Tag Archives: heldinnen

Star Wars heeft het moeilijk met vrouwen

Nu Solo in de bioscopen draait leek het me mooi wat zaken op een rij te zetten rond vrouwen en vrouwelijke personages rond StarWars. De franchise is op de goede weg en geeft vrouwelijke personages steeds meer ruimte. Maar achter de schermen blijft het een drama. Zo heeft Maureen Ryan onderzocht dat de films de afgelopen 41 jaar voor 96% uit de koker van mannen komen. Ze domineren zo de populaire cultuur en de verbeelding rond StarWars.

Eerst het goede nieuws: per film geeft Star Wars vrouwelijke personages meer ruimte. Rebecca Harisson van de universiteit van Glasgow nam alle vrouwelijke personages mee die spreektijd in het scenario krijgen. Daaronder niet alleen menselijke figuren, maar ook als vrouwelijk voorgestelde robots en buitenaardse wezens. Als je alles bij elkaar neemt komen vrouwelijke personages in de allereerste film, A New Hope uit 1977, niet verder dan 15% van de beschikbare ruimte. The Last Jedi kwam vorig jaar uit op 43%. Het totale overzicht:

43% Last Jedi
37% Force Awakens
35% Rogue One
23% Return of the Jedi
22% Empire Strikes Back
20% Phantom Menace
18% Attack of the Clones
17% Revenge of the Sith
15% A New Hope

Zojuist kwam Han Solo, A Star Wars Story uit. Voor zover ik kon achterhalen heeft nog niemand het percentage speeltijd voor vrouwelijke personages berekend. Ik gok een kwart. Dat is best aardig en komt onder andere doordat de film drie vrouwelijke personages telt, en een belangrijke vrouwelijke rebel in een bijrolletje.

Verschillende feministische critici signaleren echter dat het scenario van Solo zich geen raad lijkt te weten met hen. De allereerste vrouwelijke Android die de franchise biedt begint fantastisch, maar eindigt in een nachtmerrie die alles waar ze voor staat ondermijnt en nietig verklaart. Twee van de drie belangrijkste vrouwelijke personages sneuvelen bovendien verdacht snel, en het lijkt er ook verdacht veel op dat dit voornamelijk gebeurt om de mannelijke personages meer ruimte en emotionele diepgang te geven:

By the end of Solo, all of its female characters remain trapped in the systems that define them, shackled by the constraints of technology or some shadowy control or plot dictates about their deaths adding to male characters’ pain.

Dat laatste heet fridging en onder andere ikzelf haat dat. Het reduceert vrouwelijke personages tot een soort kanonnenvoer, terwijl het wel en wee van de mannelijke personages centraal blijft staan.

Net als de criticus van website Hello Giggles vind ik het lastig dit soort uitglijders los te zien van een mannelijke dominantie achter de schermen. Die is enorm. Ryan analyseerde de 17 films die in de loop van 41 jaar in de bioscopen draaiden. Ze bekeek welke mensen op creatief gebied de leiding hadden. Denk aan scenarioschrijvers en de regisseurs. Van de 24 werknemers die dat soort inhoudelijke sleutelposities bekleedden, waren 23 van het mannelijke geslacht. Dat betekent dat mannen 96% van de macht hadden en hebben. Mannen besloten Leia in een slavinnenkostuum te hijsen. Mannen zadelden Nathalie Portman op met een draak van een rol en een roemloos einde, stervend om niks in het kraambed. Enz, enz.

Als meer vrouwen creatieve eindverantwoordelijkheid hadden gehad, zou er wellicht meer discussie zijn ontstaan en hadden scenarioschrijvers en regisseurs dit soort seksisme kunnen afzwakken of voorkomen. Neem Padme. Goh, dus het Star Wars universum kan allerlei technologische hoogstandjes herbergen, maar een echo of een bezoekje aan een verloskundige was niet mogelijk? En daarna sterf je omdat de wil tot leven je verlaten heeft? Wie verzint zoiets? Dat soort dingen.

Het ziet er niet naar uit dat het monopolie van blanke mannen snel verdwijnt. Er staan drie nieuwe StarWars films op de rol, en producent Disney geeft de baan van schrijver en regisseur aan… jawel…. twee blanke mannen, David Benioff en D.B. Weiss. Dat betekent dat de gehele groep creatieve poortwachters blank blijft, en circa 98 procent mannelijk. Vrouwen en mensen met een gekleurde huid m/v komen er niet aan te pas. Dit in een tijd waarin vrouwen en mensen met een gekleurde huid allang lieten zien dat ze grote blockbusters aan kunnen. Denk aan Wonder Woman regisseur Pat Jenkins. Of Ava DuVernay, die Selma regisseerde, en A Wrinkle in Time.

Samengevat: ja er is vooruitgang, ja vrouwen krijgen meer te doen in Star Wars films, maar dat laat onverlet dat mannen deze culturele Juggernaut vormgeven en te vaak blind blijven voor seksisme en marginalisering van vrouwelijke personages. Werk aan de winkel. Disney, laat die blanke mannen eens zitten en geef talent uit andere groepen een kans!

Advertenties

Heldinnencollectief brengt vrouwen terug in de herinnering

Wist je dat auteur Alice Walker schrijfster Zora Neale Hurston van de vergetelheid redde? Walker kwam erachter dat ze in armoede stierf en in een anoniem graf lag. Ze vroeg aandacht voor Hurston in een essay voor Ms Magazine en betaalde een grafsteen om haar laatste rustplaats te markeren. Dit verhaal en meer kun je lezen bij Het Heldinnencollectief (the heroine collective).

De aangesloten auteurs doen wat mensen zoals historica Els Kloek voor het Nederlandstalige gebied doen: vergeten vrouwen terug in de herinnering brengen en hun levens opnieuw zichtbaar maken. The Heroine Collective bevat biografieën van mensen zoals Makiko Futaki, één van de belangrijkste tekenaressen van Studio Ghibli. Of een pionier zoals Maud Wagner, de eerste vrouwelijke tattoo artieste in de V.S. (en dan praten we over de periode rond 1900!) Ruchira Gupta, een mensenrechtenactiviste die een einde probeerde te maken aan vrouwenhandel. Of Mae Jemison, de eerste Afro-Amerikaanse vrouw in de ruimte.

Dus, zoek je (half) vergeten vrouwen die wel degelijk iets betekenden voor de wereld, waag dan eens een kansje bij The Heroine Collective. Veel plezier met ontdekken! Meer vergeten vrouwen? Deze lijst met 14 wetenschapsters helpt je verder, met op de eerste plaats Vera Rubin, de astronome die al in de jaren zeventig het bestaan van zwarte materie bewees en eigenlijk een Nobelprijs had moeten winnen. Of 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Nieuwsronde: culturele editie

Wapenuitrusting van vrouwelijke personages in het computerspel Guild Wars, vrouwelijke superheldinnen, de Oscars, feministische kunst, boeken, en andere culturele zaken in deze editie van de nieuwsronde. Veel plezier!

  • Kenau zal nooit meer een scheldwoord zijn nu het levensverhaal van deze bijzondere vrouw eindelijk een verfilming krijgt. Website kenaudefilm.nl houdt alle ontwikkelingen bij. Op internet staan al foto’s van een indringend kijkende Monic Hendrickx, de actrice en drievoudig Gouden Kalf-winnares die de hoofdrol speelt. Dat belooft wat!
  • In je vrije tijd een computergame spelen, heerlijk. Alleen jammer dat vrouwelijke personages in sommige gevallen geen andere keuze krijgen dan onthullende kleding dragen: ,,As long as my female character has to wear this sort of armor, I know that she isn’t meant for me. She isn’t designed as a character for me, as a female gamer, to enjoy playing. She’s designed for male players to ogle at. And that pretty much sucks.”
  • Rosemarie Buikema, professor Kunst, Cultuur en Diversiteit en voorzitster van het Graduate Gender Programme aan de Universiteit Utrecht, besloot een kunstgalerie in hartje Amsterdam over te nemen. Ze creëert hier een plek waar feminisme en kunst samenkomen. Maar opent tegelijkertijd met werk van twee mannen: ,,Het feit dat we openen met twee mannelijke kunstenaars is puur vanwege een ‘Pauw en Witteman-argument:’ wij kennen hen en hun werk persoonlijk, waardoor we relatief makkelijk en op korte termijn een expositie met deze kunstenaars konden inrichten. Ondertussen zijn we achter de schermen uiteraard aan het onderhandelen met een aantal vrouwelijke kunstenaars, en zijn we erop uit om vooral ook te laten zien hoe vrouwelijke kunstenaars de materie onderzoeken en tot welke vormvernieuwingen zij komen.”
  • Documentatiecentrum Rosa publiceerde een mooie reportage over Betty Friedan en haar boek The Feminine Mystique.  Hoe kwam dit invloedrijke boek vijftig jaar geleden tot stand? Wat waren de effecten van publicatie? Hoe staat het anno 2013 met het feminisme en de situatie van vrouwen? Met talloze links en actuele discussiepunten.
  • Tsja, degenen die bepalen welke film een Oscar krijgt, bestaan voor 77% uit mannen en voor 94% uit blanken, en de kanshebbers zijn ook dit jaar weer voornamelijk blank en mannelijk. Slechts een paar genomineerde films doorstaan de Bechdel test. Niet geheel toevallig domineren mannen ook, omdat zij het geld krijgen. Het lukt vrouwen nauwelijks om investeerders voor hun filmproducties te vinden. Zo hou je de negatieve spiraal in stand….
  • Striptekenaar Will Brooker kreeg zo’n pesthekel aan superheldinnen die eigenlijk fungeerden als veredelde seksbom, dat hij besloot een feministische superheldencomic te maken. Na Batman werkt Brooker zodoende aan Cat, my socalled secret identity. De tekenaar wil minstens vijftien afleveringen produceren. Aflevering 1 kreeg lovende recensies.
  • Modeshows, dat draait toch allemaal om onmogelijk magere modellen? Als je ‘dikker’ bent dan maatje 34 heb je toch niks te zoeken op modegebied? Tijdens de London Fashion Week kun je nu met eigen ogen zien dat mode voor iedereen is, en dat mooie kleding past bij vrouwen in alle vormen en maten.
  • Lynn Hershman Leeson werkte jaren aan haar film Women Art Revolution om recht te doen aan een onderbelichte stroming binnen de kunstgeschiedenis: feministische kunst. Dertig jaar geleden gold performance art in de V.S. als een subversieve bezigheid, en hingen vrouwen alleen in musea als naakt op een schilderij. Tegenwoordig ziet het landschap er iets beter uit. De Guerilla Girls eisten verandering, de financiële situatie van kunstenaressen lijkt iets gunstiger, en musea besteden meer aandacht aan hun werk. Maar er vallen nog werelden te winnen, tekent Ms Magazine op.

Historische tv-series, ook geweldig met een vrouw in de hoofdrol

Leuk, al die historische televisieseries zoals The Tudors, Spartacus, Rome en de Borgia’s. Maar het is mannen wat de klok slaat. Zou het niet geweldig zijn als we ook eens konden kijken naar een serie die om vrouwelijke hoofdpersonages draait? The Mary Sue zet acht vrouwen uit de geschiedenis op een rijtje waar zonder enig probleem een geweldige tv serie over gemaakt kan worden. Van de Egyptische heerser Nefertiti tot aan vrouwelijke piraten, keuze genoeg.

Actrice Grace Park, bekend van Battestar Galactica, zou prima de hoofdrol kunnen spelen in een serie over de Chinese krijger Fu Hao.

De Zesde Clan kent nog wel een paar mensen om een televisieserie over te maken. Volgende maand wordt het boek 1001 vrouwen gepubliceerd, met portretten van belangrijke vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Daar zitten dramatische levensverhalen tussen die je prima kunt bewerken tot spannende televisieserie.

Maar ook verder van huis wemelt het van de indrukwekkende vrouwen. Wat denk je van Juana Azurduy?  Zodra deze Boliviaanse in 1805 een enigszins fatsoenlijke leeftijd bereikt had – 17, voor die tijd volwassen – trouwde ze militair Manuel Padilla en vocht zij aan zij met hem tegen de Spanjaarden, om het land onafhankelijk te maken.

Haar huwelijk eindigde elf jaar later in een bloedige veldslag. Zij raakte gewond, hij probeerde haar te redden en sneuvelde, waarna Juana een tegenaanval leidde om zijn lichaam te claimen. Als daar geen geweldig dramatische scène uit te peuren valt weet De Zesde Clan het niet meer. Azurduy week na dit verlies uit naar het noorden van Argentinië en vocht daar verder. Op een gegeven moment leidde ze 6000 soldaten en stond ze aan het hoofd van het Noordelijke Leger van de revolutionaire regering in Argentinië.

Vanwege haar prestaties eerde Argentinië haar in 2009 postuum met de rang van generaal. Haar naam leeft nog steeds voort, in in theaterstukken, dansvoorstellingen, en natuurlijk folkloristische liederen. Zo maakte de zeer populaire Chileense groep Illapu Juana onsterfelijk met dit nummer, waarin ze aangeven met haar mee te willen vechten in de revolutie:

Jenny Cárdenas, een geliefde singer songwriter, zette een tekst van Jorge Suarez, een dichter uit Cochabamba op muziek. Ze speelde haar ode aan Azurduy vorig jaar voor een publiek in Genève, Zwitserland. In de inleiding legt ze uit dat het tijd wordt dat de bijdrage van vrouwen meer erkenning krijgt, en vertelt ze kort iets over het leven van Azurduy. De luisteraars weten dat het lied een Cueca is, een traditioneel ritme, en klappen halverwege enthousiast mee:

Kortom, televisiemakers, doe iets en maak ons blij met fijne series….