Tag Archives: IJsland

Vrouwen protesteren tegen de loonkloof

Vrouwen kampen wereldwijd met een loonkloof. Naarmate de bewustwording daarover groeit en vrouwen een groter gevoel voor eigenwaarde ontwikkelen, neemt ook het verzet toe. Met succes: IJsland voerde onlangs een wet in die werkgevers verplicht mannen en vrouwen aantoonbaar hetzelfde te betalen. Landen die deze stap nog niet zetten, krijgen meer en meer te maken met demonstraties. Zoals stoppen met werk zodra voor vrouwen de gratis werktijd een aanvang neemt.

In Frankrijk vond de wegloop-actie georganiseerd plaats, onder leiding van organisatie Les Glorieuses. In IJsland vond de stakingsdag iets eerder plaats, in oktober 2017, voor de invoering van de wet die de ongelijke beloning verbiedt. Vrouwen verlieten hun werk rond half drie ’s middags. In Frankrijk was dat 7 november, half vijf ’s middags. Vrouwen legden op dat moment uit protest hun werk neer, omdat ze de rest van het jaar geen salaris meer krijgen.

In Nederland komt het verzet tegen de loonkloof ook langzaam op gang, maar mensen moeten er in ons land nog erg aan wennen dat vrouwen een hardere koers varen. BNR-presentratrice Petra Grijzen verliet radioprogramma Spitsuur met de uitspraak ,,Ik zit nu op 68 procent van mijn werkdag, succes met de uitzending.” Haar mannelijke collega’s reageerden verbaasd en lichtelijk vijandig:

De twee co-hosts reageren verbouwereerd. ,,Ga je echt weg? Dit is echt heel flauw. Goed, Petra gaat echt weg. We zijn niet in IJsland hè”, roept sidekick Thomas nog.

Nederland kent een behoorlijke loonkloof, vanwege de onderbetaling van zogenaamde ‘vrouwenberoepen‘. Kijk je binnen eenzelfde beroepsgroep of bedrijf, dan blijkt dat interne procedures en loongebouwen vrouwen structureel op achterstand zetten. Cijfers van de OECD tonen aan dat Nederland slechts vier landen voor zich heeft, te weten Israel, Korea, Japan en Estland. Alle andere vergeleken landen doen het beter dan wij. Zoals Portugal, Chili, Spanje, Denemarken en buurland België.

Bij dit alles neem ik zwangerschapsdiscriminatie nog niet eens mee – de praktijk waarbij werkgevers vrouwen van hun salaris beroven zodra ze in ”blijde” verwachting zijn. Uitzendkrachten en vrouwen met allerlei tijdelijke contracten zijn kwetsbaar voor ontslag/contract niet verlengd. Ben je beter beschermd, dan kun je een zwangerschap nog steeds in je portemonnee voelen. Vrouwen rapporteren dat de werkgever hen een beloofde promotie niet geeft, of dat een opleiding opeens aan hun neus voorbij gaat. Op al die momenten komen de inkomens van vrouwen onder druk te staan, terwijl mannen ongehinderd geld binnen blijven harken. Dat maakt het zo frustrerend en ergerniswekkend.

Komt er in Nederland, net als IJsland, ook zo’n wet die bedrijven verplicht de loonkloof aan te pakken? Als het aan oppositiepartijen zoals GroenLinks ligt wel. De partij publiceerde een voorontwerp voor een wet met een soortgelijke strekking. Ook vakbonden zoals FNV ijveren voor hardere maatregelen om te voorkomen dat mannen meer krijgen voor hetzelfde werk. Beide groepen maken dankbaar gebruik van onderzoeken van het College voor de Rechten van de Mens, die de problematiek haarfijn onderbouwen.

Totdat de overheid echter stelling neemt, moeten wij mensen van onderaf druk uit blijven oefenen. Want als er niks gebeurt moeten vrouwen tot in maart of april 2019 doorwerken om hetzelfde loon te verdienen wat mannen per 31 december 2018 uitbetaald kregen voor hetzelfde werk.

Suffragette en de geschiedenis van opstandige vrouwen

Suffragette-regisseuse Sarah Gavron is er in interviews duidelijk over. Ze wilde een film maken over de strijd voor het stemrecht, die vrouwen in Engeland decennia lang voerden, omdat er nog niet eerder een film over was gemaakt. En omdat ze niets over die strijd las in schoolboeken of andere ”gewone” lesmaterialen of officiële canons.

Terwijl het een episch verhaal is. Nadat ruim een halve eeuw vreedzame protesten niks hadden opgeleverd, grepen vrouwen aan het begin van de twintigste eeuw naar andere middelen. Ze demonstreerden, sloegen ruiten in en leden onder fel politiegeweld. Maar ze zetten door, totdat mannelijke politici hen uiteindelijk schoorvoetend het recht om te stemmen gunden.

Was het geweld, wat de Suffragettes gebruikten? Moeten we spreken van feministische terroristen? Of moeten we het hebben over de enorme minachting, verbroken beloften van politici, en mannen die geen zin hadden om politieke macht te delen met vrouwen die zij in meerderheid zagen als een inferieure tweede sekse? In dat geval zijn die vrouwen vrijheidsstrijdsters, mensen die politiek burgerschap opeisten.

De kwestie leidt tot op de dag van vandaag tot fel oplaaiende emoties. Het maakt uit welke woorden je gebruikt. Zo wilde een als radicaal bekend staande IJslandse vrouwenorganisatie in 1975 een algemene staking uitroepen om duidelijk te maken dat vrouwen essentieel zijn voor de samenleving. Anderen vonden dat allemaal veel te heftig klinken. Toen iemand het herformuleerde als ‘vrouwen nemen een dagje vrij’ lukte het opeens wél.

En hoe. IJslandse mannen het idee van een landelijke actie in eerste instantie bespottelijk. Daar kwamen ze op 24 oktober 1975 snel van terug. Het land kwam gierend tot een halt. Bedrijven sloten massaal de deuren. Vaders moesten noodgedwongen vrij nemen om voor kinderen te zorgen. Veertig jaar later beschouwen vrouwen deze stakingsdag nog steeds als een mijlpaal. IJslandse vrouwen herhaalden hun actie in 1985 en 2005.

Ook recent voorbeelden te over: de vrouwenorganisaties in de Spaanse regio Catalonië, die in 2014 een algemene stakingsdag onder de noemer Vaga de Totes hielden en in mei dit jaar een consumentenstaking in Barcelona. Of neem Indiase theepluksters in de deelstaat Kerala. De top van de vakbonden bestaat uit mannen die nauwe banden onderhouden met de managers van plantages. Ze deden niets voor hun vrouwelijke achterban. Daarop riepen de theepluksters onlangs een staking uit. Ze demonstreerden, blokkeerden wegen en zorgden voor zoveel problemen dat de plantages concessies deden.

Deze Indiase vrouwen eisten met hun acties ook het recht op vertegenwoordiging in collectieve onderhandelingen met werkgevers op. Een plek aan de onderhandelingstafel, een stem in de afwegingen die vakbonden maken, zodat officiële organisaties (ook) voor de belangen van vrouwen opkomen. (Dit is een strijd die Nederland ook kende. Zie ‘‘maandag tolereren we niets meer”.)

Steeds opnieuw draait het bij zulke opstanden, stakingen en acties om de problematische maatschappelijke positie van vrouwen, zoals die zich uit in onder andere onderdrukkende arbeidsomstandigheden, seksueel geweld, gebrek aan democratische vertegenwoordiging en algehele minachting voor vrouwen. Soms is er meer nodig dan een goed betoog, om die minachting letterlijk te doorbreken. Om duidelijk te maken dat vrouwen mensen zijn:

it’s not just gender equality, it’s human rights. The bottom line is this: Do we accord value to another human bring regardless of their race, religion and gender? It’s all the same thing.

En da’s tot en met 2015 nog steeds een omstreden kwestie.

Oranjevrouwen doen het beter dan mannen

Weet u het nog, het EK mannenvoetbal van vorig jaar? De Oranjemannen leden drie nederlagen op een rij en konden meteen naar huis. De vorm was er niet, concludeerde bondscoach Bert van Marwijk. De Oranjevrouwen overkwam dit jaar hetzelfde. Met één verschil: zij wisten in ieder geval één van de drie wedstrijden een gelijk spel te behalen. In die zin deden ze het iets beter dan de mannen. En dat zonder miljoenenbudget.

Nederland wilde een beter resultaat halen dan bij het EK van 2009, maar moet naar huis. Grote teleurstelling voor de leeuwinnen….

Gezien het verbeten gezicht van aanvoerster Daphne Koster, voor aanvang van de wedstrijd, wilde Nederland misschien te graag. Ze stonden daar niet alleen in. Mensen die vrouwenvoetbal een warm hart toedroegen Twitterden:

OranjeLeeuwinnen ‏@vrouwen_voetbal2u We zijn bij het stadion, de koppies staan strak! We moeten winnen, we gaan winnen. Knallen! pic.twitter.com/Pqy5d1nwyo
 FC Twente Vrouwen ‏@FCTwenteVrouwen5u Nu op FCTwente.nl: “We moeten gewoon winnen!”: De Oranje Leeuwinnen weten wat hun opdracht is vanavond tegen I… http://bit.ly/1bnJj8U 

Die spanning viel af te lezen aan ongecontroleerde acties en verkramping in het zicht van het IJslandse doel. Er heerste een nu of nooit sfeer. Het móest goed gaan. Oranje móest winnen. Anders zendt de NOS nooit meer een wedstrijd vrouwenvoetbal uit – wie weet wat voor angsten er rondspoken in hoofden van té gespannen mensen. Zoiets. Ene JanVlap nam daar alvast een voorschotje op:

janvlap ‏@janvlap5m een voordeel in ieder geval… geen damesvoetbal meer op televisie voor de komende jaren. Wat een drama vertoning.. #nedisl
Hoe dan ook, het team maakte een slordige indruk en liet steken vallen. IJsland profiteerde daarvan. Eén nul bij rust, in het nadeel van de leeuwinnen. En daar bleef het bij.

Vooral mannen lieten hun ongenoegen luidkeels blijken. Vrouwenvoetbal, wáárdeloos, sneerden ze:

Jacco van Leeuwen ‏@HidehoJacco28m Heb ik weer, denk ik dat beeld blijft hangen op tv, blijkt het damesvoetbal te zijn #fail
F.Nienhuis. ‏@Nienhuis18m Ik doe mijn best om damesvoetbal te begrijpen. Maar ik begrijp het niet. Doet pijn aan mijn ogen. Snel naar een andere zender. #legetribune
Lins Rooijakkers ‏@Oznilmosredna24m Damesvoetbal, de conclusie: De scheidsrechters zijn net zo belabberd dan de voetballers zelf! En nu staat Ned. ook alweer achter. #kansloos
marktwain2 ‏@marktwain231m Er valt wel wat voor te zeggen om damesvoetbal niet langer een sport te noemen.
Daar konden de vrouwen het weer mee doen. Er stond nog net niet ‘ga terug naar de keuken’, maar het scheelde weinig. Diezelfde ‘marktwain2’ wist zelfs het feminisme er met de haren bij te slepen:
marktwain2 ‏@marktwain214 juli 4 feministische golven hebben dat damesvoetbal nog niet direct op een hoog niveau gebracht.
Weer iets om feministen te verwijten. We waren al schuldig aan de feminisering van het onderwijs en de overheid, de teloorgang van kwaliteit bij justitie en in de zorg, en nu ook nog gefaald in het verbeteren van het vrouwenvoetbal. Sorry, Mark..Gelukkig wil de KNVB vrouwenvoetbal wel degelijk serieus nemen. Deze maand kwam het nieuws dat de bond samen met de ING een stimuleringsplan op heeft gesteld, om het meisjes- en vrouwenvoetbal in 2017 uit te laten groeien tot de grootste sport onder deze doelgroep. Het is nu al de snelst groeiende tak op de velden. Met ruim 127.000 vrouwelijke leden telt de KNVB 80% meer speelsters dan tien jaar geleden, meldt de bond.

Op een gegeven moment gaat zich dit uitbetalen in een hogere kwaliteit. Dit was pas het tweede EK ooit van de Oranjespeelsters. Dat ze nog een weg te gaan hebben, doet niets af aan de positieve trend en stijgende lijn in het algemeen.