwartier tijd slagen acht mannen erin om me denigrerende voorstellen, vulgaire verwijten en voze boodschappen na te roepen. Ik loop met gebalde vuisten naar huis.

Omdat vrouwen niet zeker zijn van hun veiligheid, vermijden ze de openbare ruimte vaker en maken ze vaker kosten om ergens te komen met het openbaar vervoer.

Mannen brengen vrouwen ook schade toe in hun loopbaan, door vrouwen te dwingen van baan te veranderen wegens seksuele intimidatie. Vrouwen wéten dat het rapporteren van wangedrag van mannen niet loont. Driekwart van de vrouwen die probeerden stelling te nemen, kregen te maken met wraakacties van collega’s en leidinggevenden. Niet de man was het probleem, maar zij, de hysterische, overgevoelige bitch waar je niet mee samen kunt werken.

Veel vrouwen zwijgen daarom en zoeken hun heil elders. Ze veranderen 6,5 keer zo vaak van baan dan vrouwen die geen seksuele intimidatie ondervinden. Dat betekent vaak dat ze financieel de klos zijn. Ze geven een bepaalde loopbaan op, zitten een periode zonder betaalde baan, moeten ergens anders weer van onderaf beginnen. Dan hebben we het nog maar niet over de stress, de verloren dromen en ambities, de moeite die het kost om te solliciteren en je te bewijzen, en nog een keer te bewijzen, en nog een keer te bewijzen.

Het goede aan de hele kwestie Weinstein en soortgelijk gedoe is, dat steeds meer mensen gaan kijken naar de veroorzaker van de problemen. Nee, niet alle mannen behandelen vrouwen als een te consumeren wegwerp-product. Maar het zijn er wel zoveel dat alle vrouwen meerdere nare ervaringen hebben. Vrouwen doen al zeer veel om het wangedrag van deze minderheid bespreekbaar te maken. Feministen hebben vanaf het allereerste begin geweld en intimidatie van mannen geproblematiseerd. Sociale media leveren een nieuw kanaal op, met hashtag acties zoals #zeghet en #metoo.

De eis dat mannen hun bijdrage gaan leveren, wordt steeds luider met ieder nieuw schandaal. Iedere zwijgende man zorgt er namelijk voor dat andere mannen hun gang kunnen blijven gaan. Zoals regisseur Quentin Tarantino, die in het openbaar opbiechtte dat hij wíst van het wangedrag van Weinstein, maar dat hij zweeg en jarenlang de andere kant op keek. Daar heeft hij nu spijt van. Hij begint in te zien dat hij een onderdeel is van het probleem – hij hield roofdieren een hand boven het hoofd, waarschijnlijk op basis van de mythe van de Aardige Man en/of een of andere ons kent ons mannelijke groepscultuur

Het gaat erom dat mannen hun groepscultuur doorbreken, vrouwen als mens zien en haar met menselijk fatsoen behandelen. Er is moed voor nodig om seksegenoten aan te spreken op vervelend gedrag, maar dat is wél precies wat er moet gebeuren:

Things didn’t get this bad overnight. They’ve been bad for a long, long time, and we as men haven’t done anywhere near enough to police our own gender and make this kind of behavior wholly unacceptable. I know many men reading this will recoil to a defensive posture. I know the excuses that will pop into their heads. Knock it off. Every one of us needs to take a deep look at how we treat and have treated women, and how we react to the ways other men treat women. […] …we need to do everything we can to make it stop. Now.

Vrouwen vooruit: waar een wil is, is een weg

Mensen en organisaties die meer diversiteit willen bereiken, kunnen verschillende dingen doen. Twee strategieën hebben hun effectiviteit bewezen: hardop de duidelijke wil uitspreken om meer vrouwen te krijgen, zoals mijnbouwbedrijf Billiton onlangs deed. En sollicitatieprocedures anoniem maken.

Onbetaald werk eerlijk verdelen, helpt ook 😉

Duidelijk de wil uitspreken om meer vrouwen in de gelederen te krijgen, en daar vervolgens gericht aan werken. Het lijkt zo simpel, maar het gebeurt zelden. Zeker bij grote ondernemingen. Billiton nam recent die handschoen op. Het bedrijf heeft op dit moment 17% vrouwen in het personeelsbestand.  In 2025 moet dat 50% zijn. Omdat het bedrijf dan beter zal presteren – iets wat de directeuren goed zien, want diverse onderzoeken tonen dat aan.

Zo’n stevig voornemen is goud waard. Het hielp Steven Weiss, presentator van literatuurprogramma Up Close, om significant meer schrijfsters aan tafel te krijgen. Het helpt organisatoren van congressen en conferenties om meer vrouwelijke sprekers op te nemen in hun programma’s. Het helpt om écht te willen analyseren wat vrouwen tegen houdt en op zoek te gaan naar effectieve maatregelen. Die zijn er:

 Er kan geconcludeerd worden dat drie typen interventies effectief lijken te zijn: (1) interventies die bias in HR-procedures proberen te voorkomen, (2) interventies die de sociale integratie van minderheidsgroepen verbeteren en (3) interventies die de kennis van diversiteit in de organisatie vergroten.

Eén van de manieren om vooroordelen in  procedures te voorkomen, is sollicitatieprocedure anoniem maken. Dat bleek eerder bij Amerikaanse symfonieorkesten, die musici anoniem achter een gordijn auditie lieten doen. Prompt nam het aandeel van vrouwen in orkesten toe van 25 naar 46%.

In als mannelijk gecodeerde beroepen zoals ICT bleek dit effect in nog sterkere mate op te treden. Speak with a Geek, een uitzendbureau voor technisch personeel, stuurde onlangs dezelfde groep werkgevers bij twee verschillende gelegenheden dezelfde CV’s. In het ene geval met alle persoonlijke gegevens erbij, in het andere geval geanonimiseerd.

Wat bleek? Als werkgevers de sekse van de kandidaat kenden, nodigden ze in slechts 5% van de gevallen een vrouw uit. Wisten ze de sekse niet, dan sleepten vrouwen op basis van hun prestaties en kwalificaties opeens 54% van de sollicitatiegesprekken in de wacht. Volgens Speak with a Geek toont dit voor de zoveelste keer aan hoeveel vooroordelen er bestaan tegen vrouwen in technische mannenberoepen:

Removing traces of gender or race may prevent employers from basing interview decisions on a conscious or unconscious bias, Speak With a Geek said. The former would be an outright belief that women, for instance, aren’t as good at coding as men are. The latter would be more subtle and might mean a company picks the man because he better fits that employer’s unexamined idea of who a coder is.

Die vooroordelen bestrijd je echter effectief, door te erkennen dat ze op allerlei manieren, ook onbewust en onzichtbaar vanwege de alledaagse vanzelfsprekendheid, doorwoekeren in je organisatie. En door er vervolgens alles aan te doen, van het veranderen van procedures tot elkaar aanspreken op uitkomsten die discriminatie doen vermoeden, zoals een compleet mannelijke top. Dan boeken we vooruitgang.

Vrouwen krijgen minder kansen en hardere straffen

Mannelijke financiële adviseurs gaan twee keer zo vaak de fout in als hun vrouwelijke collega’s. Maar als vrouwen de fout in gaan, lopen ze een 20% groter risico op ontslag. Vervolgens krijgen ze ook nog eens minder vaak dan mannelijke ‘daders’ een tweede kans in hun bedrijfstak. Dat blijkt uit een jarenlange studie naar de personeelsrapporten van 1,2 miljoen Amerikaanse adviseurs en aandelenhandelaren, die een disciplinaire maatregel opgelegd kregen.

 

Waarom zijn vrouwen toch zo perfectionistisch? Als ze ‘gewoon’ eens durfden, ‘gewoon’ genoegen namen met een zesje, komt alles goed. Zo luidt de gebruikelijke riedel in Nederlandse media. Deze riedel heet framing – de bril waardoor veel auteurs problemen bekijken. Let maar eens op hoe vaak een opinieschrijver een situatie op deze manier voorstelt. Het ligt aan vrouwen zelf. Zo ook met perfectionisme. Vrouwen, stop met alles perfect willen doen! Je verpest het voor iedereen en vooral ook voor jezelf! Geen wonder dat je loopbaan stagneert, enz.

Wat deze verhalen echter weglaten, is dat vrouwen onder zware druk staan om het perfect te doen. Wij mensen geven vrouwen namelijk veel minder kansen dan mannen, en straffen vrouwen behoorlijk hardvochtig als ze fouten maken. Zoals uit het Amerikaanse onderzoek naar financiële professionals blijkt. De wetenschappers die de 1,2 miljoen disciplinaire rapporten doorploegden, concluderen:

The authors, who teach at the University of Chicago, Stanford University and the University of Minnesota, suggested the difference represented “taste-based discrimination” in the industry.“The financial advisory industry is willing to give male advisers a second chance, while female advisers are likely to be cast from the industry,” they wrote.

Als een misstap meteen einde oefening betekent, kijk je als vrouw wel linker uit om risico’s te nemen of het rustig aan te doen.  Je ziet deze bestraffende houding overal terug. Neem de filmindustrie. Gemiddeld krijgt een ervaren, bekende regisseuse eens in de tien jaar de kans aan het roer van een grote film te staan. De banen gaan vooral naar blanke mannen, waaronder mannen met een flop op hun naam.

Geen probleem, voor een man. Krijg je als vrouw echter die ene kans en mislukt het, dan gooit Hollywood de deur dicht. Dat heet het Ishtar-effect, naar de gelijknamige film die flopte. Ishtar betekende het einde van de loopbaan van Elaine May. Warren Beatty en Dustin Hoffman waren medeverantwoordelijk voor de flop, maar zij hadden geen enkel probleem daarna nieuw werk te vinden.

Hetzelfde patroon duikt op in het bedrijfsleven. Als het minder gaat met een bedrijf, krijgt een vrouwelijke directeur (CEO) in vergelijkbare omstandigheden veel meer kritiek te verduren dan een mannelijke directeur. Leidde een vrouw het noodlijdende bedrijf, dan kreeg zij de schuld van de malaise in 80% van de nieuwsartikelen over de situatie. Bij een man gebeurde dat in slechts 31% van de gevallen.

De lijst onderzoeken is eindeloos lang. Overal hetzelfde meten met twee maten. Overal hogere eisen aan vrouwen, en zwaardere straffen als ze niet supergoed zijn. Dat gebeurt ook in Nederland. Mannelijke voetballers maken er een puinbak van en de enige vraag is ‘welke coach helpt hen er weer bovenop.’ Als de resultaten van voetbalsters tegenvallen, of een voetbalclub zit financieel krap, heet het meteen ‘hef vrouwenvoetbal maar op‘.

Kortom, gewone, middelmatige vrouwen redden het niet. Gewone, middelmatige mannen wél. Mannen mogen falen en krijgen daarna vaak een tweede kans. Mensen zien mogelijkheden bij mannen en geven hen promoties, terwijl vrouwen aan een plakkende vloer kleven. Vrouwen kunnen er niet van uit gaan dat zij snel kansen krijgen. En ze liggen er verdacht snel uit. Wetenschappelijk bewezen feit.

Maar er heerst een oorverdovende stilte over dit structurele seksisme waardoor vrouwen in de marge verdwijnen. Diverse mensen voeren diverse redenen aan naar het hoe en waarom van die stilte. Vrouwen komen niet vooruit omdat mensen diversiteit onbelangrijk vinden en zich niet oprecht inspannen het speelveld gelijker te maken. Of ze ontkennen dat mannen veel meer kansen krijgen dan vrouwen, omdat dit makkelijk is. Lekker wegkijken en genieten van je privileges, met als bonus dat je kunt neerkijken op al die domme vrouwen die een probleem hebben omdat ze het niet goed doen.

Vrouwen zijn echter niet gek. Wij zien de dubbele moraal wel degelijk, en ervaren de oneerlijkheid:

Why do women have to be exceptional to warrant fair treatment? If I’m a female and am pretty average at my job, I should be afforded the same luxuries as any man who is also pretty average at the same job. My biggest gripe with all of this, is that a Dud Male Boss hardly ever gets called out for being a dud. It’s almost as if being male and “ok” at your job, means that you can get away with being a terrible manager and continue to progress to a decent middle management job. But put a female in that same position and every mistake is highlighted, with the insinuation that she’s a dud because she’s female.

Als je dit stuk hebt gelezen, weet dan dat wij allen geleerd hebben vrouwen minder te vinden dan mannen. Wees je ervan bewust. Geef vrouwen bewust meer kansen. Als een vrouw het gedrag van een bepaalde man vertoonde, zouden we dat accepteren? Zo nee, waarom vinden we hem dan nog steeds ok terwijl we haar zouden uitkotsen? Hoe eerlijk is je kritiek? Op die manier kun je jezelf bijsturen en aangeleerd gedrag afleren. Probeer het maar eens. Wie weet wordt de wereld dan wat vriendelijker voor vrouwen.

Ruim helft docenten en ouders discrimineren meisjes en jongens

57% van de leraren geven toe dat ze meisjes en jongens (onbewust) stereotyperen op school. Ruim de helft van de ouders geeft toe dat ze hun zonen anders behandelen dan hun dochters. En jongeren zien exacte vakken als ‘mannelijk’ en dus minder geschikt voor meisjes. Dat blijkt uit een Engels onderzoek, uitgevoerd ter gelegenheid van een Maand van de Exacte vakken.

Deze stereotypering heeft negatieve gevolgen voor meisjes. Zo maakte 54% van de ondervraagde docenten mee dat meisjes onder druk van hun ouders stopten met exacte vakken. Deze vroege uitval voorkomt dat meisjes een echte vrije keuze kunnen maken. Misschien zijn ze stiekem best ok in wiskunde, maar als dat geldt als ‘iets voor jongens’ en je ouders zeggen ‘wiskunde is veel te moeilijk voor jou, stop er maar mee’, dan moet je als kind van goede huize komen om een eigen koers te varen.

Tegen de tijd dat het gaat om studeren en een baan vinden, domineren jongens en mannen en halen werkneemsters nog geen kwart van het totaal uit bij bedrijven. Samenlevingen verspillen zodoende bergen talent.

De studie past bij eerdere onderzoeken. Zo blijken docenten de wiskundige vaardigheden van jongens al vroeg veel hoger in te schatten dan bij meisjes. Zij krijgen bij voorbaat het vertrouwen van docenten. Meisjes niet. Uit een ander onderzoek bleek vervolgens dat docenten wiskundehuiswerk van meisjes betere cijfers geven dan dat van jongens, maar alleen zolang ze niet weten of een jongen of meisje de sommen maakte. Zodra ze de sekse wisten, gaven ze meisjes juist lagere cijfers dan jongens.

Hetzelfde overkomt vrouwen als ze bijvoorbeeld software programmeren en aanbieden op een platform zoals GitHub. Gebruikers gaven hun producten hoge waarderingen, maar alleen als ze geen idee hadden of een man of een vrouw erachter zat. Zodra ze wisten dat het programma van een vrouw kwam, vonden ze het niks meer.

Kortom, docenten en ouders zijn gewoon een product van een seksistische maatschappij. We zwemmen met ons allen in hetzelfde water, geven de boodschap vervolgens door aan kinderen en zo leren kinderen al vroeg hoe het hoort. Genialiteit is een mannelijke eigenschap, weten meisjes van zes al. Aan wiskunde hoeven ze niet te beginnen want dat kunnen meisjes niet, tenzij je een uitzonderlijke freak bent. Waarna meisjes afhaken en iedereen zegt ‘zie je wel, wiskunde is niets voor meisjes.’ Zo houdt het patroon zichzelf in stand….

Vrouwen in mannenberoep: verstop je sekse achter initialen

Wil je het als vrouw redden in een mannenberoep zoals techniek, informatica of de beurs? Laat dan aan niemand weten dat je een vrouw bent. Zet geen foto bij je LinkedIn profiel of Twitteraccount. Noem niet je volledige naam maar gebruik initialen. Alleen dan maak je kans op een gelijkwaardige behandeling. Aldus een man die ruimte kreeg in de rubriek ‘De Expert’, van het gezaghebbende Wall Street Journal, om vrouwen te vertellen hoe ze hun loopbaan aan moeten pakken.

Omdat de column van de auteur, John Greathouse, zeer beleefd geformuleerd is en vergezeld gaat van cijfers en percentages, valt het seksisme van zijn adviezen misschien niet zo op. Dus leverde magazine Jezebel de vertaling van zijn tekst, met pareltjes zoals:

“Women in today’s tech world should create an online presence that obscures their gender.” = I still cannot help myself from ogling a good pair, please help me. […]  “If you identify your team via their initials (men and women), you effectively strip out all preconceptions related to race, ethnicity and gender.” = I’d prefer to imagine my team is full of white men, the only sorts of people I trust.

Misschien had het economische vakblad behoefte aan clicks om meer adverteerders binnen te halen. Het artikel leverde in ieder geval ophef op. Commentatoren waren er snel bij om te signaleren dat dit advies gepaard gaat met een forse dosis mansplaining. Greathouse is De Man, hij weet alles beter en hij zal de dames wel even vertellen hoe ze zich moeten gedragen.

Ook andere commentatoren kotsten zijn loopbaanadviezen uit. Magazine The Verge noemt de column een monument voor het seksisme in Sillicon Valley. De Business Insider, een vakblad voor ondernemers, veroordeelde de Expert-tekst als seksistisch. Ook op Twitter stroomden de reacties binnen:

Meredith Whittaker @mer__edith @johngreathouse @WSJ Great advice! I took it a step further and wore an Elon Musk mask until safely promoted to leadership. 10:56 PM – 28 Sep 2016

Het fundamentele probleem blijft dat auteurs zoals Greathouse louter en alleen naar vrouwen kijken om systematische problemen op te lossen. Wat er ook speelt, seksisme, onbewuste vooroordelen, seksuele intimidatie van vrouwen in mannenberoepen, maakt niet uit: als vrouwen nou maar keihard werken, alles precies goed doen en zich flexibel opstellen komt alles goed. Mannen en bedrijven blijven volledig buiten schot in dit scenario en kunnen ontspannen voort met wat ze deden.

”Expert” Greathouse heeft inmiddels via Twitter zijn verontschuldigingen aangeboden voor zijn seksistische column.

Onderhandelen over salaris levert vrouwen minder op

Bij gelijke omstandigheden onderhandelen vrouwen even vaak als mannen over hun salaris. Alleen krijgen de mannen 25% vaker wat ze willen. Dat blijkt uit onderzoek van de Cass Business School en de universiteiten van Warwick en Wisconsin. Ze namen de gegevens onder de loep van 4.600 Australische werknemers. Ze kozen Australië, omdat dit land naar verluidt als enige ter wereld registreert of kandidaten onderhandelden over hun salaris, en wat het resultaat was.

De onderzoekers denken dat voorgaande studies een vertekend beeld gaven, omdat ze alle werknemers op één hoop gooiden. Het is echter bekend dat parttimers minder vaak over hun salaris onderhandelen dan fulltimers. Vrouwen werken wat vaker parttime (in Nederland zelfs zeer veel vaker) en die vrouwen drukken dan het gemiddelde. Zo kan de indruk ontstaan dat vrouwen minder zouden onderhandelen.

Niets blijkt echter minder waar. Zodra de wetenschappers dezelfde ”soort” werknemers met elkaar vergeleken, bleek dat mannen en vrouwen even vaak een poging deden een beter loon te krijgen. Alleen kregen mannen veel vaker hun zin bij de onderhandelingen dan vrouwen:

Andrew Oswald, professor gedragswetenschappen van de universiteit van Warwick, was erg verrast door de resultaten. ‘Het feit dat vrouwen geen loonopslag durven vragen is een erg populaire theorie. Veel vrouwen zeggen en denken dat dit waar is, maar het bewijs daarvoor was totnogtoe zeer anekdotisch en allesbehalve wetenschappelijk’, legt hij uit op de website van de BBC. Maar dit bewijst volgens hem dat er wel degelijk een hardnekkige vorm van loondiscriminatie bestaat tegenover vrouwen.

Het is heel erg fijn dat wetenschappers kijken naar feitelijke gegevens, want vooroordelen houden vrouwen nog steeds massaal tegen op de werkvloer. Alles wat giftige ballonnen door kan prikken is dan ook meer dan welkom:

“Having seen these findings, I think we have to accept that there is some element of pure discrimination against women,” Oswald said. Funny, that’s what I’ve thought about nearly every gender-in-the-workplace study I’ve ever read, and yet here we are, with a majority of American men believing sexism is over.

UPDATE: de discriminatie begint bij het begin. Net als eerdere onderzoeken wijst ook een recente Belgische studie uit dat mannen bij hun eerste baan gemiddeld 22% meer salaris krijgen dan hun vrouwelijke collega die in precies dezelfde baan begint.

Seksuele intimidatie op het werk laat diepe sporen na

Iets meer dan de helft van de Britse werkende vrouwen kreeg te maken met seksuele intimidatie op het werk. Bij een kwart ging het om ongewenste aanrakingen. Een kwart moest ongewenste avances afslaan. Een derde werd het doelwit van rottige grappen, vaak met een vernederend seksueel element erin. Dat blijkt uit een onderzoeksrapport van vakbond TUC. Dat percentage staat niet op zichzelf. Voor vrouwen betekent het gefnuikte ambities, psychologische schade en een verhoogd risico op ontslag of meer pesterijen als ze seksuele intimidatie officieel melden.

De TUC studie is de zoveelste die aantoont dat vrouwen een groot risico lopen om ongewenst gedrag tegen te komen op het werk. Marketing en reclame? De American Association of Advertising Agencies (4A’s) deed onderzoek en meer dan de helft van de respondenten gaf aan seksuele intimidatie tegen te zijn gekomen. Het restaurantwezen? Meer dan de helft. Vrouwelijke artsen, professionals die op zich een goede status hebben: ruim 30%. Studentes die veldwerk doen en stages lopen, en voor hun cijfers afhankelijk zijn van mensen met meer macht: 70%. Europees onderzoek onder vrouwen: 55%.

De daders zijn in de overgrote meerderheid mannen. Deze daders hebben het in ongeveer 11% van de gevallen voorzien op andere mannen, maar de meesten kiezen vrouwen als doelwit. Onder andere de TUC studie identificeerde verschillende ”zwakke” groepen: ondergeschikte vrouwen die last hebben van hun mannelijke baas, zwangere vrouwen of vrouwen met een nulurencontract of een tijdelijk contract.

Ook vrouwen die net promotie kregen zijn kwetsbaar. Ze lopen een verhoogd risico op seksuele intimidatie en andere vormen van agressie, door rancuneuze ondergeschikten of bazen die geen zin hebben in een vrouw die haar plek niet kent. Kortom, machtsverhoudingen spelen een belangrijke rol…..

Veel vrouwen durven niets te zeggen van de nare situatie waarin ze terecht komen. Vakbond TUC vroeg naar die terughoudendheid en kreeg van de meeste vrouwen het antwoord dat zij niet dachten dat het zin had om naar personeelszaken te stappen. Dat bleek een juiste inschatting: van degenen die wél actie ondernamen, had slechts 6% daar baat bij. Voor de rest leverde het vooral gedoe op. De situatie van de vrouwen verslechterde, ze liepen promotie mis, kregen ontslag of kregen te maken met ernstigere conflicten op hun werk. Kortom, het loont niet om officieel werk te maken van seksuele intimidatie.

Wat vrouwen rest is stilletjes vertrekken of, als dat niet kan of als dat een te groot offer is, proberen vol te houden. Dat heeft grote gevolgen voor hun welzijn, hun loopbaan, en de kwaliteit van werk. Vrouwen rapporteren gebrek aan concentratie, gevoelens van depressie, angst om zichtbaar te worden door originele ideeën te opperen. Of, zoals Shelley Ross, ruim dertig jaar werkzaam in de media industrie, samenvat:

No one has yet nailed the pervasiveness, the bigotry, the diminishing and oppression of over half the population in the workplace. No one has nailed the ideas lost, the creativity missing, the damage done.

Wat te doen? Ross stelt voor de aanpak toe te passen die Zuid-Afrika ontwikkelde na de Apartheid. Dat land richtte Waarheids- en Verzoeningscommissies op om diepe wonden te helen. Slachtoffers konden openlijk hun verhaal doen en erkenning krijgen. Daders kregen de kans hun kant van het verhaal te vertellen en excuses aan te bieden. Zij ziet niks in trainingen om seksuele intimidatie op de werkvloer aan te pakken.

Toch blijken zulke cursussen wel effect te hebben, mits het om goede trainingen gaat. Geven bedrijven alleen een verplicht ‘foei, mag niet’ nummer, zodat het management een vakje op een formulier af kan vinken, dan volgt inderdaad geen verbetering. Het moet een oprecht, serieus aanbod zijn.

Blieft u wat seksisme bij uw Olympische Spelen?

Vrouwen doen iets en hup, daar barst het seksisme los. Ook bij de Olympische Spelen. Het Belgische blad Knack zette een aantal recente dieptepunten op een rijtje. Onder andere een man die Olympisch wielrenster Annemiek van Vleuten de les leest. Mansplaining in al z’n walgelijke glorie. Verslaggevers die deden alsof de man van zwemster Katinka Hosszu de medaille won, niet zijzelf. Kranten die een historisch record van een atlete ‘vergeten’ te vermelden. UPDATE: hier is een ander rijtje dieptepunten, van de Huffington Post. En een nadere analyse van de situatie in Nederland.

Dat wist Van Vleuten nog niet….

Dat onder andere Knack dit soort seksistische behandeling van atletes aan de orde stelt, is een teken van vooruitgang. Je kunt kampioenen reduceren tot hun uiterlijk, hulpje van hun man en moeder en o guttegut hoe doet ze dat met de kinderen, maar je krijgt daar tegenwoordig fel commentaar op. Dit soort seksisme maakt namelijk niet alleen de persoon in kwestie klein, maar ondermijnt ook de sportprestaties van vrouwen. Al winnen vrouwen goud, maakt niet uit, hun uiterlijk, gezinssituatie en relatie tot een man lijken het enige wat telt.

Vandaar dat die alertheid belangrijk is. Een ander teken van vooruitgang is dat, naast veel media, ook ‘gewone’ mensen steeds vaker luid en duidelijk laten merken dat ze het seksisme zat zijn. Zo kreeg turnster Alexa Moreno te maken met Twittertrollen die haar uiterlijk door de modder sleurden. Ze vonden haar te dik, vergeleken haar met een varken, enzovoorts. Honderden mensen reageerden hierop en verdedigden Moreno in een storm Twitterberichten, waar de trollen in verdronken.

De aantoonbaar seksistische verslaggeving leidde ook tot een campagne#CoverTheAthlete. Mensen draaien de situatie bijvoorbeeld om en stellen het type vragen aan mannelijke atleten, waar hun vrouwelijke collega’s te vaak mee te maken krijgen. De reacties van de mannen zijn goud waard en maken duidelijk hoe belachelijk de behandeling is die de vrouwen krijgen.

Voor sommige media is die bewustwording nog even wennen. Zo berichtte de NOS over het bizarre commentaar rondom Hosszu, maar sprak daarbij van een ‘seksistische’ commentator, met seksistisch tussen aanhalingstekens. Die aanhalingstekens kun je schrappen, NOS. Want als je wil beweren dat de coach de prestatie levert en niet de atlete zelf, dan ben je echt heel erg seksistisch bezig. Alsof hij in het water lag en een medaille won. Nou nee, dat deed zij zelf, na heel lang en hard trainen.

Canadese universiteit lost loonkloof op

Een Canadese universiteit heeft dé oplossing gevonden voor de loonkloof. Iedere faculteitsmedewerkster die voor 30 april 2015 in dienst kwam, krijgt een loonsverhoging van 2905 dollar. Dit was het bedrag wat mannelijke professoren en docenten jaarlijks méér ontvingen dan hun vrouwelijke collega’s.

De universiteit van Waterloo, Canada, stelde een werkgroep in om de salarisgegevens van medewerkers te onderzoeken. Uit hun rapport kwamen allerlei ‘belonings anomaliën’ naar voren. Jaarlijks bedroeg het verschil zo’n 2905 Canadese dollars, in het nadeel van vrouwen. De werkgroep spreekt van een systematische discriminatie van vrouwen, omdat alleen sekse dit nadelige verschil in beloning opleverde. Om de situatie recht te trekken, verhoogt de universiteit het salaris van de vrouwen.

Waterloo is niet de eerste Canadese universiteit die deze maatregel neemt. Eerder verhoogden ook Hamilton’s McMaster University en de University of British Columbia het salaris van werkneemsters, om een einde te maken aan de loonkloof. In die gevallen kwamen vrouwen ook jaarlijks rond de 3000 Canadese dollars tekort.

 

Personeelsbeoordelingen: mannen krijgen nuttige feedback, vrouwen vaagheden

Personeelsbeoordelingen van mannelijke werknemers bevatten gerichte lof, uitgebalanceerde kritiek, en geven nuttige adviezen ter verbetering.Vrouwelijke werknemers krijgen daarentegen vage algemeenheden die nauwelijks houvast bieden om zichtbare vooruitgang te boeken. Dat concluderen twee Amerikaanse onderzoekers na een analyse van personeelsbeoordelingen bij vier grote ondernemingen.

cartoon loopbaan

Shelley Correll van Stanford’s Clayman Institute for Gender Research en Caroline Simard van het Center for the Advancement of Women’s Leadership concluderen dat deze vage, vaak stereotiepe ‘feedback’ vrouwen achterstelt. Op twee manieren. De beoordelingen geven blijk van een zekere mate van blindheid bij managers voor de prestaties van vrouwen. Correll en Simard zien onbewuste vooroordelen als de boosdoener van dit opvallende verschil in de personeelsbeoordelingen van mannen en vrouwen:

Our research suggests these trends may result from unconscious bias. Stereotypes about women’s capabilities mean that reviewers are less likely to connect women’s contributions to business outcomes or to acknowledge their technical expertise. Stereotypes about women’s care-giving abilities may cause reviewers to more frequently attribute women’s accomplishments to teamwork rather than team leadership.

Ten tweede kunnen vrouwen weinig met de algemeenheden die ze in hun beoordelingen teruglezen. Geen gerichte adviezen, geen identificatie van specifieke kwaliteiten die ze kunnen versterken of specifieke punten waarop ze hun prestaties kunnen verbeteren. In die zee van algemeenheden is het voor vrouwen veel moeilijker dan voor mannen om zichtbaar te werken aan concrete punten en vooruitgang te boeken.

Correll en Simard vonden slechts één, veelbetekenende, uitzondering. Alleen als het ging om communicatieve vaardigheden kregen vrouwen duidelijke feedback. Vaak was die echter negatief. Managers beoordeelden vrouwen als te assertief of zelfs agressief, of verweten vrouwen dat ze moeilijk waren om mee samen te werken. Het betreft een zeer significant verschil: 76% van de verwijzingen naar een te agressieve communicatiestijl stonden in beoordelingen van vrouwen. Bij mannen lag dat aandeel op 24%.

Deze bevindingen komen overeen met eerdere analyses. Zo onderzocht Kieran Snyder in 2014 bij een technologiebedrijf 141 beoordelingen van mannen en 107 van vrouwen. De vrouwen kregen veel meer kritiek dan mannen – 58,9% negatieve feedback bij mannen, terwijl dat percentage bij vrouwen steeg naar 87,9%. En ook hier struikelden leidinggevenden vooral over de communicatiestijl van vrouwen. Managers schreven slechts twee keer dat mannen op hun toon moesten letten. Bij vrouwen kwam deze specifieke vorm van kritiek voor in 71 van de 94 kritische beoordelingen.

Steekproef of officiële wetenschappelijke studie, maakt niet uit: bedrijven zetten vrouwen onbewust en op basis van vooroordelen op achterstand, en dat schaadt onze carrière. Hoog tijd dat bedrijven en leidinggevenden hun houding bijstellen. Gelukkig geven Correll en Simard daar adviezen over. Te beginnen met het opstellen van duidelijke criteria, zowel voor het wegen van prestaties als voor het schrijven van beoordelingen.