Tag Archives: kwaliteit

Jaaroverzicht Lezeres des Vaderlands: een must-read

Iedereen die meent dat kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven, iedereen die vindt dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen om hun boeken gepubliceerd te krijgen, iedereen die zich afvraagt ‘waar zijn de vrouwen toch?’ zouden het jaaroverzicht van de Lezeres des Vaderlands als must-read op hun lijstje moeten zetten. De cijfers zijn overduidelijk (70% m-30% v) en als niemand iets wil doen omdat eerst anderen iets zouden moeten veranderen, zitten we over vijftig jaar nog steeds met blanke eenheidsworst.

Eerst de feiten. Na een jaar turven en tellen blijkt de aandacht voor vrouwelijke auteurs steken op 30%. Dit aandeel van circa eenderde komt ook terug in andere landen, zoals Australië of in de VIDA-tellingen uit de V.S. Het gaat om een structurele blinde vlek voor alles wat buiten het veld van blank en mannelijk valt. Daardoor halen schrijfsters de krantenkolommen slechts mondjesmaat, ongeacht hun werk.

In Nederland zouden vooral Het Parool en Vrij Nederland zich moeten schamen: die redacties komen niet verder dan rond de 20%. Dat het echt anders kan bewijst dagblad Trouw, met gemiddeld 40%. Niet geheel toevallig werken bij Trouw de meeste vrouwelijke recensenten en bij Vrij Nederland de minste, merkt de Lezeres op. Hulde aan Trouw! Allemaal een voorbeeld nemen aan die krant! Wordt abonnee van Trouw! Hoera!

Bij het stukken tellen hield de Lezeres geen rekening met de omvang van artikelen, en de plek binnen een boekenbijlage – prominente voorin met foto, of ergens achterin bij de korte signalementen. Zou ze dat aspect meegenomen hebben, dan duikelt dat gemiddelde van 30% aandacht voor vrouwen verder omlaag. Zowel in week 4 als in week 6  telde ze dit wel mee, en bleken stukken over vrouwen bij bijvoorbeeld de Volkskrant structureel korter te zijn en in de marge te staan. Op die manier ontstaat een tweede vorm van structurele marginalisering, binnen de geturfde marginalisering.

Tot slot maakt de Lezeres des Vaderlands korte metten met smoezen van het type ‘ja maar misschien  publiceren vrouwen minder boeken, uitgeverijen moeten ook wat doen, waarom heb je zo de pik op arme onderbetaalde krantenrecensenten’ enz enz. Welnu, verwijzen naar het aanbod uitgeverijen of andere schakels in de literaire wereld, is een manier van wegduiken:

Het is zeker zo dat waar je je schijnwerper ook zet in deze keten, vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. Zelf heb ik al eens laten zien dat leeslijsten op middelbare scholen ook allesbehalve divers zijn. Dat betekent ook dat iedereen in de keten naar een schakel vóór zich kan wijzen om het probleem – en de verantwoordelijkheid – van zich af te schuiven. Dan verandert er echter nooit iets. […] Er wordt veel meer geproduceerd dan gerecenseerd, dus een boekenbijlage kán makkelijk diverser bespreken dan nu gedaan wordt. […] We zijn niet ‘vanzelf’ op weg naar meer gelijkheid, daar moet actief aan gewerkt worden.

Aan dat argument kan ik er nog eentje toevoegen. Kranten en andere media hebben de functie van poortwachter. Boeken waar zij aandacht aan besteden, komen beter onder de aandacht van lezers. Daarom houden uitgeverijen nauwlettend in de gaten welk boek De Wereld Draait Door in de etalage zet. Hun Boek van de Maand belandt daarna steevast in de toptien van de Bestseller 60. En daarom reageerden comics-fans zo teleurgesteld toen de New York Times een rubriek over dat genre schrapte – het wordt nu lastiger om uit te vogelen welk album je wil lezen, wat de aanbevolen titels zijn.

Ook op andere manieren blijken kranten en andere media poortwachters. In Australië komt tweederde deel van alle boeken uit de koker van een schrijfster. Als literaire bijlagen slaafs het beleid van uitgeverijen zouden volgen, zou het in de Australische media moeten wemelen van de artikelen over schrijfsters en recensies van hun boeken. Maar dat is niet zo. Australische boekenkaternen geven nog steeds tweederde van de kolomruimte aan mannelijke auteurs.

Kortom, op de media rust een extra verantwoordelijkheid om de situatie te veranderen. De Lezeres des Vaderlands hint dat Nederland misschien een eigen structurele telling krijgt, een instituut zoals VIDA. Dat hoop ik van harte, want de buren overzee merken dat cijfers publiceren een schok veroorzaakt in medialand en dat lekker tellen het debat naar een hoger niveau tilt:

VIDA’s count director Jen Fitzgerald says the numbers are so clear that they’re starting to change the conversation. “We have these stark blue-and-red charts that offer up data, and there’s no negating it. When we present it, it’s no longer a question of, ‘Is there an imbalance?’ Now, it’s a question of, ‘Why is there an imbalance? Do we want to change the imbalance?’ ” Fitzgerald says. “You know, the initial shock of, ‘Oh my goodness, are we really seeing 75 percent men across the board?’ to a question of, ‘Why are editors OK with 75 percent men across the board?’ “

Vrij Nederland, Parool, Volkskrant, NRC enz.: de bal ligt bij jullie. Doe er iets goeds mee.

Wetenschapsfinancier discrimineert vrouwen

Beoordelaars van kandidaten voor beurzen van wetenschapsfinancier NWO maakten zich aantoonbaar schuldig aan vrouwendiscriminatie. Doordat deze beoordelaars de persoonlijke kwaliteiten van vrouwelijke kandidaten systematisch lager inschatten dan dat van mannelijke gegadigden, grepen dertig vrouwen mis. In een rechtvaardige wereld zouden ze in de periode van 2010-2012 wél geld hebben gekregen.

Mensen beoordelen mannelijke kandidaten stelselmatig beter dan vrouwen. Niet alleen in de wetenschap.

Voor alle duidelijkheid: kwalitatief waren de onderzoeksvoorstellen van mannen niet beter. Ze vielen alleen beter in de smaak bij de poortwachters van het geld. Deze discriminatie levert niet alleen onrecht op. Het zorgt er ook voor dat de mannelijke kandidaten een steun in de rug kregen voor een goede carrière in de wetenschap. Volgens de Volkskrant ”wordt de NWO-beurs voor beginnende onderzoekers meer en meer een noodzakelijke stap naar een eventueel hoogleraarschap op een universiteit.” Dit seksisme berooft universiteiten zodoende van goede hoogleraren.

NWO gaf volgens de media zelf opdracht voor de studie, nadat in Europees verband dezelfde verdachte genderverschillen aan het licht waren gekomen. Dat siert hen. Uit het onderzoek naar de Nederlandse situatie bleek dat seksisme vooral de kop opstak bij de zogenaamd ”vagere” vakken, zoals gedrags- of medische wetenschappen. Daar ontstond blijkbaar ruimte om onbewust uiting te geven aan een positievere kijk op mannen.

Dit fenomeen zie je vaker. Zo onderzocht de voorganger van het College voor de Rechten van de Mens ongelijke beloning in algemene ziekenhuizen. Zolang functionarissen zich hielden aan CAO’s en andere duidelijke regels, kregen vrouwen meestal gelijk loon voor gelijk werk. Zodra echter meer gevoelsmatige factoren een rol speelden, kwamen vrouwen op achterstand te staan. Per saldo zorgde die willekeurige aspecten ervoor dat een gespecialiseerde mannelijke verpleegkundige maandelijks 119 euro meer opstrijkt. Gewoon, omdat hij de juiste sekse had.

Feministen weten het allang: seksisme is meetbaar. Athena’s Angels kunnen dit onderzoeksresultaat over de NWO-beursen toevoegen aan hun lange lijst wetenschappelijke bewijzen voor vrouwendiscriminatie. De Volkskrant:

Maandagavond noemde in het KennisCafé in De Balie in Amsterdam de Delftse informaticus en voorzitter van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren Catholijn Jonker de cijfers over de NWO-beurzen ‘onluisterend’. Jonker: ‘Aanpassing van de procedures lijkt me het minste dat NWO kan doen.’

Hear, hear.

Debat over mannenkabinet zwelt aan

Voortuitgang! Dertig jaar geleden had niemand opgekeken van een uit voornamelijk blanke mannen bestaande regering. Maar Nederland leeft niet meer in de jaren vijftig, en steeds meer mensen, mannen en vrouwen, schrijven en debatteren over de ontstane situatie. Dat er een regering kan komen met drie vrouwelijke ministers envoor de rest louter oudere blanke mannen valt slecht. Dat roept om een herlezing van het werk van feministe Joke Smit .

Het vorige kabinet.

Natuurlijk waren er relschoppers die betoogden dat het maar goed ook was, weinig vrouwen aan de macht. Want het zijn zulke onstabiele wezens, met hun mysterieuze hormoonschommelingen, dat meer vrouwen al snel zou leiden tot minder stabiliteit. Maar direct daarna volgden de opiniestukken en kritiek. Alsof mannen zoveel stabiliteit brengen, schamperde Anneke van Doorne-Huiskes in Trouw. Diezelfde krant signaleert bezorgd dat Nederland afglijdt in de wereldranglijst van landen waar mannen en vrouwen een gelijkwaardige positie innemen. ‘En dan is de samenstelling van het huidige kabinet nog niet eens meegenomen. De vrouwenemanicpatie in Nederland stokt, concludeert de krant.

De Volkskrant heeft Evelien Tonkens, en die veegt de vloer aan met het belegen mannenkabinet van Rutte. Ze maakt ook korte metten met de lieden die de keuzes van Rutte rechtvaardigen door een paar vrouwen op te noemen wiens politieke bestaan niet zo succesvol was:

”Rutte maakt een bewuste keuze voor oude vertrouwde bekenden. Rutte zoekt het avontuur niet in de ploeg, stelt ook deze krant. Ron Meerhof heeft daar zelfs begrip voor en somt vrouwelijke bewindslieden op met wie het slecht afliep (Ten eerste, 12 oktober). Alsof je zo’n lijstje niet voor mannen zou kunnen maken. Tegenover elke De Faria staat een Heinsbroek.”

Bovendien komt er nu al kritiek op de keuze voor bepaalde mannen in het kabinet. Zo eist de SP opheldering over de benoeming van Ben Knapen als staatssecretaris. Knapen zat eerder in de raad van bestuur die PCM Uitgevers volgens onderzoek van de ondernemerskamer naar de rand van de afgrond leidde. Vervolgens streek hij volgens Emile Roemer een vertrekbonus op van 1,5 miljoen euro. En dat is dan volgens Rutte de beste kandidaat en een voorbeeld van kwaliteit? 

Dan zijn daar nog de internetpolls. Zoals die van het AD. Deze krant koos voor een stelling: ‘er komen te weinig vrouwen in het kabinet’. 42% (5970 kiezers) was het met die stelling eens en 58% (8083) oneens. Dat houdt elkaar aardig in evenwicht en levert weer voer voor verdere discussies en debatten.

Het leuke bij dit alles is, dat verschillende opiniemakers de naam Joke Smit laten vallen. Deze voorvechtster van meer mogelijkheden voor vrouwen schreef in 1972 al over vrouwen en kwaliteit, en dat kwaliteit bijna nooit aan ‘vrouw’ wordt gekoppeld. Dat Rutte zegt te kiezen voor de beste kandidaten, en alleen met oudere mannen op de proppen komt, valt op.

Toch maar weer eens het werk van Joke Smit herlezen, bedenkt Tonkens in De Volkskrant. Want dat blijkt anno 2010 nog net zo hard nodig als in 1972. En gelijk ook maar eens even nadenken over de plek van allochtonen in dit debat. Want díe discussie is nog niet op gang gekomen, terwijl zowel de dames als de heren waarover nu gesproken wordt  lelieblank zijn.