Tag Archives: imago

Compromisloze feministen omarmen? Misschien in sprookjes…

Mooi opiniestuk in De Volkskrant van gastcolumnist Sarah Sluimer. In ‘‘De maatschappelijke eis om lekker te zijn” schetst ze een beeld van een spagaat waar veel vrouwen in belanden. Je wil niet onzichtbaar zijn, dus voeg je je naar beelden van de ideale (mooie) vrouw. Maar je wil ook niet alleen als lijf beoordeeld worden. Zo ontstaan volgens Sluimer vreemde tegenstrijdigheden. ”Ja, we verafschuwen het seksisme waar vrouwen dag in dag uit slachtoffer van zijn. Maar dat doen we wel terwijl we er beschikbaar uit zien. Er wordt immers alleen maar naar je geluisterd als je leuk bent om naar te kijken”.

Achter die Bonte Was gingen compromisloze vrouwen schuil. Omhelzingen? Ver te zoeken….

Sluimer besluit haar stuk met een verzuchting:

Ik kan alleen maar mededogen met ons voelen, maar verlang zo erg naar de eerste uitgesproken feministe van nu die iedere ijdelheid trots overboord zet, omdat ze weet dat ze zichzelf daarmee in deze wereld uiteindelijk genadeloos in eigen voet schiet. Compromisloos, losgezongen van iedere houdbaarheidsdatum, onverschillig marcherend door het grimmige landschap van seksualiteitsstress. Iemand die vindt dat mannen zoveel mogen praten als ze willen. Ze kiest zelf wel of ze luistert. In andere woorden: een vrouw. Ik zou mezelf onmiddellijk in haar armen werpen.

Zou het? De paar vrouwen die dat compromisloze pad kozen, kregen geen omhelzingen maar eindigden steevast als paria. De belangrijkste vraag ten tijde van de tweede feministische golf was namelijk niet ‘wat hebben feministen te zeggen’ maar moeten strijdende vrouwen zo grof zijn? In Nederland vonden mensen de vrouwen van uitgeverij De Bonte Was behoorlijk enge mannenhaters. Betrokkenen zoals Anneke van Baalen kregen steevast te maken met hoon:

Van Baalen werd door mensen die haar niet goed kenden vaak afgeschilderd als een dogmatische activist die altijd en eeuwig doordramde. Wie haar leerde kennen, was verbaasd over haar humor, moed en het vermogen haar eigen leven te relativeren.

In het buitenland ondervonden compromisloze vrouwen diezelfde reacties. Neem Andrea Dworking, een Amerikaanse feministe die geen seconde van haar tijd wilde verspillen aan het schoonheidsideaal of door-ouwehoerende mannen in de zendstand. Mensen die haar niet goed kenden schilderden haar af als een mannenhater die porno af wilde schaffen, de horror!

In werkelijkheid toonde ze enorme moed, onder andere door geweld tegen vrouwen bespreekbaar te maken en daarbij mannen aan te spreken op hun aandeel. En nee, da’s geen mannenhaat. Dat is feiten benoemen en daar logische consequenties aan verbinden.

Tegenwoordig moet je nog steeds glimlachen en buigen om gehoord te worden. Zelfs als je kiest voor humor, korte puntige stukjes, afwisseling en allerlei andere manieren om mensen voor je in te nemen, dan nog motten mensen je boodschap niet. Vooral niet als je tot de dominante groep blanke mannen behoort. Voor een voorbeeld, zie deze analyse van een recensie van Ewout Klei, over het boek ‘Vrouwen schrijven niet met hun tieten’.

Kortom, waren er maar meer mensen die compromisloze vrouwen inderdaad met open armen zouden ontvangen. Zulke weldenkende mensen waren er nauwelijks in de tweede feministische golf, en ik vrees dat die er ook nu nog veel te weinig zijn.

Jezebel zoekt ander woord voor feminisme

Het imagoprobleem van het feminisme is behoorlijk groot. Hoe vaak hoor je iemand niet zeggen: ‘ik ben geen feministe hoor’. Als of het iets ergs is. Vaak genoeg volgt na die verklaring een uitspraak die wel degelijk feministisch is. Website Jezebel besloot de handschoen op te nemen. Als het woord feminisme mensen afstoot, dan gaan we toch gewoon op zoek naar een alternatief etiket?

Dat heeft de site geweten. De reacties stroomden binnen en er ontstonden levendige discussies. Voor sommige mensen is de weerzin tegen het woord feminisme juist een teken dat er nog veel werk aan de winkel is, schrijft een lezeres van Jezebel:

Personally I really like the term feminist and think it’s ignorant for young people in 2011 to try and distance themselves from it. I believe that the taboo associated with that term is a symptom of the systematic way that women and women’s interests are stigmatized and reduced to either trivial or banshee-esue concerns.

Anderen waren het eens met de noodzaak voor een nieuwe term om de beweging te omschrijven. Of de feminisme-haters zich minder bedreigd voelen door het alternatief is echter de vraag:

“Feminism” as a term is notoriously jaded and has a weird set of characteristics that go along with; ie-feminists must be men hating, bra burning, no shaving feminazis. Cut the crap, the new term should be “FUCK PATRIARCHY”.

Ook kwamen er mannen om de hoek kijken om de Jezebelclub even duidelijk te vertellen dat het feminisme in haar uppie verantwoordelijk is voor alles wat er mis is met de wereld. Van milieuvervuiling en kernwapens tot echtscheiding en hongersnoden, het feminisme heeft het gedaan. Diepe zucht. Jezebel somt nog even op hoe de situatie in de echte wereld eruit ziet, en concludeert dat het feminisme nog steeds broodnodig is. Maar dat het voor de angstige mensen handig kan zijn als er een minder bedreigend alternatief komt.

De site zette alle inzendingen op een rijtje. De Zesde Clan moest vooral goedkeurend grinniken bij de alternatieve term ”non cookers” – zij die niet koken. En deze: ,,Reallyism (as in “really? In 2011 that’s acceptable behavior or thought to have about women? really?”) Maar de winnaar werd: EQUALISM, ingezonden door lezeres of lezer lioljundi. De toelichting:

Equalism is minimalist and catchy. I think equality is needed for various people, let’s take examples: People who fall out of the gender binary, genderless people, genderfluid, asexual, semisexual, transgender, transexual, intersexual, pansexual and all kinds of sexualities, gender identities or their absences, all kinds of unique self-perceptions. […] Equalism covers everybody. In each and every aspect. It covers people, and that is what unites us.

Jezebel stuurt deze inzender een doos chocolaatjes voor het winnende voorstel.

Dus. Als je feminist en feminisme enge woorden vindt, kun je het nu gooien op gelijkheid en gelijkwaardigheid. Gelijkheid als in gelijk loon voor gelijk werk, en gelijkwaardigheid in de zin dat het één evenveel waard is als het ander. Een mooi tegenwicht voor de neiging dat wat je bestempeld als het vrouwelijke te minachten en minder belangrijk te vinden. En een mooie uitweg voor onze neiging alles op te willen delen in twee groepen (man-vrouw / mannelijk-vrouwelijk).

Premier van Queensland wint harten Australiërs

Anna Bligh vervult sinds 2007 het ambt van premier van Queensland. Als hoofd van deze Australische deelstaat had ze tot nu toe een status die veel vrouwen in hogere functies treft: mensen vonden haar wel competent, maar niet aardig of warm. Tot nu toe. Want nu overstromingen Queensland treffen, blijkt Bligh zich te ontpoppen als een perfecte crisismanager die overal het juiste zegt en mensen inspireert en nieuwe moed geeft. De Sydney Morning Herald noemt haar tegenwoordig de Kapitein, en Australiërs lopen opeens met haar weg.

Het onvermoeibare optreden van Anna Bligh zorgt ervoor dat Australiërs haar opeens in hun harten sluiten.

Feministing.com publiceerde de reactie van Jessica Rudd, die opgroeide in het gebied:

When disaster strikes, as it has with mindboggling force in Queensland, we depend on a good leader to shepherd us through it and boy, do we have that in Anna Bligh. I hope my fellow Queenslanders realise the rest of the country is jealous of us. Even hardened political hack friends of mine down south can’t help but gush about Anna.

De noodtoestand in Queensland is verschrikkelijk. Bij al dat leed is de populariteit van het hoofd van een deelstaat niet het belangrijkste onderwerp. Maar dit toont wel aan dat mensen hun mening kunnen bijstellen over vrouwelijke leiders. En dat er bijzondere omstandigheden nodig zijn voordat de publieke opinie doorkrijgt dat ze boffen met de vrouw aan het roer.

Mensen en de slechte reputatie van het feminisme

‘Ik ben geen feministe, maar’…. en vervolgens komen er allemaal opmerkingen die je zonder enige moeite kunt zien als feministisch. Het gebeurt nog steeds, en vaak, en als je dan vraagt naar het waarom, komen er meteen allemaal negatieve verhalen over feministen. De beweging heeft een slechte reputatie. Mensen willen er niet mee geassocieerd worden, uit angst dat zij op dezelfde hoop geveegd worden. Dus wat moet je doen als je er achter komt dat je toch echt wel een feministe bent?

Het is een dilemma dat in Nederland en de Verenigde Staten leidde tot een aantal boeken. In Nederland was het Roos Wouters en haar boek Fuck, ik ben een feministe. Bij haar was er een psychologische crisis inclusief burnt-out episode voor nodig om erachter te komen dat het Nederlandse model voor haar niet werkte. Dat ze zich moest scharen onder de noemer feminist was voor haar een flinke schok. Want, zoals ze in tijdschrift Lover schreef, die beweging was voor haar echt een afschrikwekkend voorbeeld:

Ook ik was van mening dat het feminisme vooral stond voor manhatende vrouwen in broekpakken die op den duur veranderen in Cisca Dresselhuyzen die publiekelijk verkondigen dat een minister niet tweemaal zwanger mag zijn en dat er geen mannelijke feministen bestaan. Tot dat feminisme voelde en voel ik mij totaal niet aangetrokken.

Wouters herhaalt hier stereotypen die al vele jaren aangehaald worden in de media. Liesbet van Zoonen analyseerde de ontvangst van de tweede feministische golf in het boek Moeten strijdende vrouwen zo grof zijn. Ze laat daarin duidelijk zien dat de blanke mannelijke journalisten het feminisme vooral als een bedreiging ervoeren, en vanaf het begin negatief schreven over de doelen en ideeën van de beweging. Van recentere datum is het onderzoek van Saraswati Matthieu. Nog steeds heeft het feminisme een fors imagoprobleem, stelt de vergelijkend cultuurwetenschapster. En het vijandbeeld van humorloze mannenhaters is zó wijdverspreid dat het inmiddels vastgeroest cultureel erfgoed is geworden.

Toch weten mensen nog steeds de weg te vinden naar het feminisme. In Nederland is de polemiek springlevend, met discussies en boeken van mensen als Roos Wouters, Ascha ten Broeke, Heleen Mees, en Elma Drayer. Tijdschrift Opzij bestaat nog steeds en heeft licht stijgende oplagecijfers, behoorlijk goed in een tijd van economische neergang en dalende verkoopcijfers van tijdschriften.

Ook in de Verenigde Staten worden mensen nog steeds aangetrokken door het feminisme. In dat land verscheen Click, een bundel persoonlijke verhalen van mannen en vrouwen die op een dag iets meemaakten waardoor ze wisten: ik ben het niet eens met die rollenpatronen, ik ben een feminist. Op de kaft staat dat het vooral om vrouwen gaat, maar the F-word constateert dat ook mannen en jongens verder kijken dan hun neus lang is:

Stories that break down gender stereotypes, the click moments that say men and women can and do do the same thing. The young man, Jordan Berg Powers, who loves cross stitch and football. He was inspired by his mother who said to him, “I just had stuff I wanted to do, and I didn’t believe anyone could stand in my way.” He describes the bullying from his peers, who stole his MC Lyte record because they thought it was “pussy music”. His tale shows how hard it can be for men to step out and say they believe in equality, they believe that women should be treated with respect. It puts men at risk, to question the current rules of gender relations, just as it harms women. But his story also tells us how it is possible to overcome these prejudices, and why it is important that we do so.

De auteur van deze recensie raakte zo geïnspireerd door de verhalen uit de Verenigde Staten, dat ze voor Engeland eenzelfde soort bundel van persoonlijke verhalen wil samenstellen. Bezoekers van de site kunnen het verhaal van hun ‘klikmoment’ opsturen, en zelf wil ze ook mensen interviewen en hun ervaringen opschrijven.

Kortom, de feministische beweging is al tig keer dood verklaard, en heeft nog steeds te maken met een verschrikkelijk imago. Maar er zijn nog steeds mensen die door die verhaaltjes heen prikken. Die ontdekken dat kritisch nadenken leidt tot inzichten over wat ze het liefste willen doen, hoe ze hun leven willen leiden, en dat die wensen soms haaks staan op wat de samenleving gebruikelijk vindt.

Het is niet makkelijk om je eigen weg te kiezen – zie de cijfers van het sociaal cultureel planbureau, die aantonen dat 22% van de mannen minder uren betaald werk willen verrichten en dat slechts 9% dat ook inderdaad durft te doen. Daarom is het goed dat mensen openlijk uitkomen voor hun worsteling, met hun eigen ambities en de horrorverhalen over zeurende tuinbroekendraagsters. En anderen inspireren met het inzicht dat ze wel degelijk feminist zijn en die identiteit ook durven aannemen. Op naar de Nederlandse versie van Click!