Tag Archives: Irak

Kalifaat betekent slecht nieuws voor vrouwen

Het nieuwe Irakese kalifaat ISIL, uitgeroepen door Abu Bakr al-Baghdadi, betekent slecht nieuws voor vrouwen. Net als in allerlei andere radicale godsdienstige stromingen richten de gelovige mannelijke stichters hun pijlen onmiddellijk op vrouwen. Die moeten binnen blijven, zich houden aan strenge kledingvoorschriften, en mannen toestemming vragen voor de meest basale dingen, zoals voedsel en medische zorg. Ondertussen spreekt Al-Baghdadi in zijn eerste openbare toespraak zalvende woorden over een internationale broederschap van mannen die zij en zij hun idealen nastreven.

De systematische maatregelen om vrouwen te weren uit het publieke domein zijn al erg genoeg. Daarnaast stroomden, meteen na de opmars van Al-Baghdadi’s troepen, berichten binnen over geweld tegen vrouwen. Vrouwen zijn volgens allerlei berichten buitensporig vaak het slachtoffer van straffen zoals geselingen en onthoofdingen. Ook ontvoeren de ISIS-troepen vrouwen en meisjes uit hun huizen voor een ‘revolutionair huwelijk’. (Boko Haram, neem nota van dit taalgebruik, want ‘revolutionair huwelijk’ klinkt véél beter dan kidnapping.)

Met de komst van ISIS kampen Irakese vrouwen met de zoveelste golf van onderdrukking en geweld. Gezien die eerdere ervaringen kijken ze niet passief toe terwijl de zoveelste golf mannen loos gaat in de straten van hun woonplaatsen:

As Iraq descends into war, women are not only on the frontlines: they are the battlefield. But here is the part that too many media reports have missed: they are not just victims; they are critical first responders. […] Iraqi women mobilised in unprecedented ways. For instance, the Organisation of Women’s Freedom in Iraq (Owfi), a partner organisation of Madre, created a network of underground safe houses for women fleeing violence at home and in the streets.

Dit soort schuilplaatsen vangen onder andere slachtoffers van verkrachting op. Dus hoewel betrouwbare cijfers ontbreken, zijn er op die manier wel degelijk bewijzen voor seksuele geweld. Zoals zo vaak weten de troepen precies wat ze doen. In een door eer en schaamte gedomineerde cultuur is verkrachting dé manier om de vijand te ondermijnen. De seksuele agressie heeft ernstige sociale gevolgen:

From June 9-12, women’s rights activists documented 13 cases of women who were kidnapped and raped by militants of the Islamic State of Iraq and Syria (ISIS) or DAIISH, the Arabic shorthand for the group’s name. Of the 13 women, four of them committed suicide because they couldn’t stand the shame. One woman’s brother committed suicide because he could not bear the fact that he was unable to protect his sister.

De troepen van Al-Baghdadi delen bovendien gul wapens uit aan nieuwe rekruten. Voor vrouwen wordt het daardoor steeds gevaarlijker om de straat op te gaan. Net als in andere landen kampten Irakese vrouwen al met forse straatintimidatie. Tot nu toe bleef het meestal bij verbale beledigingen en/of ongewenste intimiteiten. Met al die rondslingerende wapens kan lastig gevallen worden op straat echter een dodelijke wending krijgen.

Ingrijpen zal nog lastig worden. Maar de Irakese vrouwen die nu hun leven wagen om andere vrouwen te helpen, kunnen steun goed gebruiken. Neem onder andere een kijkje bij OWFI, of koepelorganisatie MADRE, waar de eerste acties voor Irak inmiddels opgestart zijn. En vergeet het Nederlandse Mama Cash niet, een fonds dat zich al decennia sterk maakt voor vrouwenrechten en lokale organisaties in talloze landen financieel steunt.

Vrouwen Irak staan er alleen voor

Het wordt steeds duidelijker dat de oorlog in Irak enorme sociale gevolgen heeft. Er zijn zoveel mannen gesneuveld, dat steeds meer vrouwen alleen blijven. En wie in Irak vrouw, boven de 30 en alleenstaand is, geldt als ‘sociaal gesneuveld’. Dat constateren verslaggevers van de New York Times in een reportage over de verborgen kosten van oorlog.

Ruim zeven jaar oorlog zorgde niet alleen voor veel dode mannen, maar maakte ook een einde aan een bloeiend sociaal leven en de economie. Mocht er nog een man over zijn, dan kunnen mannen en vrouwen nauwelijks gelegenheden vinden om elkaar tegen te komen. En als iemand al een huwelijkskandidaat treft, schrikken mannen terug voor de kosten van een bruiloft. De Irakese regering probeert hier iets aan te doen door zelf huwelijken te organiseren, zodat het kersverse bruidspaar geen kosten hoeft te maken. Maar ondertussen zijn veel mannen weg en zitten veel vrouwen thuis met een enorm stigma: ze is ongetrouwd.

Vrouwen in Irak hebben wel stemrecht, maar geen leven als ze niet getrouwd zijn.

Het erge is dat dit geen nieuw fenomeen is. Virginia Nicholson schreef een prachtig boek, Singled Out, over de situatie in Engeland. Daar sneuvelden zoveel soldaten in de eerste wereldoorlog, dat bijna twee miljoen vrouwen achterbleven. De regering noemde hen de Surplus vrouwen, en in het conservatieve Engeland van rond 1918 hadden deze ongetrouwde vrouwen ook geen status. Uit brieven, archiefmateriaal en interviews blijkt dat veel vrouwen worstelden met hun situatie. Volgens de mores van die tijd was hun enige bestemming het huwelijk en daarna moederschap, en hierin faalden ze. Hoe konden ze hun leven nog betekenis geven?

Een deel van deze generatie ongtrouwde vrouwen bleef lang worstelen met dit dilemma. De samenleving bekeek hen met een mengeling van medelijden en afschuw, en tallozen sleten hun leven bij hun ouders, zorgend voor zieken, of teruggetrokken op een zolderkamertje. Dit beeld komt ook terug in Irak. Zo noteert de New York Times de woorden van de 39-jarige Fayhaa Jalil. Ze heeft geen baan en woont in bij haar broer en zijn familie in Baghdad. Ze vertelt dat ze de hoop heeft opgegeven dat ze ooit nog een echtgenoot zal vinden, en ondertussen laat haar schoonzus dagelijks heel duidelijk merken dat zij als getrouwde vrouw vér boven haar staat. 

Maar voor iedere Engelse of Irakese vrouw die in grote problemen verkeert, is er een vrouw die het effect van betaalde arbeid – en dus een eigen inkomen – ondervindt. In het Engeland van de jaren twintig en dertig kozen vrouwen massaal een beroep en gingen aan de slag in de zorg, detailhandel of in fabrieken. Wie wat meer geld had pakte een studie op en drong door tot mannenbolwerken zoals de universiteit van Oxford. En een vrouw als Beatrice Gordon Holmes ging in aandelen handelen en werd zeer welvarend.

Het grappige is dat Irak precies diezelfde beweging toont. Bevrijdt van het dogma ‘gij zult trouwen en kinderen baren’ krijgen vrouwen ongewild de kans andere wegen te bewandelen. Een deel heeft daartoe zeer beperkte mogelijkheden, maar andere vrouwen hebben meer kansen. Zij leggen het sociale stigma van ongetrouwde vrouw naast zich neer. Zo geeft vrouwenactiviste Hanaa Adwar in de New York Times aan dat de regering geen huwelijken moet sponsoren, maar moet inzetten op economische groei en betaald werk voor vrouwen. Docente Engels Lina Hameed is het daar volkomen mee eens:

”I prefer a successful career over a marriage that does not work,” she said. ”At work, my efforts are met with gratitude, but giving in a marriage is not always reciprocated.”