Tag Archives: jury

Maand van het Spannende Boek blijft voor VN een mannenaangelegenheid

Met het uitkomen van de jaarlijkse VN detective en thrillergids blijkt dat het spannende boek nog steeds een mannenaangelegenheid is voor het tijdschrift. Er mag wel een bloedende vrouw in een korset op de voorpagina staan. Want dat verkoopt. Maar verder maakt het niet uit wat vrouwen wereldwijd schrijven, de propaganda concentreert zich op de mannelijke auteurs.

Want wat gebeurt er: ter gelegenheid van de maand van het spannende boek verloot Vrij Nederland een boekenpakket. Dat pakket bestaat uit werk van John le Carré (man), Simon Beckett (man), Simon Lelic (man), Ian Rankin (man) Scott Sigler (man) en Felix Thijssen (man).

VN haalt in de detective en thrillergids ook de beste boeken naar voren uit de oogst van 2011. De eigen jury bestond uit Sander Pleij (man), Jeroen Vullings (man) en Frits van Exter (man). Zij waardeerden de volgende auteurs: Arnaldur Idridason (man), Umberto Eco (man), S.J. Watson (man), Philip Kerr (man), Jussi Adler (man), Michael Connelley (man) en R.J. Ellory (man).

Het is een beetje zoals Mark Rutte, die beweerde bij de samenstelling van de nieuwe Nederlandse regering alleen te willen letten op kwaliteit. En die kwaliteit toevallig voornamelijk aantrof bij blanke mannen. Pardon? Het lijkt ook op de symfonie orkesten die bij het aantrekken van nieuwe muzikanten alleen op de kwaliteit zeiden te letten. Totdat sollicitanten anoniem en onzichtbaar achter een gordijn auditie gingen doen. Zodra de beoordelaars niet meer wisten of ze een man of een vrouw voor zich haden, nam het aantal vrouwen in Amerikaanse symfonie orkesten toe met bijna 30%.

Dat is geen toeval. Mannen die andere mannen ophemelen en vrouwen onderwaarderen is een klassiek patroon. Vrij Nederland vertoont alle kenmerken. Het zou het blad sieren vrouwen en allochtonen op te nemen in de jury die de oogst van 2012 gaat waarderen. Bij de samenstelling van een te verloten boekenpakket ook schrijfsters een kans te geven. Redacteuren Andere Levens, andere Letteren van Joanna Russ te laten lezen. Dan worden de heren zich hopelijk bewust van hun blinde vlekken en automatismen.

UPDATE: The Guardian besteedde deze week aandacht aan een ander genre: science fiction. En ook hier ging het om hetzelfde patroon: het buiten sluiten en negeren van de schrijfsters. Zie voor een uitstekende analyse van het probleem dit artikel. (Terzijde: ook Joanna Russ komt langs, want haar boek How to Suppress Women’s Writing – in het Nederlands vertaald als Andere Levens, andere letteren’ – heeft niets aan actualiteit verloren.) Het debat gaat onder andere hier verder, en hier .

Jury stelt beeld van jaloerse vrouw boven hard bewijs

Geen getuige. Geen DNA op het plaats delict. Geen camerabeelden. Geen bekentenis van de verdachte. En dan tóch schuldig bevonden worden, omdat psychiaters zeggen dat je tot moord in staat bent en omdat de jury gelooft dat je een motief had. Het overkwam in Nederland Ina Post en Lucia de Berk, en nu in België Els Clottemans van de spraakmakende parachutemoord-zaak. Reacties van lezers van De Standaard noemen de ontwikkeling in deze rechtszaak massaal beangstigend.

De parachutemoord draait om een ongeval in België. Een vrouw maakte een sprong, maar haar parachute opende niet. Achteraf bleek dat er geknoeid was met de parachute en dat het slachtoffer een relatie had met een man, die er daarnaast nog een andere vriendin op nahield: Els Clottermans. Prompt braken de sensatieverhalen los: Clottemans zou uit jaloezie haar liefdesrivale om het leven hebben gebracht. Kortom: catfight!

In België is de rechtsgang wat anders ingericht. In het zogenaamde Assisensysteem bepaalt een jury of iemand schuldig of onschuldig is, waarna een rechter een straf oplegt. Zo’n jury heeft Els Clottermans schuldig bevonden omdat zij als enige een motief zou hebben om een moord te plegen. Dat motief is het meest afgezaagde cliché wat je maar kunt bedenken: obsessief jaloerse vrouw vermoord andere vrouw om een man.

De jaloezie en de obsessie die Els Clottermans zou hebben, speelden een belangrijke rol in de schuldig bevinding van de jury. Zo was er een hoop gedoe rondom een verdwenen make up tasje van het slachtoffer. Clottermans zou dit tasje gestolen hebben als een soort ziekelijke lijkenpikkerij. Die jury volgde de lijn van de verdediging, zelfs toen ze op het laatste moment merkten dat er iets niet klopte. De Belgische krant De Standaard citeert de manier waarop de advocaat van het slachtoffer Clottermans afschilderde én wat er gebeurde met dat ‘gestolen’ tasje:

In zijn pleidooi vergeleek advocaat Jef Vermassen die mogelijke diefstal met de naijver tussen Hutu- en Tutsi-vrouwen tijdens de genocide in Rwanda. ‘Tutsi-vrouwen stonden bekend als de mooie vrouwen’, zei hij toen. ‘Zij waren slank en droegen de mooiste kleren. Het is bekend dat Hutu-vrouwen hen de kleren van het lijf namen nadat ze vermoord waren. Dat is typisch voor jaloerse vrouwen.’ Pas nu is gebleken dat dit op een misverstand berust. De juryleden vonden het tasje samen met andere spullen van Els Van Doren in een onaangeroerde envelop.

Toe maar, zwaar emotioneel geschut. Maar met harde bewijzen heeft dit niets te maken. Ook in de Nederlandse zaken Ina Post en Lucia de Berk waren psychiaters en rechters ervan overtuigd dat de vrouwen een moord hadden gepleegd. Ze werden afgeschilderd als kil, berekenend etc. En volgde een veroordeling, ondanks het ontbreken van bewijzen. In het geval van Lucia de Berk zelfs levenslang mét tbs. Deze zaken sleepten jaren voort, totdat het OM uiteindelijk moest bekennen dat de twee onschuldig waren. De veroordelingen ontstonden door fouten in het onderzoek, een tunnelvisie en fouten in de logica, zoals hoogleraar Ton Derksen aantoonde in zijn boek over de zaak Lucia de B.

Een cliché is een cliché omdat het voorkomt. De Zesde Clan wil geen oordelen vellen en aan dit artikel kunnen geen rechten ontleend worden. Maar er is geen hard bewijs. Er zijn op dit moment alleen overtuigingen, meningen en opinies, en natuurlijk die smakelijke mythe van de jaloerse vrouw. Als meningen voldoende zijn om iemand wegens moord te veroordelen, is het niet zo vreemd dat mensen dat beangstigend vinden. Want dat is het.