Tag Archives: Lego

Vrouw en geniaal? Het wil er niet in

Onderzoek bewijst het: mensen kunnen de woorden ‘vrouw’ en ‘geniaal’ niet met elkaar combineren. Het klinkt te raar. Een geniaal mens is een blanke man. Hij beschikt van nature over zoveel talent, dat hij zonder enige moeite indrukwekkende prestaties neerzet. Hij is een soort Sherlock Holmes. Vrouwen kunnen hooguit een volhardende Hermione Granger zijn.

Maakt niet uit hoeveel diversiteitsprogramma’s je lanceert: als je dit soort stereotypes niet expliciet maakt, houd je vrouwen en mannen met een gekleurde huid feilloos buiten de deur. Het Amerikaanse onderzoek vond een direct verband tussen het aandeel vrouwen in bepaalde studierichtingen en ideeën over genialiteit. Als de heersende opvatting luidt dat hard werken resultaat oplevert, maken vrouwen een kans. Als de heersende opvatting luidt ‘je moet van nature talent hebben’, dan vallen vrouwen (en mannen met een gekleurde huid) af.

Deze opvatting over aangeboren talent, en wie van nature over dat talent beschikt, heeft ingrijpende gevolgen. Deze overtuiging betekent dat vrouwen in sommige vakgebieden minder welkom zijn. Een studie psychologie red je nog wel met hard werken, maar voor filosofie moet je briljant zijn, dus dááág vrouwen, denk maar niet dat je dit kunt. Het betekent dat ook de zogenaamd ‘rationele’ wetenschappers vrouwen discrimineren, dat seksisme ook de wetenschap niet vreemd is.

Het fenomeen ‘genie = man’ verklaart niet alleen het lage of juist wat hogere aandeel van vrouwen in bepaalde studierichtingen en vakgebieden. Deze opvatting doet z’n giftige werk ook op andere gebieden waar het draait om talent. Zoals muziek. Vrouwelijke artiesten merken keer op keer dat het niet uitmaakt wat ze doen en hoeveel ze doen. Zodra er een man bij hen in de buurt staat, gaan mannen en vrouwen er klakkeloos van uit dat de unieke popsongs van zijn hand zijn. Zij hielp hooguit een handje, of inspireerde hem.

Op die manier krijgen vrouwen geen eer van hun werk. Sterker: ze gaan aan zichzelf twijfelen. Nederland kende bijvoorbeeld tot voor kort de zogenaamde Huygens-beurs. Mannen en vrouwen vroegen ongeveer even vaak een beurs aan voor een periode studeren in het buitenland, totdat de slogan veranderde. In advertenties stond voortaan ‘Ben jij slim genoeg?’ Blanke mannen zeiden ‘ja’ en bleven beurzen aanvragen. Vrouwen twijfelden en zagen vaak af van deze enorme impuls voor hun academische loopbaan.

Wat te doen? De onderzoekers geven op basis van hun studie een paar handvaten. Kleine dingen kunnen al een groot verschil maken. Zo helpt het als studies waarvan nu impliciet wordt gezegd ‘daar moet je talent voor hebben en dan komt succes vanzelf’, openlijk aangeven hoe hard je moet werken. Het komt studenten niet aanwaaien. Iedereen moet zich inspannen om de stof te leren, tentamens te maken en eindscripties op te zetten en uit te voeren. Iedereen is Hermione.

Ook opvoeders en schooladviseurs hebben een taak. Zolang die ouderwetse rolpatronen propageren, of meisjes ontmoedigen bij als ‘mannelijk’ gedefinieerde vakken zoals wiskunde, zetten ze vrouwen op achterstand. Want, ik zeg het wel vaker: vrouwen zijn mensen. Als sociale wezens reageren vrouwen op sociale druk en passen ze hun gedrag aan subtiele signalen vanuit de omgeving aan. De signalen voor mannen luiden nog steeds: ‘ga zo door, je kúnt het’. De signalen voor vrouwen luiden: ‘wij geloven niet dat je dit kunt. ‘Maakt niet uit dat je tienen haalt, je kunt het niet, het is te moeilijk, ga liever moederen’.

Meer weten en verder lezen? Vrouwen en Ambitie van Anna Fels is een eye-opener. Het boek maakt inzichtelijk wat vrouwen nodig hebben om wél op te bloeien. Een beetje geschiedenis: de eerste vrouwen aan de universiteit, in België en Nederland. En waar het Nederlandse onderwijs geteisterd wordt door Mars en Venus kwakdenken en angst voor de feminisering van het onderwijs, neemt het Belgische onderwijs gender serieus met campagnes zoals Weetewa… ge zijt mijn stereotype niet. Met veel aandacht voor gelijke kansen en het doorbreken van beperkende rolpatronen. Daar kunnen we in Nederland nog wat van leren.

Oh, en Twitter natuurlijk:  en #LegoAcademics. Soms overlappen ze elkaar en dan krijg je dit:

Lego geeft, Lego neemt

De Nederlandse Ellen Kooijman slaagde erin om Lego te bewegen tot het produceren van een set met vrouwelijke wetenschappers. De set was in twee weken uitverkocht. Waarna Lego doodleuk aankondigde dat dit het was. Punt. De set komt niet vast in het assortiment. Wat??? Teken de petitie en zorg ervoor dat kinderen, in het bijzonder meiden, naast het roze gekleurde Lego Friends óók op avontuur kunnen als vrouwen in de wetenschap.

Lego kwam de afgelopen jaren in het nieuws omdat steeds meer weldenkende mensen de stereotiepe productlijnen  van het bedrijf compleet zat waren. Het ironische is dat het bedrijf juist begon met een genderneutrale aanpak, waarbij alles draaide om creativiteit. Pas eind jaren tachtig veranderde de onderneming van koers en zette in op jongens. Het resultaat? Vele, vele sets rondom piraten, de ruimtevaart, ridders en andere vormen van jongensavonturen. Meisjes kwamen óf niet voor in het verhaal, óf verdwenen in een roze ghetto vol schoonheidssalons.

Het verzet nam echter steeds meer toe. Zelfs 7-jarige meisjes begonnen brieven te schrijven om Lego duidelijk te maken dat ze seksistisch bezig zijn. Dan weet je als onderneming dat je een vet probleem hebt. Ook wetenschapster Ellen Kooijman werd het zat. Ze zette een campagne op om Lego te bewegen tot het produceren van een set met vrouwelijke figuurtjes van wetenschappers. Inclusief dinosaurus en een laboratoriumuitrusting.

De actie van Kooijman en consorten kreeg zoveel steun dat het project voldeed aan Lego’s eisen om de set in productie te nemen. Succes! Enorme verkoopcijfers! Enthousiaste ouders en kinderen! Een Lego Academics Twitteraccount over de avonturen van de wetenschapsters! Winst! Uitroepteken! Je zou zeggen: Lego haalt het geld met bakken binnen, maakt de set breed beschikbaar en geeft de wetenschapsters een prominente plek op de planken van winkels.

Maar nee. Net als Hollywood gelooft Lego niet in vrouwen en de kracht van de vrouwelijke portemonnee. Het bedrijf besloot het te laten bij een zeer tijdelijke beschikbaarheid van minder dan twee maanden, en punt, uit. Geen sets meer. Het was nou eenmaal een limited edition. Op is op. Sorry mensen, zo is het nou eenmaal.

Zo is het nou eenmaal? Alsof Lego het over een natuurwet heeft. Lego kan echter op ieder gewenst moment besluiten nieuwe producten te lanceren of eerdere modellen opnieuw uit te geven. Waarom zit het opeens muurvast bij vrouwelijke wetenschappers? Denkt Lego soms dat meisjes niks met wetenschap hebben? Waarom doet het bedrijf zo moeilijk over de continuering van een bewezen succesnummer?

 

Vandaar de petitie om de set opnieuw te produceren en breed aan te bieden in speelgoedwinkels. (Heb je de petitie al ondertekend? Doen hoor! ) Kooijman hoopt dat Lego dan van de gelegenheid gebruik maakt de set nóg beter te maken:

“I strongly discourage wearing make-up in the lab, because it may cause contamination of the samples,” she writes. “I’m surprised they didn’t give her protective gloves though, like the previously released scientist figure had. In my personal version I will definitely change that, because safety comes first!”

Vrouwen willen win-win situatie, maar krijgen backlash

”Zij wilde win-win, hij ervoer: lose, loser.” Deze ware woorden schreef Marjam Schöttelndreier in De Volkskrant (artikel zit achter een betaalmuur, dus helaas geen link). Samen met Wieteke van Zeil reageert zij op het succes van de roman Ventoux van Bert Wagendorp, en dan vooral op de van stereotypen doordrenkte odes aan de mannenvriendschap die op deze publicatie volgden. Van Zeil en Schöttelndreier plaatsen vraagtekens bij dit machodiscourse. Ze brengen die kritiek beleefd, maar wat ze eigenlijk beschrijven is een backlash tegen vrouwenemancipatie.

Blijkbaar raakt het boek een gevoelige snaar, suggereren beide vrouwen. De tweede feministische golf bracht grote veranderingen in het leven van veel vrouwen. Vrouwen wilden eerlijker delen, benadrukt onder andere ook hoogleraar Tonkens:

“Een van de misverstanden over feminisme is, dat het alleen gaat om de belangen van vrouwen. Het gaat om het bestrijden van sekse-ongelijkheid, en dat is in het belang van iedereen. Mannen hebben ook baat bij een gevarieerder gedragsrepertoire en bij het nemen van taken die zogenaamd vrouwen toebehoren.” Nou, ja, zegt Tonkens erbij, afgezien van het huishouden dan. “Dat is gewoon vervelend, maar dat moet wel gebeuren.”

Vandaar dat het feminisme in Nederland begon met de Man-Vrouw Maatschappij, brengt Schöttelndreier in herinnering. Veel vrouwen vonden dat mannen moesten ophouden met de baas zijn. In plaats daarvan hadden ze liever een gelijkwaardige partner, zowel in huis als op het werk. Volgens Schöttelndreier viel dat echter verkeerd bij de mannen. Ophouden de baas te zijn betekende een verlies. Het verzoek om een evenwichtigere verdeling was iets waar de meeste mannen niet graag aan mee wilden werken.

Van Zeil verklaart daar de ophef over en het succes van Ventoux mee:

,,Zo enthousiast, opgelucht bijna. Mannenvriendschap! Wij praten niet, wij doen! Alsof ze met z’n allen voor het eerst in tijden kunnen uitademen. Al die jaren tiptoe-en om de vrouw en haar eisen, begrip tonen, adem inhouden. En ja, dan komt ’t er natuurlijk met gebrul uit.”

Wagendorp zelf zet de toon, door een stuk over mannenvriendschap te schrijven voor Volkskrant Magazine (van 15 juni j.l.). Daarin komt hij met allerlei cliché’s op de proppen. De masculiene vriendschap kenmerkt zich volgens hem door meer stilte en meer ‘samen dingen doen’. Verder komt het vooral neer op ‘niet-vrouwelijk’, merkt Schöttelndreier: niet toegankelijk voor vrouwen, en waarschijnlijk diepgaander dan vrouwenvriendschappen. Met een ronde bak met klei als middelpunt. Daar leefden de jongens zich uit in zwijgzame mannenvriendschappen. Die bak was voor hen. Meisjes kleiden niet.

Ja hallo zeg, reageert Wieteke van Zeil. Dat is wel een heel selectief beeld van het verleden. Van Zeil kan zich niet herinneren dat meisjes in de jaren zeventig bedolven werden onder de roze prinsessenspullen, zoals nu wel het geval is. Ze herinnert zich dat meisjes destijds relatief ongestoord konden spelen zoals ze wilden, en wel degelijk ook kleiden. De tijd van de grote Verschillen is volgens Van Zeil nu pas aangebroken. Tegenwoordig moet ze haar vijfjarige zoon uitleggen dat zijn zusje ook piloot kan worden. Dat gaat er bij die jongen nauwelijks in, merkt ze. Kijk maar naar Lego: piloot zijn is iets voor jongens.

Naast het ‘je afzetten tegen vrouwen door het mannelijke op te hemelen’ en de huidige roze en blauwe scheidslijnen, is er nog iets anders aan de hand. De opkomst van het neuroseksisme, waar de Zesde Clan al vaker aandacht aan besteedde. Schöttelndreier noemt dit hersenfundamentalisme, en vindt het geen toeval dat hun denkbeelden aan invloed winnen nu mannen vermoeid raakten door het gelijkheidsstreven. Met verwijzingen naar wetenschappelijk klinkend geleuter over mannen en vrouwenbreinen kan hij weer in zijn eentje gaan vissen, terwijl zij kan kwetteren op de Libelle zomerweken, constateert ze.

Dit zijn allemaal tekenen van een conservatiever wordende maatschappij, denkt De Zesde Clan. We zitten nu al vier jaar in een economische crisis, de onzekerheid neemt toe, en wat is er dan fijner om in ieder geval de orde tussen de seksen weer te herstellen? Hij maakt de plannen, zij het eten. Dat is een backlash, lieve lezers… Je zult dit woord in geen van beide artikelen tegenkomen, maar dit is precies wat Schöttelndreier en Van Zeil in kaart brengen. Doodzonde!

Lego sluit meisjes op in roze keurslijf

We moeten met Lego spelen aantrekkelijk maken voor meisjes! Dus snel, in januari 2012, met een nieuwe serie Legosets gekomen. Met een sprookjesland waar de meiden zich een prinsesje kunnen voelen en aan de hand van vijf verschillende personages, met hun eigen achtergrond, een schoonheids salon kunnen bouwen, of een parfumlaboratorium. De kleur roze komt vaak terug, en de Legopoppetje kregen rondingen, inclusief borsten. Want dat willen meisjes! Is dat echter wel zo? Volgens de New York Times is de strategie van Lego helemaal niet zo vanzelfsprekend. Steeds meer mensen beginnen het roze ghetto zat te worden.

Lego, links reclame uit de jaren tachtig, rechts de bimboficatie anno 2011.

De auteur van het stuk in de New York Times, Peggy Orenstein, heeft blijkbaar goed opgelet toen ze het boek ‘ Waarom we allemaal van Mars komen’ van Cordelia Fine las. Fine doet daarin twee zaken: slecht uitgevoerd onderzoek naar sekseverschillen aan de kaak stellen, en duidelijk maken dat er wel degelijk verschillen zijn tussen mannen en vrouwen, maar dat die verschillen in natuurlijke aanleg veel kleiner zijn dan we denken. En veel flexibeler. Want mensen zijn gemaakt om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden.

Orenstein vraagt zich dan ook terecht af of het onderzoek van Lego wel klopt. De bestaande cultuur kan kleine sekseverschillen versterken en uitvergroten. Bovendien constateert ze net als Fine dat kinderen al op jonge leeftijd doorhebben dat de omgeving van meisjes iets anders verwacht dan van jongens. Ze doen al snel hun uiterste best om het gewenste gedrag te vertonen. Lego kan dus inderdaad gezien hebben dat meisjes anders spelen, maar heeft de firma wel goed verder gekeken? Er bestaat zoiets als sociaal wenselijke antwoorden, sociaal wenselijk gedrag, en een goede onderzoeker let daarop.

Volgens de New York Times kan Lego juist schade aanrichten met de exclusieve meisjes-aanpak:

Traditionally, toys were intended to communicate parental values and expectations, to train children for their future adult roles. Today’s boys and girls will eventually be one another’s professional peers, employers, employees, romantic partners, co-parents. How can they develop skills for such collaborations from toys that increasingly emphasize, reinforce, or even create, gender differences? What do girls learn about who they should be from Lego kits with beauty parlors or the flood of “girl friendly” science kits that run the gamut from “beauty spa lab” to “perfume factory”?

Daarnaast constateert Sociological Images nog iets anders.Tot de jaren tachtig bracht Lego z’n speelgoed met gender neutrale reclames onder de aandacht. Vanaf de jaren tachtig veranderde dit. Lego koos voor jongens. Die strategie redde het bedrijf in 2005 uit een slechte economische situatie, maar veroorzaakte tegelijkertijd een probleem: de meisjes verdwenen. Help, wat nu??? Volgens Sociological Images reageerde Lego op een foute manier op die vraag:

They have deliberately designed products that they expect will appeal to boys and included boys almost exclusively in their marketing material. Today Legos are shelved in the boy aisle is most toy stores. […] Now, stuck with only 50% of the kid market, they’re going after girls by overcompensating.  And, to top it all off, they’re shaking their heads and doing “science” to try to figure out girls, as if they’re some strange variant of human that regular humans just can’t get their head around. In fact, girls don’t feel like the toy is for them because Lego has done everything in its power to ensure that they will not.

Het lijkt er sterk op dat Lego niet zo goed wist wat te doen, en in klassieke marketingfouten vervalt bij het benaderen van meisjes en vrouwen.  Vele firma’s gingen Lego al voor. Consumenten zijn niet gek. Kleur het roze en het is voor de vrouwtjes roept veel irritatie op. Ook in geval van Lego zijn de eerste reacties op de nieuwe lijn al binnen. Niet verrassend zijn veel mensen niet erg blij met de nieuwe Legospullen voor meisjes. Een typisch voorbeeld:

…you lost me at “taller and curvier.” I’m not against “stuff for girls” but this line is already hitting several sour notes. I don’t understand what exactly is wrong with the regular female minifigs. Legos are blocky, that’s the point. My Lego does not need protruding breasts.

Lego weet wat meisjes willen. Want dat hebben ze onderzocht.

Aan dit soort kritiek zie je dat het verzet tegen stereotiepe marketing voor meisjes en vrouwen toeneemt. En actie loont. Engeland kent sinds een paar jaar de campagne Pink Stinks. De activisten van deze beweging hebben onlangs bereikt dat een van de grootste speelgoedketens afscheid neemt van de aparte secties voor jongens en meisjes. Voortaan deelt de winkel speelgoed in naar soort activiteit. Bart Smit, Intertoys, misschien willen jullie dit goede voorbeeld volgen?