Tag Archives: Jolande Sap

Politieke leiders zitten op een wankele troon

Man als politieke leider? Hoog percentage stemmen, relatief lange loopbaan, maakt kans op een tweede termijn. Vrouw als politieke leider? Hogere verwachtingen, minder steun, groter afbreukrisico, en geen tweede kans. Die opvallende verschillen brachten onderzoekers van de universiteit van Calgary in kaart, toen ze onderzochten hoe het mannelijke en vrouwelijke leiders van politieke partijen in Canada vergaat.

Vrouwen lijken het op zich goed te doen in de Canadese politiek. Begin 2013 stonden vrouwen aan het hoofd van vijf provincies. Daarnaast leidde een vrouw één territory, een soort provincie / gebiedsdeel. Dat ogenschijnlijke succes verhult echter dat vrouwen op een wankele troon zitten, aldus Brenda O’Neill en David Stewart van de universiteit van Calcary. Ze analyseerden de loopbanen van politieke leiders in de periode van 1980 tot 2005 en troffen veelzeggende patronen aan.

Zo bewezen de data opnieuw het bestaan van de glazen klif: een fenomeen waarbij organisaties pas vrouwen op hoge posten benoemen als die organisatie in zwaar weer verkeert. Maar liefst 25% meer vrouwen dan mannen kwamen aan de macht in situaties waarbij partijen in peilingen hopeloos op achterstand stonden, of op momenten waarop de partij geen serieuze deelnemer was. Veel vaker dan mannen moesten vrouwen zich opwerken uit een rotsituatie. Veel vaker dan hun mannelijke collega’s stonden ze onder druk van hoge verwachtingen. Zij moest het verschil maken en zich terugvechten, terwijl haar mannelijke collega gewoon z’n werk kon doen.

Vrouwen kregen ook minder steun dan mannen, en stond korter aan de top. Mannen kregen gemiddeld steun van 69% van hun partijleden. Vrouwen kwamen vaak niet verder dan 57%, een significant verschil. Vervolgens bleef een man gemiddeld 5,3 jaar aan de top staan, met goede vooruitzichten op een tweede kans. Vrouwen daarentegen bleven steken op 2,4 jaar, en kregen na hun vertrek geen tweede kans. Het was en is voor vrouwen erop of eronder. Alles moet perfect gaan, want bij tegenslag moet je het veld ruimen zonder uitzicht op herverkiezing.

De resultaten van het onderzoek komen op een pikant moment. Zojuist trad een prominente politica af, Alison Redford. Ze was de eerste vrouwelijke premier van Alberta. Redford stond onder druk vanwege haar declaratiegedrag en interne strubbelingen binnen het provinciebestuur. Daarnaast ontstond ophef omdat een mannelijke medewerker zijn ontslag indiende. De reden? Hij vond Redford geen aardige vrouw. Hij vond haar bazig.

Bazig is één van de vele manieren waarop de dubbele moraal vrouwen op achterstand zet. Hij is een leider. Zij is bazig. Vanwege die seksistische lading zouden sommige mensen het woord bazig het liefste willen verbieden. De discussie daarover is terecht nog gaande – woorden verbieden? Pardon? Ondertussen delen de meeste mensen de inschatting dat zulke aantijgingen vrouwen ondermijnen. Als Redford een man was geweest, zou de beschuldiging dat hij niet aardig was, geen gewicht hebben gekregen. Mannen hoeven niet aardig te zijn. Mannen kunnen gewoon leiden. Klaar.

Diverse media speculeren dan ook of seksisme meespeelde bij Redford’s vertrek en citeren collega’s die wijzen op een dubbele moraal, in het nadeel van vrouwen:

Former Edmonton Liberal MP Anne McLellan said while it’s a complex issue, she’s sure Alison Redford was treated differently because of her sex. The Progressive Conservative premier made mistakes, McLellan said, but her caucus and voters — both male and female — had unfair expectations of her as a female leader. “There seems to be some standard that somehow it’s OK for men in public life to act a certain way. But if women do that, that makes them not nice ladies,” she said.

De beide onderzoekers van de universiteit van Calcary houden het erop dat gender waarschijnlijk meespeelde. Haar politieke loopbaantraject past in ieder geval precies in het door hen in kaart gebrachte patroon. Ze haalde de 2,4 jaar niet, en krijgt geen kans om deel te nemen aan volgende verkiezingen. Zeer veelzeggend.

BONUS: zie voor de Nederlandse situatie onder andere de korte carrières van Agnes Kant en Jolande Sap. Geen van beiden kreeg ruimte of een tweede kans. Beiden kampten met mediaverhalen die je volgens Antia Wiersma zou kunnen betitelen als vormen van karaktermoord. Meer recente voorbeelden zijn lastig te vinden, omdat de Haagse partijleiders bijna zonder uitzondering blank en van het mannelijk geslacht zijn. Ook zeer veelzeggend.

P&O goeroes geven Sap trap na

Jolande Sap, de afgetreden partijleider van GroenLinks, krijgt in de Volkskrant een trap na van twee P&O goeroes. In een stuk over vrouwen in topfuncties zeggen ze dat vrouwen best moedig zijn, en zeker wel kwaliteiten hebben, maar daarmee redden ze het niet. Zie het voorbeeld van Sap. Die was ‘emotioneel en te weinig opportunistisch’ om partijleider te kunnen blijven. Een man had het wel gered.

Voormalig headhunter Rochus van der Meer en P&O directeur Ans Knape -Vosmer geven blijk van een nogal apart wereldbeeld. Volgens hen staat niks, helemaal niks, vrouwen in de weg om de top te bereiken. Alleen al hieruit blijkt dat ze hun eigen vakliteratuur of ervaringen van collega’s  negeren.

Daarnaast gaat het duo uit van een onveranderlijke aard van dé man en dé vrouw, en een bedrijfscultuur die is zoals die is. Het enige mogelijke economische model is het model zoals Van der Meer en Knape-Vosmer dat kennen. Met mensen die pas vooruit komen als ze 80 uur per week betaald werk verrichten, bij de gratie van een huisvrouw thuis. Dat dit model gebaseerd is op normen en waarden die werkende vrouwen structureel in het nadeel brengen, vergeet het duo voor het gemak even.

Vanuit al die zogenaamd vaststaande feiten, en genderongelijkheid negerend, moet het daarom volgens deze P&O goeroes wel aan vrouwen liggen dat ze de top meestal niet halen. Geen Stijl vat de vele oordelen die ze vellen mooi samen:

De vrouw “hecht aan haar ‘comfortzone’“. De vrouw “heeft te veel interesses“. Vrouwen “ambiëren geen leiderschap op een macroschaal“. Vrouwen “zijn emotioneel en te weinig opportunistisch“. De vrouw “zal bereid moeten zijn af te wijken van haar emotionele voorkeur“. En natuurlijk “beperkt de prioriteitenbalans van vrouwen hun inzet“. Concluderend: “De marsroute [naar de top] wordt bepaald door de prioriteitstelling van de vrouw zelf. Zij zal concessies moeten doen op terreinen die haar na aan het hart liggen.” Volgens R&A maakt het dus niet uit hoeveel positieve vrouwendiscriminatie je verzint, vrouwenquota opwerpt en succesvolle mannen + grote bedrijven de schuld geeft. Deze emotionele, breed geïnteresseerde, beperkt inzetbare en ambitieloze wezens met nesteldrang zijn hun eigen grootste tegenstander op weg naar de top.

Ja, het is echt 2012, en dit zijn letterlijke citaten.

Vanuit dit wereldbeeld is het voor hen vanzelfsprekend dat de situatie rond Sap bepaald werd door haar vrouw zijn. Als er een man had gezeten, zou die volgens Van der Meer en Knape-Vosmer nog steeds partijleider van GroenLinks zijn. Omdat een man op deze positie ‘rationeler en minder moedig’ was geweest. Toe maar! Vrouw emotioneel, man rationeel. Hoe seksistisch wil je het hebben?

De enige onderbouwing voor dit alles is dit: ‘onze gezamenlijke werkervaring in het personeelsmanagement en in de werving en selectie’. Dat klinkt leuk. Ze hebben gezien wat ze hebben gezien. Dat zal best, maar het probleem is dat individuele mensen een gekleurd wereldbeeld hebben. Het vergt kritisch, verantwoord uitgevoerd onderzoek om vooroordelen, blinde vlekken en automatische aannames uit te sluiten en het effect van onbewuste discriminatie aan het licht te brengen.

Doe je dat, dan blijkt dat mensen niet door hun biologische aard bepaald worden. Zie onder andere hierhier en hier. Machtsverhoudingen, culturele normen en waarden, historisch gegroeide ongelijkheden en verwachtingen spelen een minstens zo grote rol in het ontstaan van zichtbaar gedrag, wie wel gezien wordt als kandidaat voor de top en leverancier van kwaliteit, en wie niet. Zie onder andere hierhier en hier.

Als het gaat om betaalde arbeid en de doorstroom van vrouwen naar topfuncties, zijn het juist P&O functionarissen en headhunters die een grote rol spelen bij het in stand houden van een ongelijk speelveld op de werkvloer. Zulke functionarissen maken deel uit van een cultuur die, om maar eens wat te noemen, vrouwen structureel een lager loon geeft dan mannen voor hetzelfde werk.

Erger nog, hoe harder mensen roepen dat ze alleen letten op kwaliteit, niet op gender, hoe groter de kans dat ze zich in hun werving en selectie laten leiden door vooroordelen. Zie onder andere hier, hier en hier. Oh, en deze, ook een leuk voorbeeld van het zogenaamde gelijke speelveld voor mannen en vrouwen.

Het is heel kwalijk dat Van der Weg en Ans Knape-Vosmer hun seksistische praat presenteren als neutrale feiten. De werkelijkheid, zoals zichtbaar in aantoonbare patronen en getallen, laat echt iets anders zien dan hun subjectieve beleving doet vermoeden. Als ze hun eigen tekst nog eens goed lezen, gaan ze dat misschien zelf ook inzien.  

Vrouwen geven het stokje aan elkaar over

Wat een bijzonder gezicht, gisteren. Femke Halsema die aftreedt als partijleider, en haar opvolgster aan Nederland presenteert. De ene vrouw die het stokje overgeeft aan de andere vrouw. Het is een zeldzaamheid in de door blanke mannen gedomineerde politiek.

Jolande Sap, het nieuwe gezicht van GroenLinks.

Niet alleen hebben we een regering die voornamelijk uit die monocultuur put, maar ook binnen politieke partijen draait het vaak om de mannen. De Volkskrant wees er in een artikel van 18 oktober op: ook als je als vrouw zeer hoog op de kieslijst staat, wil dat nog niet zeggen dat je binnen je partij door kunt groeien naar invloedrijke posities. De titel van het stuk zei eigenlijk alles al: de vrouw op nummer twee is er voor de sier en de stemmen. Waarna  er allemaal voorbeelden volgden van vrouwen die door hun partij op nummer twee waren gezet, en vervolgens vrolijk gepasseerd werden door mannen op lagere plaatsen in de kieslijst zodra het ging om het verdelen van baantjes als fractievoorzitter of minister.

Niet bij GroenLinks. Daar stonden op de kieslijst in de top tien zes vrouwen. Daar hebben mensen oog voor talent en leiderschap, en kreeg Jolande Sap de kans door te groeien. Dankzij haar komst als nieuwe leider van GroenLinks blijft het aantal vrouwelijke partijleiders in de tweede kamer op twee staan. Dat is misschien wel een opluchting voor Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren, die anders in haar uppie de helft van de bevolking had moeten vertegenwoordigen.

Sap heeft goede kaarten: van huis uit econome, gekozen tot politiek talent van het jaar, en ze weet hoe het er in het leven aan toe kan gaan, getuige een lang interview met haar van De Volkskrant. Zie ook een veel recenter portret van haar in dagblad Trouw. De Zesde Clan wenst haar veel succes.