Tag Archives: leesgewoonten

De lessen van Lees Vrouwen 2014

Auteur Joanna Walsh begon dit jaar eigenhandig een campagne, Lees Vrouwen 2014, om nare zaken zoals vooroordelen, (on)bewuste bevoordeling van mannen en seksistische leesgewoonten aan te pakken op een positieve manier. Namelijk door het plezier van lezen te benadrukken, en lezers te tippen over boeken van schrijfsters. Wat kan de Nederlandse campagne Lees Vrouwen 2015 leren van deze actie uit de Engelstalige wereld?

Walsh kijkt in The Guardian terug op een literair jaar waarin veel gebeurde rondom haar campagne. Hashtag #readwomen2014 verzamelde duizenden en nog eens duizenden boekenwurmen. De ontmoetingsplek kreeg internationale dependances, zoals #LeamosAutoras en #SheReadsSouthAsia. Op al deze virtuele locaties kwamen mensen bijeen, die nieuwe romans ontdekten, enthousiast over hun leeservaringen vertelden, en mensen attendeerden op auteurs.

Da’s dus les 1 voor ons land: gebruik Twitter of andere sociale media, en ontmoet elkaar. Voor de Nederlandse campagne, opgezet door journaliste Kerstin van Santen, luiden de hashtag #leesvrouwen2015 en #leesvrouwenDe toekomst zal uitwijzen welke van de twee leidend wordt. Gezien het Nederlandse karakter (doe normaal) zal het wel de kortste van de twee zijn 😉

Verschillende landen organiseerden verder evenementen rondom Read Women2014. Literaire festivals waarbij schrijfsters centraal stonden, maar ook activiteiten van boekwinkels. Gender en schrijven, vrouwen en literatuur, groeiden uit tot een onderwerp waar iedereen het over wilde hebben. Dat zouden we ook in Nederland kunnen doen. Wat ons brengt tot

Les 2: organiseer iets in de praktijk (niet digitaal/virtueel dus, maar in de fysieke wereld). Initiatiefneemster Van Santen en de twee noordelijke dagbladen die bij Lees Vrouwen 2015 betrokken zijn, doen dat inmiddels op twee manieren. Ten eerste krijgen lezers ruimte in de krant om romans van schrijfsters onder de aandacht te brengen.Daarnaast sloegen ze de handen ineen met boekhandel Van de Velde. Op verschillende locaties gaan leesclubs van start. Eerste uitverkoren titel: Misschien wel Niet van Jannah Loontjens

Volgende stap een groots opgezet literair festival? Bibliotheken van Nederland, wat zijn jullie plannen? Het begin is er….

In haar terugblik op Read Women 2014 signaleert Walsh tenslotte dat mensen zich bewuster werden van de manier waarop gender een rol speelt in de literaire wereld. Kwantitatieve gegevens ontbreken, want dit kwalitatieve effect rondom leesgewoonten en opvattingen over kwaliteit is lastig te meten. Maar wie besloot om een jaar lang vaker, of alleen maar, romans van schrijfsters te lezen, merkte dat zijn of haar wereldbeeld kantelde. Zo ontdekte een man:

At the time, I was a student at Wesleyan, taking a course on modernity, and how the mechanization of war changes the roles of men and women. We were reading Paul Fussell, Rupert Brooke, Robert Graves, Marguerite Duras, Simone Weil and Christa Wolf. This course was also something of an education in male privilege. The evidence, once it was pointed out to me, appeared everywhere — I felt like a character in a science fiction novel who discovers he’s living in a dystopia.

Zo ver kan het gaan. Vrouwen bekleden een andere positie in de samenleving dan mannen, en hun verhalen leveren daardoor inzichten op die je niet krijgt als je dieet bestaat uit een constante stroom verhalen van blanke mannen uit gegoede milieus. Zie ook de geweldige speech van schrijfster Chimamanda Adichie, over het belang van diversiteit in de stemmen die je hoort.

Dat lijkt les 3 te zijn: ervaar het effect van Lees Vrouwen 2014/2015 zelf. En vertel erover. Zodat anderen ook gaan vertellen, en je stapje voor stapje komt tot meer bewustwording, meer gelijkheid en andere leesgewoonten.

Misschien leidt dat alles wel tot allerlei inspirerende gebeurtenissen. Zo gaf Read Women 2014 de aanzet tot initiatieven zoals de oprichting van een literaire agenda en project Vrouwen in Druk (women in print). Hoe dan ook, Walsh, over haar campagne:

#Readwomen2014 has been part of a mostly internet-focused feminist groundswell. It’s been a year in which women online, as well as in print, have refused to keep quiet. This is the year that women have insisted that#yesallwomen experience @everydaysexism; the year that Roxane Gay made good out of being a Bad Feminist; the year Rebecca Solnit explained “mansplaining” to us, and Chimamanda Ngozi Adichie called herself a feminist without need for qualifications. Much of this speaking out has been written, in books, in articles and online. At the end of 2014, the world we live in may not have changed radically, but does look a little different. The writing’s on the (Facebook) wall.

Zie verder onder andere ‘mijn tien favoriete vrouwelijke auteurs‘, Jannah Loontjens over cliché’s rondom schrijfsters, en tips van tijdschrift Opzij om je eenzijdige boekenkast wat meer in balans te brengen. Voor wie Engels leest: de tien beste boeken van 2014. Ook aardig wat schrijfsters in deze lijst van boeken uit 2014 die tot nu toe ondergewaardeerd werden. Hoort zegt het voort!

Nederland reageert positief op Lees Vrouwen 2015

ReadWomen2014 kreeg zoveel succes, dat Nederland niet achter kan blijven. In Nederland roept journalist Kirsten van Santen lezers op om mee te doen aan de actie #leesvrouwen2015. Meteen na haar oproep in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden kwamen er zoveel positieve reacties binnen, dat deze beide media niet tot volgend jaar willen wachten. Vanaf deze zomer beginnen ze al met een campagne om de Nederlandse leesgewoonten op te schudden. Iedereen kan ook meedoen op Twitter, met hashtag #leesvrouwen2015.

ReadWomen2014 ontstond uit frustratie om de manier waarop de literaire wereld omgaat met schrijfsters. Jaar na jaar analyseert organisatie VIDA de boekenbijlagen van allerlei kranten, en de inhoud van literaire bladen. Dat leidt tot The Count, De Telling, met altijd weer als schokkend resultaat dat mannen het werk van mannen recenseren. Vrouwen komen er nauwelijks aan te pas. Met vertekende beelden van de werkelijkheid tot gevolg:

”the canon lets in the male writers, then says, ‘Look: that’s the great literature, see how it’s writing about the human condition!’, when in fact it’s only writing about the male condition.”

Die relatieve onzichtbaarheid van schrijfsters, die onbalans, moet doorbroken worden, vond schrijfster Joanna Walsh. Als de literaire bladen geen zin hebben in diversiteit, moet de actie maar van de lezers komen. Dus begon ze met haar campagne om bewust een jaar lang werk van vrouwen te lezen. Ze kreeg een enorme response op haar actie. Boekenwurmen gingen tellen en kwamen erachter hoeveel blanke mannelijke auteurs ze lazen. Nauwelijks vrouwen, nauwelijks stemmen uit andere culturen dan de Engelse of de Amerikaanse. Oeps…

In Nederland is dat net zo. Dat begint al vroeg, als je nog op school zit. Daar krijg je de literaire canon voorgeschoteld (vertaling: de ene na de andere roman van blanke mannelijke auteurs) en kom je terecht in een wereld die Hella S. Haasse lange tijd afschilderde als ‘een duffe briefromanschrijfster’. Wie met zo’n scholing actief wordt in de literaire wereld, zet die trend vrolijk door. Bijvoorbeeld in advertenties: zes titels promoten, waarvan geen eentje van een schrijfster.

Met als gevolg de Nederlandse variant van de VIDA telling, inclusief mannen die werk van mannen recenseren en schrijfsters niet zien staan, of hun werk op vreemde gronden afkraken – de patronen die Joanna Russ identificeerde, zijn nog steeds zeer actueel. Ook in Nederland blijft de eregalerij gesloten voor vrouwen.

Deze structurele discriminatie leidt tot eenzijdige boekenkasten en een stereotiep beeld van romans van vrouwen. Iets waar mensen zich pas bewust van worden, als ze er op letten:

Anke Meijer trof in haar boekenkast overwegend mannelijke schrijvers aan. ,,Zou het leuk zijn om vooral vrouwenboeken te lezen?”, reageert ze. ,,Gaan ze veel over liefdesrelaties? Wordt de emotionele kant van de personen vooral beschreven? Of valt het reuze mee en zijn het goed geschreven boeken?”

Dat soort fenomenen. Read Women 2014 leidde en leidt tot bewustwording. Tot het actief opzoeken van andere stemmen, die je ogen en je hart openen voor de realiteit en de verbeeldingskracht van driekwart van de wereld. Mensen ontdekten opnieuw dat lezen geweldig is. Boeken geven inspiratie, plezier, troost. Verhalen laten je huiveren, of ontroeren je, of geven je nieuwe inzichten. Volg het live op Twitter, via #readwomen2014.

Wat zou het fijn zijn als de Nederlandse campagne hetzelfde effect krijgt. En lezers op het spoor zet van auteurs waar ze anders nooit aan zouden denken. Hopelijk wordt Lees Vrouwen 2015 net zo’n succes als Read Women 2014.

Tot slot:

In de tussentijd vraagt de redactie lezers om te blijven reageren, vooral op de wijze waarop boekhandels, critici en media in Nederland met vrouwenboeken omgaan. Bij voorkeur per mail onder vermelding van #leesvrouwen2015: cultuur@lc.nl of kunst@dvhn.nl

2014 – het jaar van de schrijfster

#ReadWomen2014 is drie maanden onderweg en overal op het wereldwijde web verschijnen verhalen van lezers die nieuwe romans ontdekken. Terugkerend refrein: ‘normaal gesproken zou ik dit boek niet opgemerkt hebben, maar o wat was het mooi/spannend/leuk/bijzonder/vernieuwend’. Hele werelden gaan open voor de mensen die meedoen aan de informele campagne om in 2014 extra veel romans van schrijfsters van de plank halen.

Lees Vrouwen 2014 begon min of meer per ongeluk. Auteur Joanna Walsh kent het literaire wereldje en had al langer door dat mensen anders omgaan met boeken van vrouwen, dan met boeken van mannen. Hij schrijft literatuur, zij lectuur. Hij schrijft een universele roman, zij schrijft over vrouwenprobleempjes. Hij krijgt de kaft met donkere kleuren en stoere letters, zij die met roze letters en bloemetjes. Hij is serieus, zij triviaal.

Mensen uit Walsh’s omgeving besloten dit soort patronen te doorbreken en vaker, bewust, een roman van een schrijfster te lezen. Om hen aan te moedigen maakte Walsh nieuwjaarskaarten met 250 leestips, en begon te twitteren. Voordat ze het wist raakte de hashtag #ReadWomen2014 in zwang. Steeds meer mensen voelen zich inmiddels geïnspireerd en spreken de intentie uit om gerichter werk van vrouwen te lezen. In Nederland besteedden onder andere de Overganstergirls aandacht aan het initiatief, en Martijn Joosse.

De campagne levert ook allerlei lijstjes op. Na de lijst van Joanna Walsh volgden al snel Vijftig boeken voor ReadWomen2014. Twaalf romans die dit jaar verschijnen, zodat je er eentje per maand kunt lezen. Het lijstje van een boekwinkel, de aanbevolen werken van weblog The Rain in my Purse. Veertien Canadese schrijfsters die je gelezen ‘moet’ hebben. Twaalf Arabische auteurs voor wie hetzelfde geldt. Van vrouwen die sportboeken schreven en comics tekenen.

Kan ReadWomen2014 onze seksistische leesgewonten veranderen? Wie weet. De campagne zet lezers aan het denken en maakt ze duidelijk bewust van een zekere mate van onbalans:

I would have thought that I read women and men authors equally but then I thought about it. Although I have the best of intentions, without consciously choosing male authored novels, I have definitely ended up with a male author dominated library. 2014 will be a year of change.

Of ‘Woodsiegirl’, die dezelfde ontdekking deed:

Had you asked me to guess, off the top of my head, I’d have confidently asserted that at least half the books I read were by women, probably more. Most of my favourite authors are women, and I feel like my reading list is dominated by women authors. However, looking at the actual numbers, that’s nowhere near true. Last year only 30% of the books I read were written by women.

Hoe dan ook, de campagne zorgt voor levendige discussies. Zolang je plezier hebt en nieuwe boeken ontdekt, is het altijd goed. En de Zesde Clan? Verdiept in The Shining Girls van Lauren Beukes, in het Nederlands verschenen onder de titel Stralende Meisjes. Spannende sf met tijdreizen, moorden, en sterke vrouwen. Wat wil een mens nog meer….