Tag Archives: lees vrouwen 2015

Kate Harding noemt beestje bij z’n naam in boek over verkrachting

Kate Harding schreef een boek over de verkrachtingscultuur in de V.S. Tijdschrift Salon publiceerde een stukje, zodat je een indruk krijgt van de inhoud. Gezien de situatie in Nederland, zou ik zeggen: a. lees Asking For It – the alarming rise of rape culture en b: volg de conclusies van wetenschappelijk onderzoek. De resultaten wijzen uit dat alleen methodes die ingaan op de rol van mannen en jongens enige zoden aan de dijk zetten om het aantal verkrachtingen te verminderen.

Asking for it kreeg tot nu toe positieve recensies in kranten zoals de Los Angeles Times en Rolling Stone. Interviews gaven Harding bovendien de kans om in een paar zinnen te omschrijven wat een verkrachtingscultuur inhoudt:

The social license to operate means that a rapist in this culture looks at the incredibly small number of rapists who actually go to prison for rape, and looks at the way we respond to people who report rapes, and notes that he has a pretty good chance of getting away with it.

(Voor een uitgebreidere omschrijving van rape culture/verkrachtingscultuur: zie hier).

Dat is ook in Nederland het geval. Ook wij richten ons vooral op de zogenaamde vermeende slachtoffers van verkrachting die beweren dat een vent iets naars deed, maar hallo zeg, daar was je als vrouw toch zelf ook bij, ze zal wel liegen. Zei je wel duidelijk genoeg nee, wat had je aan, hoeveel drank had je op, wil je niet stiekem wraak nemen om een arme jongen die nietsvermoedend dacht dat je zijn vriendinnetje wilde zijn, nou, nou?!? Bonuspunten als het gaat om een beroemde en/of rijke man, want dan kun je ook nog verdenking zaaien: ze is uit op zijn geld etc.

De media voeden dit soort verhalen gretig, zodat boodschappen elkaar versterken:

in de media werd het kamermeisje beschreven als een ‘pathologische leugenaar’; niet zijn twijfelachtige doopceel maarhaar mistige privé-leven kreeg voorrang in de beeldvorming.

Komt het ondanks dit ongeloof en wantrouwen in circa tien procent van de gevallen toch tot een aangifte en een onderzoek, dan kunnen de mannelijke daders alsnog de dans ontspringen. Het percentage veroordelingen ligt zeer laag. België: circa 4% van de daders krijgt uiteindelijk straf. Engeland: circa 6%. Nederlandse percentages zijn moeilijk te vinden. Ik kwam niet verder dan een bericht waarbij mensen zelf aan het rekenen sloegen en uitkwamen op circa 8% veroordelingen.

Dit betekent dat daders ook hier redelijk probleemloos vrouwen kunnen verkrachten. Wil je daar iets over zeggen, dan constateer ik in Nederland, Kate Harding in de V.S. en feministen in het algemeen wereldwijd, dat je op een sterke weerstand stuit. Wie het over de mannelijke daders wil hebben haat mannen! Je stigmatiseert een hele bevolkingsgroep! Niet Alle Mannen!!!! Terwijl de percentages aan duidelijkheid niets te wensen overlaten: verkrachters hebben in 98% van de gevallen de mannelijke sekse.

Als je dat feit niet wil benoemen, hoe wil je dan het aantal verkrachtingen verminderen? Die vraag stelt Kate Harding in haar nieuwe boek, om vervolgens te wijzen naar oplossingen die bewezen effect hadden en hebben. Zelf weet ik onder andere van de ‘Wees niet díe vent’ campagne in de stad Vancouver, waarna het aantal gerapporteerde verkrachtingen daalde met tien procent.

Ook Schotland hield een campagne gericht op mannen. Daarbij hielden de makers rekening met het feit dat mannen allerlei slachtoffers maken, ook andere mannen:

Harding is niet de enige die zegt dat preventie van verkrachting begint met het aanspreken van mannen. Steeds meer onderzoeken wijzen uit dat het werkt, en vrouwen zeggen steeds vaker hardop dat preventie zich vaker moet richten op jongens en mannen:

I don’t want anybody to be telling women anything. I don’t want men to be telling me what to wear and how to act, not to drink. And I don’t, honestly, want you to tell me that I needed a gun in order to prevent my rape. … I think we should be telling men not to rape women and start the conversation there with prevention.”

Maar deze boodschap moet helaas nog steeds herhaald worden, omdat teveel mensen nog vastzitten in het idee dat vrouwen hun eigen verkrachting moeten voorkomen. Harding behandelt in haar boek de nieuwste gebeurtenissen, citeert onderzoeken, gaat in op de rol van populaire cultuur, zoals televisieseries en films, en weet dit grimmige onderwerp ook nog met humor te verlichten. Aanbevolen…

Lees vrouwen: Station Eleven van Emily St. John Mandel

Ieder boek met een motto uit de serie Star Trek begint bij mij al met bonuspunten. Maar Station Eleven, van Emily St. John Mandel, biedt nog zoveel meer. De auteur weet in prachtige taal een wereld op te roepen vlak voor, en jaren na, een wereldwijde giep-pandemie. Bijna iedereen stierf. In die nieuwe, veel legere wereld toert een symfonie orkest rond, met acteurs die zich specialiseren in de toneelstukken van Shakespeare. Is dit science fiction? Thriller? Literatuur? Who cares? Lees! 😉

In interviews vertelt Mandel dat ze haar verhaal expres voor en na de ramp situeert Ze vindt dat er al teveel boeken zijn die zich concentreren op het daadwerkelijk uiteenvallen van samenlevingen, met alle bloedbaden waar dat proces waarschijnlijk mee gepaard gaat. Ze slaat die fase van horror en ellende niet helemaal over, maar concentreert zich liever op de weken vlak voor het einde, en de jaren daarna, waarin een nieuwe samenleving ontstaat en mensen langzaam hun weg vinden.

De keuze om zich in de post-apocalyptische delen te richten op een rondtrekkend muziek-en theatergezelschap, vloeide voort uit hoop, aldus Mantel. Daar komt ook het Star Trek motto vandaan: Survival is insufficiënt, oftewel ‘overleven is niet genoeg’. Behalve water en brood heb je ook voedsel voor de geest nodig, bijvoorbeeld in de vorm van klassieke muziek en toneel. Volgens recensenten voegt ze zodoende iets toe aan het genre wat zelden is vertoond: hoop en een nadruk op menselijk fatsoen.

Het verhaal valt uiteen in twee delen, die elkaar overlappen en op elkaar inwerken. De tijdlijn voor de apocalypse concentreert zich op een ijdele acteur Arthur, en de sensatiejournalist die hem en zijn opeenvolgende echtgenotes met zijn camera achtervolgde. Na de apocalypse gaat de meeste aandacht uit naar het eerder genoemde rondtrekkende theatergezelschap. De leden komen terecht in een stadje waar een profeet de macht heeft gegrepen. De ontmoeting met zijn volgelingen heeft vérstrekkende gevolgen.

Beide verhaallijnen delen Station Eleven, de titel van een literaire comic van Miranda, één van de exen van Arthur. De comic, uit het tijdperk voor de griep, belandt na de pandemie in handen van Kirstin, een actrice van het rondreizende gezelschap.

Deze korte schets doet geen recht aan het prachtige verhaal. Het effect van deze techniek reikt ver:

the back-and-forth movements in Station Eleven allow the author to make thematic connections across time. But Station Eleven takes the device an exciting step further. It uses the movements in time to build an incredible emotional depth into its characters.

Het zit ‘m in het taalgebruik, in terugkerende beelden, in de symboliek van mensen die zich in een afgesloten ruimte bevinden en op die manier overleven – een ruimtestation, een luchthaven, een appartement ergens hoog in een flatgebouw, een chique kantoor, allemaal ruimtes met opvallend grote ramen, zodat je een prachtig uitzicht hebt. Maar het is een uitzicht op een omgeving waar je geen direct contact meer mee hebt, waar je naar terugverlangt maar waar je nooit meer kunt zijn.

Enfin, het boek belandde hoog op de lijst van de jury’s van de National Book Award en de PEN/Faulkner prijs en won de Arthur C. Clarke Award 2015. De Nederlandse vertaling is inmiddels op de markt. Dus wat let je?

Lees Vrouwen 2015 ziet jaar van prijzen winnen

Hoera! Voor het eerst in tijden levert een vrouw de tekst van het Groot Dictee der Nederlandse taal. NTR en andere organisatoren kozen voor Lieve Joris. Het is één van de positieve berichten vanaf het front van de diversiteit op het gebied van de letteren. 2015 is uitgeroepen tot het jaar van Lees Vrouwen, en toeval of niet, het regent prijzen.

Het Groot Dictee was tot nu toe ferm in handen van mannen zoals Gerrit Komrij, Arnon Grunberg, Tommy Wieringa en Adriaan van Dis. Alleen Kristien Hemmerechts ging Lieve Joris voor. Met andere woorden: in de 26-jarige geschiedenis van het Groot Dictee is het pas voor de tweede keer dat een vrouw de tekst mag leveren. Hoera!

Eerder juichten we al toen bekend werd dat Esther Gerritsen het boekenweekgeschenk van 2016 zal schrijven. Slechts weinig vrouwen viel die eer tot nu toe te beurt. Je moet helemaal terug naar 2002 voor de tot dan toe laatste schrijfster, Anna Enquist.

Nog meer plezier: de Woutertje Pieterse prijs voor het beste kinderboek van 2014 gaat, zo werd in april dit jaar bekend, naar Schrijfster Bette Westera en illustrator Sylvia Weve. De beide vrouwen wonnen de prijs van 15.000 euro voor hun gezamenlijke boek Doodgewoon, met versjes over een op zich zwaar thema, namelijk de dood.

Vrouwen kwamen eindelijk ook in beeld bij de samenstellers van de VN Detective & Thrillergids. De jury riep Het Meisje in de Trein uit tot thriller van het jaar.

Eerder dit jaar viel ook Martha Heesen in de prijzen. In maart maakte de Stichting P.C. Hooft-prijs bekend dat ze de Theo Thijssen-prijs voor kinder- en jeugdliteratuur 2015 wint. Auteurs maken eens in de drie jaar kans op deze oeuvreprijs, en deze keer ontving Heesen dus de eer en de 60.000 euro.

Ook het publiek spreekt zich uit voor schrijfsters. De lezersjury van de Belgische boekenprijs de Gouden Boekenuil koos voor Consequenties, een roman van de Nijmeegse Niña Weijers. Ze staat met dit boek ook de shortlist voor de Opzij Literatuurprijs 2015, dus wie weet valt Wijers dit jaar twee keer in de prijzen.

Kortom, Lees Vrouwen 2015 krijgt met al die bekroonde boeken van talentvolle schrijfsters een nieuwe steun in de rug. Wie het werk van vrouwen laat liggen, mist echt iets. Grijp dus je kans, verbreed je horizon, en duik in de werelden die schrijfsters oproepen.

Voorkeuren verraden wie je echt belangrijk vindt

‘Ik, seksistisch? Welnee, ik vind vrouwen hartstikke belangrijk!’ Kan best, maar zoals feministe Jessica Valenti uiteen zet in een prikkelend betoog: je kunt denken dat je niet seksistisch bent, totdat je een blik werpt op je boekenkast. Staan daar voornamelijk werken van mannen, en wil je vooral hún ideeën horen, dan zit er tóch iets scheef.

Valenti snijdt een belangrijk onderwerp aan. Veel seksisme in welvarende westerse landen anno 2015 broeit ondergronds. Mensen zijn in zulke gevallen niet expliciet tegen vrouwen – dat zou onfatsoenlijk zijn – maar zien mannen nét even wat makkelijker in de rol van leider of expert. Vinden een man nét wat meer kwaliteit leveren. Vinden een mannenmening nét wat meer gewicht hebben. Hét boek of dé mening over kwestie X komt toevallig uit de koker van een (veelal blanke) man.

Mensen staan daar vaak niet bij stil, maar die onbewuste voorkeur voor mannen heeft een grote invloed. In de woorden van Valenti:

your taste in music, books, television or art says something about you: it sends a message about what you think is worth your time, what you think is interesting and who you think is smart. So if the only culture you pay attention to is created by men, or created by white people, you are making an explicit statement about who and what is important.

Wie of wat we belangrijk vinden, geven we status. Wat we belangrijk vinden, herhalen we. Op die manier ontstaat een zichzelf versterkende dynamiek, waarbij mensen vooral mannen promoten en een platform geven.

Dat gebeurt op allerlei manieren. Onderzoek van vrouwen in de media toont aan dat ruim eenderde (35%) van de journalisten werkt met standaard namenlijstjes waar toevallig alleen mannen op staan. Die onevenwichtigheid zet door. Mannen komen in driekwart van de gevallen aan het woord of in beeld. Mannen bepalen op die manier het nieuws, het debat, de discussie over dat wat van belang is.

Ook andere sociale situaties laten zien dat vrouwen regelmatig niet gehoord worden. Zo reageert de omgeving anders op pratende mannen:

Een fijn praatprogramma zoals de Tafel van 5 werd al snel van *tafel* geveegd nadat recensies massaal hadden gerept van “kippenhok” en “tetteren”. Voetbal International daarentegen, waar het tettergehaalte de pan uit vliegt, blijft hardnekkig op de buis. Er is wel degelijk een verschil in perceptie tussen het tetteren van mannen en die van vrouwen.

Een andere, voor vrouwen zeer bekende, situatie is die waarin zij tijdens een vergadering een goede opmerking maakt, en genegeerd wordt. Even later zegt een man hetzelfde, en opeens is iedereen enthousiast. Ook bij citeren ontstaat ongelijkheid. Zo bleek uit een analyse van filosofische vakbladen dat mannen – toch al zwaar in de meerderheid binnen de filosofie – vooral werk van andere mannen citeren. De wetenschappelijke bijdrage van vrouwen verdween uit het zicht.

Dat patroon doorbreken kan pas als je je ervan bewust wordt. Dat is makkelijker voor vrouwen, omdat die de achterstelling aan den lijve ervaren (pagina 10 en verder). Voor anderen, zoals vrouwen met veel privileges en mannen, kunnen cijfers helpen. Zo zette technologiedeskundige Anil Dash uit nieuwsgierigheid software in, die gender in kaart bracht. Uit die analyse bleek dat hij ruwweg evenveel vrouwen als mannen volgde via Twitter, maar vervolgens de berichten van mannen maar liefst drie keer zo vaak retweette.

Dat zorgt voor een dubbele ongelijkheid. Mannen zijn al oververtegenwoordigd in de technologie, en dan krijgen ze ook nog een veel groter podium, onder andere omdat mensen als Dash vooral de meningen van mannen retweeten. Dat moest anders, vond hij. Vandaar: een jaar lang alleen de meningen van vrouwen doorgeven. Het bleek moeiteloos te kunnen:

the only times I even had to think about it were very male-dominated conversations like the dialogue around an Apple gadget event. Even there, I’d always find women saying the same (or better!) things about the moment whose voices I could amplify instead of the usual suspects. And for the bigger Twitter moments I love, like award shows and cultural events, there are an infinite number of women’s voices to choose from.

Hij merkte ook dat de discussie veranderde: door bewust stemmen van vrouwen te promoten ontstond er meer diversiteit en meer nuance in debatten in zijn Twitter-feed. Dash noemt zijn Twitter-bestaan nu prettiger en leuker dan daarvoor.

Kortom, kijk eens in je boekenkast. Tref je een oververtegenwoordiging van boeken van mannen aan, doe dan mee aan Lees Vrouwen 2015 en kijk wat dat met je doet. Turf eens wie je volgt op Twitter, en wiens berichten je retweet. Naar wie kijk je, naar wie luister je, en hoe zit het daar met de man-vrouw verhouding? Kansen om je horizon te verbreden en andere meningen te horen zullen over elkaar heen buitelen en je wereldbeeld veranderen, als je de andere helft van de mensheid ook meeneemt.

Vijftien levens die de aandacht vasthouden

Wat heerlijk, een boek waar je aan begint en die je vervolgens in twee zittingen ademloos uit leest. Waarna je eigenlijk meteen opnieuw wil beginnen. Zo’n soort verhaal schreef Claire North met De Eerste Vijftien Levens van Harry August.

Toen de roman verscheen, ging al snel het gerucht de ronde dat ‘Claire North’ een pseudoniem is. Wie zou de echte auteur zijn? Clive Barker misschien? Maar nee. Catherine Webb blijkt verantwoordelijk voor De Eerste Vijftien Levens. Webb heeft al een aantal boeken op haar naam staan. Slechts eentje daarvan, Spiegeldromen, werd in het Nederlands vertaald. Maar nu Harry August zoveel succes boekt, durven uitgeverijen de vertaling van haar andere romans misschien eindelijk aan.

Ik wil niet teveel weggeven van het verhaal, maar de achterflap verraadt al dat de hoofdpersoon, Harry August, na zijn dood opnieuw op de wereld komt. In dezelfde situatie, met dezelfde volwassenen om hem heen, op dezelfde plek. En met zijn herinneringen aan zijn eerste leven intact. Da’s schrikken! Leven twee duurt dan ook kort: de arme jongen denkt dat hij gek is geworden en pleegt zelfmoord in een psychiatrische inrichting.

Pas tijdens zijn derde leven stabiliseert hij en raakt hij gewend aan het feit dat hij nooit echt sterft. Hij keert gewoon terug naar zijn geboorteplek en begint aan een volgend leven, met de ervaringen van de vorige keren. Zo kan hij iedere keer andere keuzes maken. Wel met beperkingen. Zoals: probeer NOOIT de koers van de wereldgeschiedenis te veranderen. Nooit. Want meestal leidt dat tot de ondergang van de wereld. En dan kom je in aanraking met de Cronos Club, een organisatie van soortgelijke bijna-onsterfelijken, en die drukken zulke pogingen de kop in. Met geweld, als dat moet.

Uiteraard duiken er tóch mensen op die hun kennis willen gebruiken om de wereld te veranderen. Aan iemand zoals de hoofdpersoon, Harry, de eer om dat tegen te gaan en de wereld te redden.

Het verhaal heeft soms een wat afstandelijke toon. North/Webb lardeert haar relaas echter met grapjes, mooie details en ontroerende situaties. Ook voorkomt ze gelatenheid – een risico, want als er iets mis gaat wordt de hoofdpersoon opnieuw geboren. Dus wat maakt het uit. Nou, het maakt uit. Ten eerste zijn mensen zoals Harry niet onsterfelijk. Er kan wel degelijk iets gebeuren waardoor er een einde komt aan hun reeks levens. Ten tweede staat de toekomst van de mensheid op het spel. Dat houdt iedereen bij de les.

Toch een punt van kritiek? Nou, vooruit. North/Webb doet wat wel meer schrijfsters doen om succes te hebben. Ze neemt dan wel geen mannelijk pseudoniem aan, zoals nog teveel collega’s doen, maar in haar verhaal richt ze zich op de mannelijke personages. Vrouwen  zijn bijfiguren in de marge van het centrale conflict. Ze reageren op de gebeurtenissen om hen heen en dienen vooral als steun en toeverlaat van de mannelijke hoofdpersoon.

Dat betekent niet dat het verhaal opeens niet meer interessant zou zijn, maar de beperkte rol van de vrouwelijke personages valt op. Zeker omdat het verder zo’n fantasievol, afwisselend en speels boek is. Ik zou daar iets van zeggen als de auteur een man was, en ik zeg er ook iets van als de auteur een vrouw is.

Laat je door dat ene kritiekpunt echter niet weerhouden. Goed boek, warm aanbevolen.

Lees Vrouwen: Op weg naar Zoar

Dit album stond al een tijdje in mijn boekenkast naar me te lonken. Op weg naar Zoar, een deels autobiografische graphic novel van Liesbeth Labeur, die in 2011 de Stripschapprijs won in de categorie Nederlands literair. De strip schetst een soms beklemmend, dan weer fantasievol beeld van het leven binnen een streng Reformatorisch milieu, gezien door de ogen van 13-jarige hoofdpersoon Sela.

Zoar is een in de Bijbel genoemde stad. God wilde eigenlijk Sodom, Gomorra en Zoar vernietigen, maar spaarde deze laatste plaats omdat Lot en zijn dochters er hun toevlucht vonden. Zodoende betekent Zoar symbolisch een toevluchtsoord, waar je gespaard blijft voor de wrake Gods terwijl om je heen de wereld vergaat.

Hoewel Labeur in interviews aangaf dat ze geen brede uitspraken over de Reformatorische gemeenschap wilde doen, kiest ze zo’n titel natuurlijk niet voor niets. Zoar mag gelden als een metafoor voor de geloofsgemeenschap waar de hoofdpersoon deel van uit maakt. De leden houden star vast aan hun geloof, terwijl Nederland als geheel een andere weg in slaat, ontkerkt en verandert. Hoe moet je daar mee omgaan?

Labeur beantwoordt die vraag op een indirecte manier, met een mix van droom, werkelijkheid en wens, die regelmatig vervreemding opwekt. Moedwillig, want vervreemding is een techniek om de kijker of lezer wakker te schudden. Onder andere feministen gebruiken deze methode regelmatig, om op een creatieve manier de aandacht te vestigen op de onlogische en rare manier waarop vrouwen vaak afgebeeld of beschreven worden. In dit stripalbum dient het als techniek om alternatieve versies van een verhaal te schetsen. De hoofdpersoon maakt iets mee of ziet iets, vervolgens gaat haar fantasie met haar op de loop en ontstaan er nieuwe verhalen en nieuwe droombeelden.

Zoals ook bij andere bijdragen in de rubriek Lees Vrouwen 2015 probeer ik zo min mogelijk plotwendingen te verklappen. In ieder geval eindigt dit album in mineur. Dat past bij de sobere zwart-wit tekeningen, de kale grafische stijl, en de opvattingen van de auteur:

Het leven is niet alleen maar leuk. Dingen passen niet altijd precies, zoals het woord niet altijd bij het beeld past. Het wringt wel eens. Ik vond het wel mooi om het verhaal op deze manier uit de hand te laten lopen.

Het resultaat mag er zijn. Een subtiel kunstwerk, waar je nog dagen over na kunt denken. Aanbevolen!

Ida Simons besluipt je van achteren

Jaaaaaaaa, 2015! Allereerst aan alle lezeressen en lezers: gelukkig nieuw jaar en dat 2015 veel vrede, voorspoed en geluk mag brengen.

2015 is ook het begin van Lees Vrouwen. Ik zie uit naar een jaar vol leesavonturen. Met als eerste boek: Een Dwaze Maagd, van Ida Simons. Wat een geweldig begin van Lees Vrouwen. Ik kan de leeservaring alleen maar als volgt omschrijven: Simons begint lichtvoetig, kabbelend, beschrijvend. Ze wiegt je een beetje in slaap. Tralala, niets aan de hand….Ondertussen besluipt ze je echter van achteren, om je aan het einde van het verhaal genadeloos neer te steken met één trefzekere houw van haar scherpe zwaard. Een Dwaze Maagd is niet voor watjes….

Een dwaze maagd draait om de 12-jarige Gittel. Haar ouders hebben een moeilijk huwelijksleven vol conflicten. Als de ruzies te erg worden neemt haar moeder haar mee naar oma, die in Antwerpen woont. Daar raakt Gittel bevriend met Lucie Mardell. Ook bouwt ze een mooie vriendschap op met de vader van Lucie, die haar piano laat spelen in zijn huis.

Het boek is bijzonder vanwege de sfeertekening van een Joods milieu in de jaren dertig. Daarnaast gaat Simons zeer behoedzaam om met informatie. Er gebeurt iets, als lezer vorm je je een bepaalt beeld van de situatie, totdat je opeens veel later in het verhaal andere informatie krijgt. Opeens kantelen situaties. Je moet je beelden drastisch bijstellen. Dat bedoel ik met het ‘van achteren besluipen’: opeens vallen er kwartjes, en realiseer je je dat de gebeurtenissen iets zeggen over de aard van mensen, de betekenis van vriendschap, de prijs die je betaalt als je een ander bestaan op wilt bouwen. Wil je een wijze of een dwaze maagd zijn? Wat betekent dat?

Sorry als dit vaag klinkt, maar ik wil niet teveel plot weggeven. Dat zou het zorgvuldige web verbreken. Lees het boek, lees door, en laat je (soms pijnlijk) verrassen….

Joanna Russ-categorieën:

Auteur en critica Joanna Russ maakte een kwalitatieve analyse van patronen in de manieren waarop wij als samenleving omgaan met het werk van schrijfsters. Bij Ida Simons tref je er daar een aantal van aan.

1. Het werk werd vergeten

Uitgeverij Cossee ‘herontdekte’ Een Dwaze Maagd. De roman verscheen oorspronkelijk in 1959 en kende enig succes. Simons overleed echter vlak daarna, in 1960. Veel recensenten menen dat de roman daardoor in de vergetelheid belandde. Simons deelt dit lot echter met zoveel andere schrijfsters, ook zij die zeer oud werden, dat er echt iets meer aan de hand is. Joanna Russ omschrijft dit patroon als ”bad faith: Unconsciously create social systems that ignore or devalue women’s writing.” Zie ook het werk van Elaine Showalter op dit gebied, en de eindeloze lijsten van vergeten en nu weer herontdekte schrijfsters/wetenschapsters/kunstenaressen enz.

2. Dubbele moraal

Als cultuur verwachten we van een man andere dingen dan van een vrouw, en we kennen daar ook een andere waarde aan toe. Dat verschil werkt ook door in de literatuur:

Het voornaamste is dat zich twee normen ontwikkelden: je had literatuur en je had vrouwenliteratuur. De tweede categorie was per definitie een product van huisvlijt, huiselijkheid en benepen burgerlijkheid.

De dubbele moraal betekent dat een man tot op de dag van vandaag over onderwerpen kan schrijven zoals ingewikkelde familieverwikkelingen, vriendschap en liefdesrelaties, en alom lof en eer krijgt. Doet een vrouw echter hetzelfde, dan volgen neerbuigende kwalificaties. Zo omschrijft een lezer Een Dwaze Maagd als volgt:

Ik hoorde de naam Joop ter Heul tijdens het lezen in mijn oren rond zoemen, hoewel ik nooit een boek over haar gelezen heb. Het is een soort meisjesliteratuur, een chicklit uit de betere kringen

Chicklit! Tuurlijk.

3. ‘Ze schreef wel, maar ze schreef er slechts eentje’.

Veel mensen noemen alleen Een Dwaze Maagd. Dat wekt de indruk alsof dit haar enige werk was. Ida Simons schreef echter veel meer.  Onder andere

  • De novelle Slijk en sterren, onder het pseudoniem C.S. van Berchem
  • Poeziebundel Wrange oogst, met gedichten uit de periode 1940-1945
  • Als water in de woestijn, fragmenten en verhalen die na haar dood verschenen
  • Fantaisie-Inpromptu en Het gelukkige paar, in de uitgave ‘Ter herinnering aan Ida Simons-Rosenheimer’

De grote belangstelling voor Een Dwaze Maagd brengt uitgeverijen er hopelijk toe dit werk te bundelen en in een mooie, goed verzorgde uitgave op de markt te brengen. Ida Simons, en wij als lezers, verdienen dat.

Vrouwen, mannen en literatuur

In de aanloop naar Lees Vrouwen 2015 brengt De Zesde Clan graag wat achtergronden onder de aandacht. Waaronder discussies over schrijfsters en de mannelijke canon, en een boeiend essay over literatuur, wie we identificeren als serieuze auteur, wie niet, en wat gender daar mee te maken heeft.

Dat vrouwen mensen zijn, moet steeds opnieuw herhaald worden. Want mensen, vrouwen dus ook, zijn sociale wezens. Waarom is dat van belang voor Lees Vrouwen 2015? Nou, mensen worden psychologisch en sociaal beïnvloed door machtsverhoudingen, vooroordelen en tradities. Dat uit zich vervolgens in hun gedrag. Ook als het gaat om lezen, schrijven en wie er meestal vandoor gaan met de lof, eer en prijzen (hint: meestal geen vrouwen. En al helemaal geen vrouwen met een getinte huidskleur).

De literaire wereld probeert bovenstaande genderkwestie in de regel angstvallig buiten de deur te houden. Zo begon eind jaren negentig een project om een nieuwe literatuurgeschiedenis te produceren, die de officiële normen weer decennia lang vast legt. In het Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde stonden prompt mensen op – in 2001, niet 1950, mocht je dat denken – om ervoor te pleiten dat gender eindelijk meegenomen zou worden als integraal onderdeel van deze afwegingen.

Dat was namelijk niet eerder op een fatsoenlijke manier gebeurd. Terwijl uit alles blijkt dat de sekse van de auteur een cruciale rol speelde in de literatuurgeschiedenis:

…de bijdragen die vrouwen hebben geleverd aan het literaire productie-proces blijken bepaald te zijn door allerhande factoren, die onlosmakelijk verbonden zijn met middeleeuwse machtsstructuren. […] Poëticale opvattingen – en in het kielzog hiervan canonvorming en literatuurgeschiedschrijving – zijn subjectief en cultureel. Niet alleen geletterdheid (in het Latijn) is een factor die vrouwelijke auteurs aan de zijlijn plaatst, maar ook de opvattingen over de vrouwelijke natuur in het middeleeuwse waardenstelsel zijn strijdig met het optreden van een vrouw als auteur.

Dat was in de middeleeuwen zo, en nu nog steeds. Als je hier geen aandacht aan besteed, kom je uit op een kritiekloze herhaling van bestaande machtsverhoudingen.

Die machtsverhoudingen zijn er namelijk nog steeds. Niet zo expliciet als in voorgaande eeuwen, maar misschien daarom juist moeilijker te zien en moeilijker te bestrijden. Zeker als mensen een wetenschappelijk sausje gieten over aloude stereotypen.

In die culturele en psychologische mannenwereld krijgen vrouwen nog steeds signalen dat zij niet voldoen aan de norm van ‘schrijver’. Nog steeds merken vrouwen regelmatig dat anderen hen niet serieus hoeven te nemen. Auteur Katherine Angel geeft deze context weer in een essay met de ironische titel Gender, Blah Blah Blah:

Being underestimated — by men, by women, by themselves — is something most women have in common. We have to work harder from the outset to resist being dismissed, to attain equal footing, and then to maintain it. It’s endless, repetitive work, cut across and intensified by yet other assumptions based on accent, skin color, class, education, dress. And it’s a powerful thing, the learnt reflex to look at a woman and see someone who is by definition unaccomplished, a novice; someone’s disciple, companion, muse; someone with no power or expertise of her own.

Niet zo vreemd dus, dat vrouwen moeite hebben om zichzelf een plek te geven in de literaire traditie. Vanaf Bijbelse tijden ontnamen mannelijke machthebbers vrouwen het recht om dingen een naam te geven en een visie op de wereld te vormen. Wees stil, hou je mond, gehoorzaam, was eeuwenlang de boodschap.

De wereld draaide en draait om mannen. Tot op de dag van vandaag moeten critici benadrukken dat het altijd een keuze van de auteur is, als die een fictief verhaal schrijft zónder relevante vrouwelijke personages, en/of seksistische cliché’s gebruikt.

Christine de Pizan, een van de moedigen die de pen oppakte.

Weten vrouwen desondanks genoeg zelfvertrouwen op te bouwen om toch de pen ter hand te nemen, dan moeten ze maar hopen dat anderen hun werk op waarde weten te schatten. Want ook die anderen zitten vast aan een mannelijke canon, de man als norm voor het universum. Hun keuzes maken dat regelmatig pijnlijk duidelijk. Beroemd voorbeeld: de jury van de Libris Literatuurprijs, die eerst vrouwen afserveert omdat ze teveel over persoonlijke wissewasjes zouden schrijven. Om daarna een man te bekronen voor een roman over zijn kinderen:

De jury stelde: “Je moet het maar durven. Schrijven over het aller, allergewoonste, dat tegelijkertijd het meest dierbare is: je eigen kinderen”, aldus het juryrapport.

Schrijven over huiselijke of persoonlijke dingen is dus helemaal niet erg. Als je een man bent. Als vrouw kun je je er echter maar beter verre van houden. Anders schrijf je vrouwenboeken, die een specifiek soort kaft krijgen en per definitie buiten de literatuur vallen.

Deze dubbele moraal leidt ertoe dat vrouwen die willen schrijven, voor een moeilijke opgave staan. Ze moeten hun vrouw-zijn symbolisch afschaffen om mee te kunnen doen. Mannen niet:

De mannelijke schrijvers, intussen, hielden ferm vast aan hun geslacht. Hier geen literaire critici en juryvoorzitters die hen opriepen eraan te ontsnappen. Hier geen gemopper op de beperkte thematiek van de liefde en op ‘de onverbloemde weergave van de werkelijkheid’, maar lof voor de durf om persoonlijke onderwerpen te kiezen. ‘Zijn zoektocht naar liefde, seks en intellectuele negerinnen doet ijzingwekkend authentiek aan.’

Kortom, een dubbele moraal. Bovendien, als vrouwen ‘moeten ontsnappen aan hun eigen geslacht’, raken ze afgesneden van hun eigen ervaringen en hun eigen stem. Het kost heel veel moeite om die spagaat om te vormen tot iets werkbaars. Schrijfsters moeten, letterlijk, hun ‘moedertaal’ uitgraven onder een berg mannelijke beelden, normen, waarden en tradities. Ze moeten vechten voor het recht om zichzelf te mogen definiëren.

Wat te doen? Deze systematische marginalisering van schrijfsters kun je niet alleen aanpakken op het niveau van intellectuele analyses, cijfers en aanklachten. Lezen en schrijven hebben namelijk óók te maken met emoties, met half onbewuste beelden over  kwaliteit, wat we een goed boek vinden, wiens stem we willen erkennen, wie we automatisch als auteur zien.

Het gaat daarom om bewustwording en traditievorming. Als lezer moet je wennen aan de manier waarop vrouwen, die hele andere ervaringen opdoen dan hun mannelijke leeftijdsgenoten, de wereld beschrijven.

Cue Lees Vrouwen 2015. Deze campagne geeft iedereen de kans zijn of haar horizon te verbreden en ervaring op te doen met die andere stemmen. Op gevoelsmatig en psychologisch niveau kan dat veranderingen bewerkstelligen en schrijfsters een gelijkwaardige plek in de canon geven.

Daarom steunt De Zesde Clan dit project. Lees Vrouwen!

De lessen van Lees Vrouwen 2014

Auteur Joanna Walsh begon dit jaar eigenhandig een campagne, Lees Vrouwen 2014, om nare zaken zoals vooroordelen, (on)bewuste bevoordeling van mannen en seksistische leesgewoonten aan te pakken op een positieve manier. Namelijk door het plezier van lezen te benadrukken, en lezers te tippen over boeken van schrijfsters. Wat kan de Nederlandse campagne Lees Vrouwen 2015 leren van deze actie uit de Engelstalige wereld?

Walsh kijkt in The Guardian terug op een literair jaar waarin veel gebeurde rondom haar campagne. Hashtag #readwomen2014 verzamelde duizenden en nog eens duizenden boekenwurmen. De ontmoetingsplek kreeg internationale dependances, zoals #LeamosAutoras en #SheReadsSouthAsia. Op al deze virtuele locaties kwamen mensen bijeen, die nieuwe romans ontdekten, enthousiast over hun leeservaringen vertelden, en mensen attendeerden op auteurs.

Da’s dus les 1 voor ons land: gebruik Twitter of andere sociale media, en ontmoet elkaar. Voor de Nederlandse campagne, opgezet door journaliste Kerstin van Santen, luiden de hashtag #leesvrouwen2015 en #leesvrouwenDe toekomst zal uitwijzen welke van de twee leidend wordt. Gezien het Nederlandse karakter (doe normaal) zal het wel de kortste van de twee zijn 😉

Verschillende landen organiseerden verder evenementen rondom Read Women2014. Literaire festivals waarbij schrijfsters centraal stonden, maar ook activiteiten van boekwinkels. Gender en schrijven, vrouwen en literatuur, groeiden uit tot een onderwerp waar iedereen het over wilde hebben. Dat zouden we ook in Nederland kunnen doen. Wat ons brengt tot

Les 2: organiseer iets in de praktijk (niet digitaal/virtueel dus, maar in de fysieke wereld). Initiatiefneemster Van Santen en de twee noordelijke dagbladen die bij Lees Vrouwen 2015 betrokken zijn, doen dat inmiddels op twee manieren. Ten eerste krijgen lezers ruimte in de krant om romans van schrijfsters onder de aandacht te brengen.Daarnaast sloegen ze de handen ineen met boekhandel Van de Velde. Op verschillende locaties gaan leesclubs van start. Eerste uitverkoren titel: Misschien wel Niet van Jannah Loontjens

Volgende stap een groots opgezet literair festival? Bibliotheken van Nederland, wat zijn jullie plannen? Het begin is er….

In haar terugblik op Read Women 2014 signaleert Walsh tenslotte dat mensen zich bewuster werden van de manier waarop gender een rol speelt in de literaire wereld. Kwantitatieve gegevens ontbreken, want dit kwalitatieve effect rondom leesgewoonten en opvattingen over kwaliteit is lastig te meten. Maar wie besloot om een jaar lang vaker, of alleen maar, romans van schrijfsters te lezen, merkte dat zijn of haar wereldbeeld kantelde. Zo ontdekte een man:

At the time, I was a student at Wesleyan, taking a course on modernity, and how the mechanization of war changes the roles of men and women. We were reading Paul Fussell, Rupert Brooke, Robert Graves, Marguerite Duras, Simone Weil and Christa Wolf. This course was also something of an education in male privilege. The evidence, once it was pointed out to me, appeared everywhere — I felt like a character in a science fiction novel who discovers he’s living in a dystopia.

Zo ver kan het gaan. Vrouwen bekleden een andere positie in de samenleving dan mannen, en hun verhalen leveren daardoor inzichten op die je niet krijgt als je dieet bestaat uit een constante stroom verhalen van blanke mannen uit gegoede milieus. Zie ook de geweldige speech van schrijfster Chimamanda Adichie, over het belang van diversiteit in de stemmen die je hoort.

Dat lijkt les 3 te zijn: ervaar het effect van Lees Vrouwen 2014/2015 zelf. En vertel erover. Zodat anderen ook gaan vertellen, en je stapje voor stapje komt tot meer bewustwording, meer gelijkheid en andere leesgewoonten.

Misschien leidt dat alles wel tot allerlei inspirerende gebeurtenissen. Zo gaf Read Women 2014 de aanzet tot initiatieven zoals de oprichting van een literaire agenda en project Vrouwen in Druk (women in print). Hoe dan ook, Walsh, over haar campagne:

#Readwomen2014 has been part of a mostly internet-focused feminist groundswell. It’s been a year in which women online, as well as in print, have refused to keep quiet. This is the year that women have insisted that#yesallwomen experience @everydaysexism; the year that Roxane Gay made good out of being a Bad Feminist; the year Rebecca Solnit explained “mansplaining” to us, and Chimamanda Ngozi Adichie called herself a feminist without need for qualifications. Much of this speaking out has been written, in books, in articles and online. At the end of 2014, the world we live in may not have changed radically, but does look a little different. The writing’s on the (Facebook) wall.

Zie verder onder andere ‘mijn tien favoriete vrouwelijke auteurs‘, Jannah Loontjens over cliché’s rondom schrijfsters, en tips van tijdschrift Opzij om je eenzijdige boekenkast wat meer in balans te brengen. Voor wie Engels leest: de tien beste boeken van 2014. Ook aardig wat schrijfsters in deze lijst van boeken uit 2014 die tot nu toe ondergewaardeerd werden. Hoort zegt het voort!

NRC marginaliseert schrijfsters

NRC, dank jullie wel! Jullie lijst met vijftig mooiste klassiekers uit de wereldliteratuur telt bijna geen schrijfsters. De eerste vrouwelijke auteur staat pas op de zeventiende plek. Daarmee tonen jullie als zoveelste medium de noodzaak aan van de campagne Lees Vrouwen 2015. Een lezeres van De Zesde Clan roept op tot actie. NRC vraagt om reacties op de lijst, ”omdat u [er] ongetwijfeld hiaten in ziet”. No shit, Sherlock! Dus mail hen, dan leren ze misschien nog iets.

Dat gevestigde media en ‘de literaire wereld’ schrijfsters links laten liggen, is uitentreuren bekend. Dit patroon is zowel in kwalitatieve als in kwantitatieve zin geanalyseerd, in kaart gebracht en bewezen. In binnen- en buitenland.

Leren mensen er iets van? Slechts mondjesmaat. Want inderdaad, smoesjes te over. Te beginnen met ‘Het is onze persoonlijke lijst/we noemden dat wat we zelf leuk vonden’. Zo vaak gebruikt als schaamlap, dat onder andere de lezeres van De Zesde Clan die smoes als eerste noemde, met het verzoek NRC daar niet mee weg te laten komen.

Tsja, meten met twee maten en kwaliteit niet herkennen blijven hardnekkige mechanismen. Het NRC is de zoveelste die schrijfsters marginaliseert. En weet je wat? Laat ze stikken in hun monocultuur van (blanke) mannen. Stem met je voeten en doe mee met Lees Vrouwen 2015. Een Nederlandse actie van journaliste Kirsten van Santen, inmiddels enthousiast omarmt door liefhebbers van goede verhalen.

Net zoals het succesvolle Read Women 2014 is die actie gebaseerd op liefde voor lezen. Lezers tippen andere lezers over boeken van schrijfsters, zodat mensen de kans krijgen nieuwe auteurs te ontdekken en zichzelf los te weken uit de traditionele mannelijke canon. Lees Vrouwen 2015 betekent dat je die eenzijdige mannenlijst van NRC kunt negeren. Hou Hella S. Haasse met Het Woud der Verwachting en Emily Brontë met Woeste Hoogten. En vul aan met:

  • Amanda N. Adichie, onder andere Paarse Hibiscus en Een Halve Gele Zon
  • Elena Poniatowska, vorig jaar nog onderscheiden met de Cervantes Prijs, met romans zoals Leonora, Lieve Diego en Dit Leven is een Leugen.
  • Helen Oyeyemi met onder andere Het Andere Huis, Wit is voor Toveren, en Het Icarus-meisje
  • Ida Simons met Een Dwaze Maagd – herontdekt, opnieuw uitgegeven, en schande dat die roman niet in jullie lijst van vijftig klassiekers staat, NRC
  • Eleanor Catton met Al Wat Schittert (Man Booker Prize 2013)
  • Alles uit de reeks Artemis Classics. Eind 2013 verschenen de eerste twee titels van schrijfsters in Nederlandse vertaling: Daphne du Mauriers Rebecca en Alice Walkers De kleur paars.

Enz. enz. En NRC, wat bezielde jullie? Wel de Goddelijke Komedie van Dante Alighieri (14e eeuw), maar niet klassiekers zoals Het Hoofdkussenboek van Sei Shonagon (rond het jaar 1000) of Het Boek van de Stad der Vrouwen van Christine de Pizan (1403)? Sorry hoor, dan heb je toch echt iets gemist.

Mocht het argument voor die leemtes luiden ‘we deden alleen goed verkrijgbare vertalingen in het Nederlands, dus De Stad der Vrouwen viel af’, dan luidt het antwoord: uitgevers, breng slecht verkrijgbaar werk van schrijfsters opnieuw in omloop. Wij willen verhalen van vrouwen lezen. Wij willen diversiteit, andere stemmen, andere perspectieven, nieuwe horizonten. Omdat we van boeken houden, en van kwaliteit. Maak van 2015 het jaar van de Schrijfster, en ontdek onvergetelijke romans die je nog lang bij blijven. Veel leesplezier!

Lees Vrouwen 2015 boekt eerste resultaten

2015 is nog niet eens begonnen, maar een campagne om boeken van vrouwelijke auteurs in de schijnwerpers te zetten, Lees Vrouwen 2015, heeft nu al positieve effecten. Leesclubs in Leeuwarden, Drachten en Groningen. Meer recensies over romans van schrijfsters in twee Noord-Nederlandse dagbladen. Vijfhonderd reacties op een oproep voor één lezer die een jaar lang iedere maand een ”vrouwenboek” wil lezen en die ervaring wil delen. Dat belooft wat!

Boekhandel Van der Velde in Drachten.

Journaliste Kirsten van Santen kwam met het idee om Read Women 2014 door te trekken naar Nederland. Ze overtuigde de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden om, net als bij het Amerikaanse voorbeeld, een jaar lang meer aandacht te besteden aan boeken die door vrouwen geschreven zijn. Da’s hard nodig, want de gevestigde orde concentreert zich vooral op blanke mannelijke auteurs. Zodoende missen lezers boeken van vele auteurs die niet aan dat strikte profiel voldoen. In de V.S. en Engeland (#readwomen2014!) maar ook in Nederland.

Dankzij Van Santen krijgen schrijfsters deze maanden extra ruimte in de kolommen van de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden. Na die vijfhonderd reacties op 1 vrijwilligersbaan kunnen twintig proeflezers hun leeservaringen in deze kranten delen. Daarnaast kreeg de journaliste boekhandel Van der Velde mee. Deze onderneming zet in haar drie filialen in Groningen, Leeuwarden en Drachten leesclubs op. Onder andere omdat ze het met Van Santen eens zijn dat de literaire wereld vrouwen achter stelt:

Het spreekt de boekhandelaar wel aan om een bijdrage te leveren aan het opvijzelen van vrouwelijke auteurs. ‘Elk jaar als de auteur van het Boekenweekgeschenk bekend gemaakt wordt, denk ik teleurgesteld: weer geen vrouw.’

Inderdaad. Voor de zoveelste keer ging de eer van het schrijven van dat Boekenweekgeschenk naar de voorkeurscategorie, een blanke man.

Kortom, fijn dat vrouwelijke auteurs extra aandacht krijgen. En hoewel de campagne zich tot nu toe vooral afspeelt in het noorden van Nederland, valt het te hopen dat midden en zuidelijk Nederland zich ook aansluiten. De Zesde Clan, hoofdkwartier in het midden van het land, staat alvast paraat….

Schrijfsters in vertaling

Niet specifiek gerelateerd aan de campagne, maar wel leuk nieuws: uitgeverij Cossee heeft de vertaalrechten voor Een Dwaze Maagd, van Ida Simons, verkocht aan zeven landen. Onder andere Frankrijk, Spanje, Italië en Tsjechië kunnen binnenkort kennis maken met haar prachtige roman.

Een goede ontwikkeling, want als uitgeverijen talent van eigen bodem via vertalingen willen laten uitzwermen over de wereld, kiezen ze veel vaker voor een mannelijke dan een vrouwelijke auteur. Ook Engelstalige landen merken dat. Spaanse schrijvers in een Engelse vertaling? Geen probleem. Maar schrijfsters? Dan moet je de Engelse vertaling opeens met een lantaarntje zoeken. Inmiddels begint de verontwaardiging over die scheve situatie zulke vormen aan te nemen, dat er initiatieven komen om te investeren in meer vertalingen van het werk van vrouwelijke auteurs.

Welke schrijfsters ontdek jij in 2015?

Nog drie maandjes, zo’n twaalf weken, en dan begint Lees Vrouwen 2015! Journaliste Kirsten van Santen kwam in juni met het idee van een jaar lang in het bijzonder boeken van schrijfsters te lezen. Ze sloot met dat idee aan bij de succesvolle campagne Read Women 2014. De Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden ondersteunen dit plan. Ook De Zesde Clan doet graag mee. Welke boeken zullen we lezen? We zien je graag bij #LeesVrouwen2015.

Hoeveel boeken van vrouwelijke auteurs leest De Zesde Clan? Aan de samenstelling van de eigen boekencollectie zal het niet liggen. Librarything, waar alle titels netjes in staan, geeft de percentages schrijvers en schrijfsters. Met afgerond 52% schrijfsters blijken mannen en vrouwen elkaar goed in evenwicht te houden bij De Zesde Clan.

Dat het in de kast staat, wil echter niet altijd zeggen dat je de boeken ook echt hebt gelezen. De Zesde Clan hikt aan tegen een behoorlijke stapel ongelezen romans en non-fictie. De afgelopen twee maanden domineerden de mannen in de selectie uit die stapel. Een lekkere weglees-thriller van Robert Harris. Twee sf-romans van James Corey (vermakelijk). Een geschiedenisboek van Stephen Ambrose. Horror van Stephen King.

Schrijfsters kwamen echter ook goed aan bod (phew!). Tosca Niterink met ‘Klimmen naar Kruishoogte’, een briljant verslag van haar wandeltocht door Spanje, naar Santiago de Compostela. Een bekroonde science fiction roman van Ann Leckie, Ancillary Justice.  Een biografie van de Chinese keizerin-weduwe Cixi, van Jung Chang. Die lijn trekt De Zesde Clan graag door, dus hoog tijd voor een leeslijstje om 2015 te veranderen in een revolutionair jaar.

Een revolutie? Zeg, eh, we hebben het hier over lezen. Iets wat je meestal in je uppie doet, binnenshuis, of hooguit in een tuin- of strandstoel. Toch kan bewust boeken van vrouwen opzoeken en vertellen over je leeservaring een revolutionaire daad zijn. Want de literaire wereld kent twee soorten auteurs: blanke mannen en de rest. Keer op keer blijkt dat media mannen boeken van mannen laten recenseren. Boeken van schrijfsters komen veel minder vaak aan bod. Dat gaat op voor Nederland, de V.S., Australië, en andere landen. Het patroon is steeds hetzelfde.

Als schrijfsters al aan bod komen, is het volgens tellingen vaak in kortere stukken, gepubliceerd op een minder prominente plek. Dat heeft gevolgen voor de leescultuur, en opvattingen over de status van iemand’s verhaal:

As Stella Executive Director Aviva Tuffield has noted, ‘the media is also reinforcing our ideas about which stories and voices are most important’. As a result, masculine experience becomes accepted as the default literary mode. […] There seems to be a perception that the work of male writers is serious and worthy (even when they deal exclusively with the domestic sphere), while the work of female writers (even when it is ambitious in style or scope) is dismissed as frivolous and less literary.

Om hier verandering in aan te brengen hoef je de straat niet op met een spandoek. Je hoeft alleen maar gericht boeken van schrijfsters te lezen, en te genieten van de vele inzichten, ervaringen en leefwerelden die je dan tegenkomt. En als je het boek goed vond, kun je dat laten weten aan anderen. Zodat die op hun beurt boeken ontdekken waar ze anders niet op waren gekomen.

Bij De Zesde Clan staan in ieder geval op de wensenlijst voor 2015:

  • De Vergeetclub van Tosca Nitterink
  • We Need New Names van Noviolet Bulawayo (Elizabeth Tshele)
  • Een Dwaze Maagd van Ida Simons. Een boek uit 1959 waarvan recensenten nu zeggen: ,,‘Zij werd vergeten, het boek werd vergeten. Totaal ten onrechte, alleen het begin al, als je die regels leest weet je dat je een heel goed boek in handen hebt.’’
  • Who’s Afraid of Feminism?, een collectie essays, samengesteld door Ann Oakley en Juliet Mitchell
  • Octopus Pie, een graphic novel van Meredith Gran
  • La Muerte Me Da van Cristina Rivera Garza – De samenvatting van ‘een thriller met een seriemoordenaar en twee vrouwen die jacht op hem gaan maken’ doet waarschijnlijk geen recht aan de gedurfde stijl en andere vernieuwende elementen die Garza volgens recensies gebruikt.
  • …….

Kortom, leve Lees Vrouwen 2015! Welke ontdekkingen ga jij doen volgend jaar? En als je leestips hebt horen we het natuurlijk graag. Want met zeven opties op het wensenlijstje hebben we nog maanden over als de boeken ‘op’ zijn.

Nederland reageert positief op Lees Vrouwen 2015

ReadWomen2014 kreeg zoveel succes, dat Nederland niet achter kan blijven. In Nederland roept journalist Kirsten van Santen lezers op om mee te doen aan de actie #leesvrouwen2015. Meteen na haar oproep in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden kwamen er zoveel positieve reacties binnen, dat deze beide media niet tot volgend jaar willen wachten. Vanaf deze zomer beginnen ze al met een campagne om de Nederlandse leesgewoonten op te schudden. Iedereen kan ook meedoen op Twitter, met hashtag #leesvrouwen2015.

ReadWomen2014 ontstond uit frustratie om de manier waarop de literaire wereld omgaat met schrijfsters. Jaar na jaar analyseert organisatie VIDA de boekenbijlagen van allerlei kranten, en de inhoud van literaire bladen. Dat leidt tot The Count, De Telling, met altijd weer als schokkend resultaat dat mannen het werk van mannen recenseren. Vrouwen komen er nauwelijks aan te pas. Met vertekende beelden van de werkelijkheid tot gevolg:

”the canon lets in the male writers, then says, ‘Look: that’s the great literature, see how it’s writing about the human condition!’, when in fact it’s only writing about the male condition.”

Die relatieve onzichtbaarheid van schrijfsters, die onbalans, moet doorbroken worden, vond schrijfster Joanna Walsh. Als de literaire bladen geen zin hebben in diversiteit, moet de actie maar van de lezers komen. Dus begon ze met haar campagne om bewust een jaar lang werk van vrouwen te lezen. Ze kreeg een enorme response op haar actie. Boekenwurmen gingen tellen en kwamen erachter hoeveel blanke mannelijke auteurs ze lazen. Nauwelijks vrouwen, nauwelijks stemmen uit andere culturen dan de Engelse of de Amerikaanse. Oeps…

In Nederland is dat net zo. Dat begint al vroeg, als je nog op school zit. Daar krijg je de literaire canon voorgeschoteld (vertaling: de ene na de andere roman van blanke mannelijke auteurs) en kom je terecht in een wereld die Hella S. Haasse lange tijd afschilderde als ‘een duffe briefromanschrijfster’. Wie met zo’n scholing actief wordt in de literaire wereld, zet die trend vrolijk door. Bijvoorbeeld in advertenties: zes titels promoten, waarvan geen eentje van een schrijfster.

Met als gevolg de Nederlandse variant van de VIDA telling, inclusief mannen die werk van mannen recenseren en schrijfsters niet zien staan, of hun werk op vreemde gronden afkraken – de patronen die Joanna Russ identificeerde, zijn nog steeds zeer actueel. Ook in Nederland blijft de eregalerij gesloten voor vrouwen.

Deze structurele discriminatie leidt tot eenzijdige boekenkasten en een stereotiep beeld van romans van vrouwen. Iets waar mensen zich pas bewust van worden, als ze er op letten:

Anke Meijer trof in haar boekenkast overwegend mannelijke schrijvers aan. ,,Zou het leuk zijn om vooral vrouwenboeken te lezen?”, reageert ze. ,,Gaan ze veel over liefdesrelaties? Wordt de emotionele kant van de personen vooral beschreven? Of valt het reuze mee en zijn het goed geschreven boeken?”

Dat soort fenomenen. Read Women 2014 leidde en leidt tot bewustwording. Tot het actief opzoeken van andere stemmen, die je ogen en je hart openen voor de realiteit en de verbeeldingskracht van driekwart van de wereld. Mensen ontdekten opnieuw dat lezen geweldig is. Boeken geven inspiratie, plezier, troost. Verhalen laten je huiveren, of ontroeren je, of geven je nieuwe inzichten. Volg het live op Twitter, via #readwomen2014.

Wat zou het fijn zijn als de Nederlandse campagne hetzelfde effect krijgt. En lezers op het spoor zet van auteurs waar ze anders nooit aan zouden denken. Hopelijk wordt Lees Vrouwen 2015 net zo’n succes als Read Women 2014.

Tot slot:

In de tussentijd vraagt de redactie lezers om te blijven reageren, vooral op de wijze waarop boekhandels, critici en media in Nederland met vrouwenboeken omgaan. Bij voorkeur per mail onder vermelding van #leesvrouwen2015: cultuur@lc.nl of kunst@dvhn.nl