Tag Archives: loonkloof

8 maart algemene vrouwenstaking

Stop voor een dag met betaald of onbetaald werk. Dat is de oproep van twee Amerikaanse actiegroepen, waaronder de organisatoren van de Women’s March naar Washington, aan vrouwen wereldwijd. Ze willen 8 maart, internationale vrouwendag, benutten voor een algemene staking in de brede zin van het woord. Niet koken, niet koesteren, niet zorgen, niet schoonmaken, geen boodschappen doen, maar staken en de straat op om aandacht te vragen voor onrecht zoals seksueel geweld of de loonkloof.

Volgens de organisatoren doen inmiddels 35 landen mee aan de actie, waaronder vrouwengroepen in Ierland, Duitsland en Argentinië.

In Nederland kun je onder andere in Den Haag terecht voor een debat over en actie tegen de structurele onderbetaling van vrouwen in Nederland. Vakbond FNV onthult die woensdag om 12:00 uur een standbeeld voor alle werkende vrouwen op het Plein in Den Haag. Voorafgaand vindt vanaf 10:00 uur in Sociëteit De Witte aan Plein 24 een debetbijeenkomst plaats, met vrouwen uit verschillende sectoren, wetenschappers en politici.

Amsterdam staakt met een fakkeloptocht. Het programma begint op 8 maart om 18.00 uur met verzamelen op de Dam. Deelnemers aan de fakkeloptocht lopen naar Café Belcampo, waar om 19.30 uur een bijeenkomst plaats vindt.

Op de website Internationale Vrouwendag vind je een compleet overzicht van deze en andere activiteiten in Nederland, op en rond 8 maart. Neem vrij, staak en ga naar een van de vele internationale-vrouwendag evenementen.

Hidden Figures: wiskunde op leven en dood

Een goed verhaal. 67 nominaties en 27 onderscheidingen daadwerkelijk in de wacht gesleept. En een geschiedenis die een lang verborgen gebleven rol van vrouwen eindelijk zichtbaar maakt. Wat wil een mens nog meer? Hidden Figures, een film over de zwarte vrouwelijke wetenschappers van NASA die reizen rond de maan mogelijk maakten, was dé feministische verrassing van 2016. Eindelijk ook te zien in Nederland, vanaf 9 maart.

Eén van de (ironische) definities van feminisme luidt: de overtuiging dat vrouwen mensen zijn. In het V.S. van de jaren dertig golden zwarte vrouwen niet als mensen. Ze hadden weinig burgerrechten en leden onder een systeem van Apartheid – aparte toiletten, aparte scholen, achter in de bus zitten, enzovoorts. De wetenschap in gaan en bijvoorbeeld ingenieur worden? Ondenkbaar.

Toch deden zich hier en daar mogelijkheden voor. Nieuwe takken van wetenschap waren nog niet helemaal dichtgetimmerd voor en door blanke mannen, dus vrouwen hadden een kans. Wat ook hielp was dat de V.S. betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog, zodat er meer werknemers nodig waren. Onder andere NASA besloot vrouwen aan te nemen voor hun ruimteprogramma. Met als voordeel dat ze die vrouwen niet zoveel hoefden te betalen als mannen.

Onderbetaald en ondergewaardeerd gingen vrouwen aan de slag in ondergewaardeerde, nieuwe onderdelen van de wetenschap. Ze kregen bijvoorbeeld banen als ‘computer‘: rekenwonders. Onder hen Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson. Ze programmeerden de eerste computersystemen van IBM en berekenden uit het hoofd banen om de aarde en van de aarde naar de maan. Het was wiskunde op leven en dood. Fouten zouden resulteren in uit elkaar spattende raketten en dode astronauten.

Deze vrouwen deden pionierswerk. Samen met andere computers, bijvoorbeeld werkzaam bij de universiteit van Harvard, stonden ze aan de basis van de ruimtewetenschap, maakten de ontwikkeling van machinale computers mogelijk, en zorgden ervoor dat de eerste Amerikaanse blanke man de ruimte in kon. Hoe het afliep laat zich echter raden: geen standbeelden, geen vuistdikke boekwerken over hun heroïsche bijdrage, en zodra de apparaten status kregen en ICT een goed betaald beroep werd, zorgden machtsverhoudingen en sociale normen ervoor dat mannen gingen domineren en opeens gelden als dé norm in de ICT-sector:

male programmers wanted to elevate their job out of the “women’s work” category. They created professional associations and discouraged the hiring of women. Ads began to connect women staffers with error and inefficiency. They instituted math puzzle tests for hiring purposes that gave men who had taken math classes an advantage, and personality tests that purported to find the ideal “programming type.

De rol van de zwarte wetenschapsters bleef alleen bekend in een klein kringetje NASA-medewerkers en geschiedkundige specialisten. De rest van de samenleving vergat hen. Voor de actrices die de rollen van Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson kregen, ging zodoende een wereld open toen ze het op ware feiten gebaseerde script ontvingen. Zwarte vrouwen? Die de wetenschap voor altijd veranderden? Aan de basis stonden van de computerrevolutie? Waarom had niemand hen dat ooit verteld? De ontdekking van deze verborgen geschiedenis hakte erin, onder andere bij Janelle Monae:

they were mystified by how little they knew. […]Monae dropped all her other projects to become part of this film once she learned the story was real. “I had a plethora of feelings I went through — one being shock,” she said. “I had no clue who Mary Jackson was, or Katherine Johnson or Dorothy Vaughan or any of the ‘colored computers’ who worked at NASA during that era. I had no idea who these women were. So I made it a personal responsibility to stop what I was doing and portray Ms. Mary Jackson. I didn’t want any other girl, any other American, to not know about this history.”

Hidden Figures zorgt voor een meeslepend verhaal, maar neemt daarbij geen blad voor de mond als het gaat om racisme en seksisme. Zo mochten vrouwen geen vergaderingen bijwonen rondom de lancering van de eerste bemande raket. Daar was geen protocol voor. En moesten de vrouwen naar het kleurlingentoilet, helemaal aan de andere kant van het NASA-terrein.

De Groene Amsterdammer noemt de film een voorbeeld van cinematografische rechtstelling: ”wat lang verzwegen werd – de rol van de zwarte vrouwen – wordt nu uitgeschreeuwd op de meest krachtige manier denkbaar, namelijk via de populaire verbeelding”, schrijft het magazine.

Dat blijft niet zonder gevolgen. Zo produceert Lego een reeks poppetjes van vrouwelijke wetenschapsters, waaronder een aantal heldinnen van Hidden Figures. Aanleiding vormt een jaarlijkse wedstrijd, waarbij mensen ideeën bij Lego aan kunnen dragen. Een tot twee plannen per jaar krijgen genoeg handen op elkaar om werkelijkheid te worden, Waaronder het voorstel om deze vrouwen te eren met een Lego-set. Meisjes kunnen straks hun fantasie gebruiken en spannende missies bedenken voor deze pioniersters.

Enfin, vanaf 9 maart in de bioscoop. Komt dat zien:

 a whole generation of girls are going to see how their foremothers were vital to the Space Race. I can’t wait to see what they do now.

Stereotypen richten al vroeg schade aan bij meisjes

Meisjes van een jaar of zes zijn er al vast van overtuigd dat genialiteit een mannelijke kwaliteit zou zijn, waar zij als meisje en toekomstige volwassen vrouw helaas niet over beschikken. En meisjes leren al jong dat ze afhankelijk van anderen zijn voor het doen van uitgaven: ouders geven dochters 20% minder zakgeld en minder financiële vrijheid dan hun zonen. Dat blijkt uit twee recente onderzoeken naar opvattingen over mannen en vrouwen.

Ouders besluiten of hun kind zakgeld krijgt en zo ja, hoeveel en hoe vaak. Wat blijkt uit onderzoek? Ouders geven jongens 20% meer zakgeld, houden regelmaat aan, en laten hun zonen redelijk vrij in wat ze er mee doen. Meisjes daarentegen krijgen minder geld, op onregelmatige momenten, en in veel gevallen blijven ouders betrokken bij wat ze met dat zakgeld doen. Meisjes moeten bijvoorbeeld vaker aan hun ouders vragen of ze een uitgave mogen doen en als dat al mag, krijgen ze het geld niet zelf in handen maar gaan de ouders mee om de portemonnee te trekken.

Ook Nederlandse ouders doen dit:

Wie er niet van opkijkt is Joop Schipper, hoogleraar Arbeids- en Emancipatieeconomie aan de Universiteit van Utrecht en expert op het gebied van beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen. “Dit is niet het eerste onderzoek waarin deze ongelijkheid wordt beschreven. Het begint bij het zakgeld, daarna krijgen jongens meer betaald voor hun eerste bijbaantje en  zo gaat het door in het hele verdere leven.

Meisjes leren op die manier al vroeg dat jongens meer verdienen, dat ze van anderen afhankelijk zijn voor geld, en dat geld niet iets is waar ze zelfstandig over te beslissen. Dat onderscheid maken niet alleen ouders, maar ook scholen. Zo krijgen meisjes in de Amerikaanse staat Utah op school te horen dat ze zich, als ze met een jongen uitgaan, ‘vrouwelijk’ moeten gedragen, hem moeten behagen en zijn geld niet mogen verkwisten,

Ook op andere manieren krijgen meisjes signalen dat ze minder zijn. De onderzoekers van de ‘wie is de slimste’ studies kwamen er bijvoorbeeld achter dat jongens en meisjes op hun vijfde nog geen verschillen zien tussen de seksen als het gaat om genialiteit. Tegen de tijd dat ze zes worden, hebben meisjes echter verinnerlijkt dat alleen jongens ‘van nature’ briljante slimheid vertonen.

Dit verschil bij zesjarigen treedt op ongeacht de opvoedingsstijl van de ouders, inkomensgroep of etnische achtergrond. De onderzoekers wijten het aan ‘de cultuur’. Die toont, op enkele uitzonderingen na, louter jongens en mannelijke figuren die geniaal zijn en allerlei problemen oplossen. Denk aan de gemiddelde door mannen gedomineerde geschiedenisles op school, Sherlock Holmes, de mannen van Star Trek, dr. Who, enzovoorts. Ook speelgoed laat niet na om meiden te vertellen dat wiskunde zo moeilijk is en dat wetenschap alleen kan met roze kleuren.

Meisjes verinnerlijken die stereotypen. Met grote gevolgen. Ze reageren minder vaak op studiebeurzen als die gepromoot worden met vragen van het type ‘ben jij slim genoeg?’ (want meisjes zijn niet slim, dus helaas). Ze achten zichzelf minder geschikt voor studies die naar verwachting grote intelligentie vereisen, en beginnen zodoende niet aan een loopbaan in de exacte vakken.

Om het schadelijke effect van dit soort overtuigingen tegen te gaan zijn voorbeelden nodig, denken de onderzoekers. Meer fictieve heldinnen die geniaal blijken. Meer aandacht voor vrouwen die, in heden of verleden, blijk gaven van genialiteit en iets uitvonden, ontdekkingen deden en/of succesvol werkzaam zijn binnen exacte beroepen. En wist je dat James Bond’s Q in werkelijkheid een vrouw is? Zulke voorbeelden kunnen als tegengif dienen voor de stereotiepe beelden waar wij als maatschappij jongens en meisjes mee overspoelen.

Mannen hebben geen trek in vrouwenwerk

Een aantal ‘typisch mannelijke’ banen verdwijnt snel, terwijl ‘vrouwelijke’ sectoren zoals de zorg juist groeien. Toch deinzen veel mannen er voor terug om vrouwenwerk te doen, blijkt uit ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De mannen voelen zich gestigmatiseerd, vrouwenwerk betaalt fors minder, en ze denken dat ze de benodigde kwaliteiten missen. Nederlandse opiniemakers spreken al van zorgelijke ontwikkelingen waarbij (jonge) mannen massaal afhaken en buiten spel staan op de arbeidsmarkt.

Mannen zouden er goed aan doen te kijken naar wat vrouwen doen, en van vrouwen te leren. De economische crisis kostte veel mensen hun baan. Vrouwen werden, volgens de New York Times, zelfs harder getroffen door werkloosheid dan mannen. De toekomst ziet er al evenmin florissant uit: zo verwacht de SER dat vooral vrouwen de dupe worden van toenemende automatisering. Zo verdwijnen talloze administratieve kantoorbanen als computers dat werk over nemen.

Vrouwen hebben veel ervaring met het opvangen van dit soort klappen. Rond de vorige eeuwwisseling maakten we een soortgelijke leegloop mee, signaleerden feministes van de eerste golf. Allerlei vrouwenwerk, zoals kaas maken, kleding naaien en kaarsen produceren, verdween met de industrialisering naar fabrieken buitenshuis. Daar gingen mannen dat werk doen. Voor vrouwen zat er niets anders op dan zich aan te passen en nieuwe wegen te zoeken.

Op dit moment doen vrouwen hetzelfde. Ze verliezen hun baan en zoeken nieuwe wegen. Ze zorgen ervoor dat ze hoog opgeleid zijn, signaleert de New York Times. Ze tonen zich flexibeler in hun gedrag dan mannen, scholen zich om, pakken aan wat ze kunnen.

Mannen daarentegen halen hun neus op voor laag vrouwenwerk. Zodoende beperken ze zichzelf en lopen ze kansen mis. Natuurlijk hebben mannen daar hun redenen voor. Naast een stigma levert vrouwenwerk minder salaris op. Een lasser (man) verdient in de V.S. 18 dollar per uur, stelt de New York Times. Zou hij in de zorg gaan werken, dan haalt hij waarschijnlijk niet meer dan tien dollar per uur. Bijna een halvering. In Nederland is het net zo: werkgevers onthouden vrouwen drie ton gedurende hun loopbaan.

Daarnaast vinden mannen zichzelf vaak niet geschikt voor vrouwenwerk:

“I ain’t gonna be a nurse; I don’t have the tolerance for people,” he said. “I don’t want it to sound bad, but I’ve always seen a woman in the position of a nurse or some kind of health care worker. I see it as more of a woman’s touch.” […]  Lawrence Katz, an economist at Harvard, has a term for this: “retrospective wait unemployment,” or “looking for the job you used to have.” “It’s not a skill mismatch, but an identity mismatch,” he said. “It’s not that they couldn’t become a health worker, it’s that people have backward views of what their identity is.”

Om het tij te keren doen werkgevers pogingen die identiteit bij te stellen. De zorg slap vrouwenwerk? Welnee. Ziekenhuizen doen hun best om de zorg als iets stoers te promoten. De adrenaline die door je heen jaagt als operatieverpleegkundige treedt ook op als je gaat bergbeklimmen, stellen pr-mensen. Bergbeklimmen is supermannelijk sportief en macho, kortom werken in een operatiekamer is macho. Ook in Nederland doen mensen hun best het vrouwelijke imago te verminderen en mannen te lokken.

Als mannen toehappen en een vrouwenbaan accepteren, belonen werkgevers hen. Mannen krijgen meer salaris. Het College voor de Rechten van de Mens kwam er bijvoorbeeld achter dat mannen, werkzaam in algemene ziekenhuizen, in alle onderzochte functiegroepen meer loon krijgen dan vrouwen. Ze nemen enkele tientjes tot tweehonderd euro per maand meer mee naar huis. Ook krijgen mannen sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Een fenomeen wat bekend staat als de ‘glazen lift’. Hoe meer mannen een beroep oppakken, hoe hoger de status (en het loon).

Het omgekeerde gebeurt niet. Als meer vrouwen mannenwerk oppakken, schieten hogere managers in de weerstand en vinden ‘we’ al die vrouwen een probleem. Bij de rechtelijke macht vinden we het bijvoorbeeld opeens belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving en dan is het erg als er ‘teveel’ vrouwen komen. Ook denken mensen dat de kwaliteit zal dalen als er meer vrouwen in de beroepsgroep komen. Voordat je het weet veranderen activiteiten op die manier in vrouwenwerk met een lage status. Met de bijbehorende lagere lonen. Waarna de cyclus opnieuw kan beginnen.

Deze kloof is mensenwerk: het zijn mannen die op basis van stereotiepe veronderstellingen vrouwenwerk mijden. Het zijn wij mensen die vrouwenwerk onderwaarderen en kinderen opvoeden met allerlei rare ideeën over ‘echte’ mannen en ‘echte’ vrouwen. Zolang we vrouwen blijven zien als de minderwaardige Ander, blijft wat ze doen besmet werk waar ‘echte mensen’ hun vingers niet aan willen branden. Met alle problemen van dien. Maar het voordeel is: wijzelf kunnen die opvattingen veranderen. Als we willen.

College voor de Rechten van de Mens tikt overheid op de vingers

Mensenrechten maken expliciet deel uit van het buitenlands beleid, maar als het gaat om binnenlands beleid schiet de Nederlandse regering tekort. Dat stelt het College voor de Rechten van de Mens in een persbericht. Dit terwijl we bergen werk hebben op dit gebied. Zo discrimineren werkgevers zwangere vrouwen stelselmatig en betalen ze mannen meer salaris dan vrouwen voor het zelfde werk. Gemiddeld gaat het om 53 euro per maand. Dat levert een leuk bedrag op, gerekend over een hele loopbaan.

Het College vindt dat de Nederlandse overheid structureel aandacht moet besteden aan mensenrechten. Een punt van zorg vormt bijvoorbeeld zwangerschapsdiscriminatie. Volgens het CVRM krijgt 43% van de aanstaande moeders daar mee te maken. Vrouwen krijgen geen verlenging van tijdelijke contracten, oftewel ontslag. Of opleidingen en promoties gaan aan hun neus voorbij.

Vrouwen lijken moedeloos te worden van die structurele, stelselmatige, al decennia durende discriminatie. Volgens het CVRM daalde onze bereidheid om zwangerschapsdiscriminatie te melden van 26% in 2012 naar 14% dit jaar, omdat ‘dit toch niets uithaalt’.

Een ander punt van zorg vormen de decentralisaties van (zorg)taken. Die zetten mensenrechten op verschillende manieren onder druk. Zo komt veel onbetaalde zorgarbeid bij vrouwen terecht. Bovendien kunnen gemeenten hun eigen beleid voeren. Dat betekent grote onderlinge verschillen tussen de zorg aan en ondersteuning van mensen, afhankelijk van hun woonplaats.

Wat betreft de onderbetaling van vrouwen voerde het College de afgelopen jaren verschillende onderzoeken uit. Waar ze ook kijken, mannen krijgen meer. Werkgevers blijken namelijk criteria te hanteren die vrouwen op achterstand zetten. Ze bepalen het aanvangssalaris bijvoorbeeld op basis van salarisonderhandeling in plaats van op relevante werkervaring, geven een vrouw wel promotie maar niet of te weinig extra salaris, en/of gaan uit van het laatst verdiende salaris, zonder te kijken naar de vorige functie of naar de huidige baan.

Dit soort praktijken zorgen ervoor dat 4301 onderzochte vrouwen bij hogescholen gemiddeld €3.798 verdienden, terwijl hun 3218 mannelijke collega’s gemiddeld €4.258 per maand mee naar huis namen. Oftewel ruwweg 10% meer. In algemene ziekenhuizen bleek de loonkloof rond de 20% te liggen. Enzovoorts, enzovoorts.

Naast de oproep aan de regering stuurt het CVRM ook een rapport naar de Verenigde Naties over het gebrek aan aandacht voor mensenrechten in het Nederlandse binnenlandse beleid. De Mensenrechtenraad van de VN bespreekt de situatie in Nederland volgend jaar. Alles om druk te zetten. Want, stelt het College:

Meer ambitie voor het creëren van een echte infrastructuur om de implementatie van mensenrechten in Nederland te bevorderen, is te verwachten van een land dat zich internationaal profileert als een voorvechter van mensenrechten.

Of, in gewone mensentaal: je kunt niet Calvinistisch je vingertje vermanend opsteken bij andere landen, terwijl je in eigen huis de zaken totaal niet op orde hebt.

Onderhandelen over salaris levert vrouwen minder op

Bij gelijke omstandigheden onderhandelen vrouwen even vaak als mannen over hun salaris. Alleen krijgen de mannen 25% vaker wat ze willen. Dat blijkt uit onderzoek van de Cass Business School en de universiteiten van Warwick en Wisconsin. Ze namen de gegevens onder de loep van 4.600 Australische werknemers. Ze kozen Australië, omdat dit land naar verluidt als enige ter wereld registreert of kandidaten onderhandelden over hun salaris, en wat het resultaat was.

De onderzoekers denken dat voorgaande studies een vertekend beeld gaven, omdat ze alle werknemers op één hoop gooiden. Het is echter bekend dat parttimers minder vaak over hun salaris onderhandelen dan fulltimers. Vrouwen werken wat vaker parttime (in Nederland zelfs zeer veel vaker) en die vrouwen drukken dan het gemiddelde. Zo kan de indruk ontstaan dat vrouwen minder zouden onderhandelen.

Niets blijkt echter minder waar. Zodra de wetenschappers dezelfde ”soort” werknemers met elkaar vergeleken, bleek dat mannen en vrouwen even vaak een poging deden een beter loon te krijgen. Alleen kregen mannen veel vaker hun zin bij de onderhandelingen dan vrouwen:

Andrew Oswald, professor gedragswetenschappen van de universiteit van Warwick, was erg verrast door de resultaten. ‘Het feit dat vrouwen geen loonopslag durven vragen is een erg populaire theorie. Veel vrouwen zeggen en denken dat dit waar is, maar het bewijs daarvoor was totnogtoe zeer anekdotisch en allesbehalve wetenschappelijk’, legt hij uit op de website van de BBC. Maar dit bewijst volgens hem dat er wel degelijk een hardnekkige vorm van loondiscriminatie bestaat tegenover vrouwen.

Het is heel erg fijn dat wetenschappers kijken naar feitelijke gegevens, want vooroordelen houden vrouwen nog steeds massaal tegen op de werkvloer. Alles wat giftige ballonnen door kan prikken is dan ook meer dan welkom:

“Having seen these findings, I think we have to accept that there is some element of pure discrimination against women,” Oswald said. Funny, that’s what I’ve thought about nearly every gender-in-the-workplace study I’ve ever read, and yet here we are, with a majority of American men believing sexism is over.

UPDATE: de discriminatie begint bij het begin. Net als eerdere onderzoeken wijst ook een recente Belgische studie uit dat mannen bij hun eerste baan gemiddeld 22% meer salaris krijgen dan hun vrouwelijke collega die in precies dezelfde baan begint.

Canadese universiteit lost loonkloof op

Een Canadese universiteit heeft dé oplossing gevonden voor de loonkloof. Iedere faculteitsmedewerkster die voor 30 april 2015 in dienst kwam, krijgt een loonsverhoging van 2905 dollar. Dit was het bedrag wat mannelijke professoren en docenten jaarlijks méér ontvingen dan hun vrouwelijke collega’s.

De universiteit van Waterloo, Canada, stelde een werkgroep in om de salarisgegevens van medewerkers te onderzoeken. Uit hun rapport kwamen allerlei ‘belonings anomaliën’ naar voren. Jaarlijks bedroeg het verschil zo’n 2905 Canadese dollars, in het nadeel van vrouwen. De werkgroep spreekt van een systematische discriminatie van vrouwen, omdat alleen sekse dit nadelige verschil in beloning opleverde. Om de situatie recht te trekken, verhoogt de universiteit het salaris van de vrouwen.

Waterloo is niet de eerste Canadese universiteit die deze maatregel neemt. Eerder verhoogden ook Hamilton’s McMaster University en de University of British Columbia het salaris van werkneemsters, om een einde te maken aan de loonkloof. In die gevallen kwamen vrouwen ook jaarlijks rond de 3000 Canadese dollars tekort.

 

Vrouwelijke artsen lopen 1 miljoen dollar mis

Waar is mijn 300.000 euro, vraagt Women Inc zich af. Nederland kent een behoorlijke loonkloof, maar het kan erger. In de Verenigde Staten blijken vrouwelijke artsen jaarlijks gemiddeld 20.000 dollar minder betaald te krijgen dan mannelijke collega’s die precies hetzelfde werk doen. Over een gemiddelde loopbaan gerekend kan de loonkloof oplopen tot een miljoen dollar.

Onderzoekers van Massachusetts General Hospital en Harvard Medical School gebruikten openbare gegevens over de salarissen van 10,241 artsen. Ze corrigeerden voor leeftijd, jaren werkervaring en andere factoren. Wat ze ook deden, in bijna alle medische disciplines ontving een vrouw minder salaris. Behalve sekse (vrouw = fout) speelt ook huidkleur een rol. Een mannelijke arts met een gekleurde huid levert 35% salaris in ten opzichte van zijn blanke mannelijke collega. De intersectionele ranglijst ziet er in 2016 als volgt uit:

  • blanke mannelijke arts $253,000 per jaar
  • ”zwarte” mannelijke arts $188,000 per jaar
  • blanke vrouwelijke arts $163,000 per jaar
  • ”zwarte” vrouwelijke arts $153,000 per jaar

Nogmaals, dit alles gecorrigeerd voor alle factoren die een loonverschil verklaarbaar kunnen maken. Wat je dan overhoudt zijn de zichtbare resultaten van seksisme en racisme. Het is, vertaald in harde salariscijfers, de ”banenwachtrij’‘ waar de Volkskrant een tijdje geleden zo olijk mee kopte. Werkgevers hebben het liefst een gezonde blanke man. Alle anderen zijn inferieur en moeten hun defecten compenseren, bijvoorbeeld met een lager salaris.

Deze loonkloof komt niet voor het eerst naar voren. In 2012 onderzocht de Universiteit van Michigan ook al salarisgegevens van artsen. De samenstelling van de groep kwam niet helemaal overeen met de groep van de huidige studie, maar ook hier bleek dat vrouwelijke artsen gemiddeld 12.000 dollar per jaar minder loon kregen. Gemeten over een gemiddelde loopbaan leverde dat een verlies op van 350.000 dollar. Wegmagazine Slate speculeert dat de loonkloof verergert. Bij kersverse artsen in de staat New York nam de kloof bijvoorbeeld toe van $3,600 in 1999 tot bijna $17,000 in 2008.

Wel zijn er uitzonderingen. De onderzoekers van de studie uit dit jaar ontdekten dat Radiologie geen loonkloof tussen de seksen kent. Sterker nog: vrouwelijke radiologen verdienen iets meer dan mannelijke. En twee van de onderzochte 24 universiteiten hadden ook geen probleem om mannen en vrouwen gelijk loon voor gelijk werk te betalen.

De loonkloof hoeft dus niet op te treden – het is mensenwerk. Dat blijkt ook bij onderzoeken naar de loonkloof die het College voor de Rechten van de Mens regelmatig uitvoert. Het College kwam erachter dat vooral subjectieve factoren een rol spelen. En het niet toepassen van op zich duidelijke regels. Daar kunnen werkgevers iets aan doen. Zodat vrouwelijke professionals een eerlijke behandeling krijgen.

Meisjes excelleren op school, maar is Nederland daar klaar voor?

Campagnes om exacte vakken toegankelijk te maken voor meisjes, hebben effect, concludeert De Volkskrant. In Nederland maar ook in bijvoorbeeld de V.S. volgen meisjes steeds vaker wiskunde, scheikunde en natuurkunde. Ze halen in alle vakken, behalve gym en natuurkunde, ook hogere cijfers dan jongens. Zijn we daar als samenleving klaar voor?

Dat is de vraag, want schoolsucces biedt niet automatisch een garantie voor loon naar werken op de arbeidsmarkt. In als mannelijk gecodeerde sectoren staan mensen (mannen) nogal vijandig tegenover vrouwen en waarderen hun bijdragen niet, ook niet als die bijdrage objectief beter is. Bovendien moet je niet zwanger worden, want dan gooien werkgevers je de laan uit. En de overheid zegt daar niets van.  Tot slot houden veel jongeren er zeer traditionele opvattingen op na over wie thuis de wc moet schrobben en wie het geld moet verdienen.

Ik zou dus zeggen: goeie eerste stap, die mooie cijfers op school. Maar als samenleving hebben we er niets aan als we vrouwelijke ambitie eng vinden en de helft van de Nederlandse bevolking op blijven sluiten in het roze ghetto van verzorgen, troosten en het huishouden doen, met hooguit een baantje ‘voor erbij’.

Wet van Sullerot opnieuw bewezen

De Franse econome Sullerot constateerde jaren geleden al dat ”wij als samenleving” het werk van vrouwen minder waarderen dan dat van mannen. Hoe meer vrouwen, hoe lager de status van het werk en hoe lager de salarissen. Deze maand bleek opnieuw hoe fundamenteel dit inzicht was. Een nieuw onderzoek uit de V.S. concludeert dat als meer vrouwen werkzaam worden in een voorheen door mannen gedomineerd beroep, de salarissen en de status van dat beroep dalen. Ook al doen de vrouwen hetzelfde werk als de mannen in die specifieke beroepsgroep deden.

intersectionaliteitAlleen krijgen we wel minder loon….

Wetenschappers van de Cornell en New York University schatten in dat dit mechanisme één van de verklaringen is voor het hardnekkig voortbestaan van de loonkloof. Zelfs als vrouwen beter betaalde banen zoeken, nemen ze hun tweede sekse mee. Zodra ‘teveel’ vrouwen hetzelfde beroep kiezen, daalt het aanzien van dat werk en hebben werkgevers minder loon over om die tweederangs personeelsleden in dienst te nemen en te houden. Of, diplomatieker gezegd:

janitors (usually men) earn 22 percent more than maids and housecleaners (usually women). Once women start doing a job, “It just doesn’t look like it’s as important to the bottom line or requires as much skill,” said Paula England, a sociology professor at New York University. “Gender bias sneaks into those decisions.”

De gevolgen zijn groot. Toen meer vrouwen designers werden, daalden de lonen met 34%, signaleert de New York Times. Toen meer vrouwen doordrongen tot de biologie, kregen deze wetenschappers 18% lagere salarissen. Als vrouwen promotie krijgen, wordt de loonkloof GROTER, blijkt uit Amerikaans onderzoek.

Ook in Nederland zie je dat de status daalt als meer vrouwen bepaalt werk doen. Zo verschenen er verontruste berichten over ‘teveel’ vrouwen bij Justitie en een overheid die teveel feminiseert, met rampspoed en ellende tot gevolg. Het omgekeerde gebeurde ook. Programmeren gold, in het begin van het computertijdperk, als administratief werk. Het beroep had geen status en geheel toevallig domineerden vrouwen. Toen mannen gingen domineren, werd het beroep opeens prestigieus en stegen de salarissen significant.

Enfin, wil je zelf beoordelen hoe relevant het werk van Sullerot nog is vandaag de dag? Bestudeer haar rapport aan de Commissie van Europese Gemeenschappen. Van harte aanbevolen.

Vrouwen betalen meer, of het nou gaat om handtassen of autoreparaties

Amerikaanse onderzoekers gingen op pad om prijzen van spullen te vergelijken, en wat blijkt: vrouwen betalen in 42% van de gevallen meer dan mannen. In slechts 18% van de situaties zijn vrouwen goedkoper uit. Gemiddeld betalen vrouwen 7% meer voor speelgoed, 4% meer voor kinderkleding, 8% meer voor volwassenenkleding, 13% meer voor verzorgingsproducten en 8% meer voor medische producten. Grote kans dat dit in Nederland net zo is.

Onderzoek naar de situatie in ons eigen land is schaars. Z24 meldt het Amerikaanse onderzoeksresultaat en deed zelf een steekproef bij scheermesjes. Gelijksoortige modellen bleken bijna tien procent duurder als ze een roze kleurtje hadden. Ook de Telegraaf ging zelf op onderzoek uit. De krant constateerde dat een blauwe step in de speelgoedwinkel 59,98 euro kost. Hetzelfde model maar dan in roze? Tien euro duurder.

Vorig jaar zijn dezelfde slechte deals voor vrouwen ook al in Frankrijk aangetoond. En in Engeland. Daar bleek uit onderzoek dat vrouwen bij garages 8 tot 16% meer dan mannen betalen voor dezelfde reparaties aan dezelfde soort auto. Het prijsbeleid rond handtassen leverde hetzelfde beeld op. Dezelfde materialen, zelfde soort model, en de mannenversie is vaak groter, maar toch kost de vrouwenversie tientallen euro’s meer.

Zelfs meisjes van twaalf valt op hoe vaak vrouw-zijn gelijk staat aan meer kosten maken: de Amerikaanse Madeline Messer merkte dat videogames een gratis bespeelbaar mannelijk personage bieden. Wil je een vrouwelijk poppetje, dan moet je betalen of eerst uren spelen voordat je haar personage ontsluit. Ze stapte naar de media om te protesteren tegen dit soort discriminatie:

These biases affect young girls like me. The lack of girl characters implies that girls are not equal to boys and they don’t deserve characters that look like them. I am a girl; I prefer being a girl in these games. I do not want to pay to be a girl.

Wat te doen? Opvallend veel ‘oplossingen’ doen een beroep op vrouwen om te veranderen, of perken hun vrijheden in. Je kunt bijvoorbeeld roepen dat vrouwen voortaan mannenspullen moeten kopen. Lekker makkelijk geredeneerd. Een jasje moet wel passen. Als de pasvorm geen rekening houdt met het feit dat vrouwen borsten hebben, zit het raar, slecht en/of ongemakkelijk. Dan heb je het prijsverschil maar te slikken. Fabrikanten en modemerken weten dat. Kassa!

In het geval van de autoreparaties gaat Autoweek klakkeloos uit van een heteroseksueel koppel, waarbij hij het voor het zeggen heeft: het blad ”grapt” dat mannen hun vrouwen niet naar de garage moeten sturen. Hahaha, ja, heeeeeeel lollig. Laten we bovenop prijsdiscriminatie nog een andere vorm van inperking gooien, dat lost het probleem vast op.

In beide gevallen geen woord over de veroorzaker van het seksistische prijzenstelsel: de autogarages die vrouwen hogere rekeningen sturen, de modemerken die vrouwen meer laten betalen voor kleinere handtassen, de fabrikanten die de meisjesstep tien euro duurder maken. Maar daar begint het. Bij meten (is weten) en vervolgens de daders aanpakken.

In Frankrijk leidde het nieuws tot hogere prijzen voor vrouwen tot protesten en een petitie. Daarna besloot de regering officieel onderzoek te doen naar de verdachte prijsverschillen. De Amerikaanse staat Californië is al veel verder: nadat onderzoek inderdaad structureel hogere prijzen voor vrouwen bewees, verbood de staat dit soort seksespecifieke prijzen. Mag niet meer.

Dat lijkt me voor Nederland ook hoog nodig. Want tot slot: die prijsverschillen in het nadeel van vrouwen komen bovenop de loonkloof. Je weet wel, minder salaris voor vrouwen. Dat begint al bij stages, waarbij mannen gemiddeld een 7,3% hogere stagevergoeding krijgen dan vrouwen. En gaat door tot aan de top, waarbij mannelijke managers 18,2 % meer loon krijgen dan hun vrouwelijke collega’s.

Op een werkend leven kan dat drie ton salaris schelen, berekende Women Inc. Kun je leuke dingen voor doen. Maar helaas. Geen penis, geen drie ton. Wel duurdere uitgaven voor hetzelfde soort spullen. Aanpakken die handel!

Seksisme alarm: ’t is geen discriminatie, ’t is ‘de wachtrij’

Seksisme kun je op vele manieren ontkennen en versluieren, maar de Volkskrant brengt een wel heeeeel mooie variant. In een artikel over de loonkloof stelt de krant dat het te snel is om te zeggen dat allochtonen en vrouwen gediscrimineerd worden. Ze verdienen gewoon minder door een ‘banenwachtrij’.

Verderop in het stuk legt de krant bij monde van hoogleraar arbeidseconomie Joop Schippers uit hoe dat zit:

Die rij werkt als volgt: ‘Witte mannen tussen de 25 en de 50 jaar worden het eerst aangenomen. Daarna witte vrouwen in dezelfde leeftijd. Dan ouderen. Allochtonen staan wat verder in de rij.

Ja hallo, dan heb je het toch over seksisme en racisme? Nare woorden, maar zo heet dat als je vrouwen en mensen met een gekleurde huid stelselmatig achter stelt bij blanke mannen.

Het artikel noemt nog een paar andere redenen voor het feit dat vrouwen jaarlijks duizenden euro’s mislopen.  Zo zijn de salarissen in ‘’traditionele vrouwenberoepen’’ lager. Goh, Volkskrant, hoe zou dat komen? Het artikel zwijgt in alle talen. Je leest ook niks over het feit dat mannen in dezelfde minderbetaalde vrouwenberoepen meer salaris naar huis meenemen dan hun vrouwelijke collega’s.

Ook parttime werken keert terug als schaamlap voor de loonkloof. Opnieuw: hoe zou dat komen? Hint: bijna de helft van de zwangere vrouwen ondervindt discriminatie. Vooral met een tijdelijk contract weten werkgevers bijzonder snel argumenten te verzinnen om je te ontslaan. Probeer na de geboorte van de baby maar eens een fatsoenlijke baan te vinden.

Vrouwen krijgen daarnaast straf als ze zich niet gedragen volgens de rolpatronen. Zo staan vrouwen onder een grote sociale druk om andere ambities dan huishouden en moederschap op te geven, zodra de eerste kleine zich aandient. En als ze te stevig over hun salaris onderhandelen, vinden anderen hen daarna ‘moeilijk’ en onvriendelijk. Dat vertaalt zich vervolgens in negatievere beoordelingen en lagere promotiekansen.

Kortom, het is geen seksisme hoor, echt niet, ’t is gewoon de wachtrij. En vrouwen zelf. Die kiezen de verkeerde banen, onderhandelen niet goed genoeg over hun salaris, en werken om onverklaarbare redenen toevallig veel vaker parttime. Tsja. De Volkskrant slaagt er niet in om verder te kijken dan hun neus lang is. Ze hadden beter wat recente wetenschappelijke studies kunnen raadplegen, te luisteren naar wat vrouwen aangeven en even logisch na te denken.

Geen idee in welke wereld de Volkskrant leeft, maar met de realiteit heeft dit artikel weinig te maken. Gemiste kans….

UPDATE: Zelfs een beeldschone beroemdheid als actrice Jennifer Lawrence vindt het lastig te onderhandelen voor een passend salaris, onder andere vanwege de enorme druk op vrouwen om vriendelijk en inschikkelijk gedrag te vertonen.

Nederland leest verhalen van blanke mannen

Nederland Leest, top. Alles wat mensen aan het lezen krijgt is wat mij betreft prima. Dit jaar kunnen bezoekers van bibliotheken een verhalenbundel meenemen. Ik keek naar de titels en dacht ‘neeeeee he, weer allemaal blanke mannen’. Met hier en daar een vrouw. Komop zeg, het is 2015!!!! Maar klopte die eerste indruk? Voordat ik zelf aan het tellen sloeg, bleek tijdschrift Tzum dat al te hebben gedaan. Inderdaad, de samenstelling is eenzijdig. En dat valt blijkbaar meer mensen op.

 

totale-lijst-man-vrouw-snijders

De Nederland Leest bundel kwam tot stand in samenwerking met A. Snijders, zelf een schrijver van korte verhalen. De exacte percentages kunnen enigszins verschillen per regio. De bundel bevat namelijk ook een selectie per provincie en die bevat een wisselend aantal verhalen van schrijfsters. In alle gevallen is er echter op geen enkele manier sprake van een  representatieve afspiegeling.

Dit geval staat niet op zichzelf. Maandblad Opzij deed in 2013 onderzoek naar de man-vrouwverhouding bij recensenten en gerecenseerde auteurs van Nederlandse literaire media. Net als bij de VIDA-tellingen bracht Opzij in ons land een grote kloof aan het licht. Blanke mannen schrijven vooral over het werk van blanke mannen.

Literair tijdschrift Tzum deed het geen haar beter en bleef steken op 21% schrijfsters. Tzum beloofde beterschap en toont zich sindsdien een stuk alerter op gender. Niet vreemd dus, dat Coen Peppelenbos de vele mannelijke schrijvers in de selectie van A.L. Sneijders problematiseert. De telling liegt er immers niet om. Hoe komt het dat degene die selecteert, vrouwen negeert?

Snijders geeft zelf een duidelijke aanwijzing. Tegenover De Volkskrant gaf hij aan dat hij geen duidelijke criteria hanteerde. Zijn keuze kwam tot stand door intuïtie en toeval.  Dat klinkt prachtig en lekker artistiek crea bea, maar op basis van studies weten we dat vooroordelen vrij spel hebben in grijze gebieden, als mensen er niet alert op zijn. Dat blijkt bijvoorbeeld bij de loonkloof in algemene ziekenhuizen. Zolang mensen de cao volgden ging het goed, maar zodra subjectieve factoren een rol speelden kwamen vrouwen op achterstand. De vaagheid gaf werkgevers alle ruimte om mannen beter te belonen.

Zoiets lijkt ook te zijn gebeurd met Snijders en zijn toevallige, intuïtieve keuze. Hij heeft bouwjaar 1937. Hij groeide op in een tijd dat mannen schrijfsters nauwelijks zagen staan. Desgevraagd komt hij als eerste uit bij zijn grote held Nescio. ”Die komt er absoluut in”, beloofde hij begin dit jaar.  Fijn, zo’n blanke man die bij voorbaat een plekje voor een blanke man reserveert. Maar voor de rest? Oei…. Hij zal echt niet ‘tegen vrouwen’ zijn of zo. Nee, Snijders kiest intuïtief en dan valt zijn oog toevallig wat vaker op een verhaal van een blanke man zoals hijzelf.

De uitkomst van zo’n onbewust proces is discriminerend voor vrouwen. Of het nou om de loonkloof gaat, of om representativiteit in een verhalenbundel. Want wat betekent die 14 tot 17%? Wil Snijders echt beweren dat vrouwen minder goed schrijven? Inez van DullemenManon Uphoff, Doeschka Meijsing, Renate Dorrestein, Rascha Peper, Helga Ruebsamen, kent hij hen echt niet? Heeft hij hun werk gelezen? het wemelt in Nederland van schrijfsters die goede korte verhalen publiceren. Het kán gewoon niet om aan te komen met een verhouding van nog geen 1 op de vijf.

Nederland Leest, willen jullie de volgende keer aub opletten en iemand laten selecteren die beter let op de vele wegen naar marginalisering en uitsluiting?

Acteurs steunen vrouwen in strijd voor gerechtigheid

Effe voor de balans. Je hebt de ‘daar moet een piemel in’-groep, de ‘zolang ik het maar goed heb‘ groep, en we hebben mannen die snappen dat er iets mis is. Sommigen daarvan komen zij aan zij met vrouwen op voor een betere wereld. Onder andere acteurs benutten hun invloed. We hadden al Patrick Stewart, die zich inzet om huiselijk geweld tegen vrouwen te stoppen. Recent besloten echter meer acteurs verandering te steunen. Voorbeelden: Liam Neeson deed de voice over voor een campagne om Ierse vrouwen meer reproductieve rechten te geven. En Bradley Cooper besloot collega Jennifer Lawrence te steunen nadat zij een essay schreef over gelijk loon voor gelijk werk.

Liam Neeson vertrouwt vrouwen en steunt hun recht op baas in eigen buik.

Deze mannen versterken de stem van vrouwen. Ze zorgen voor bewustwording en stellen met hun acties bovendien de houding van andere mannen aan de kaak. Neem bijvoorbeeld Jeremy Renner. Nadat deze acteur seksistische ”grappen” maakte over een vrouwelijk personage in de Marvel films, vertelt hij nu aan ieder mediakanaal die het wil horen dat vechten voor gelijk loon niet zijn baan is. Met andere woorden: de vrouwen zoeken het maar uit. ’t Is niet zijn pakkie-an.

Zulke mannen bevestigen de status quo en bekrachtigen die met hun houding. Niks doen, wegkijken, altijd de makkelijkste weg… Nee, dan Neeson en Cooper. Neeson kwam tot zijn actie omdat hij inzag dat de huidige Ierse abortuswet vrouwenlevens kost. Cooper kon niet met zijn geweten in overeenstemming brengen dat hij meer geld krijgt voor dezelfde baan. In interviews vertelde hij dat hij dit ziet als een dubbele moraal. Hij wil de daad bij het woord voegen. Bij zijn eerstvolgende film wil hij samen met actrices optrekken om gelijk loon af te dwingen.

Jennifer Lawrence is blij dat Cooper met haar meedoet in haar strijd voor gelijk loon.

Ook Patrick Stewart bepleit onvermoeibaar respect voor vrouwen. Hij zit in het comité van aanbeveling van de Engelse organisatie Refuge en steunde onder andere een fondsenwervingscampagne om een Blijf van mijn Lijf huis in Stratford open te houden. Daarnaast probeert hij de politiek te beïnvloeden door duidelijk te maken wat de bezuinigingen op dit soort voorzieningen betekenen – meer dode vrouwen en getraumatiseerde kinderen.

Cooper, Stewart en Neeson. Alledrie hadden ze kunnen doen wat Renner ook deed. Abortus? Mannen kunnen niet zwanger raken, dus boeien! Huiselijk geweld? Alleen interessant als mannen het slachtoffer zijn, voor de rest moeten vrouwen zich er maar druk om maken, who cares. Loonkloof? Geen punt, zolang ik als man maar mijn gebruikelijke salaris krijg is het allemaal ok. Nee, zeggen deze acteurs. Ik wil niet leven in een wereld waar vrouwen sterven of tegen hun wil baby’s moeten baren of de helft van mijn salaris ontvangen voor hetzelfde werk. Ik pleit voor verandering en maak zelf deel uit van die verandering. Zij aan zij met vrouwen. Hulde!

Wetenschapsfinancier discrimineert vrouwen

Beoordelaars van kandidaten voor beurzen van wetenschapsfinancier NWO maakten zich aantoonbaar schuldig aan vrouwendiscriminatie. Doordat deze beoordelaars de persoonlijke kwaliteiten van vrouwelijke kandidaten systematisch lager inschatten dan dat van mannelijke gegadigden, grepen dertig vrouwen mis. In een rechtvaardige wereld zouden ze in de periode van 2010-2012 wél geld hebben gekregen.

Mensen beoordelen mannelijke kandidaten stelselmatig beter dan vrouwen. Niet alleen in de wetenschap.

Voor alle duidelijkheid: kwalitatief waren de onderzoeksvoorstellen van mannen niet beter. Ze vielen alleen beter in de smaak bij de poortwachters van het geld. Deze discriminatie levert niet alleen onrecht op. Het zorgt er ook voor dat de mannelijke kandidaten een steun in de rug kregen voor een goede carrière in de wetenschap. Volgens de Volkskrant ”wordt de NWO-beurs voor beginnende onderzoekers meer en meer een noodzakelijke stap naar een eventueel hoogleraarschap op een universiteit.” Dit seksisme berooft universiteiten zodoende van goede hoogleraren.

NWO gaf volgens de media zelf opdracht voor de studie, nadat in Europees verband dezelfde verdachte genderverschillen aan het licht waren gekomen. Dat siert hen. Uit het onderzoek naar de Nederlandse situatie bleek dat seksisme vooral de kop opstak bij de zogenaamd ”vagere” vakken, zoals gedrags- of medische wetenschappen. Daar ontstond blijkbaar ruimte om onbewust uiting te geven aan een positievere kijk op mannen.

Dit fenomeen zie je vaker. Zo onderzocht de voorganger van het College voor de Rechten van de Mens ongelijke beloning in algemene ziekenhuizen. Zolang functionarissen zich hielden aan CAO’s en andere duidelijke regels, kregen vrouwen meestal gelijk loon voor gelijk werk. Zodra echter meer gevoelsmatige factoren een rol speelden, kwamen vrouwen op achterstand te staan. Per saldo zorgde die willekeurige aspecten ervoor dat een gespecialiseerde mannelijke verpleegkundige maandelijks 119 euro meer opstrijkt. Gewoon, omdat hij de juiste sekse had.

Feministen weten het allang: seksisme is meetbaar. Athena’s Angels kunnen dit onderzoeksresultaat over de NWO-beursen toevoegen aan hun lange lijst wetenschappelijke bewijzen voor vrouwendiscriminatie. De Volkskrant:

Maandagavond noemde in het KennisCafé in De Balie in Amsterdam de Delftse informaticus en voorzitter van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren Catholijn Jonker de cijfers over de NWO-beurzen ‘onluisterend’. Jonker: ‘Aanpassing van de procedures lijkt me het minste dat NWO kan doen.’

Hear, hear.

De gereedschapskist: projectie

Eigenlijk zou iedere vrouw het psychologische mechanisme van ‘projectie’ moeten kennen. Want als groep projecteren mannen allerlei negatiefs op vrouwen. Dat heeft grote gevolgen. Ook al hebben vrouwen tegenwoordig meer macht, als ze buiten de lijntjes van de vigerende denkramen kleuren, hebben ze nog steeds een probleem. Dat los je niet op met een cursus ‘onderhandelen voor vrouwen’ of tijdschrift Happinez lezen. Ken uw projectie…

Wat is projectie? In de psychologie geldt het als een afweermechanisme. Het fenomeen kan optreden tussen individuen, maar ook tussen groepen. Het psychologisch woordenboek geeft als voorbeeld van projectie deze scène:

Chagrijnige man tegen zijn nietsvermoedende vrouw: “Oh nee, ben je weer chagrijnig? Dat wordt weer een leuke avond dan?” Ziedaar een staaltje projectie. Bij psychologische projectie verdringt of ontkent iemand eigen negatieve kenmerken of gevoelens door ze aan een ander toe te schrijven. De verantwoordelijkheid voor de narigheid wordt zo naar buiten geprojecteerd.

Projectie betreft vaak alles wat een individu of groep zelf niet kan, wil, of mag. In Jungiaanse kringen noemen mensen dat ‘de schaduw’. Vrouwen zijn als groep, in de woorden van Jungiaans analyticus Karen Signel, dragers van een collectieve schaduw. Je kunt dat projectiemechanisme heel lang terug in de tijd volgen. De Oude Griekse filosofen, allen man, bedachten bijvoorbeeld een simpel schema: ‘man = goed, vrouw = slecht’.

Mannen stonden in dit schema voor eenheid, heelheid, het eeuwige en alles wat waardevol was, zoals intellect. Alles wat niet in dat ideale plaatje van hooggewaardeerde eigenschappen en kwaliteiten paste, ging naar vrouwen. In de optiek van de Oude Grieken waren dat gemankeerde, mislukte mannen. Met hun vieze, lekkende lijven en instabiele emoties brachten vrouwen slechts aftakeling en dood. Je kon beter zonder ze. Jammer dat dat niet lukte: wilde je kinderen krijgen en dus voortbestaan, dan moest je alsnog met die zwakke wezens in zee. Ellende!

Onder andere de r.k. kerk borduurde voort op deze traditie. Hete aardappels om op De Ander te projecteren waren ruim voor handen. Zo bepaalden mannen dat geestelijken celibatair moesten en moeten leven. Helaas behielden veel van die mannen lustgevoelens. Een zware last, maar geen nood, want ze konden hun pijlen richten op vrouwen. Adam deed niets. Hij was goed en onschuldig. Die duivelse Eva stortte hem in het verderf! Vrouwen zijn net als Eva. Ze gaan allemaal seksueel en anderszins loos zodra ze een beetje vrijheid krijgen. Voilà, de neurotische haat voor vrouwen en hun lichaam kreeg een nieuwe impuls.

God geeft Eva de schuld terwijl Adam net doet alsof hij er niet bij hoort.

Waarom projecteren? Welnu, degene die projecteert heeft er baat bij. Als mannen als groep emoties zwak en eng vinden, kunnen ze zeggen: emoties zijn iets voor vrouwen. Vervolgens kunnen ze zichzelf opvoeren als verstandig en rationeel, en op basis daarvan macht en status claimen. Mannen zijn rationeel en kunnen topbanen aan. Vrouwen? Die zijn te emotioneel voor zulke functies. De echte leider is een stoere, rationele man, geen emotioneel vrouwtje.

Projecteren is nog tot daar aan toe, maar als groep zijn (blanke) mannen dominant in de samenleving. Gezien die buitenproportioneel grote macht heeft hun doen en laten grote gevolgen. Op basis van hun projecties vormen mannen (en vrouwen die in deze projecties geloven) een vijandige, negatieve karikatuur van vrouwen. Feministen vatten dat ook wel samen als: seksistische denkbeelden, of vrouwenhaat.

Die seksistische denkbeelden vertalen zich vervolgens in gangbare sociale codes en wetgeving. Beiden pakken vaak nadelig uit voor vrouwen. Bij sociale codes kun je bijvoorbeeld denken aan het gangbare ‘gesprek’ rondom verkrachting. Wat had zij aan? Had ze alcohol gedronken? Zei ze wel duidelijk genoeg nee? Wat deed ze op dat tijdstip op die plek? Je zou bijna denken dat de vrouw de dader is, en schuld heeft aan haar eigen verkrachting.

Als het gaat om wetgeving vertalen projecties zich onder andere in dwingende kledingvoorschriften, het inperken danwel afschaffen van reproductieve rechten, vrouwen uitsluiten van bepaalde banen, regelingen afschaffen of veranderen in het nadeel van vrouwen, enz. Ook in Nederland gebeurt dit. Zo moeten vrouwen zich van onze regering schuldig voelen omdat ze teveel op de zak van mannen zouden teren.

Op die manier ontstaat een vijandbeeld. De vrouw als liegende parasiet. De vrouw als zwak, gemankeerd wezen. De te emotionele vrouw die banen met status niet aankan. Vandaar is het een kleine stap naar maatregelen. Zoals in het geval van de vrouw als parasiet: minder vaak alimentatie voor gescheiden vrouwen. Als vrouwen al alimentatie krijgen, gaat het vaak om lagere bedragen.

Projecties, met bijbehorende vijandbeelden, hebben schadelijke gevolgen. Ze leiden tot denkbeelden waarin vrouwen het nooit goed kunnen doen en structureel gemaand worden aan zichzelf te werken. Ze confronteren vrouwen constant met situaties van het type ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet.’  Vrouwen zijn, vanwege hun socialisatie, geneigd dit soort hatelijke minachting en veroordelingen te verinnerlijken (zie Nelleke Nicolai). Ze voelen zich inderdaad schuldig en tekort schieten. Ze gaan inderdaad verwoede pogingen doen om zichzelf aan te pakken.

Projecties, met bijbehorende denkbeelden, maken het ook onmogelijk om misstanden aan te pakken. Ze versluieren de echte problemen en onderliggende mechanismen die onrecht in stand houden. Neem de loonkloof. Die is heel eenvoudig het gevolg van vrouwen die verkeerde keuzes maken, slecht onderhandelen, niet strategisch genoeg opereren en/of te weinig ambitie vertonen. Kortom, vrouwen, verbeter jezelf! Doe beter je best! Komt het dan nog niet in orde, dan kun je altijd zeggen dat vrouwen domweg niet goed genoeg zijn. Of dat vrouwen moeten vertrouwen op karma en de mantra datwie het echt verdient, vanzelf promotie en een hoger salaris zal krijgen.

Ander voorbeeld: vanwege het 1 kind beleid, gekoppeld aan een sterke voorkeur voor jongensbaby’s, kent China een enorm mannenoverschot. Je zou zeggen dat je dan een maatschappelijk probleem hebt met alleenstaande mannen. De Chinese overheid kiest er echter voor met het vingertje naar alleenstaande vrouwen te wijzen. Zíj vormen het probleem. De regering veroordeelt hen als kieskeurige, egoïstische ‘overgebleven vrouwen’. Zij moeten hun leven snel beteren, want als je op je 27ste nog niet getrouwd bent kun je maar beter dood gaan, zo nutteloos ben je dan. Over mannen geen woord. Wel zo makkelijk. Voor mannen.

Loonkloof krijgt steeds meer aandacht

Vrouwen komen steeds meer in verzet tegen de loonkloof – die situatie waarbij je om onduidelijke redenen (kuch-structureel seksisme-kuch) 8 tot 20 procent minder loon krijgt voor hetzelfde werk. Meest recente aanwinst in de serie acties tegen de loonkloof: een hilarische crowdfund actie van de Amerikaanse comédienne Sarah Silverman:

In Nederland laat Women Inc vrouwen al een tijdje een bad nemen in 300.000 euro. Dat is het bedrag dat vrouwen gemiddeld mis lopen tijdens hun loopbaan. Ook in dit geval gaat de campagne vergezeld van een satirisch filmpje:

Opvallend dat beide filmpjes tot dezelfde conclusie komen. Blijkbaar moet je een man zijn om recht gedaan te worden. Als vrouw heb je domweg de verkeerde sekse. Je kunt op je kop gaan staan, maar werkgevers kunnen niet om je…. eh… boezem heen en trekken minstens 8% van je salaris af, als straf omdat je geen man bent.

Nog meer leuke filmpjes zien? De Amerikaanse komiek John Oliver vergeleek de loonkloof een maand geleden met een situatie waarbij iemand een drol op je bureau draait. Het maakt niet uit of de drol 5 centimeter hoog is, of 15, het gaat erom dat een of andere eikel een drol op je bureau draait. Goor!

Daarnaast geeft hij iets meer opties voor verbeteringen. Ja, vrouwen doen er goed aan hun naam op hun CV te veranderen in een mannennaam. Maar ze  kunnen er ook voor kiezen om alleenstaand, kinderloos en altijd jonger dan 44 jaar te blijven. Daarnaast kunnen werkgevers hun werkneemsters uitbetalen in Ladybucks – een dollar, maar dan anders! Geniaal:

Ook België kent de loonkloof. Sinds 2005 houdt ‘Zij-kant’, een progressieve vrouwenbeweging in Vlaanderen, acties om aandacht te vragen voor Equal Pay Day. Die dag in het nieuwe jaar waarop vrouwen eindelijk evenveel geld verdiend hebben als mannen in het oude jaar. Vaak genereert dat geruchtmakende video’s, zoals deze:

Of deze veelzeggende situatie, met vrouwen in de uitverkoop:

Tsja. Het blijft lastig. Wat zullen we doen…. structureel seksisme aanpakken en vrouwen meer loon betalen? Of vrouwen de schuld geven van hun eigen achterstelling…en beweren dat ze de loonkloof eigenlijk wel ok vinden? Keuzes, keuzes….

Rijksbegroting: slecht nieuws voor vrouwen

Even een kort berichtje tussendoor. Atria, kenniscentrum voor emancipatie, en Women Inc. lazen de Nederlandse begroting door een genderbril, en zien dat deze regering vrouwen op allerlei manieren in de kou laat staan. Geen effectieve aanpak om de loonkloof tot het verleden te laten behoren. Mantelzorgers, veelal vrouwen, zwaarder belast. Kinderopvang blijft duur. Enzovoorts.

Zoals Atria expliciet stelt: de regering doet het wel voorkomen alsof de begroting neutraal is, maar in de praktijk blijft daar niets van over. Veel zogenaamd neutrale maatregelen treffen vrouwen als groep veel harder dan mannen als groep. Dat betekent indirecte discriminatie. Nederland is niet de enige met een regering die lasten voornamelijk afwentelt op vrouwen. Ook Engeland voerde genderanalyses uit van begrotingen, bezuinigingen en andere maatregelen. Ook daar blijkt iedere keer opnieuw dat vrouwen er als groep beduidend slechter vanaf komen dan mannen.

Iets voor vrouwen om mee te nemen bij de eerstvolgende verkiezingen….

Hoera, acties tegen ongelijke beloning

Vrouwelijke managers verdienen twintig procent – minder dan mannelijke managers. Deze specifieke looonkloof nam tussen 2012 en 2013 toe met 2,5%. Geen wonder dat de protesten tegen ongelijke beloning toenemen. De recente aandacht voor dit oude probleem heeft effect. Er komen steeds meer acties en initiatieven om een einde te maken aan discriminatie.

Zo won ABN Amro eerste hulp bij beloningsbeleid. De prijs viel tijdens een bijeenkomst van Women Inc. Deze organisatie startte een campagne rond de vraag ‘waar is mijn 300.000 euro?’ Want dat is het geld wat vrouwen gemiddeld mislopen tijdens hun loopbaan. Het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) gaat de bank adviseren over een aanpak hiervan.

Ook de politiek wordt wakker. Zo diende PvdA-Kamerlid Yücel een initiatiefwet in om het bewustzijn over ongelijke beloning te vergroten. Dat zou onder andere moeten gebeuren door ondernemingsraden een grotere rol te geven. Die moeten letten op sekseverschillen in het beloningsbeleid, en desnoods directies op het matje roepen als ze vrouwen afschepen met minder salaris.

Daarnaast kwamen zeventien algemene ziekenhuizen in actie tegen de loonkloof. Het CVRM onderzocht de beloning in deze  ziekenhuizen en constateerde dat vrouwen in alle onderzochte functiegroepen het onderspit dolven. Mannelijke collega’s verdienden meer – van een paar tientjes per maand, tot honderden euro’s. In reactie op die keiharde analyse hebben 17 van de 18 onderzochte ziekenhuizen het laatst verdiende salaris en het fenomeen ‘onderhandelen’  expliciet benoemd als subjectief. Juist deze niet-neutrale factoren in het personeelsbeleid zetten vrouwen op achterstand, dus het helpt als ziekenhuizen gewoon vasthouden aan bestaande functie indelingen.

Dat alles is natuurlijk niet genoeg. Aandacht voor discriminatie begint bij het begin, als vrouwen een opleiding volgen en bijvoorbeeld stage willen lopen. Via bewezen ongelijke beloning in allerlei sectoren op de arbeidsmarkt, gaat het verder met zwangerschapsdiscriminatie, waardoor vrouwen onevenredig vaak hun baan verliezen en helemaal geen inkomen meer hebben. Bonuspunten als de werkgever de vrouw ontslaat vanwege ziekteverzuim omdat ze een miskraam kreeg. En dan hebben we het nog maar niet over seksuele intimidatie en andere nare praktijken die vrouwen hun baan kosten, waarbij je met recht seksisme en ongelijke behandeling kunt vermoeden.

In ieder geval blijft het CVRM alert. De organisatie wil de loonsituatie onderzoeken in andere sectoren, zoals bij verzekeringsbanken. Als de harde, goed onderzochte feiten op tafel liggen, zoals bij de ziekenhuizen, kun je niet meer om dit type seksisme heen en wordt het moeilijk om passief achterover te leunen en te denken nou, pech, vrouwen. Leve het College voor de Rechten van de Mens!

Nieuwsronde

Een vrouw leverde het eerste gedocumenteerde voorbeeld van de superheld die overdag een normaal bestaan leidt, en ’s nachts als gemaskerde wreker optreedt. Internet is geen democratisch platform. President Obama pakt de loonkloof aan. En een mooi interview met een filosofe over haar werk. Dat en meer in deze nieuwsronde.

De Amerikaanse president Obama neemt maatregelen tegen de loonkloof. Nederlandse regering, wat doen jullie????

  • Een vrouw vond het genre van de superheld uit. Jawel. Baroness Emma Orczy’s Scarlet Pimpernel reeks bevat het oudst bekende voorbeeld van het genre waarin iemand overdag een onschuldig bestaan lijkt te leiden, zich ’s avonds in masker en cape hult, en het Kwaad bestrijdt. Ze kwam ook als eerste op de proppen met een team helden die de oorspronkelijke superheld steunt. Dat leidde later tot ensembles zoals Fantastic Four, X-men etc.
  • Minister Schippers van Volksgezondheid wil dat vrouwen die tegen hun wil zijn besneden, een beroep kunnen doen op hun zorgverzekering om de hersteloperatie vergoed te krijgen. Goed nieuws voor de naar schatting 30.000 vrouwen, die kampen met de gevolgen van hun mutilatie.
  • Jaaaa, oorlogsspelletjes spelen! Maar wat gebeurt er als je personage een vrouw is? Comedienne Amy Shumer maakte een briljante sketch over een Call of Duty achtige game, maar dan realistisch. Inclusief slachtoffer de schuld geven, bergen formulieren, en karaktermoord. Oorlog was nog nooit zo spannend.
  • Internet zou volgens de verhalen een gelijkwaardig speelveld bieden, waarbij iedereen met talent vanzelf krijgt wat hij verdient. Tsja, voor iedereen die niet blank, mannelijk en welvarend is, ziet de digitale wereld er heel anders uit, betoogt Astra Taylor in een nieuw boek ‘People’s Platform: Taking back power and culture in the digital age’.
  • Hillary Clinton benutte een speech voor een conferentie in New York om de media aan te klagen. Die gebruiken een dubbele moraal om sterke vrouwen neer te sabelen. Hillary kan het weten. Haar gooi naar het presidentschap leidde tot zo’n enorme golf vrouwenhaat dat wetenschappelijke onderzoekers jaren vooruit kunnen om de (negatieve) effecten hiervan in kaart te brengen.
  • Seksisme duidelijk maken? Draai de rollen om. Steeds vaker gebruiken mensen die techniek om mensen aan het denken te zetten. Zet een vrouwelijk fotomodel in een sexy standje en niemand kijkt er van op. Laat een man dezelfde poses aannemen en opeens staat dat heel erg raar. Zo komt bewustwording op gang…
  • Een gedegen interview met filosofe Ruth Chang over het existentialisme, rationele processen rondom keuzes maken,  en de aard van die keuzes. Bonus: mooie rake uitspraken over de schandalen rondom seksuele intimidatie, en stereotiepe reacties van de omgeving: ,,The idea here is that if a senior male philosopher hasn’t got the judgment to know when his behavior is inappropriate, unwelcome, and the like, he’ll just punish all female students by taking his ball home and refusing to play with the girls.”
  • Vrouwen mogen best op de televisie verschijnen, zolang ze jong zijn. Worden ze ouder, dan passen ze, in tegenstelling tot hun mannelijke collega’s, maar al te vaak niet meer bij de lijn die een programma wil volgen, of bij de soort journalistiek, of…. vul maar in. Dat geldt voor Nederland, waar pas geleden nog ophef ontstond over het gedwongen vertrek van Margreet Spijker bij RTL Nieuws, maar ook in bijvoorbeeld Engeland. Eerst goede professionals ontslaan, daarna roepen ‘goh waar zijn de vrouwen’, en daarna roepen dat vrouwen beter hun best moeten doen. Ja ja…. De cultuur bij de televisie omroepen moet veranderen, dan los je dit probleem pas op.
  • De Amerikaanse president Obama onderneemt actie tegen de loonkloof tussen de seksen. Van zoveel steun kunnen de Loonwijzer en Women Inc tot nu toe alleen dromen. In Nederland zoeken vrouwen nog steeds naar hun missende 300.000 euro. Ook in België lappen bedrijven bestaande wetgeving massaal en structureel aan hun laars