Tag Archives: groepsdruk

Doe mee aan de week tegen straatintimidatie

Noteer ‘m in je agenda: 12 tot en met 18 april 2015 vindt de week tegen straatintimidatie plaats. Ook Nederland doet mee: op 14 april gaat de site van Hollaback Amsterdam live. (Je kunt nu al op Facebook terecht voor de bijbehorende actiepagina). Een dag later, op 15 april, houden de initiatiefnemers van www.straatintimidatie.nl een actie in Den Haag. Mensen kunnen de rollen omdraaien en op een ludieke manier mannen lastig vallen.

De campagnegroep, die wetgeving tegen staatintimidatie op de agenda van de Tweede Kamer wil zetten, schrijft in haar eerste nieuwsbrief:

We hebben weer publieke acties gepland staan voor de lente! Bij deze actie draaien we de rollen om en gaan we mannen seksueel intimideerden op straat. Daarna bieden we excuses aan en vragen hen hoe ze dat ervaarden. Dit doen wij samen met iHollaback Amsterdam tijdens de internationale week tegen straatintimidatie. De actie staat gepland voor 15 april, in Den Haag. Doe je mee?

Wie erbij wil zijn met de actie op 15 april kan voor meer informatie mailen naar contact@straatintimidatie.nl .

Los van dit type actie kun je op allerlei andere manieren meedoen aan de week tegen straatintimidatie. Door menselijk fatsoen te vertonen en assertief te zijn. Mogelijkheden:

  • Voel je de neiging opkomen om een vrouw na te roepen op straat en/of ongevraagd commentaar te leveren op haar borsten, billen, benen of andere lichaamsdelen? Zie er vanaf, doe het niet.
  • Maken vrienden flauwe grappen waarin vrouwen gereduceerd worden tot seksobject? Zeg hardop en expliciet dat je dit niet grappig vindt.
  • Sta je erbij als vrienden op straat vrouwen naroepen, of erger? Vraag je vrienden of ze ook zo zouden praten en handelen als het ging om hun zus, een goede vriendin, of hun moeder. Vraag hen op te houden. Verlaat indien nodig de groep.
  • Zie je dat iemand een meisje of vrouw lastig valt in de openbare ruimte? Volg deze tips. Regel 1 is jezelf niet in gevaar brengen, maar onderneem als dat mogelijk is acties zoals deze: mobiliseer omstanders, bel het alarmnummer 1-1-2, onthoud de kenmerken van de dader, laat het slachtoffer niet alleen.
  • Je gsm is een machtig wapen. Maak, als dat veilig is voor jezelf, een opname en upload het incident naar een site zoals Hollaback.

Maar het aller, allerbelangrijkste is: neem de ervaringen van vrouwen serieus. Vertel ons niet hoe we ons zouden moeten voelen, hoe we volgens jou zouden moeten reageren, of wat dan ook. Wij overdrijven niet. Wij vertellen wat we meemaken. Luister naar ons, meisjes en vrouwen, als wij iets vertellen over straatintimidatie. En doe wat je kunt om de straat voor iedereen toegankelijk en veilig te houden.

Nieuwe technologie, oud seksisme

Sexy berichtjes sturen. Leuk! En heel makkelijk, met smartphones, i-Pads en andere technologie. Maar ook al veranderen de middelen waarmee jongeren communiceren, de onderliggende seksistische cultuur blijft hetzelfde. Vooral meisjes krijgen er van langs, als ze zich inlaten met dit soort geseksualiseerde uitingen. Maar ze krijgen ook negatieve etiketten opgeplakt als ze zich verre houden van sexting. Dat blijkt uit kwalitatief onderzoek naar de belevingswereld van tieners.

Hij is stoer, zij is een hoer…. De dubbele moraal is springlevend, en dat begint al vroeg.

Het Amerikaanse kwalitatieve onderzoek heeft de veelzeggende titel ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet… als je een meisje bent‘. En dat is precies wat jongeren in interviews aangaven. Meisjes vertelden de onderzoekers dat ze sexy berichten sturen om bij de groep te horen en status te krijgen. Vaak voldoen ze daarbij aan verzoeken van de jongens, die actief om zulke berichtjes en sexy foto’s vragen.

Helaas levert voldoen aan verzoeken niet op de gehoopte status. Jongens noemen meisjes die zulke berichten sturen namelijk onzekere sletten, die blijk geven van een gebrek aan gezond verstand (”crazy, insecure, attention-seeking sluts with poor judgment”.) Doen ze echter niet mee, dan noemen jongens hen gefrustreerd en preuts.

In geen enkel geval gaven de jongens blijk van verantwoordelijkheidsgevoel of inzicht in hun eigen rol of invloed:

Nowhere in these responses did these participants stop to consider the ways in which forces external to the girls (including the boys themselves) might be contributing to girls’ decisions to send sexts. Indeed, one of these boys even wrote “I’m not going to stop it,” implying that on some level he enjoyed receiving sexts, even though he expressed no qualms about denigrating the girls who sent them.

Op die manier komen meisjes terecht in een positie waarin ze het altijd fout doen. Ze staan onder een enorme druk. En dat op een leeftijd waarbij ze zelf uit moeten zoeken wie ze zijn en wat ze wel en niet willen. Ga er maar aan staan, als meisje.

Diezelfde ongelijkwaardige positie van meisjes bleek een paar jaar geleden ook uit Nederlands onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur:

Het onderzoek onderschrijft de ongelijkwaardigheid van meisjes en jongens ten aanzien van seksualiteit. ‘Jongens zijn stoer en meisjes een hoer’ als zij meerdere seksuele partners hebben gehad. Deze dubbele moraal wordt door veel jongens én meisjes gedeeld, autochtoon en allochtoon. Zowel jongens als meisjes vinden bovendien dat meisjes verantwoordelijk zijn voor het stellen van grenzen, ook omdat jongens ‘nou eenmaal zo zijn’.

Ook hier wijzen jongeren naar meiden. Die zijn preuts of sletterig, en als er iets vervelends gebeurt is het haar schuld. Had ze maar duidelijkere grenzen moeten stellen. De jongens treft geen blaam, want ‘jongens zijn nou eenmaal jongens‘.

Onderzoekscentrum Movisie denkt dat sexting, het sturen van geseksualiseerde berichten in de vorm van sms-jes of foto’s, ook in Nederland steeds vaker voor zal komen. Dit komt bovenop het bombardement van geseksualiseerde beelden waar reclames en andere media jongeren aan bloot stellen. Deskundigen constateren dat overheid en politie vooralsnog geen idee hebben wat ze moeten doen, om die ongelijke verhoudingen aan te pakken en adequaat te reageren op de uitwassen die deze ongelijkheid kan veroorzaken (zoals seksuele intimidatie en verkrachting).

In ieder geval verklaart de houding van de jongens voor een deel de houding van mannen. Jong geleerd, oud gedaan. Als jongens er zo als de kippen bij zijn om hun eigen aandeel te negeren en meisjes aan te wijzen als de slechterik, is het niet zo vreemd dat mannen als volwassene hetzelfde doen. Geen wonder dat mannen massaal terugdeinzen als vrouwen onder de noemer #YesAllWomen vertellen wat ze dagelijks ervaren. Geen wonder dat mannen intimidatie pas enigszins serieus nemen, als ze met eigen ogen zien hoe vrouwen behandeld worden. Dat ze tot die tijd massaal roepen ‘ik heb er niks mee te maken, niet alle mannen gedragen zich zo’.

Politie en autoriteiten kunnen hier inderdaad weinig mee. Het betreft hier de mores van een land, en groepsprocessen. Het gaat om de manier waarop jongens en mannen gesocialiseerd worden, zichzelf socialiseren, en baat hebben bij een positie waarbij zij zelf buiten schot blijven. Er zijn moedige jongens en mannen voor nodig, die kritisch naar zichzelf durven kijken en zichzelf opnieuw opvoeden. En een maatschappij vol mensen die kritisch nadenken over de constructie van mannelijkheid, en jongens en mannen aanmoedigen om bij zichzelf te rade te gaan. Alleen op die manier kun je de dubbele moraal langzaam ontmantelen.

De Gereedschapskist: de ontbrekende traptrede

Bij sociale interacties in groepen mensen zie je dit fenomeen vaak de kop opsteken: de missende traptrede. Deze metafoor duidt op iemand die dingen doet die niet deugen, maar iedereen doet net alsof dat de gewoonste zaak van de wereld is. Pietje is nu eenmaal agressief. Tsja, Marietje doet haar werk niet goed dus lopen wij allemaal wat harder. Jantje geeft nooit een fooi aan de bediening in een restaurant, maar wij wel, dus probleem opgelost.

Die ontbrekende traptrede brengt echter veel onrecht met zich mee. Ten eerste zorgt het ervoor dat andere mensen moeite moeten doen. Hij reageert agressief, dus moet je erg voorzichtig zijn om hem niet te provoceren. Zij loopt de kantjes er vanaf, dus moeten anderen harder werken.

Daarnaast leidt het tot situaties waarin slachtoffers de schuld krijgen. Je wist toch dat in die onverlichte hoek van het huis de derde traptrede van de gammele trap ontbreekt? Je moet daar niet op gaan staan. Als je pijnlijk ten val komt en je botten breekt, heb je dat aan jezelf te danken. De situatie is nu eenmaal zo, dus eigen schuld, dikke bult als je schade ondervindt vanwege het ontbreken van die traptrede.

Vooral voor vrouwen levert die denkwijze risico’s op. Laten we het voorbeeld nemen van seksueel geweld. Want de ontbrekende traptrede komt nogal eens voor in de vorm van de man die zijn handen niet thuis kan houden en grenzen van vrouwen niet respecteert. Vaak kunnen mensen precies de man aanwijzen die iedere vrouw een slecht gevoel bezorgt. Als iemand erover begint is de reactie niet ‘o wat erg, tolereren we een verkrachter in ons midden’ maar ‘o ja, je bedoelt Jan’. In het oorspronkelijke artikel over de ontbrekende traptrede:

People had gotten so used to working around this guy, to accommodating his “special requirements,” that they didn’t feel like there was an urgent problem in their community. […] The reaction wasn’t “there’s a rapist among us!?!” but “oh hey, I bet you’re talking about our local rapist.”

Op die manier komen daders ongestraft weg met seksuele intimidatie en geweld, en blijven slachtoffers geïsoleerd achter. Hadden ze maar op moeten letten. Hadden ze maar assertief moeten zijn en duidelijk ‘nee’ zeggen (wie bevriest, stemt toe!) Die sociale conventies maken dat zoveel mensen advies vragen hoe om te gaan met opdringerige klootzakken. Je staat er alleen voor, want de andere groepsleden zijn te druk met ontkennen en ontwijken.

Waarom lost een groep het probleem niet op? Waarom repareren ze de trap niet? De analyses variëren maar komen uiteindelijk neer op gemakzucht. De makkelijkste weg kiezen. Een dader aanpakken is confronterend en pijnlijk. Dat geldt voor de collega die op het werk de kantjes er vanaf loopt, maar als er dan nog seksuele aspecten bijkomen wordt het helemaal lastig. Niet veel mensen hebben daar trek in:

If you believe that your friend raped your other friend, and you say, “hey, you raped my friend,” then the old friendship is gone forever as soon as the words leave your mouth.  What remains is either enmity, or a relationship of holding someone accountable, just as tough and taxing as staying friends with a substance abuser who is trying to get clean and sober.  That’s not easy.  That’s a lot of work, and most people are not up for it. The option most people choose, because it gets them out of that, is to choose to not make up their minds about what happened.

De andere kant opkijken terwijl iemand slachtoffer wordt, kost minder energie. In ieder geval op de korte termijn. Voor het slachtoffer betekent het echter isolatie en wantrouwen. Weblog Yes Means Yes signaleert dat ze meestal twee reacties krijgen. Reactie 1 is: jij bent het slachtoffer, jij moet iets doen, want anders volgen er meer slachtoffers. Of, 2: tsja, weet je, het is jouw woord tegen het zijne, ik weet niet goed wat ik ermee moet. De Zesde Clan voegt daar nog reactie nummer 3 aan toe: wat deed je ook op die tijd, op die plek, met die kleding aan, waarom dronk je alcohol, kom, zo erg is het niet, je overdrijft, enzovoorts.

In alle gevallen legt de groep druk op het slachtoffer. Dat die iets onacceptabel vindt is het probleem. Dat die het slachtoffer werd is het probleem. De gemeenschap wentelt zich in stilte en onwetendheid, gaat door met het ontwijken van de ontbrekende traptrede, en geeft daders zo alle ruimte om ongestoord door te gaan met onacceptabel gedrag:

rapists absolutely need one thing to operate.  They need people to believe they are not rapists.  Stranger rapists do that by trying to hide that they are the person who committed the rape.  Acquaintance rapists do that by picking targets who won’t say anything about what happened, or by using tactics that, if the survivor does speak up, people will decide don’t really count as rape.

Op die manier blijft de illusie van een rechtvaardige wereld in stand, en hoeft niemand de onaangename confrontatie aan te gaan met ‘die vent’. De dader kan er vrij zeker van zijn dat als hij het gebruikelijke protocol volgt, hij weinig tot geen negatieve gevolgen ondervindt van zijn gedrag. Win-win, behalve voor het slachtoffer. Die bevindt zich in een onveilige ruimte, moet onacceptabele situaties incasseren, en staat voor een moeilijke opgave:

They are in a no-win situation: don’t fight back, and the abuse continues, fight back and risk being labeled as the problem.

Het is niet aan het slachtoffer om de situatie op te lossen. Het is aan de groep om de kapotte trap te repareren. Yes Means Yes adviseert mensen om te beginnen met slachtoffers op hun woord geloven als ze vertellen wat hen overkwam. Omstanders zouden expliciet moeten wijzen naar de ontbrekende traptrede: dit klopt niet, iemand doet hier iets verkeerds. De houding van zogenaamd neutrale mensen is cruciaal. Hun bewustwording begint met vragen van het type o jee, heb ik seksisme gedoogd? Alleen dat al kan een discussie op gang brengen die voor openheid zorgt.

De groep moet bovendien verhalen van verschillende individuen aan elkaar koppelen. De meeste daders, zeker als ze enige macht en status hebben, stoppen niet bij één keer grensoverschrijdend gedrag. Daarom melden zich vaak meer vrouwen, zodra de eerste in het openbaar een man aanklaagt. Mensen moeten hun ogen openen en anderen informeren dat Pietje problematisch gedrag vertoont, zodat diens wandaden breed bekend raken.

Misschien moet je als groep een handtastelijke vent uiteindelijk uit je groep gooien:

If a space is safe for one person, and unsafe for others, then the problem isn’t how the victims differ, the problem is that someone is making the space unsafe. And sometimes no matter how nice someone is, how well connected, you have the courage to be truly progressive. To put your politics aside, and focus on basic humanity long enough to protect someone….