Tag Archives: Gloria Wekker

Zaak Simons staat niet op zichzelf

De zaak Sylvana Simons houdt de gemoederen bezig. Gelukkig beginnen er in de media analyses te komen die haar situatie voorzien van een bredere context. Want wat haar overkomt, staat niet op zichzelf. Het hangt samen met bekende patronen rondom seksisme en racisme, en met territoriumdrift van de groep die het openbare debat gewend was te domineren. Een overzicht van de betere artikelen:

Bron: Joop.nl

Slechts een paar bronnen halen de analyses uit het niveau van persoonlijke anekdotes en inzichten, en plaatsen de woede tegen Simons in een bredere context. Zo haalde tijdschrift Linda een onderzoek aan van het Britse dagblad The Guardian. Deze krant analyseerde tienduizenden commentaren op opiniestukken van verslaggevers, en toonde keihard aan dat mensen de standpunten van hun gekleurde, vrouwelijke medewerksters met de meeste haat neersloegen. Van de top tien doelwitten vielen er acht in die categorie. De andere twee plekken gingen naar mannen met een gekleurde huid.

Wie leveren al die haat? Veel commentaren zijn anoniem. Her en der duiken echter wel degelijk namen op. Linda noemt radio dj Giel Beelen en voetbalcommentator Johan Derksen als expliciete leveranciers van haat tegen Simons. Een 37-jarige man uit Kudelstaart bekende de maker te zijn van bewerkte beelden waardoor het lijkt alsof mensen Simons lynchen.

Ziet u het patroon? Blanke mannen. Het NRC ging te rade bij kinderpsychiater Glenn Helberg:

Het zijn opvallend veel witte mannen die zich aangevallen voelen, zegt Glenn Helberg, kinderpsychiater en voorzitter van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN). „Zij voelen de drang de eigen groep waarmee jij je identificeert, te verdedigen tegen de ánder. Dat is een heel primitief gevoel. Sylvana Simons is niet alleen de ánder omdat ze zwart is, ze is ook nog vrouw. Seksisme, racisme én islamofobie spelen een rol. Want ze zit nu bij een partij die opkomt voor moslims. Zij symboliseert die drie angsten.”

Webmagazine Vileine schreef hier trouwens in mei dit jaar al over, al die blanke mannelijke opiniemakers die steigeren zodra Simons in beeld komt en hele columns wijden aan hun weerzin tegen haar.

Dat duidt op nog iets anders. Radio, debatprogramma’s op de televisie, het politieke debat, kranten, tijdschriften, op een paar uitzonderingen en niche-genres na domineren blanke mannen. Dat vond iedereen lange tijd normaal, totdat de tweede feministische golf losbrak, emancipatiebewegingen aan kracht wonnen en allerlei groepen meer diversiteit eisten. Deze ontwikkeling leidt ertoe dat blanke mannen nog steeds domineren, maar daar steeds minder vaak mee weg komen. De Correspondent:

…de man die dacht machtig en onaantastbaar te zijn, niet langer wegkomt met gedrag wat tot in het recente verleden geaccepteerd of geslikt werd. Witte mannen moeten een toontje lager zingen, omdat ook vrouwen, minderheden en mensen met een lagere sociale klasse hun plek opeisen. Daarom roeren veel van dit soort mannen zich. Door zich te beklagen dat hun grappen niet meer geaccepteerd worden of hun woorden altijd verkeerd uitgelegd worden. Door een seksistische, badinerende tweet de wereld in te slingeren.

Of een lynchfoto van Sylvana Simons te maken, zodat ”die bitch” haar plek weer weet. Zelfs het ‘daar moet een piemel in’ komt weer langs, want als mannen een vrouw klein willen maken doen ze dat het liefst door middel van dreigen met haatseks. Zie ook de walgelijke reactie van Quote op een al even walgelijk artikel in Esquire, waar een journalist seksueel geweld tegen dronken, bewusteloze vrouwen aanmoedigde – en daar mogen wij vrouwen niks van zeggen, anders volgt haatseks.

Seksisme, racisme, islamologie en de woede van blanke mannen omdat ze niet meer als vanzelfsprekend het openbare debat domineren, het is een krachtige cocktail. Simons is niet de eerste of de enige die met die giftige cocktail in aanraking komt. Velen gingen haar voor. Hoogleraar Gloria Wekker, die aangevallen wordt op haar toon omdat mensen de uitkomsten van haar wetenschappelijke onderzoek naar racisme niet pruimen. Mannen en een enkele vrouw die moslima’s verbaal aanvallen op straat en in het openbaar vervoer. De haat tegen Ayaan Hirsi Ali. Het gaat door totdat we inzien wat er achter ligt….

Bonus: reacties op uitspraken over racisme en seksisme van Sylvana, bewijzen haar gelijk. Zie ook Lewis’ Law: commentaren over ieder artikel over feminisme rechtvaardigen het feminisme. Later iets aangepast zodat de wet beter aansluit bij andere internet-wetmatigheden (zoals Godwins Law):

As the comment section of any article about feminism grows, the probability of someone saying something utterly vile, stupid and/or ignorant about women – something that justifies the existence of feminism – approaches one.”

Verander ‘feminisme’ in ‘racisme’ en je bent er.

Gloria Wekker: lief zijn aub, anders maak je geen vrienden

Je kon er op wachten. Hoogleraar Gloria Wekker schreef een boek over racisme en de bochten waarin blanke mensen zich wringen om hun eigen racisme te ontkennen. Prompt volgt een opiniestuk in De Volkskrant met een tut-tuttend ‘Zo krijgt Wekker geen bondgenoten’. Het is een reactie die veel feministen bekend voor zal komen. Want ook wij krijgen dat regelmatig te horen. Niet zo naar doen feministen, anders krijgen jullie geen bondgenoten, en zeker geen mannelijke bondgenoten. Steun je bondgenoten, geef ze een pluim in plaats van zo kritisch te doen!

In het geval van de kwestie racisme neemt lector burgerschap en diversiteit aan de Haagse Hogeschool, de niet-jouw-bondgenoot-als-je-zo-naar-doet rol op zich. Na veel heen en weer gedoe komt er dit:

Door ‘witte’ antiracisten te verwijten dat ze de vermoorde ‘witte’ onschuld spelen, vervreemden ‘zwarte’ activisten veel potentiële bondgenoten van zich. […] In het streven naar een minder racistische, meer rechtvaardige samenleving kunnen bondgenootschappen alleen ontstaan voor zover we, voorbij de onschuld van ontkenning van een problematische geschiedenis en nog steeds bestaande privileges, bereid zijn om te geloven dat we tegenwoordig wel degelijk bepaalde belangen en waarden met elkaar delen.

Van iemand die openlijk zegt dat-ie geen zwartjes mot, weet je tenminste waar je aan toe bent. Het venijn zit ‘m bij de mensen die blinde vlekken hebben. Bonuspunten als ze daar bovenop expliciet zeggen dat ze anti-racist zijn en die ”bepaalde belangen en waarden” delen met Gloria Wekker. Dan kunnen de resultaten extra pijnlijk zijn.

Zo kende de top honderd van machtige vrouwen van tijdschrift Opzij nauwelijks niet-blanke vrouwen. Onder andere Hasna el Maroudi protesteerde – iemand die wél alert is, want zij heeft dagelijks te maken met grote en kleine vormen van racisme. Pas daarna organiseerde Opzij ijlings een alternatieve lijst vol vrouwen met een gekleurde huid.

In het zicht van dit soort veel voorkomende feitelijke situaties vind ik het nogal veel gevraagd om mensen van gediscrimineerde groepen op te roepen de dominante groep te vertrouwen, in het bijzonder zij die zichzelf progressief noemen en daarom per definitie vertrouwd zouden moeten worden als vanzelfsprekende bondgenoot. Het is niet vanzelfsprekend. Gloria Wekker is terecht kritisch. Wij zouden allemaal kritisch moeten zijn.

Juist als je jezelf als bondgenoot beschouwt (de blanke anti racist, de mannelijke feminist, enzovoorts), zou je beter de volgende stappen kunnen zetten:

  • erkennen dat onze Nederlandse samenleving doordrenkt is van seksisme en racisme
  • dat wij als mens deze fenomenen helaas verinnerlijkt hebben en niet altijd zien wanneer we ons schuldig maken aan racisme en seksisme
  • erkennen dat we blinde vlekken hebben
  • alert zijn, luisteren, observeren wat er gebeurt, kritisch onszelf bevragen
  • handelen naar onze nieuwe inzichten, onszelf actief bijsturen

Als je dat doet hoef je geen bezorgde opiniestukken te tikken van het type ‘Gloria Wekker zal geen bondgenoten krijgen’ als ze zulke nare dingen schrijft over anti racisten. Dan probeer je elke dag een beter mens te zijn, in plaats van te wachten op een uitnodiging van Wekker. Dan laat je je bondgenootschap niet afhangen van de vraag of  Wekker’s toon en gedrag wel ok zijn. Dan bén je haar bondgenoot. Gewoon. Uit jezelf.

Feiten benoemen leidt tot weerstand

Het enige wat je hoeft te doen is turven en kijken. Dan merk je vanzelf dat hoofdpersonen in kinderboeken overweldigend het mannelijk geslacht hebben, zeker als het om diertjes gaat, dat  blanke mannen er (letterlijk) met het geld en de eer vandoor gaan terwijl vrouwen massaal aan plakkende vloeren kleven, en dat tijdschrift Opzij een top honderd van machtige vrouwen samenstelt en dat dit nagenoeg allemaal blanke vrouwen zijn.

Huuuuh, feiten benoemen! Hasna el Maroudi doet het. Ze problematiseert het feit dat Opzij machtige blanke mannen vervangt door machtige blanke vrouwen. Meteen komen de stereotiepe reacties. Zeg je iets kritisch over feminisme zoals tijdschrift Opzij dat gestalte geeft in zo’n top honderd, dan staan er gelijk mensen op die ‘het’ feminisme voor eeuwig neer willen slaan. In de commentaren op het stuk van El Maroudi: ,,‘’Hasna El Maroudi beweert het Opzij-feminisme is failliet. Zou zij niet gedacht hebben dat de feminisme in zijn geheel failliet is geraakt?’’ Tuurlijk joh!

Hetzelfde geldt voor persoonlijke kritiek. Als je geen inhoudelijk argument kunt bedenken (want: feiten! Kijk en turf!), kun je de boodschapper neerschieten. Opnieuw de commentaren bij het stuk: ”Het grappige aan dit bericht is dat mevrouw Maroudi zelf columniste is bij Opzij. Als Opzij volgens mevrouw Maroudi zo’n foute lijsten maakt waarom is ze dan columniste bij dat blad?” Bonuspunten omdat het suggereert alsof er iets in het verborgene gebeurt, terwijl El Maroudi gewoon bovenaan neerzet dat ze columniste is bij Joop.nl en Opzij. 

En gaat het om discriminatie, dan wordt de neiging groot om naar andere vormen van discriminatie te verwijzen. In dit geval: en de Oost-Europese vrouwen? (Wel een blank huidje, maar ook gediscrimineerd). In progressieve kringen heet dit verschijnsel ‘de discriminatie-Olympiade’. Dat leidt de aandacht af van de blanke vrouwen top honderd en hoe zoiets kan ontstaan.

Dit is wat Hasna el Maroudi daarover zegt:

Omdat ik maar niet kon geloven dat een top-100 lijst uit zo weinig niet-witte vrouwen bestaat, nam ik de proef op de som en ging zelf opzoek naar die niet-witte topvrouw. Doe je dat aan de hand van de criteria van de samenstellers van de lijst, dan is ze binnen Nederland inderdaad lastig te vinden. Maar dat is geen legitieme reden om een witte lijst te presenteren. Sterker nog: de alarmbellen zouden meteen moeten afgaan bij die constatering. We hebben welgeteld vijf vrouwelijke ministers, maar niet één niet-witte kabinetslid (m/v). Hoe kan dat? Waarom is dat anno 2015 zo? Hoe kunnen we dat veranderen? Wie kan ons daarbij helpen? Wie heeft hier in het verleden al een bijdrage aan geleverd? Zomaar een aantal vragen dat zou kunnen leiden tot een inspirerende top-100 lijst mét een boodschap.

El Maroudi stelt in haar artikel ook: ”Er is niet nagedacht over een eigen definitie van succes, noch is er stilgestaan bij wat de top-100 lijst zou moeten uitstralen”. Is dat nou echt zo’n schokkende constatering? Ze heeft gelijk als ze aangeeft dat je een groot risico loopt om de op blanke mannen gestoelde patronen te herhalen, met als enige verschil wat meer blanke vrouwen die op basis van ”mannelijke” normen en waarden mee mogen doen. Da’s namelijk hoe machtsstructuren zichzelf in stand houden: je mag een beetje meedoen als je niet aan de fundamenten komt, en de dominante groep de baas blijft.

Als vrouw leef je in de marges van de door blanke mannen gedefinieerde en gedomineerde wereldmachine. Binnen dat stelsel hebben blanke vrouwen het echter net wat makkelijker dan zwarte vrouwen. Feit. Feministische denkers en schrijfsters hebben altijd aandacht besteed aan die problematiek. En gepleit voor fundamentele veranderingen, zoals het achter ons laten van het blanke mannelijke model. Die kritiek uit zich andere bij het gedachtegoed rondom oorlog, de onderwaardering van zorgarbeid en problematische manieren waarop we omgaan met (betaald) werk. Ze eisen verandering, toen en nu. El Maroudi plaatst zich in die kritische traditie, als ze stelt dat het old boys network vervangen wordt door een blank netwerk. Dat het niet genoeg is als de heren een paar blanke vrouwen tot hun macht toelaten.

Waarbij ik ook nog graag toevoeg: geeft diversiteit teveel gedoe, dan schaf je het stilletjes af, zoals KPN deed omdat allochtone mannen begonnen te protesteren tegen voorkeursbeleid voor veelal blanke vrouwen. Terwijl dat soort ”minderheidsgroepjes” om hetzelfde been vechten, gaan blanke mannen er in stilte mee heen. Voorbeeldje? KPMG, dat zonder blikken of blozen verkondigt dat ze twaalf nieuwe directeuren hebben aangenomen. Allen blank en mannelijk.

Dat vinden we heel normaal. Die situatie levert nauwelijks kritiek op, laat staan op de persoon gerichte kritiek of de ”schaf het hele bedrijfsleven maar af” argumentatie waar El Maroudi mee te maken krijgt zodra ze hardop zegt wat ze ziet en daar op reflecteert.

Meer weten? Kijk eens bij artikelen over intersectionaliteit. Of lees eens iets van prof. dr. Gloria Wekker en bell hooks.