Tag Archives: leiderschap

Ervaring sterker dan holle vooroordelen

Terecht reageerden mensen geschokt op het nieuws dat ruim de helft van de Nederlanders liever geen vrouw als baas wil. Maar het onderzoek biedt een zeer hoopvolle aanwijzing. Namelijk deze: in sectoren met relatief veel vrouwelijke leidinggevenden maalt niemand meer om de sekse van de manager. Mensen raken gewend aan een vrouw in een leidinggevende rol en gaan haar behandelen als een normaal persoon. Ervaring is sterker dan op angsten en stereotypen gebaseerde vooroordelen. Die omslag komt tot stand zodra dertig procent van de groep uit vrouwen bestaat.

Eerst het slechte nieuws. HR Pay for People deed onderzoek naar de houding van duizend werknemers ten opzichte van leidinggevenden. Uit de enquete bleek dat van de jonge mannen 73 procent liever niet onder een vrouw werkt. Het Algemeen Dagblad gaf hun angsten behulpzaam weer door het artikel te laten begeleiden door een foto van een feeks die uit lijkt te halen naar een in elkaar duikend groepje medewerkers. Bedankt, AD, voor deze bevestiging van stereotypen. Neem je de hele onderzoeksgroep, dan wilden nog steeds ruim de helft van de m/v liever een man als baas.

De krant citeert Janka Stoker, hoogleraar Leiderschap en Organisatieveranderingskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen:

,,Bij een goede leider denken we eerder aan masculiene dan aan feminiene kwaliteiten. Een leider associëren we met daadkracht, dominantie en risicobereidheid. Die eigenschappen dichten we eerder toe aan een man dan aan een vrouw.” […],,Een goede vrouw is zorgzaam, kan goed luisteren, wil niet op de voorgrond treden, is niet dominant, maar wil samenwerken en de boel bij mekaar houden. Dat soort stereotypen hebben we in ons hoofd, vrouwen net zo goed als mannen.” De eigenschappen die we toedichten aan een leider passen dus slecht op het beeld dat we in ons hoofd hebben van een vrouw, stelt Stoker.

Zo’n beeld van ‘leider = man” heeft grote, negatieve gevolgen voor vrouwen. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat mensen liever een man aannemen, omdat die naadloos past in het beeld van leider. Als vrouwen al een kans krijgen, moeten ze spitsroeden lopen. Vertoon je bij leiderschap passend gedrag, dan zou je een moeilijk rotwijf zijn waar niemand mee samen wil werken. Probeer je ”vrouwelijk” te blijven, dan ben je een zwak emotioneel meisje en neemt niemand je serieus. Zo kun je het onmogelijk goed doen. Iets waar mannen geen last van hebben: ze kunnen doen wat ze willen en ook als middelmatig type toch decennia lang onaantastbaar doorregeren, omringd door mensen die respectvol ruimte bieden aan deze mannen.

Maar nu naar de positieve kant. Halverwege allerlei artikelen over dit onderzoek naar de houding rond vrouwelijke bazen komt een zeer hoopvol gegeven naar voren. Wie gewend is aan vrouwelijke leiders, kan vooroordelen en nare etiketten achter zich laten en accepteert een vrouwelijke baas als iets heel normaals:

HR-baas Luyten vindt dat bedrijven meer moeten doen om te zorgen dat ook vrouwen een leidinggevende positie kunnen bemachtigen. Stel gewoon een vrouw aan als zij geschikt is, is zijn advies. Als voorbeeld noemt hij de uitzendbranche, waar relatief veel vrouwelijke manager werken. “Je ziet daar dat mannen een ander beeld hebben van een vrouw als baas, gewoon omdat ze dat meegemaakt hebben. In onze organisatie streven we naar een mix, want volgens mij heb je zowel mannen als vrouwen nodig.”

Op andere gebieden blijkt hetzelfde fenomeen. Zo onderzocht het CBS dat jongeren over het algemeen nog steeds traditionele opvattingen over rolpatronen hebben. Maar er is een groep die werkende vrouwen prima vindt, en zij hadden gemeen dat ze dat van huis uit mee hadden gekregen. Hun eigen moeder werkte betaald buitenshuis en dat was normaal, dus hoezo zou dat in hun eigen huishouden straks niet kunnen?

Of neem universiteiten: eerst verboden mannen vrouwen te studeren aan universiteiten, daarna was de eerste vrouwelijke studente een bezienswaardigheid, die achter een gordijn moest zitten omdat het anders té erg werd, daarna werd het normaal dat mannen én vrouwen studeren, en tegenwoordig zijn jonge vrouwen zelfs vaker hoog opgeleid dan jonge mannen.

Kortom, situaties normaliseren. Vrouwen worden mensen en de vooroordelen vallen weg. Alles wat er nodig is, is de wil om een bestaande situatie te problematiseren en er iets aan te doen. Vrouwelijke leiders eng en vervelend? Neem ze aan, geef ze die leidinggevende positie, en kijk, het went en je haalt die drempel van 30% en na een poosje kijkt niemand er meer van op. Selecteer je volgens je eigen overtuiging alleen naar kwaliteit en kom je vervolgens met een lijst met allemaal blanke mannen op de proppen? Zoek bewust verder, neem bewust vrouwen op in je namenlijstjes, en voordat je het weet worden je kandidatenselecties volautomatisch kleurrijk en divers. Je hoeft geen raketgeleerde te zijn. Je moet alleen wíllen.

Advertenties

Vrouwen geven vrouwen een plek in de geschiedenis

Leve historica Nancy Goldstone. Ze schreef een boeiend boek over Yolande van Aragon, heerseres, diplomate en hoogstwaarschijnlijk de grote vrouw achter Jeanne d’Arc. Ze zette vier zussen in het zonnetje, die als koninginnen een grote rol speelden in het 13e-eeuwse Europa. Goldstone onttrok ook de middeleeuwse koningin Joanna van Napels aan de vergetelheid. Op die manier is ze een voorbeeld van iemand die vrouwelijk leiderschap in ere hersteld, en vrouwen hun plek in de geschiedenis teruggeeft.

Geschiedenis roept bij de meeste mensen automatische beelden op van generaals en koningen die rijken besturen en oorlog voeren. Maar het wemelt van vrouwelijke leiders. Veel mensen weten dat niet. Desgevraagd komen ze misschien op de proppen met Nefertiti, die mooie vrouw, je-weet-wel, van die beeldjes, en dat is het dan. Maar er is zoveel meer. Ook al moet je soms moeite doen om hun verhalen te vinden, en zie je sporen van moedwillige censuur, tóch komen ze steeds meer naar voren.

Vrouwen spelen een belangrijke rol bij die toenemende zichtbaarheid van vrouwen in de geschiedenis. Goldstone past in het rijtje Johanna Naber, Gerda Lerner, Els Kloek, Jolande Withuis, en al die andere vrouwen die een of meer vrouwen als onderwerp van hun studies kozen.

Goldstone maakt inzichtelijk hoeveel moeite vrouwen moesten doen om zich te handhaven in de samenlevingen van hun tijd. Vaak kregen ze geen eer van hun werk. In het geval van Joanna besloot de Paus bijvoorbeeld om haar om hem moverende redenen te excommuniceren. Zodoende kreeg deze koningin na haar dood geen graf. Toch hield deze vrouw bij leven met grote moed haar land bij elkaar, redde de economie verschillende keren, en schiep een gunstig klimaat voor vrouwen om te studeren en bijvoorbeeld het beroep van arts uit te oefenen.

Een extra handicap vormde de noodzaak om als koningin een echtgenoot naast zich te hebben. Die echtgenoot moest onder andere het leger leiden:

Joanna, as Goldstone shows, was an accomplished politician and a resilient leader, dedicated to the advancement of her kingdom, but she could not lead an army to defend her territories. Instead, her marriage was used as a means of fending off the Hungarian threat – only to find that the uncertain status of a reigning queen’s husband served to precipitate the conflict to new heights.

Koningen hadden dit soort handicaps niet, en ze hoefden ook geen vooroordelen te overwinnen van het type ‘vrouw aan het stuur, bloed aan de muur’. Dat Joanna ondanks dit type beperkingen zo succesvol was als koningin, pleit extra voor haar. Fijn dat Goldstone haar verhaal aan de vergetelheid onttrok en lezers de kans geeft kennis te maken met deze en andere machtige vrouwen.

Vrouwelijke leider communiceert nooit goed

Leiders? Dat zijn mannen. Een vrouw in een leidinggevende positie heeft te maken met dit stereotype. En dat heeft invloed, bijvoorbeeld op haar manier van communiceren, ontdekte de universiteit van Brisbane. Communiceert ze zoals ze altijd doet, dan is ze te zacht en te week om indruk te maken. Reageert ze door een ‘mannelijke’ stijl van communicatie te kiezen, dan komt ze hard over en zijn mensen minder genegen haar aanwijzingen op te volgen. Het is daardoor voor vrouwen erg lastig om precies de juiste weg te bewandelen.

... en dan hebben we het nog maar niet over de combinatie vrouw met kind op de werkvloer.

Eigenlijk, zo reageert Feminist Philosophers op de uitkomsten van de studie, kunnen vrouwelijke leiders nooit goed communiceren. En het weblog wijst op een derde weg: schijt aan deze onderzoeken, schijt aan omstanders die je al dan niet aardig vinden, gewoon je eigen ding doen en de rest van de wereld zoekt het maar uit.

Dat klinkt zéér bevrijdend! Maar het weblog voegt er meteen aan toe: deze wijsheid kwam met de jaren. Op een moment in het leven van de blogger dat zij het zich kon veroorloven de reacties van omstanders te negeren, met een vast inkomen en een goede baan. Voor wie net begint aan haar loopbaan, blijft het belangrijk rekening te houden met stereotypen en de lastige situaties die dat voor vrouwen oplevert. Bijvoorbeeld als ze moeten onderhandelen over hun salaris…..

Kortom, het blijft een mijnenveld… Voorzichtig handelen geboden.

Premier van Queensland wint harten Australiërs

Anna Bligh vervult sinds 2007 het ambt van premier van Queensland. Als hoofd van deze Australische deelstaat had ze tot nu toe een status die veel vrouwen in hogere functies treft: mensen vonden haar wel competent, maar niet aardig of warm. Tot nu toe. Want nu overstromingen Queensland treffen, blijkt Bligh zich te ontpoppen als een perfecte crisismanager die overal het juiste zegt en mensen inspireert en nieuwe moed geeft. De Sydney Morning Herald noemt haar tegenwoordig de Kapitein, en Australiërs lopen opeens met haar weg.

Het onvermoeibare optreden van Anna Bligh zorgt ervoor dat Australiërs haar opeens in hun harten sluiten.

Feministing.com publiceerde de reactie van Jessica Rudd, die opgroeide in het gebied:

When disaster strikes, as it has with mindboggling force in Queensland, we depend on a good leader to shepherd us through it and boy, do we have that in Anna Bligh. I hope my fellow Queenslanders realise the rest of the country is jealous of us. Even hardened political hack friends of mine down south can’t help but gush about Anna.

De noodtoestand in Queensland is verschrikkelijk. Bij al dat leed is de populariteit van het hoofd van een deelstaat niet het belangrijkste onderwerp. Maar dit toont wel aan dat mensen hun mening kunnen bijstellen over vrouwelijke leiders. En dat er bijzondere omstandigheden nodig zijn voordat de publieke opinie doorkrijgt dat ze boffen met de vrouw aan het roer.

Gloria Feldt wil vrouwen de weg wijzen naar de macht

Denk eerst zelf na over de voorwaarden waaronder je iets wil doen, ga dan gericht aan de slag en laat je niet ontmoedigen door verdeeldheid en weerstand. Dat is kort maar krachtig de boodschap die Gloria Feldt wil overbrengen in haar boek ‘Geen Excuses’ – negen manieren waarop vrouwen de manier waarop we denken over macht en leiderschap kunnen veranderen.

De titel is typisch Amerikaans: bijna agressief optimistisch, werkend met lijstjes en simpele stappen. Maar de boodschap die Feldt wil overbrengen is een waardevolle. Vrouwen mogen juridisch gezien vanalles, glazen plafonds sneuvelen bij bosjes, maar teveel vrouwen schrikken terug voor het innemen van invloedrijke posities. Vaak is dat omdat vrouwen macht een vies woord vinden. Het staat voor veel vrouwen gelijk aan manipuleren, kil en agressief zijn, de baas spelen.

 MS Magazine interviewde Feldt. Zij hoopt dat vrouwen dit negatieve beeld van macht bij kunnen stellen:

Define your own terms first–before anyone else does. Women must change the outmoded patriarchal definition of “power over” to the expansive idea of “power to,” the power to accomplish good things in the world. “Power over” is oppression. “Power to” is leadership. Power over implies a finite pie. Power to affirms the infinite potential for human development. But power unused is power useless. In the chapter “Opt Out of Being Co-Opted,” I discuss how to avoid being co-opted by learning to embrace controversy.

Feldt ziet zelf ook dat vrouwen die door glazen plafonds breken, nogal vijandig benaderd worden. Maar ze vindt dat dat geen reden mag zijn om dan maar niets te doen. Zelf houdt ze het voorbeeld voor ogen van Sojourner Truth, in de achttiende eeuw geboren op het land van een rijke Nederlandse slavenmeester. Ondanks de hopeloze positie waarin ze verkeerde, lukte het haar om een bestaan op te bouwen en te strijden voor de afschaffing van slavernij. In 1851 hield ze een speech tijdens een vrouwenconferentie in Ohio, en die toespraak ging de geschiedenisboekjes in als een mijlpaal in de strijd voor burgerrechten.

Sojourner Truth. En kijk, je kunt breien prima combineren met activisme.

Als zij het kan, kunnen andere vrouwen het ook, vindt Feldt, want:

It’s been said of any profound social change that first they laugh at you, then they try to kill you and finally they accept you as normal. We’re on the cusp of women’s power and leadership being accepted as normal. Some will still vilify women. Righting that wrong is exactly why we must look those retrogrades in the eye and keep on moving forward. Women must BE the media to change the media–as Ms. Magazine has done for decades. We need many more progressive women to create and lead media organizations. Meanwhile, the rest of us can pitch a fit at sexist media, as we call it at the Women’s Media Center where I serve on the board.