Tag Archives: loonkloof

Eindelijk gerechtigheid voor vrouwen

De loonkloof is mensenwerk, een resultaat van vooroordelen en discriminatie. Als mensen stoppen met discrimineren, en voor iedereen dezelfde open en eerlijke regels hanteren, verdwijnt de loonkloof automatisch. Dat bewijzen de gemeenten, waar de algemene loonkloof in 2017 geheel verdween. Sterker, de personeelsmonitor van het A+O fonds merkte dat het bruto salaris van vrouwen gemiddeld 26 euro hoger ligt dan van mannen. Ook steeg het aantal vrouwelijke leidinggevenden naar 40%.

De loonkloof is een hardnekkig verschijnsel. Ten eerste kent de arbeidsmarkt een sterke tweedeling in mannen- en vrouwenberoepen. Altijd en overal hebben de mannenberoepen een hogere status en/of verdien je meer in die banen. Vrouwen verdienen zodoende 16% minder salaris dan mannen met hun ‘vrouwenwerk’. Binnen dezelfde sectoren maken werkgevers ook onderscheid. Gecorrigeerd voor allerlei factoren zoals opleiding, aantal jaren ervaring, enzovoorts, krijgen mannen structureel 7% meer loon voor hetzelfde werk in het bedrijfsleven, en 5% meer loon bij de overheid.

Het College voor de Rechten van de Mens onderzocht de situatie in drie sectoren en kwam erachter dat het goed gaat zolang werkgevers zich aan de formele regels en schalen houden. Het gaat vooral mis bij subjectieve factoren en afspraken buiten de CAO om. Zo vragen werkgevers naar het laatst verdiende salaris om het nieuwe salaris te bepalen, een praktijk die vrouwen benadeelt omdat die vaak ook al minder verdienden in hun vorige baan. Of geven ze mannen vaker extra toelages dan vrouwen in dezelfde functie.

NRC Handelsblad analyseerde de cijfers van de gemeenten en kwam erachter dat bepaalde groepen mannen vorig jaar om onduidelijke redenen nog steeds meer verdienen dan vrouwen in dezelfde functies. Het gaat dan om jongemannen tussen de 18 en 20 jaar, en mannen tussen de 62 en 64 jaar. Dat betekent in de praktijk dat de eerste kennismaking van een vrouw met de gemeente, haar nog steeds leert dat hij meer krijgt dan zij. Lijkt me knap frustrerend. Over het algemeen komt het echter goed. Na hun 20ste verjaardag verdwijnt de kloof en kan een vrouw soms zelfs wat meer verdienen dan een man. Gemiddeld 26 euro per maand.

Daarnaast kent de overheid een relatief kleine kloof tussen de top en de ‘doorsnee’ medewerker. Dat komt opnieuw door strakke regels. De overheid moet zich houden aan de wet normering topinkomens. Deze wet stelt grenzen aan de hoogte van de beloning in de publieke sector. Er is dus geen ruimte voor idioterie zoals bijvoorbeeld voorkomt bij banken. Daar kunnen alleen luidkeelse publieke protesten van klanten voorkomen dat een topman 50%  loonsverhoging krijgt en drie miljoen euro per jaar binnen gaat harken.

Ik ben echt superblij dat de situatie bij de Nederlandse gemeenten eindelijk rechtvaardig wordt voor vrouwen. Hopelijk volgen vele andere sectoren dit goede voorbeeld.

Advertenties

Vrouwen protesteren tegen de loonkloof

Vrouwen kampen wereldwijd met een loonkloof. Naarmate de bewustwording daarover groeit en vrouwen een groter gevoel voor eigenwaarde ontwikkelen, neemt ook het verzet toe. Met succes: IJsland voerde onlangs een wet in die werkgevers verplicht mannen en vrouwen aantoonbaar hetzelfde te betalen. Landen die deze stap nog niet zetten, krijgen meer en meer te maken met demonstraties. Zoals stoppen met werk zodra voor vrouwen de gratis werktijd een aanvang neemt.

In Frankrijk vond de wegloop-actie georganiseerd plaats, onder leiding van organisatie Les Glorieuses. In IJsland vond de stakingsdag iets eerder plaats, in oktober 2017, voor de invoering van de wet die de ongelijke beloning verbiedt. Vrouwen verlieten hun werk rond half drie ’s middags. In Frankrijk was dat 7 november, half vijf ’s middags. Vrouwen legden op dat moment uit protest hun werk neer, omdat ze de rest van het jaar geen salaris meer krijgen.

In Nederland komt het verzet tegen de loonkloof ook langzaam op gang, maar mensen moeten er in ons land nog erg aan wennen dat vrouwen een hardere koers varen. BNR-presentratrice Petra Grijzen verliet radioprogramma Spitsuur met de uitspraak ,,Ik zit nu op 68 procent van mijn werkdag, succes met de uitzending.” Haar mannelijke collega’s reageerden verbaasd en lichtelijk vijandig:

De twee co-hosts reageren verbouwereerd. ,,Ga je echt weg? Dit is echt heel flauw. Goed, Petra gaat echt weg. We zijn niet in IJsland hè”, roept sidekick Thomas nog.

Nederland kent een behoorlijke loonkloof, vanwege de onderbetaling van zogenaamde ‘vrouwenberoepen‘. Kijk je binnen eenzelfde beroepsgroep of bedrijf, dan blijkt dat interne procedures en loongebouwen vrouwen structureel op achterstand zetten. Cijfers van de OECD tonen aan dat Nederland slechts vier landen voor zich heeft, te weten Israel, Korea, Japan en Estland. Alle andere vergeleken landen doen het beter dan wij. Zoals Portugal, Chili, Spanje, Denemarken en buurland België.

Bij dit alles neem ik zwangerschapsdiscriminatie nog niet eens mee – de praktijk waarbij werkgevers vrouwen van hun salaris beroven zodra ze in ”blijde” verwachting zijn. Uitzendkrachten en vrouwen met allerlei tijdelijke contracten zijn kwetsbaar voor ontslag/contract niet verlengd. Ben je beter beschermd, dan kun je een zwangerschap nog steeds in je portemonnee voelen. Vrouwen rapporteren dat de werkgever hen een beloofde promotie niet geeft, of dat een opleiding opeens aan hun neus voorbij gaat. Op al die momenten komen de inkomens van vrouwen onder druk te staan, terwijl mannen ongehinderd geld binnen blijven harken. Dat maakt het zo frustrerend en ergerniswekkend.

Komt er in Nederland, net als IJsland, ook zo’n wet die bedrijven verplicht de loonkloof aan te pakken? Als het aan oppositiepartijen zoals GroenLinks ligt wel. De partij publiceerde een voorontwerp voor een wet met een soortgelijke strekking. Ook vakbonden zoals FNV ijveren voor hardere maatregelen om te voorkomen dat mannen meer krijgen voor hetzelfde werk. Beide groepen maken dankbaar gebruik van onderzoeken van het College voor de Rechten van de Mens, die de problematiek haarfijn onderbouwen.

Totdat de overheid echter stelling neemt, moeten wij mensen van onderaf druk uit blijven oefenen. Want als er niks gebeurt moeten vrouwen tot in maart of april 2019 doorwerken om hetzelfde loon te verdienen wat mannen per 31 december 2018 uitbetaald kregen voor hetzelfde werk.

Bedrijven benadelen vrouwen structureel

Vrouwendiscriminatie, veel bedrijven komen er nog mee weg. Ze ontslaan vrouwen zodra die aangeven zwanger te zijn – en beroven ons zo van een inkomen en een baan. Heb je wel betaald werk, dan betalen werkgevers vrouwen minder loon voor hetzelfde werk. Het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) is één van de weinige instanties in Nederland die dit soort wantoestanden in beeld brengt, toetst en oordelen uit spreekt. En die oordelen laten aan duidelijkheid niets te wensen over.

Een greep uit recente feiten:

Het College ontving een recordaantal klachten en meldingen in 2017. In ruim eenderde van de gevallen betrof het zwangerschapsdiscriminatie. Werkgevers hebben het met name gemunt op vrouwen met een onzeker arbeidscontract, oftewel stagiaires, trainees, uitzendkrachten, vrouwen met een nul uren contract en kortlopende contracten voor bepaalde tijd. Al die constructies maken het makkelijk van een contract af te komen of een contract niet te verlengen, toevallig net nadat een vrouw de mededeling deed.

De afgelopen tijd betrapte het CVRM diverse ondernemers op precies dit gedrag:

  • Het Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenZie verder in dit artikel voor de houding van dit bedrijf.
  • Stichting Sociale Wijkteams Amersfoort. Klinkt sociaal, maar deze organisatie verlengde het tijdelijke contract van een vrouw niet toen zij zwanger raakte.
  • Bloem en Sfeer Producten BV gaf vier andere tijdelijke krachten een vast contract. Alleen een zwangere medewerkster viel zeer toevallig nét buiten de boot. Niet toevallig dus. Discriminatie, oordeelde het CVRM.
  • Canon Nederland BV besloot de vrouw de schuld te geven. Het bedrijf beweerde dat een zwangere werkneemster geen vast contract kreeg ”omdat er twijfels waren over haar capaciteiten in het licht van de toekomstige strategische ontwikkelingen binnen de organisatie”. Vreemd, want alle voorgaande keren kreeg de vrouw lovende beoordelingen. Pas toen ze aankondigde zwanger te zijn vond de organisatie haar opeens niet meer ok. Discriminatie, oordeelde het CVRM

Het College onderzoekt ook de salarissen van mannen en vrouwen. Een grondige studie bij drie sectoren wijst uit dat werkgevers vrouwen structureel op achterstand zetten. In algemene ziekenhuizen, in de verzekeringsbranche en op hoge scholen krijgen mannen meer geld dan vrouwen, zodra er sprake is van grijze gebieden of subjectieve criteria, constateren de onderzoekers. Alleen blijft dit feit vaak verborgen omdat niemand anders de situatie onderzoekt:

Vóór de drie onderzoeken van het College is slechts mondjesmaat onderzocht in hoeverre binnen Nederlandse organisaties sprake is van onrechtmatige beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen.  De onderzoeken van het College leggen de valkuilen bloot, die vooral in het nadeel van vrouwen uitvallen.

Dat gebrek aan kennis is stuitend. Want ondertussen gaan werkgevers keer op keer al dan niet bewust de fout in. Bijvoorbeeld als ze de beloning af laten hangen van het laatst verdiende loon. Of als ze de inschaling baseren op de salarisonderhandelingen in plaats van de kennis, ervaring en opleiding van de kandidaat. Dan kun je zeggen ‘vrouwen, onderhandel fermer’, maar zo simpel is het niet. Zo’n beetje vanaf onze geboorte conditioneert onze cultuur vrouwen om bescheiden, helpend en troostend te zijn. Wij moeten lief zijn, niet assertief. Breken we met die norm, dan wijst onderzoek bij herhaling uit dat wij als samenleving vrouwen straffen. Wij vrouwen zijn geen idioten. We snappen hoe het zit. En zien vaak af van onderhandelen.

Soms doet een werkgever beiden tegelijk – zwangerschapsdiscriminatie en vrouwen financieel benadelen binnen de arbeidsrelatie. Zo besloot het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen een salarisperiodiek op te schorten omdat de werkneemster zwanger was geworden. Daarna verlengde het CBR haar tijdelijke contract niet, zodat ze helemaal geen inkomen meer had. Top, dat CBR.

De Nederlandse regering staat er ondertussen bij en kijkt er naar. Bedrijven moeten vooral zichzelf reguleren, heet het. Ja, vrouwen minder betalen mag niet, maar feiten verzamelen of straffen uitdelen ho maar. Wetgeving blijft vaak steken in krachteloze voornemens, beloftes en ‘geef ondernemingen de kans het zelf in orde te maken’. Het CVRM wordt daar doodmoe van en roept het kabinet op zaken met elkaar in verband te brengen en écht integraal aan te pakken. Want het schiet niet op zo.

Engeland in de ban van de loonkloof

Engeland is op dit moment in de ban van de loonkloof. Bedrijven met meer dan 250 werknemers moeten volgens een nieuwe wet voor ’s avonds 4 april 2018 gegevens openbaar maken over de salarissen van mannen en vrouwen. Wat blijkt? Veel bedrijven proberen de loonkloof te versluieren door duidelijk verkeerde cijfers aan te leveren, of door bepaalde groepen uit de overzichten te houden. Het algemene beeld nu is dat vrouwen, door allerlei praktijken, ruim 2,2 ton (in ponden) mislopen tijdens hun loopbaan. Dat komt aardig overeen met de drie ton (in euro’s) die Nederlandse vrouwen missen.

Uit alles blijkt dat Britste ondernemers alleen tandenknarsend openheid van zaken geven in de beloning van hun medewerkers. Werkgevers moeten aangeven wat mannen en vrouwen in hun organisatie gemiddeld per uur verdienen, en hoe het zit met de bonussen. Twee maanden voor de deadline had slechts 10% van het totale aantal bedrijven de verplichte cijfers openbaar gemaakt. Bij bedrijven die wel voldoen aan de wet, komen bovendien onregelmatigheden aan het licht.

Zo dienden diverse ondernemingen rapporten in met overal bedrag 0 ingevuld, of met cijfers die absurde uitkomsten opleveren. Zoals een loonkloof van meer dan 100 procent. Dat zou inhouden dat vrouwen hun werkgever betálen voor ieder gewerkt uur. Andere bedrijven probeerden de kloof te verminderen door bepaalde groepen niet mee te rekenen. Zoals partners. Dat zijn voornamelijk mannen en zij verdienen meestal zeer hoge salarissen. Door hen uit de overzichten te houden, lijkt de loonkloof kleiner dan-ie in werkelijkheid is.

Ondanks dit soort trucjes komen uit alle nu bekende data verontrustende patronen naar voren. Mannen krijgen veel vaker een bonus dan vrouwen, en ze krijgen in zo’n geval ook veel hogere bedragen extra dan hun vrouwelijke collega’s. Zo is de bonus-kloof bij Goldman Sachs 72 procent in het nadeel van vrouwen. Bij zender Discovery krijgen mannen per uur 13% meer salaris en 49% hogere bonussen. Bij dierenartsen krijgt een fulltime werkende man gemiddeld 36% meer salaris dan een fulltime werkende vrouw. Toen de top communicatiedirecteur van Downing Street 10 opstapte, was zijn opvolger een vrouw. Zij bleek 15.000 pond per jaar minder te verdienen dan haar voorganger. En zo gaat dat maar door.

Uit de berg data blijkt dat vrouwen in hun eerste arbeidsjaar al iets minder verdienen dan mannen, ook al zijn ze hoger opgeleid. Maar na vijf jaar zijn mannen de vrouwen al voorbij gestreefd en verdienen ze jaarlijks gemiddeld 9000 pond meer dan vrouwen.

Dat verschil loopt in de rest van de loopbaan alleen maar op. Mannen krijgen niet alleen vaker bonussen en in geval van een bonus hogere bedragen, ze krijgen ook eerder promotie en bereiken sneller de hoogste regionen in een bedrijf. Zo krijgen mannelijke managers 40% vaker en sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Niet zo vreemd, als je bedenkt dat Britse werkgevers er middeleeuwse opvattingen op nahouden als het gaat om hun medewerksters. Ze staan bol van de vooroordelen, en dat uit zich op allerlei manieren – minder promoties, lagere salarissen, sneller ontslag.

Kortom, de loonkloof is echt, bewijzen de harde cijfers voor de zoveelste keer – want feministen en iedereen die gelijkwaardigheid voorstaat, wijzen al langer op dit soort wantoestanden. Het is echter heel fijn om een enorme berg data te hebben, die dit feit nogmaals bewijzen en extra inzichten opleveren in de ernst van de situatie. De cijfers maken pijnlijk duidelijk hoe mannelijk de top in organisaties is, en hoe discriminerende praktijken grote kloven veroorzaken.

De sociale druk loopt inmiddels op. Zo lanceerde vrouwen in Engeland #paymetoo om rechtvaardige beloningen te eisen. Wat ook helpt: lid worden van een vakbond. Bij een bond aangesloten vrouwen hebben over het algemeen een iets betere positie op de arbeidsmarkt, met een minder grote loonkloof ten opzichte van mannelijke collega’s. Volgende stap: maatregelen van de overheid!

Internationale vrouwendag: verzet, vrijheid, vreugde

Donderdag is het 8 maart, internationale vrouwendag. Tijd om samen in vrijheid  feest te vieren. En tijd om kritisch te blijven, te leren van de geschiedenis, en door te gaan met het gevecht om vrouwen gelijke kansen te geven. Een greep uit hopelijk inspirerende artikelen en essays:

  • Kenniscentrum Atria duikt in de geschiedenis van Internationale Vrouwendag, evenals Historiek. Vrouwen stonden aan de basis: de socialistische politica Clara Zetkin, en textielarbeidsters die staakten voor betere lonen. Atria houdt 8 maart ook speciale tours over Aletta Jacobs.
  • Overal in Nederland vinden activiteiten plaats. Zie hier voor een overzicht van allerlei feestjes, lezingen, workshops enz.
  • BBC radio zendt 8 maart vooral muziek uit van vrouwelijke componisten. Het hele programma vind je hier
  • Feminisme is ook voor mannen! Op 8 maart houdt organisatie Free Press een mars in Amsterdam onder de noemer Men4Women.
  • Tivoli Vredenburg zorgt voor een concert waarin vrouwen en hun muziek centraal staan. It’s a Woman’s World biedt een avond vol afwisseling, met bijvoorbeeld een muzikale combinatie van Hildegard von Bingen (12e eeuw) en Beyoncé (21e eeuw).
  • Bij de vorige internationale vrouwendag publiceerde Stellingdames een mooi artikel over die eeuwige waarom-vraag. Waarom een vrouwendag? Is dat nou nodig? Ja dus.
  • Anja Meulenbelt besteedt op haar weblog aandacht aan intersectionaliteit. Want naast je sekse spelen ook zaken als huidskleur, inkomensgroep en sociale klasse een rol bij discriminatie en ongelijkheid
  • Elle Magazine pleit voor 365 dagen per jaar internationale vrouwendag. Hier hun suggesties met wat je van dag tot dag kunt doen om de geest van inspiratie en blijmoedige kritiek levend te houden. Vervang Ren Hangs expositie in fotomuseum FOAM (laatste kans!) door de expositie van Rosa Loy in het Drents Museum (laatste kans!), en je bent weer helemaal 2018 proof.
  • VIVA zet op een rijtje waar vechten voor onze rechten allemaal toe heeft geleid. Stemrecht! Verkrachting binnen het huwelijk officieel strafbaar! Gehuwde vrouwen handelingsbekwaam! (Sinds 1956, daarvoor waren we juridisch gezien onmondige kinderen die mannelijk toezicht nodig hadden.) Enzovoorts.
  • Harper’s Bazaar (Nederland) houdt 6 maart een feministische top in het Amsterdamse DeLaMar Theater. Het blad linkt iedereen ook graag door naar een prijswinnende feministische podcast van de Australische komiek en schrijver Deborah Frances-White, genaamd Guilty Feminist. Geniet ervan!
  • Roermond besteedt in een speciale expositie aandacht aan een eeuw vrouwenstrijd in de stad. Dat geeft je de kans om kennis te maken met lokale feministes zoals Mathilde Haan, Tiny Imkamp (in 1936 de eerste vrouwelijke huisarts in Roermond), en de activiteiten van de plaatselijke Vrouwenraad.
  • In de Engelstalige media veel analyses over feminisme rond internationale vrouwendag. Ik link je graag door naar interessante artikelen: hier, Jill Filipovic over politiek feminisme in de V.S., hier over de manieren waarop anti-feminisme het mondiale beleid beïnvloedt, hier, over Marlène Schiappa, de Franse minister voor Gender, en hier, over het toenemende verzet van Latijns-Amerikaanse vrouwen tegen femicide.
  • Internationale Vrouwendag blijft het doelwit van weerstand. Zo kreeg vrouwenplatform Ankara te maken met politiegeweld toen vrouwen in de hoofdstad wilde demonstreren. Achttien vrouwenactivisten belandden in de cel – ze zijn inmiddels weer op vrije voeten. Ironie ten top: met hun actie wilden vrouwen demonstreren tegen geweld tegen vrouwen. Een groot probleem in Turkije, waar mannen naar schatting 338 vrouwen per jaar vermoorden (huiselijk geweld enz.)
  • Tot slot: vlak voor internationale vrouwendag kwamen in Nederland cijfers in de openbaarheid over de beschamende schaarste aan vrouwen in de top. Dat probleem is beslist niet uniek voor Nederland. Zie hier een pleidooi uit Canada – wil het beter gaan met vrouwen in het bedrijfsleven, dan moeten de poortwachters zich bewust worden van hun vooroordelen. Hint voor Nederland: pak eindelijk de discriminatie van zwangere vrouwen aan, want de helft van de werkgevers werkt vrouwen op dat moment de deur uit zodat ze hun inkomen verliezen en hun loopbaan stagneert. Het loont ook om werkende vrouwen serieus te nemen en de loonkloof te dichten. Nu nemen mannen overal meer geld mee naar huis en krijgen vrouwen het zoveelste signaal dat ze minderwaardig zijn.

8 maart algemene vrouwenstaking

Stop voor een dag met betaald of onbetaald werk. Dat is de oproep van twee Amerikaanse actiegroepen, waaronder de organisatoren van de Women’s March naar Washington, aan vrouwen wereldwijd. Ze willen 8 maart, internationale vrouwendag, benutten voor een algemene staking in de brede zin van het woord. Niet koken, niet koesteren, niet zorgen, niet schoonmaken, geen boodschappen doen, maar staken en de straat op om aandacht te vragen voor onrecht zoals seksueel geweld of de loonkloof.

Volgens de organisatoren doen inmiddels 35 landen mee aan de actie, waaronder vrouwengroepen in Ierland, Duitsland en Argentinië.

In Nederland kun je onder andere in Den Haag terecht voor een debat over en actie tegen de structurele onderbetaling van vrouwen in Nederland. Vakbond FNV onthult die woensdag om 12:00 uur een standbeeld voor alle werkende vrouwen op het Plein in Den Haag. Voorafgaand vindt vanaf 10:00 uur in Sociëteit De Witte aan Plein 24 een debetbijeenkomst plaats, met vrouwen uit verschillende sectoren, wetenschappers en politici.

Amsterdam staakt met een fakkeloptocht. Het programma begint op 8 maart om 18.00 uur met verzamelen op de Dam. Deelnemers aan de fakkeloptocht lopen naar Café Belcampo, waar om 19.30 uur een bijeenkomst plaats vindt.

Op de website Internationale Vrouwendag vind je een compleet overzicht van deze en andere activiteiten in Nederland, op en rond 8 maart. Neem vrij, staak en ga naar een van de vele internationale-vrouwendag evenementen.

Hidden Figures: wiskunde op leven en dood

Een goed verhaal. 67 nominaties en 27 onderscheidingen daadwerkelijk in de wacht gesleept. En een geschiedenis die een lang verborgen gebleven rol van vrouwen eindelijk zichtbaar maakt. Wat wil een mens nog meer? Hidden Figures, een film over de zwarte vrouwelijke wetenschappers van NASA die reizen rond de maan mogelijk maakten, was dé feministische verrassing van 2016. Eindelijk ook te zien in Nederland, vanaf 9 maart.

Eén van de (ironische) definities van feminisme luidt: de overtuiging dat vrouwen mensen zijn. In het V.S. van de jaren dertig golden zwarte vrouwen niet als mensen. Ze hadden weinig burgerrechten en leden onder een systeem van Apartheid – aparte toiletten, aparte scholen, achter in de bus zitten, enzovoorts. De wetenschap in gaan en bijvoorbeeld ingenieur worden? Ondenkbaar.

Toch deden zich hier en daar mogelijkheden voor. Nieuwe takken van wetenschap waren nog niet helemaal dichtgetimmerd voor en door blanke mannen, dus vrouwen hadden een kans. Wat ook hielp was dat de V.S. betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog, zodat er meer werknemers nodig waren. Onder andere NASA besloot vrouwen aan te nemen voor hun ruimteprogramma. Met als voordeel dat ze die vrouwen niet zoveel hoefden te betalen als mannen.

Onderbetaald en ondergewaardeerd gingen vrouwen aan de slag in ondergewaardeerde, nieuwe onderdelen van de wetenschap. Ze kregen bijvoorbeeld banen als ‘computer‘: rekenwonders. Onder hen Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson. Ze programmeerden de eerste computersystemen van IBM en berekenden uit het hoofd banen om de aarde en van de aarde naar de maan. Het was wiskunde op leven en dood. Fouten zouden resulteren in uit elkaar spattende raketten en dode astronauten.

Deze vrouwen deden pionierswerk. Samen met andere computers, bijvoorbeeld werkzaam bij de universiteit van Harvard, stonden ze aan de basis van de ruimtewetenschap, maakten de ontwikkeling van machinale computers mogelijk, en zorgden ervoor dat de eerste Amerikaanse blanke man de ruimte in kon. Hoe het afliep laat zich echter raden: geen standbeelden, geen vuistdikke boekwerken over hun heroïsche bijdrage, en zodra de apparaten status kregen en ICT een goed betaald beroep werd, zorgden machtsverhoudingen en sociale normen ervoor dat mannen gingen domineren en opeens gelden als dé norm in de ICT-sector:

male programmers wanted to elevate their job out of the “women’s work” category. They created professional associations and discouraged the hiring of women. Ads began to connect women staffers with error and inefficiency. They instituted math puzzle tests for hiring purposes that gave men who had taken math classes an advantage, and personality tests that purported to find the ideal “programming type.

De rol van de zwarte wetenschapsters bleef alleen bekend in een klein kringetje NASA-medewerkers en geschiedkundige specialisten. De rest van de samenleving vergat hen. Voor de actrices die de rollen van Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson kregen, ging zodoende een wereld open toen ze het op ware feiten gebaseerde script ontvingen. Zwarte vrouwen? Die de wetenschap voor altijd veranderden? Aan de basis stonden van de computerrevolutie? Waarom had niemand hen dat ooit verteld? De ontdekking van deze verborgen geschiedenis hakte erin, onder andere bij Janelle Monae:

they were mystified by how little they knew. […]Monae dropped all her other projects to become part of this film once she learned the story was real. “I had a plethora of feelings I went through — one being shock,” she said. “I had no clue who Mary Jackson was, or Katherine Johnson or Dorothy Vaughan or any of the ‘colored computers’ who worked at NASA during that era. I had no idea who these women were. So I made it a personal responsibility to stop what I was doing and portray Ms. Mary Jackson. I didn’t want any other girl, any other American, to not know about this history.”

Hidden Figures zorgt voor een meeslepend verhaal, maar neemt daarbij geen blad voor de mond als het gaat om racisme en seksisme. Zo mochten vrouwen geen vergaderingen bijwonen rondom de lancering van de eerste bemande raket. Daar was geen protocol voor. En moesten de vrouwen naar het kleurlingentoilet, helemaal aan de andere kant van het NASA-terrein.

De Groene Amsterdammer noemt de film een voorbeeld van cinematografische rechtstelling: ”wat lang verzwegen werd – de rol van de zwarte vrouwen – wordt nu uitgeschreeuwd op de meest krachtige manier denkbaar, namelijk via de populaire verbeelding”, schrijft het magazine.

Dat blijft niet zonder gevolgen. Zo produceert Lego een reeks poppetjes van vrouwelijke wetenschapsters, waaronder een aantal heldinnen van Hidden Figures. Aanleiding vormt een jaarlijkse wedstrijd, waarbij mensen ideeën bij Lego aan kunnen dragen. Een tot twee plannen per jaar krijgen genoeg handen op elkaar om werkelijkheid te worden, Waaronder het voorstel om deze vrouwen te eren met een Lego-set. Meisjes kunnen straks hun fantasie gebruiken en spannende missies bedenken voor deze pioniersters.

Enfin, vanaf 9 maart in de bioscoop. Komt dat zien:

 a whole generation of girls are going to see how their foremothers were vital to the Space Race. I can’t wait to see what they do now.

Stereotypen richten al vroeg schade aan bij meisjes

Meisjes van een jaar of zes zijn er al vast van overtuigd dat genialiteit een mannelijke kwaliteit zou zijn, waar zij als meisje en toekomstige volwassen vrouw helaas niet over beschikken. En meisjes leren al jong dat ze afhankelijk van anderen zijn voor het doen van uitgaven: ouders geven dochters 20% minder zakgeld en minder financiële vrijheid dan hun zonen. Dat blijkt uit twee recente onderzoeken naar opvattingen over mannen en vrouwen.

Ouders besluiten of hun kind zakgeld krijgt en zo ja, hoeveel en hoe vaak. Wat blijkt uit onderzoek? Ouders geven jongens 20% meer zakgeld, houden regelmaat aan, en laten hun zonen redelijk vrij in wat ze er mee doen. Meisjes daarentegen krijgen minder geld, op onregelmatige momenten, en in veel gevallen blijven ouders betrokken bij wat ze met dat zakgeld doen. Meisjes moeten bijvoorbeeld vaker aan hun ouders vragen of ze een uitgave mogen doen en als dat al mag, krijgen ze het geld niet zelf in handen maar gaan de ouders mee om de portemonnee te trekken.

Ook Nederlandse ouders doen dit:

Wie er niet van opkijkt is Joop Schipper, hoogleraar Arbeids- en Emancipatieeconomie aan de Universiteit van Utrecht en expert op het gebied van beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen. “Dit is niet het eerste onderzoek waarin deze ongelijkheid wordt beschreven. Het begint bij het zakgeld, daarna krijgen jongens meer betaald voor hun eerste bijbaantje en  zo gaat het door in het hele verdere leven.

Meisjes leren op die manier al vroeg dat jongens meer verdienen, dat ze van anderen afhankelijk zijn voor geld, en dat geld niet iets is waar ze zelfstandig over te beslissen. Dat onderscheid maken niet alleen ouders, maar ook scholen. Zo krijgen meisjes in de Amerikaanse staat Utah op school te horen dat ze zich, als ze met een jongen uitgaan, ‘vrouwelijk’ moeten gedragen, hem moeten behagen en zijn geld niet mogen verkwisten,

Ook op andere manieren krijgen meisjes signalen dat ze minder zijn. De onderzoekers van de ‘wie is de slimste’ studies kwamen er bijvoorbeeld achter dat jongens en meisjes op hun vijfde nog geen verschillen zien tussen de seksen als het gaat om genialiteit. Tegen de tijd dat ze zes worden, hebben meisjes echter verinnerlijkt dat alleen jongens ‘van nature’ briljante slimheid vertonen.

Dit verschil bij zesjarigen treedt op ongeacht de opvoedingsstijl van de ouders, inkomensgroep of etnische achtergrond. De onderzoekers wijten het aan ‘de cultuur’. Die toont, op enkele uitzonderingen na, louter jongens en mannelijke figuren die geniaal zijn en allerlei problemen oplossen. Denk aan de gemiddelde door mannen gedomineerde geschiedenisles op school, Sherlock Holmes, de mannen van Star Trek, dr. Who, enzovoorts. Ook speelgoed laat niet na om meiden te vertellen dat wiskunde zo moeilijk is en dat wetenschap alleen kan met roze kleuren.

Meisjes verinnerlijken die stereotypen. Met grote gevolgen. Ze reageren minder vaak op studiebeurzen als die gepromoot worden met vragen van het type ‘ben jij slim genoeg?’ (want meisjes zijn niet slim, dus helaas). Ze achten zichzelf minder geschikt voor studies die naar verwachting grote intelligentie vereisen, en beginnen zodoende niet aan een loopbaan in de exacte vakken.

Om het schadelijke effect van dit soort overtuigingen tegen te gaan zijn voorbeelden nodig, denken de onderzoekers. Meer fictieve heldinnen die geniaal blijken. Meer aandacht voor vrouwen die, in heden of verleden, blijk gaven van genialiteit en iets uitvonden, ontdekkingen deden en/of succesvol werkzaam zijn binnen exacte beroepen. En wist je dat James Bond’s Q in werkelijkheid een vrouw is? Zulke voorbeelden kunnen als tegengif dienen voor de stereotiepe beelden waar wij als maatschappij jongens en meisjes mee overspoelen.

Mannen hebben geen trek in vrouwenwerk

Een aantal ‘typisch mannelijke’ banen verdwijnt snel, terwijl ‘vrouwelijke’ sectoren zoals de zorg juist groeien. Toch deinzen veel mannen er voor terug om vrouwenwerk te doen, blijkt uit ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De mannen voelen zich gestigmatiseerd, vrouwenwerk betaalt fors minder, en ze denken dat ze de benodigde kwaliteiten missen. Nederlandse opiniemakers spreken al van zorgelijke ontwikkelingen waarbij (jonge) mannen massaal afhaken en buiten spel staan op de arbeidsmarkt.

Mannen zouden er goed aan doen te kijken naar wat vrouwen doen, en van vrouwen te leren. De economische crisis kostte veel mensen hun baan. Vrouwen werden, volgens de New York Times, zelfs harder getroffen door werkloosheid dan mannen. De toekomst ziet er al evenmin florissant uit: zo verwacht de SER dat vooral vrouwen de dupe worden van toenemende automatisering. Zo verdwijnen talloze administratieve kantoorbanen als computers dat werk over nemen.

Vrouwen hebben veel ervaring met het opvangen van dit soort klappen. Rond de vorige eeuwwisseling maakten we een soortgelijke leegloop mee, signaleerden feministes van de eerste golf. Allerlei vrouwenwerk, zoals kaas maken, kleding naaien en kaarsen produceren, verdween met de industrialisering naar fabrieken buitenshuis. Daar gingen mannen dat werk doen. Voor vrouwen zat er niets anders op dan zich aan te passen en nieuwe wegen te zoeken.

Op dit moment doen vrouwen hetzelfde. Ze verliezen hun baan en zoeken nieuwe wegen. Ze zorgen ervoor dat ze hoog opgeleid zijn, signaleert de New York Times. Ze tonen zich flexibeler in hun gedrag dan mannen, scholen zich om, pakken aan wat ze kunnen.

Mannen daarentegen halen hun neus op voor laag vrouwenwerk. Zodoende beperken ze zichzelf en lopen ze kansen mis. Natuurlijk hebben mannen daar hun redenen voor. Naast een stigma levert vrouwenwerk minder salaris op. Een lasser (man) verdient in de V.S. 18 dollar per uur, stelt de New York Times. Zou hij in de zorg gaan werken, dan haalt hij waarschijnlijk niet meer dan tien dollar per uur. Bijna een halvering. In Nederland is het net zo: werkgevers onthouden vrouwen drie ton gedurende hun loopbaan.

Daarnaast vinden mannen zichzelf vaak niet geschikt voor vrouwenwerk:

“I ain’t gonna be a nurse; I don’t have the tolerance for people,” he said. “I don’t want it to sound bad, but I’ve always seen a woman in the position of a nurse or some kind of health care worker. I see it as more of a woman’s touch.” […]  Lawrence Katz, an economist at Harvard, has a term for this: “retrospective wait unemployment,” or “looking for the job you used to have.” “It’s not a skill mismatch, but an identity mismatch,” he said. “It’s not that they couldn’t become a health worker, it’s that people have backward views of what their identity is.”

Om het tij te keren doen werkgevers pogingen die identiteit bij te stellen. De zorg slap vrouwenwerk? Welnee. Ziekenhuizen doen hun best om de zorg als iets stoers te promoten. De adrenaline die door je heen jaagt als operatieverpleegkundige treedt ook op als je gaat bergbeklimmen, stellen pr-mensen. Bergbeklimmen is supermannelijk sportief en macho, kortom werken in een operatiekamer is macho. Ook in Nederland doen mensen hun best het vrouwelijke imago te verminderen en mannen te lokken.

Als mannen toehappen en een vrouwenbaan accepteren, belonen werkgevers hen. Mannen krijgen meer salaris. Het College voor de Rechten van de Mens kwam er bijvoorbeeld achter dat mannen, werkzaam in algemene ziekenhuizen, in alle onderzochte functiegroepen meer loon krijgen dan vrouwen. Ze nemen enkele tientjes tot tweehonderd euro per maand meer mee naar huis. Ook krijgen mannen sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Een fenomeen wat bekend staat als de ‘glazen lift’. Hoe meer mannen een beroep oppakken, hoe hoger de status (en het loon).

Het omgekeerde gebeurt niet. Als meer vrouwen mannenwerk oppakken, schieten hogere managers in de weerstand en vinden ‘we’ al die vrouwen een probleem. Bij de rechtelijke macht vinden we het bijvoorbeeld opeens belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving en dan is het erg als er ‘teveel’ vrouwen komen. Ook denken mensen dat de kwaliteit zal dalen als er meer vrouwen in de beroepsgroep komen. Voordat je het weet veranderen activiteiten op die manier in vrouwenwerk met een lage status. Met de bijbehorende lagere lonen. Waarna de cyclus opnieuw kan beginnen.

Deze kloof is mensenwerk: het zijn mannen die op basis van stereotiepe veronderstellingen vrouwenwerk mijden. Het zijn wij mensen die vrouwenwerk onderwaarderen en kinderen opvoeden met allerlei rare ideeën over ‘echte’ mannen en ‘echte’ vrouwen. Zolang we vrouwen blijven zien als de minderwaardige Ander, blijft wat ze doen besmet werk waar ‘echte mensen’ hun vingers niet aan willen branden. Met alle problemen van dien. Maar het voordeel is: wijzelf kunnen die opvattingen veranderen. Als we willen.

College voor de Rechten van de Mens tikt overheid op de vingers

Mensenrechten maken expliciet deel uit van het buitenlands beleid, maar als het gaat om binnenlands beleid schiet de Nederlandse regering tekort. Dat stelt het College voor de Rechten van de Mens in een persbericht. Dit terwijl we bergen werk hebben op dit gebied. Zo discrimineren werkgevers zwangere vrouwen stelselmatig en betalen ze mannen meer salaris dan vrouwen voor het zelfde werk. Gemiddeld gaat het om 53 euro per maand. Dat levert een leuk bedrag op, gerekend over een hele loopbaan.

Het College vindt dat de Nederlandse overheid structureel aandacht moet besteden aan mensenrechten. Een punt van zorg vormt bijvoorbeeld zwangerschapsdiscriminatie. Volgens het CVRM krijgt 43% van de aanstaande moeders daar mee te maken. Vrouwen krijgen geen verlenging van tijdelijke contracten, oftewel ontslag. Of opleidingen en promoties gaan aan hun neus voorbij.

Vrouwen lijken moedeloos te worden van die structurele, stelselmatige, al decennia durende discriminatie. Volgens het CVRM daalde onze bereidheid om zwangerschapsdiscriminatie te melden van 26% in 2012 naar 14% dit jaar, omdat ‘dit toch niets uithaalt’.

Een ander punt van zorg vormen de decentralisaties van (zorg)taken. Die zetten mensenrechten op verschillende manieren onder druk. Zo komt veel onbetaalde zorgarbeid bij vrouwen terecht. Bovendien kunnen gemeenten hun eigen beleid voeren. Dat betekent grote onderlinge verschillen tussen de zorg aan en ondersteuning van mensen, afhankelijk van hun woonplaats.

Wat betreft de onderbetaling van vrouwen voerde het College de afgelopen jaren verschillende onderzoeken uit. Waar ze ook kijken, mannen krijgen meer. Werkgevers blijken namelijk criteria te hanteren die vrouwen op achterstand zetten. Ze bepalen het aanvangssalaris bijvoorbeeld op basis van salarisonderhandeling in plaats van op relevante werkervaring, geven een vrouw wel promotie maar niet of te weinig extra salaris, en/of gaan uit van het laatst verdiende salaris, zonder te kijken naar de vorige functie of naar de huidige baan.

Dit soort praktijken zorgen ervoor dat 4301 onderzochte vrouwen bij hogescholen gemiddeld €3.798 verdienden, terwijl hun 3218 mannelijke collega’s gemiddeld €4.258 per maand mee naar huis namen. Oftewel ruwweg 10% meer. In algemene ziekenhuizen bleek de loonkloof rond de 20% te liggen. Enzovoorts, enzovoorts.

Naast de oproep aan de regering stuurt het CVRM ook een rapport naar de Verenigde Naties over het gebrek aan aandacht voor mensenrechten in het Nederlandse binnenlandse beleid. De Mensenrechtenraad van de VN bespreekt de situatie in Nederland volgend jaar. Alles om druk te zetten. Want, stelt het College:

Meer ambitie voor het creëren van een echte infrastructuur om de implementatie van mensenrechten in Nederland te bevorderen, is te verwachten van een land dat zich internationaal profileert als een voorvechter van mensenrechten.

Of, in gewone mensentaal: je kunt niet Calvinistisch je vingertje vermanend opsteken bij andere landen, terwijl je in eigen huis de zaken totaal niet op orde hebt.

Onderhandelen over salaris levert vrouwen minder op

Bij gelijke omstandigheden onderhandelen vrouwen even vaak als mannen over hun salaris. Alleen krijgen de mannen 25% vaker wat ze willen. Dat blijkt uit onderzoek van de Cass Business School en de universiteiten van Warwick en Wisconsin. Ze namen de gegevens onder de loep van 4.600 Australische werknemers. Ze kozen Australië, omdat dit land naar verluidt als enige ter wereld registreert of kandidaten onderhandelden over hun salaris, en wat het resultaat was.

De onderzoekers denken dat voorgaande studies een vertekend beeld gaven, omdat ze alle werknemers op één hoop gooiden. Het is echter bekend dat parttimers minder vaak over hun salaris onderhandelen dan fulltimers. Vrouwen werken wat vaker parttime (in Nederland zelfs zeer veel vaker) en die vrouwen drukken dan het gemiddelde. Zo kan de indruk ontstaan dat vrouwen minder zouden onderhandelen.

Niets blijkt echter minder waar. Zodra de wetenschappers dezelfde ”soort” werknemers met elkaar vergeleken, bleek dat mannen en vrouwen even vaak een poging deden een beter loon te krijgen. Alleen kregen mannen veel vaker hun zin bij de onderhandelingen dan vrouwen:

Andrew Oswald, professor gedragswetenschappen van de universiteit van Warwick, was erg verrast door de resultaten. ‘Het feit dat vrouwen geen loonopslag durven vragen is een erg populaire theorie. Veel vrouwen zeggen en denken dat dit waar is, maar het bewijs daarvoor was totnogtoe zeer anekdotisch en allesbehalve wetenschappelijk’, legt hij uit op de website van de BBC. Maar dit bewijst volgens hem dat er wel degelijk een hardnekkige vorm van loondiscriminatie bestaat tegenover vrouwen.

Het is heel erg fijn dat wetenschappers kijken naar feitelijke gegevens, want vooroordelen houden vrouwen nog steeds massaal tegen op de werkvloer. Alles wat giftige ballonnen door kan prikken is dan ook meer dan welkom:

“Having seen these findings, I think we have to accept that there is some element of pure discrimination against women,” Oswald said. Funny, that’s what I’ve thought about nearly every gender-in-the-workplace study I’ve ever read, and yet here we are, with a majority of American men believing sexism is over.

UPDATE: de discriminatie begint bij het begin. Net als eerdere onderzoeken wijst ook een recente Belgische studie uit dat mannen bij hun eerste baan gemiddeld 22% meer salaris krijgen dan hun vrouwelijke collega die in precies dezelfde baan begint.

Canadese universiteit lost loonkloof op

Een Canadese universiteit heeft dé oplossing gevonden voor de loonkloof. Iedere faculteitsmedewerkster die voor 30 april 2015 in dienst kwam, krijgt een loonsverhoging van 2905 dollar. Dit was het bedrag wat mannelijke professoren en docenten jaarlijks méér ontvingen dan hun vrouwelijke collega’s.

De universiteit van Waterloo, Canada, stelde een werkgroep in om de salarisgegevens van medewerkers te onderzoeken. Uit hun rapport kwamen allerlei ‘belonings anomaliën’ naar voren. Jaarlijks bedroeg het verschil zo’n 2905 Canadese dollars, in het nadeel van vrouwen. De werkgroep spreekt van een systematische discriminatie van vrouwen, omdat alleen sekse dit nadelige verschil in beloning opleverde. Om de situatie recht te trekken, verhoogt de universiteit het salaris van de vrouwen.

Waterloo is niet de eerste Canadese universiteit die deze maatregel neemt. Eerder verhoogden ook Hamilton’s McMaster University en de University of British Columbia het salaris van werkneemsters, om een einde te maken aan de loonkloof. In die gevallen kwamen vrouwen ook jaarlijks rond de 3000 Canadese dollars tekort.

 

Vrouwelijke artsen lopen 1 miljoen dollar mis

Waar is mijn 300.000 euro, vraagt Women Inc zich af. Nederland kent een behoorlijke loonkloof, maar het kan erger. In de Verenigde Staten blijken vrouwelijke artsen jaarlijks gemiddeld 20.000 dollar minder betaald te krijgen dan mannelijke collega’s die precies hetzelfde werk doen. Over een gemiddelde loopbaan gerekend kan de loonkloof oplopen tot een miljoen dollar.

Onderzoekers van Massachusetts General Hospital en Harvard Medical School gebruikten openbare gegevens over de salarissen van 10,241 artsen. Ze corrigeerden voor leeftijd, jaren werkervaring en andere factoren. Wat ze ook deden, in bijna alle medische disciplines ontving een vrouw minder salaris. Behalve sekse (vrouw = fout) speelt ook huidkleur een rol. Een mannelijke arts met een gekleurde huid levert 35% salaris in ten opzichte van zijn blanke mannelijke collega. De intersectionele ranglijst ziet er in 2016 als volgt uit:

  • blanke mannelijke arts $253,000 per jaar
  • ”zwarte” mannelijke arts $188,000 per jaar
  • blanke vrouwelijke arts $163,000 per jaar
  • ”zwarte” vrouwelijke arts $153,000 per jaar

Nogmaals, dit alles gecorrigeerd voor alle factoren die een loonverschil verklaarbaar kunnen maken. Wat je dan overhoudt zijn de zichtbare resultaten van seksisme en racisme. Het is, vertaald in harde salariscijfers, de ”banenwachtrij’‘ waar de Volkskrant een tijdje geleden zo olijk mee kopte. Werkgevers hebben het liefst een gezonde blanke man. Alle anderen zijn inferieur en moeten hun defecten compenseren, bijvoorbeeld met een lager salaris.

Deze loonkloof komt niet voor het eerst naar voren. In 2012 onderzocht de Universiteit van Michigan ook al salarisgegevens van artsen. De samenstelling van de groep kwam niet helemaal overeen met de groep van de huidige studie, maar ook hier bleek dat vrouwelijke artsen gemiddeld 12.000 dollar per jaar minder loon kregen. Gemeten over een gemiddelde loopbaan leverde dat een verlies op van 350.000 dollar. Wegmagazine Slate speculeert dat de loonkloof verergert. Bij kersverse artsen in de staat New York nam de kloof bijvoorbeeld toe van $3,600 in 1999 tot bijna $17,000 in 2008.

Wel zijn er uitzonderingen. De onderzoekers van de studie uit dit jaar ontdekten dat Radiologie geen loonkloof tussen de seksen kent. Sterker nog: vrouwelijke radiologen verdienen iets meer dan mannelijke. En twee van de onderzochte 24 universiteiten hadden ook geen probleem om mannen en vrouwen gelijk loon voor gelijk werk te betalen.

De loonkloof hoeft dus niet op te treden – het is mensenwerk. Dat blijkt ook bij onderzoeken naar de loonkloof die het College voor de Rechten van de Mens regelmatig uitvoert. Het College kwam erachter dat vooral subjectieve factoren een rol spelen. En het niet toepassen van op zich duidelijke regels. Daar kunnen werkgevers iets aan doen. Zodat vrouwelijke professionals een eerlijke behandeling krijgen.

Meisjes excelleren op school, maar is Nederland daar klaar voor?

Campagnes om exacte vakken toegankelijk te maken voor meisjes, hebben effect, concludeert De Volkskrant. In Nederland maar ook in bijvoorbeeld de V.S. volgen meisjes steeds vaker wiskunde, scheikunde en natuurkunde. Ze halen in alle vakken, behalve gym en natuurkunde, ook hogere cijfers dan jongens. Zijn we daar als samenleving klaar voor?

Dat is de vraag, want schoolsucces biedt niet automatisch een garantie voor loon naar werken op de arbeidsmarkt. In als mannelijk gecodeerde sectoren staan mensen (mannen) nogal vijandig tegenover vrouwen en waarderen hun bijdragen niet, ook niet als die bijdrage objectief beter is. Bovendien moet je niet zwanger worden, want dan gooien werkgevers je de laan uit. En de overheid zegt daar niets van.  Tot slot houden veel jongeren er zeer traditionele opvattingen op na over wie thuis de wc moet schrobben en wie het geld moet verdienen.

Ik zou dus zeggen: goeie eerste stap, die mooie cijfers op school. Maar als samenleving hebben we er niets aan als we vrouwelijke ambitie eng vinden en de helft van de Nederlandse bevolking op blijven sluiten in het roze ghetto van verzorgen, troosten en het huishouden doen, met hooguit een baantje ‘voor erbij’.

Wet van Sullerot opnieuw bewezen

De Franse econome Sullerot constateerde jaren geleden al dat ”wij als samenleving” het werk van vrouwen minder waarderen dan dat van mannen. Hoe meer vrouwen, hoe lager de status van het werk en hoe lager de salarissen. Deze maand bleek opnieuw hoe fundamenteel dit inzicht was. Een nieuw onderzoek uit de V.S. concludeert dat als meer vrouwen werkzaam worden in een voorheen door mannen gedomineerd beroep, de salarissen en de status van dat beroep dalen. Ook al doen de vrouwen hetzelfde werk als de mannen in die specifieke beroepsgroep deden.

intersectionaliteitAlleen krijgen we wel minder loon….

Wetenschappers van de Cornell en New York University schatten in dat dit mechanisme één van de verklaringen is voor het hardnekkig voortbestaan van de loonkloof. Zelfs als vrouwen beter betaalde banen zoeken, nemen ze hun tweede sekse mee. Zodra ‘teveel’ vrouwen hetzelfde beroep kiezen, daalt het aanzien van dat werk en hebben werkgevers minder loon over om die tweederangs personeelsleden in dienst te nemen en te houden. Of, diplomatieker gezegd:

janitors (usually men) earn 22 percent more than maids and housecleaners (usually women). Once women start doing a job, “It just doesn’t look like it’s as important to the bottom line or requires as much skill,” said Paula England, a sociology professor at New York University. “Gender bias sneaks into those decisions.”

De gevolgen zijn groot. Toen meer vrouwen designers werden, daalden de lonen met 34%, signaleert de New York Times. Toen meer vrouwen doordrongen tot de biologie, kregen deze wetenschappers 18% lagere salarissen. Als vrouwen promotie krijgen, wordt de loonkloof GROTER, blijkt uit Amerikaans onderzoek.

Ook in Nederland zie je dat de status daalt als meer vrouwen bepaalt werk doen. Zo verschenen er verontruste berichten over ‘teveel’ vrouwen bij Justitie en een overheid die teveel feminiseert, met rampspoed en ellende tot gevolg. Het omgekeerde gebeurde ook. Programmeren gold, in het begin van het computertijdperk, als administratief werk. Het beroep had geen status en geheel toevallig domineerden vrouwen. Toen mannen gingen domineren, werd het beroep opeens prestigieus en stegen de salarissen significant.

Enfin, wil je zelf beoordelen hoe relevant het werk van Sullerot nog is vandaag de dag? Bestudeer haar rapport aan de Commissie van Europese Gemeenschappen. Van harte aanbevolen.

Vrouwen betalen meer, of het nou gaat om handtassen of autoreparaties

Amerikaanse onderzoekers gingen op pad om prijzen van spullen te vergelijken, en wat blijkt: vrouwen betalen in 42% van de gevallen meer dan mannen. In slechts 18% van de situaties zijn vrouwen goedkoper uit. Gemiddeld betalen vrouwen 7% meer voor speelgoed, 4% meer voor kinderkleding, 8% meer voor volwassenenkleding, 13% meer voor verzorgingsproducten en 8% meer voor medische producten. Grote kans dat dit in Nederland net zo is.

Onderzoek naar de situatie in ons eigen land is schaars. Z24 meldt het Amerikaanse onderzoeksresultaat en deed zelf een steekproef bij scheermesjes. Gelijksoortige modellen bleken bijna tien procent duurder als ze een roze kleurtje hadden. Ook de Telegraaf ging zelf op onderzoek uit. De krant constateerde dat een blauwe step in de speelgoedwinkel 59,98 euro kost. Hetzelfde model maar dan in roze? Tien euro duurder.

Vorig jaar zijn dezelfde slechte deals voor vrouwen ook al in Frankrijk aangetoond. En in Engeland. Daar bleek uit onderzoek dat vrouwen bij garages 8 tot 16% meer dan mannen betalen voor dezelfde reparaties aan dezelfde soort auto. Het prijsbeleid rond handtassen leverde hetzelfde beeld op. Dezelfde materialen, zelfde soort model, en de mannenversie is vaak groter, maar toch kost de vrouwenversie tientallen euro’s meer.

Zelfs meisjes van twaalf valt op hoe vaak vrouw-zijn gelijk staat aan meer kosten maken: de Amerikaanse Madeline Messer merkte dat videogames een gratis bespeelbaar mannelijk personage bieden. Wil je een vrouwelijk poppetje, dan moet je betalen of eerst uren spelen voordat je haar personage ontsluit. Ze stapte naar de media om te protesteren tegen dit soort discriminatie:

These biases affect young girls like me. The lack of girl characters implies that girls are not equal to boys and they don’t deserve characters that look like them. I am a girl; I prefer being a girl in these games. I do not want to pay to be a girl.

Wat te doen? Opvallend veel ‘oplossingen’ doen een beroep op vrouwen om te veranderen, of perken hun vrijheden in. Je kunt bijvoorbeeld roepen dat vrouwen voortaan mannenspullen moeten kopen. Lekker makkelijk geredeneerd. Een jasje moet wel passen. Als de pasvorm geen rekening houdt met het feit dat vrouwen borsten hebben, zit het raar, slecht en/of ongemakkelijk. Dan heb je het prijsverschil maar te slikken. Fabrikanten en modemerken weten dat. Kassa!

In het geval van de autoreparaties gaat Autoweek klakkeloos uit van een heteroseksueel koppel, waarbij hij het voor het zeggen heeft: het blad ”grapt” dat mannen hun vrouwen niet naar de garage moeten sturen. Hahaha, ja, heeeeeeel lollig. Laten we bovenop prijsdiscriminatie nog een andere vorm van inperking gooien, dat lost het probleem vast op.

In beide gevallen geen woord over de veroorzaker van het seksistische prijzenstelsel: de autogarages die vrouwen hogere rekeningen sturen, de modemerken die vrouwen meer laten betalen voor kleinere handtassen, de fabrikanten die de meisjesstep tien euro duurder maken. Maar daar begint het. Bij meten (is weten) en vervolgens de daders aanpakken.

In Frankrijk leidde het nieuws tot hogere prijzen voor vrouwen tot protesten en een petitie. Daarna besloot de regering officieel onderzoek te doen naar de verdachte prijsverschillen. De Amerikaanse staat Californië is al veel verder: nadat onderzoek inderdaad structureel hogere prijzen voor vrouwen bewees, verbood de staat dit soort seksespecifieke prijzen. Mag niet meer.

Dat lijkt me voor Nederland ook hoog nodig. Want tot slot: die prijsverschillen in het nadeel van vrouwen komen bovenop de loonkloof. Je weet wel, minder salaris voor vrouwen. Dat begint al bij stages, waarbij mannen gemiddeld een 7,3% hogere stagevergoeding krijgen dan vrouwen. En gaat door tot aan de top, waarbij mannelijke managers 18,2 % meer loon krijgen dan hun vrouwelijke collega’s.

Op een werkend leven kan dat drie ton salaris schelen, berekende Women Inc. Kun je leuke dingen voor doen. Maar helaas. Geen penis, geen drie ton. Wel duurdere uitgaven voor hetzelfde soort spullen. Aanpakken die handel!

Seksisme alarm: ’t is geen discriminatie, ’t is ‘de wachtrij’

Seksisme kun je op vele manieren ontkennen en versluieren, maar de Volkskrant brengt een wel heeeeel mooie variant. In een artikel over de loonkloof stelt de krant dat het te snel is om te zeggen dat allochtonen en vrouwen gediscrimineerd worden. Ze verdienen gewoon minder door een ‘banenwachtrij’.

Verderop in het stuk legt de krant bij monde van hoogleraar arbeidseconomie Joop Schippers uit hoe dat zit:

Die rij werkt als volgt: ‘Witte mannen tussen de 25 en de 50 jaar worden het eerst aangenomen. Daarna witte vrouwen in dezelfde leeftijd. Dan ouderen. Allochtonen staan wat verder in de rij.

Ja hallo, dan heb je het toch over seksisme en racisme? Nare woorden, maar zo heet dat als je vrouwen en mensen met een gekleurde huid stelselmatig achter stelt bij blanke mannen.

Het artikel noemt nog een paar andere redenen voor het feit dat vrouwen jaarlijks duizenden euro’s mislopen.  Zo zijn de salarissen in ‘’traditionele vrouwenberoepen’’ lager. Goh, Volkskrant, hoe zou dat komen? Het artikel zwijgt in alle talen. Je leest ook niks over het feit dat mannen in dezelfde minderbetaalde vrouwenberoepen meer salaris naar huis meenemen dan hun vrouwelijke collega’s.

Ook parttime werken keert terug als schaamlap voor de loonkloof. Opnieuw: hoe zou dat komen? Hint: bijna de helft van de zwangere vrouwen ondervindt discriminatie. Vooral met een tijdelijk contract weten werkgevers bijzonder snel argumenten te verzinnen om je te ontslaan. Probeer na de geboorte van de baby maar eens een fatsoenlijke baan te vinden.

Vrouwen krijgen daarnaast straf als ze zich niet gedragen volgens de rolpatronen. Zo staan vrouwen onder een grote sociale druk om andere ambities dan huishouden en moederschap op te geven, zodra de eerste kleine zich aandient. En als ze te stevig over hun salaris onderhandelen, vinden anderen hen daarna ‘moeilijk’ en onvriendelijk. Dat vertaalt zich vervolgens in negatievere beoordelingen en lagere promotiekansen.

Kortom, het is geen seksisme hoor, echt niet, ’t is gewoon de wachtrij. En vrouwen zelf. Die kiezen de verkeerde banen, onderhandelen niet goed genoeg over hun salaris, en werken om onverklaarbare redenen toevallig veel vaker parttime. Tsja. De Volkskrant slaagt er niet in om verder te kijken dan hun neus lang is. Ze hadden beter wat recente wetenschappelijke studies kunnen raadplegen, te luisteren naar wat vrouwen aangeven en even logisch na te denken.

Geen idee in welke wereld de Volkskrant leeft, maar met de realiteit heeft dit artikel weinig te maken. Gemiste kans….

UPDATE: Zelfs een beeldschone beroemdheid als actrice Jennifer Lawrence vindt het lastig te onderhandelen voor een passend salaris, onder andere vanwege de enorme druk op vrouwen om vriendelijk en inschikkelijk gedrag te vertonen.

Nederland leest verhalen van blanke mannen

Nederland Leest, top. Alles wat mensen aan het lezen krijgt is wat mij betreft prima. Dit jaar kunnen bezoekers van bibliotheken een verhalenbundel meenemen. Ik keek naar de titels en dacht ‘neeeeee he, weer allemaal blanke mannen’. Met hier en daar een vrouw. Komop zeg, het is 2015!!!! Maar klopte die eerste indruk? Voordat ik zelf aan het tellen sloeg, bleek tijdschrift Tzum dat al te hebben gedaan. Inderdaad, de samenstelling is eenzijdig. En dat valt blijkbaar meer mensen op.

 

totale-lijst-man-vrouw-snijders

De Nederland Leest bundel kwam tot stand in samenwerking met A. Snijders, zelf een schrijver van korte verhalen. De exacte percentages kunnen enigszins verschillen per regio. De bundel bevat namelijk ook een selectie per provincie en die bevat een wisselend aantal verhalen van schrijfsters. In alle gevallen is er echter op geen enkele manier sprake van een  representatieve afspiegeling.

Dit geval staat niet op zichzelf. Maandblad Opzij deed in 2013 onderzoek naar de man-vrouwverhouding bij recensenten en gerecenseerde auteurs van Nederlandse literaire media. Net als bij de VIDA-tellingen bracht Opzij in ons land een grote kloof aan het licht. Blanke mannen schrijven vooral over het werk van blanke mannen.

Literair tijdschrift Tzum deed het geen haar beter en bleef steken op 21% schrijfsters. Tzum beloofde beterschap en toont zich sindsdien een stuk alerter op gender. Niet vreemd dus, dat Coen Peppelenbos de vele mannelijke schrijvers in de selectie van A.L. Sneijders problematiseert. De telling liegt er immers niet om. Hoe komt het dat degene die selecteert, vrouwen negeert?

Snijders geeft zelf een duidelijke aanwijzing. Tegenover De Volkskrant gaf hij aan dat hij geen duidelijke criteria hanteerde. Zijn keuze kwam tot stand door intuïtie en toeval.  Dat klinkt prachtig en lekker artistiek crea bea, maar op basis van studies weten we dat vooroordelen vrij spel hebben in grijze gebieden, als mensen er niet alert op zijn. Dat blijkt bijvoorbeeld bij de loonkloof in algemene ziekenhuizen. Zolang mensen de cao volgden ging het goed, maar zodra subjectieve factoren een rol speelden kwamen vrouwen op achterstand. De vaagheid gaf werkgevers alle ruimte om mannen beter te belonen.

Zoiets lijkt ook te zijn gebeurd met Snijders en zijn toevallige, intuïtieve keuze. Hij heeft bouwjaar 1937. Hij groeide op in een tijd dat mannen schrijfsters nauwelijks zagen staan. Desgevraagd komt hij als eerste uit bij zijn grote held Nescio. ”Die komt er absoluut in”, beloofde hij begin dit jaar.  Fijn, zo’n blanke man die bij voorbaat een plekje voor een blanke man reserveert. Maar voor de rest? Oei…. Hij zal echt niet ‘tegen vrouwen’ zijn of zo. Nee, Snijders kiest intuïtief en dan valt zijn oog toevallig wat vaker op een verhaal van een blanke man zoals hijzelf.

De uitkomst van zo’n onbewust proces is discriminerend voor vrouwen. Of het nou om de loonkloof gaat, of om representativiteit in een verhalenbundel. Want wat betekent die 14 tot 17%? Wil Snijders echt beweren dat vrouwen minder goed schrijven? Inez van DullemenManon Uphoff, Doeschka Meijsing, Renate Dorrestein, Rascha Peper, Helga Ruebsamen, kent hij hen echt niet? Heeft hij hun werk gelezen? het wemelt in Nederland van schrijfsters die goede korte verhalen publiceren. Het kán gewoon niet om aan te komen met een verhouding van nog geen 1 op de vijf.

Nederland Leest, willen jullie de volgende keer aub opletten en iemand laten selecteren die beter let op de vele wegen naar marginalisering en uitsluiting?

Acteurs steunen vrouwen in strijd voor gerechtigheid

Effe voor de balans. Je hebt de ‘daar moet een piemel in’-groep, de ‘zolang ik het maar goed heb‘ groep, en we hebben mannen die snappen dat er iets mis is. Sommigen daarvan komen zij aan zij met vrouwen op voor een betere wereld. Onder andere acteurs benutten hun invloed. We hadden al Patrick Stewart, die zich inzet om huiselijk geweld tegen vrouwen te stoppen. Recent besloten echter meer acteurs verandering te steunen. Voorbeelden: Liam Neeson deed de voice over voor een campagne om Ierse vrouwen meer reproductieve rechten te geven. En Bradley Cooper besloot collega Jennifer Lawrence te steunen nadat zij een essay schreef over gelijk loon voor gelijk werk.

Liam Neeson vertrouwt vrouwen en steunt hun recht op baas in eigen buik.

Deze mannen versterken de stem van vrouwen. Ze zorgen voor bewustwording en stellen met hun acties bovendien de houding van andere mannen aan de kaak. Neem bijvoorbeeld Jeremy Renner. Nadat deze acteur seksistische ”grappen” maakte over een vrouwelijk personage in de Marvel films, vertelt hij nu aan ieder mediakanaal die het wil horen dat vechten voor gelijk loon niet zijn baan is. Met andere woorden: de vrouwen zoeken het maar uit. ’t Is niet zijn pakkie-an.

Zulke mannen bevestigen de status quo en bekrachtigen die met hun houding. Niks doen, wegkijken, altijd de makkelijkste weg… Nee, dan Neeson en Cooper. Neeson kwam tot zijn actie omdat hij inzag dat de huidige Ierse abortuswet vrouwenlevens kost. Cooper kon niet met zijn geweten in overeenstemming brengen dat hij meer geld krijgt voor dezelfde baan. In interviews vertelde hij dat hij dit ziet als een dubbele moraal. Hij wil de daad bij het woord voegen. Bij zijn eerstvolgende film wil hij samen met actrices optrekken om gelijk loon af te dwingen.

Jennifer Lawrence is blij dat Cooper met haar meedoet in haar strijd voor gelijk loon.

Ook Patrick Stewart bepleit onvermoeibaar respect voor vrouwen. Hij zit in het comité van aanbeveling van de Engelse organisatie Refuge en steunde onder andere een fondsenwervingscampagne om een Blijf van mijn Lijf huis in Stratford open te houden. Daarnaast probeert hij de politiek te beïnvloeden door duidelijk te maken wat de bezuinigingen op dit soort voorzieningen betekenen – meer dode vrouwen en getraumatiseerde kinderen.

Cooper, Stewart en Neeson. Alledrie hadden ze kunnen doen wat Renner ook deed. Abortus? Mannen kunnen niet zwanger raken, dus boeien! Huiselijk geweld? Alleen interessant als mannen het slachtoffer zijn, voor de rest moeten vrouwen zich er maar druk om maken, who cares. Loonkloof? Geen punt, zolang ik als man maar mijn gebruikelijke salaris krijg is het allemaal ok. Nee, zeggen deze acteurs. Ik wil niet leven in een wereld waar vrouwen sterven of tegen hun wil baby’s moeten baren of de helft van mijn salaris ontvangen voor hetzelfde werk. Ik pleit voor verandering en maak zelf deel uit van die verandering. Zij aan zij met vrouwen. Hulde!

Wetenschapsfinancier discrimineert vrouwen

Beoordelaars van kandidaten voor beurzen van wetenschapsfinancier NWO maakten zich aantoonbaar schuldig aan vrouwendiscriminatie. Doordat deze beoordelaars de persoonlijke kwaliteiten van vrouwelijke kandidaten systematisch lager inschatten dan dat van mannelijke gegadigden, grepen dertig vrouwen mis. In een rechtvaardige wereld zouden ze in de periode van 2010-2012 wél geld hebben gekregen.

Mensen beoordelen mannelijke kandidaten stelselmatig beter dan vrouwen. Niet alleen in de wetenschap.

Voor alle duidelijkheid: kwalitatief waren de onderzoeksvoorstellen van mannen niet beter. Ze vielen alleen beter in de smaak bij de poortwachters van het geld. Deze discriminatie levert niet alleen onrecht op. Het zorgt er ook voor dat de mannelijke kandidaten een steun in de rug kregen voor een goede carrière in de wetenschap. Volgens de Volkskrant ”wordt de NWO-beurs voor beginnende onderzoekers meer en meer een noodzakelijke stap naar een eventueel hoogleraarschap op een universiteit.” Dit seksisme berooft universiteiten zodoende van goede hoogleraren.

NWO gaf volgens de media zelf opdracht voor de studie, nadat in Europees verband dezelfde verdachte genderverschillen aan het licht waren gekomen. Dat siert hen. Uit het onderzoek naar de Nederlandse situatie bleek dat seksisme vooral de kop opstak bij de zogenaamd ”vagere” vakken, zoals gedrags- of medische wetenschappen. Daar ontstond blijkbaar ruimte om onbewust uiting te geven aan een positievere kijk op mannen.

Dit fenomeen zie je vaker. Zo onderzocht de voorganger van het College voor de Rechten van de Mens ongelijke beloning in algemene ziekenhuizen. Zolang functionarissen zich hielden aan CAO’s en andere duidelijke regels, kregen vrouwen meestal gelijk loon voor gelijk werk. Zodra echter meer gevoelsmatige factoren een rol speelden, kwamen vrouwen op achterstand te staan. Per saldo zorgde die willekeurige aspecten ervoor dat een gespecialiseerde mannelijke verpleegkundige maandelijks 119 euro meer opstrijkt. Gewoon, omdat hij de juiste sekse had.

Feministen weten het allang: seksisme is meetbaar. Athena’s Angels kunnen dit onderzoeksresultaat over de NWO-beursen toevoegen aan hun lange lijst wetenschappelijke bewijzen voor vrouwendiscriminatie. De Volkskrant:

Maandagavond noemde in het KennisCafé in De Balie in Amsterdam de Delftse informaticus en voorzitter van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren Catholijn Jonker de cijfers over de NWO-beurzen ‘onluisterend’. Jonker: ‘Aanpassing van de procedures lijkt me het minste dat NWO kan doen.’

Hear, hear.